Deliryòm nan lopital, konfizyon toudenkou, ak defans medikal pou granmoun aje¶

Lè yon granmoun aje vin pèdi tèt li toudenkou, li vin pè tout bagay (paranoya), li ajite, l ap wè bagay ki pa egziste, oswa dòmi ap pran l yon jan ki pa nòmal nan espas kèk èdtan oswa kèk jou, se yon ijans medikal ki mete lavi l an danje yo rele deliryòm egi. Fanmi yo ak pèsonèl medikal ki gen twòp travay souvan pran chanjman bridsoukou sa a nan lespri granmoun nan pou "zafè granmoun", "fatig lè solèy kouche (sundowning)", oswa demans k ap avanse vit. Vrè maladi demans avanse dousman sou plizyè mwa ak plizyè ane; li pa janm fè yon granmoun ki te gen tout bon sans li yè vin pa ka rekonèt moun jodi a menm.

Deliryòm egi se menm jan ak lè yon ògàn nan kò a sispann mache bridsoukou, men se nan sèvo a sa pase akoz yon pwoblèm kache nan kò a tankou enfeksyon nan san (sepsis), yon enfeksyon nan pipi ki kache, nemoni, mank oksijèn (ipoksi), dezidratasyon, gwo doulè ki pa trete, oswa medikaman ki fè move melanj. Kit moun pa ou la kòmanse pèdi tèt li lakay li oswa sou yon kabann lopital, chèche konnen kisa li genyen touswit epi pran defans li bò kabann li ka sove lavi l epi pwoteje lespri l pou pi devan.

Fè sa kounye a¶

1. Konsidere tout chanjman toudenkou nan lespri granmoun nan kòm yon ijans medikal. Si yon granmoun aje lakay ou vin pa konnen kote li ye bridsoukou, l ap wè bagay ki pa la, li pa ka rete je klè, oswa lang li vin lou lè l ap pale, rele nimewo ijans lokal ou a touswit (911 nan Etazini ak Kanada, 112 nan Inyon Ewopeyen an, 999 nan Wayòm Ini) oswa tcheke nimewo ijans yo.
2. Di doktè a oswa enfimyè a kijan granmoun nan te ye nòmalman ak ki lè egzakteman sa kòmanse. Si moun nan deja kouche lopital, avèti enfimyè an chèf la ak doktè k ap swiv li a touswit. Di yo byen klè: "Sa a se pa jan li ye chak jou. Sa gen vennkat èdtan li te gen tout bon sans li e li t ap fè tout bagay poukont li. Tanpri egzamine l pou deliryòm egi ak yon enfeksyon kache."
3. Mete linèt li nan je l ak aparèy pou tande nan zòrèy li touswit. Lè yon granmoun pa ka wè byen ni tande byen nan yon sal lopital ki gen gwo limyè ak anpil bri, sa fè deliryòm nan monte pi vit. Asire ou vè linèt li yo pwòp e yo nan je l, epi verifye si aparèy zòrèy li yo gen bon pil ladan yo e yo byen chita nan zòrèy li.
4. Mande pou yo verifye tout nouvo medikaman yo ba li yo touswit. Mande doktè a oswa famasyen lopital la pou l gade chak grenn medikaman yo bay pasyan an nan dènye 72 èdtan yo, sitou medikaman ki bay dòmi (sedatif), grenn pou dòmi, medikaman fò pou doulè (opiyoyid), medikaman pou alèji (anti-istaminik), ak medikaman pou vesi.
5. Remete l nan bon sans li dousman san ou pa fè diskisyon avè l e san ou pa mare l. Pale avè l ak yon vwa ki ba e ki kalm, fè l sonje ki kote li ye e ke li an sekirite, ouvri rido fenèt yo lajounen, epi evite mare l sou kabann nan sòf si gen yon danje imedya kote li pral rache tiyo ki kenbe l an vi yo.
6. Refize siyen papye egzeyat (discharge papers) si pasyan an toujou nan konfizyon. Si yon lopital ap eseye voye yon pasyan ale lakay pandan li pa ka mache san danje, li pa ka vale, oswa li pa konprann ki kote li ye san yon bon plan swen, fè yon apèl ofisyèl touswit kont egzeyat la anvan nou sòti nan bilding lopital la.

flowchart TD
    A["Konfizyon toudenkou, ajitasyon, oswa gwo fatig lakay granmoun aje"] --> B{"Ki kote granmoun aje a ye?"}
    B -->|"Lakay oswa nan mezon retrèt"| C["Tcheke siy atak serebral (AVC) epi rele 911, 112, oswa 999"]
    B -->|"Deja kouche nan lopital"| D["Avèti enfimyè chèf ak doktè sou gwo chanjman nan eta nòmal li"]
    C --> E["Pote tout boutèy medikaman, linèt, ak aparèy zòrèy nan sal ijans"]
    D --> F["Mande tès CAM pou deliryòm ak egzamen pou enfeksyon oswa mank oksijèn"]
    E --> F
    F --> G["Verifye epi kanpe medikaman antikolinèjik oswa sedatif ki gen gwo risk"]
    G --> H["Estabilize bò kabann: linèt, aparèy zòrèy, prezans fanmi, bon dòmi"]
    H --> I{"Èske lopital la ap fòse yon egzeyat twò bonè?"}
    I -->|"Wi"| J["Fè yon apèl ofisyèl touswit kont egzeyat la nan QIO oswa biwo pasyan"]
    I -->|"Non"| K["Kontinye trete maladi ki lakòz sa a jiskaske li retounen jan l te ye a"]

Fè diferans ant deliryòm egi ak demans¶

Youn nan pi gwo danje yon granmoun aje jwenn nan yon sal ijans oswa sou yon kabann lopital se lè doktè yo gade laj li oswa yo wè yon ti nòt nan dosye l ki di li konn bliye ti bagay, epi yo kwè gwo konfizyon li genyen kounye a se yon bagay ki nòmal pou li. Yon granmoun aje ki deja gen maladi Alzheimer oswa demans vaskilè ka fè yon deliryòm egi tou sou tèt demans li a, e sa mande tretman medikal ijan.

Doktè yo sèvi ak metòd Confusion Assessment Method (CAM) pou rekonèt deliryòm. Sèvi ak tablo konparezon anba a pou w ka pale byen klè lè w ap defann pwòch ou devan doktè ak enfimyè yo.

Pa kite deliryòm ipoaktif ("silansye") a pase sou ou¶

Prèske mwatye nan tout ka deliryòm nan lopital se deliryòm ipoaktif. Olye pasyan an ap rele byen fò, ap rache tiyo sewòm (IV) nan bra l, oswa ap eseye grenpe sou bò kabann nan (deliryòm ipèaktif), yon pasyan ki gen deliryòm ipoaktif vin trankil, li fèmen nan kò l, dòmi ap pran l, epi li prèske pa reponn moun.

Paske pasyan ki trankil yo pa bay dezòd sou etaj lopital la, enfimyè ak doktè yo souvan pran deliryòm ipoaktif pou yon moun k ap byen repoze l oswa ki gen yon ti depresyon. An reyalite, deliryòm ipoaktif touye plis moun pase deliryòm kote moun nan ajite a, paske enfeksyon nan san (sepsis), mank oksijèn, oswa ren ki kanpe rete kache san pèsonn pa wè sa pandan pasyan an ap pran nemoni oswa san l ap fè boul nan venn sou kabann nan. Si moun pa ou la kòmanse ap dòmi pandan lè manje toudenkou oswa li prèske pa ka ouvri je l pou l pale, egzije pou yon doktè egzamine l touswit.

Kòz medikal kache ki bay deliryòm souvan¶

Deliryòm prèske pa janm soti nan yon sèl ti bagay. Chèche kòz sa yo ki rive souvan e ki ka trete, epi mande ekip medikal la pou yo verifye yo espesyalman:

1. Enfeksyon kache (enfeksyon nan pipi, nemoni, sepsis): Granmoun aje yo souvan pa fè gwo lafyèv ni globil blan yo pa monte wo lè yo gen yon enfeksyon. Yon senp enfeksyon nan pipi (UTI) oswa yon nemoni k ap kòmanse konn parèt avèk konfizyon toudenkou epi granmoun nan tonbe atè kòm sèl siy ou ka wè. Li plis nan gid nou an sou sepsis ak chòk septik.
2. Medikaman ki gen gwo risk (Antikolinèjik, benzodyazepin, opiyoyid): Ren ak fwa yon granmoun aje netwaye medikaman pi dousman, epi yon sèvo ki sou laj gen mwens rezèv asetilkolin. Medikaman ki konn fè sa souvan se difenidramin (Benadryl ak medikaman "PM" pou dòmi), benzodyazepin (lorazepam, diazepam, alprazolam), grenn pou dòmi (zolpidem), medikaman pou vesi (oxybutynin), medikaman pou dekontrakte misk, kòtikostewòyid, ak gwo dòz opiyoyid pou doulè.
3. Dezidratasyon ak dezekilib nan sèl kò a (elektwolit): Sèl (sodyòm) ki twò ba oswa twò wo nan san an, kalsyòm ki twò wo, pwoblèm nan ren (iremi), oswa sik ki tonbe twò ba ka bay gwo konfizyon ak kriz konvilsyon.
4. Mank oksijèn (ipoksi) ak gaz kabonik ki rete nan san an: Lè oksijèn bese nan san an oswa gaz kabonik pa ka sòti akoz maladi kè, maladi poumon (COPD), boul san nan poumon, oswa twòp medikaman ki bay dòmi, sèvo a manke oksijèn.
5. Gwo doulè yo pa kalme, pipi ki bloke, ak gwo konstipasyon: Yon granmoun aje ki gen gwo doulè apre operasyon, ki gen vesi l gonfle paske li pa ka pipi, oswa ki gen matyè fekal ki bouche trip li ap vin ajite anpil epi l ap fè deliryòm, sitou si li gen difikilte pou l eksplike sa ak bouch li.
6. Anviwònman lopital la ak tiyo ki mare pasyan an: Sond pou pipi ki rete anndan (Foley), plizyè tiyo sewòm nan bra, fil aparèy kè, enfimyè k ap leve l tout lannwit pou pran tansyon ak tanperati, ak mank limyè solèy natirèl kraze lòloj biyolojik dòmi pasyan an epi yo bay deliryòm nan mwens pase 48 èdtan apre li fin antre lopital.

Kijan pou estabilize yon granmoun aje ki gen deliryòm bò kabann li¶

Rechèch yo montre tout tan ke aksyon san medikaman fanmi yo ak enfimyè yo fè bò kabann pasyan an pi an sekirite lontan e yo mache pi byen pou geri deliryòm pase medikaman pou kalme moun. Lè ou bò kabann moun pa ou la, pran mezi konkrè sa yo:

Remete bon sans li epi ede l wè ak tande byen¶

• Linèt ak aparèy pou tande: Kite linèt li nan je l ak aparèy li nan zòrèy li tout tan li je klè. Kole yon ti tep ak non li epi nimewo telefòn ou sou bwat linèt la ak bwat aparèy la pou moun k ap ranmase plato manje oswa dra sal nan lopital la pa jete yo pa erè.
• Revèy, kalandriye, ak bagay li konnen: Mete yon revèy ki gen gwo chif ak yon tablo blan kote li ka wè yo ki montre ki jou nan semèn nan nou ye, dat la, non lopital la, ak poukisa li la. Pote de oswa twa bagay li abitye wè lakay li, tankou yon foto fanmi oswa yon ti lenn li renmen.
• Prezans kalm yon manm fanmi: Lè mari l oswa madanm li, yon pitit li ki granmoun, oswa yon bon zanmi chita trankil bò kabann nan, se pi gwo sekirite pou yon pasyan ki pè e ki pèdi tèt li. Òganize yon woulman ant manm fanmi yo pou toujou gen yon moun ki la nan fen aprèmidi ak nan aswè lè ekip lopital yo ap chanje.

Pwoteje lè dòmi l ak mouvman kò l¶

• Limyè lajounen, fènwa lannwit: Ouvri tout rido fenèt yo epi limen limyè nan plafon an a 8:00 AM. Fè pasyan an chita dwat nan yon fotèy lè l ap manje olye li rete kouche plat sou kabann nan tout jounen an. A 9:00 PM, etenn televizyon an, bese limyè chanm nan, ba li yon ti bande sou je oswa bouchon zòrèy si li aksepte yo, epi mande enfimyè yo pou yo gwoupe lè y ap pran san ak lè y ap fè verifikasyon lannwit yo pou pasyan an ka dòmi 4 a 6 èdtan san yo pa reveye l.
• Retire tiyo medikal ki pa nesesè yo: Chak maten lè doktè a ap fè wonn, mande l: "Èske paran mwen an toujou bezwen sond pipi a jodi a? Èske yo ka fèmen tiyo sewòm nan (saline-lock) pandan l ap bwè likid ak bouch li pou l ka mache al nan twalèt san li paatrap nan tiyo yo?" Sond pipi yo se youn nan premye sa ki bay enfeksyon nan pipi ak deliryòm.
• Fè l mache bonè: Mande pou yon espesyalis terapie fizik (PT) vin wè l epi ede pasyan an mache nan koulwa a oswa chita nan yon chèz bò kabann nan de a twa fwa pa jou kou doktè a di sa pa gen danje.

Mande yon verifikasyon medikaman dapre Kritè Beers yo¶

Mande doktè k ap swiv li a oswa famasyen lopital la pou l tcheke lis medikaman pasyan an dapre Kritè Beers American Geriatrics Society (AGS) la (oswa kritè STOPP/START yo sèvi nan Wayòm Ini ak nan Ewòp), ki bay lis medikaman ki pa bon pou granmoun aje.

Kijan pou kanpe kont yon egzeyat lopital ki pa an sekirite oswa ki fèt twò bonè¶

Lopital yo anba gwo presyon lajan ak mank kabann pou yo voye pasyan ale lakay yo vit. Pafwa, moun k ap planifye egzeyat nan lopital la ap vin lonje papye egzeyat bay fanmi an pandan granmoun aje a toujou nan gwo deliryòm, li pa ka kanpe san li pa tonbe, li pa ka vale san li pa toufe, oswa li poko gen oksijèn ak enfimyè ki pare pou resevwa l lakay li.

Ou gen dwa legal pou ou refize yon egzeyat ki pa an sekirite. Pa janm mete yon granmoun aje ki poko anfòm nan machin ou pou w mennen l lakay paske lopital la ap fè presyon sou ou si ou konnen ou pa ka pran swen l san danje; kou ou fin franchi pòt lopital la poukont ou, li vin pi difisil anpil pou fè yo reprann li oswa pou asirans peye yon sant reyadaptasyon.

Etap 1: Di klèman epi ekri ke ou pa dakò¶

Di doktè a, enfimyè a, ak responsab dosye egzeyat lopital la (case manager) touswit: "Egzeyat sa a pa an sekirite. Pasyan an poko jan li te ye nan lespri l ak nan kò l anvan li te malad la, e nou pa gen kapasite medikal pou nou kenbe l an sekirite lakay nou. N ap mande yon revizyon imedya pou yon egzeyat ki an sekirite."

Mande pou sèvis Terapi Fizik (PT) ak Terapi Okipasyonèl (OT) lopital la vin egzamine l touswit. Si PT ak OT ekri nan dosye medikal la ke pasyan an bezwen de moun pou ede l kanpe oswa li pa ka chita sou twalèt san danje, lopital la oblije fè demach pou voye l nan yon sant swen enfimyè espesyalize (Skilled Nursing Facility - SNF) oswa yon sant reyadaptasyon olye yo voye l lakay li poukont li.

Etap 2: Sèvi ak dwa ofisyèl ou genyen pou fè apèl kont egzeyat la selon peyi ou¶

• Etazini (moun ki gen Medicare): Chak pasyan ki kouche lopital sou Original Medicare oswa yon plan Medicare Advantage dwe resevwa yon fòm sou papye ki rele "An Important Message from Medicare About Your Rights" (Yon mesaj enpòtan Medicare voye sou dwa ou yo) anvan yo ba li egzeyat. Papye sa a gen nimewo telefòn òganizasyon Beneficiary and Family Centered Care Quality Improvement Organization (BFCC-QIO) nan zòn ou an, tankou Kepro/Acentra Health oswa Livanta.
• Rele nimewo QIO ki sou fòm sa a anvan minwi nan jou yo prevwa bay egzeyat la.
• Kou ou fin rele QIO a alè, lopital la pa ka fòse pasyan an ale e yo pa ka fè ou peye kabann nan nan pòch ou pandan doktè endepandan QIO yo ap verifye dosye medikal la (sa ki pran souvan 24 a 48 èdtan).
• Wayòm Ini (lopital NHS): Dapre règ NHS sou egzeyat lopital, yo pa ka voye yon pasyan ale jiskaske doktè wè li pare e gen yon Plan Swen ak Sipò ki an sekirite ki deja an plas pou li. Mande pou ou pale ak enfimyè chèf sal la epi ak biwo Patient Advice and Liaison Service (PALS) lopital la touswit. Mande yon evalyasyon ak plizyè espesyalis epi, si li bezwen gwo swen enfimyè kontinyèl, mande yon evalyasyon NHS Continuing Healthcare (CHC) Checklist anvan li sòti.
• Kanada, Ostrali, ak Inyon Ewopeyen: Kontakte Pwotektè Pasyan an (Ombudsman), Biwo Relasyon ak Pasyan, oswa direktè travay sosyal lopital la touswit. Mande yon reyinyon fòmèl ant fanmi an, doktè k ap swiv li a ak doktè granmoun aje (jeryat) pou mete sou papye poukisa kay la pa ka kenbe pasyan an an sekirite nan eta li ye kounye a.

Prepare yon chemiz (dosye) defans ijans anvan yon kriz rive¶

Anvan menm yon granmoun aje janm bezwen al nan sal ijans, kenbe yon Chemiz Lopital pou Ijans tout enprime pre pòt devan kay li ki gen ladan l:

1. Yon paj ki esplike kijan lespri l ak kò l fonksyone chak jou: Ekri byen klè sa moun nan konn fè chak jou nòmalman (pa egzanp: "Li kondui machin pa l, li jere kanè chèk li poukont li, li mache san baton, li tande yon ti jan fèb nan zòrèy gòch la, li pa janm gen maladi demans"). Mete yon bèl foto li ki fèt pa gen lontan kote li parèt an sante e souriyan pou doktè nan lopital yo ka wè ki moun li ye toutbon an deyò rad lopital la.
2. Yon lis konplè tout medikaman li pran kounye a: Mete tout medikaman doktè preskri, gout pou je, grenn doulè san preskripsyon, remèd fèy, ak nenpòt medikaman ki te deja fè l mal (tankou "Li te fè gwo deliryòm apre yo te ba li difenidramin ak lorazepam an 2023").
3. Kopi papye legal pou swen sante: Mete Pwokirasyon pou Swen Sante (Healthcare Proxy) ki siyen an, Dènye Volonte oswa Direktiv Medikal, ak papye otorizasyon HIPAA pou pèsonèl lopital la pa ka refize bay manm fanmi ki responsab la enfòmasyon medikal yo.

Kesyon yo poze souvan¶

Konbyen tan sa pran pou yon granmoun aje refè apre yon deliryòm nan lopital?¶

Kou yo fin trete pwoblèm medikal ki te bay deliryòm nan (tankou yon enfeksyon, dezidratasyon, oswa medikaman ki bay dòmi) epi pasyan an retounen lakay li nan yon kote li konnen avèk bon lè dòmi nòmal, gwo sentòm deliryòm yo konn bese nan kèk jou pou rive de semèn. Men, pou memwa l ak lespri l retounen egzakteman jan li te ye anvan li te antre lopital la, sa ka pran plizyè semèn oswa menm kèk mwa lakay granmoun ki frajil, sa ki mande pasyans, pale avè l chak jou pou ede l sonje, ak swivi seri ak yon doktè jeryat.

Poukisa lopital la te bay paran mwen an yon grenn pou dòmi oswa Benadryl si sa bay deliryòm?¶

Lopital yo souvan sèvi ak lis lòd otomatik sou òdinatè ki gen medikaman tankou difenidramin (Benadryl) oswa sedatif pou dòmi ladan yo lè pasyan yo pa ka dòmi akoz bri nan lopital la. Toujou mande doktè k ap resevwa pasyan an pou l retire grenn dòmi otomatik yo nan lòd admisyon paran ou an epi pou l mete yon alèt nan dosye l kont medikaman antikolinèjik ak benzodyazepin.

Èske yon enfeksyon nan pipi ka vrèman fè yon granmoun aje wè bagay ki pa egziste san li pa santi okenn doulè?¶

Wi, granmoun aje yo souvan pa santi pipi boule yo ni doulè nan basen lè yo gen yon enfeksyon nan pipi paske nè yo ak sistèm defans kò yo chanje ak laj. Olye de sa, pwodui enflamasyon kò a lage nan san an pandan enfeksyon an travèse monte nan sèvo a epi yo deranje pwodui chimik nan sèvo a, sa ki bay konfizyon toudenkou, laperèz (paranoya), vizyon (alisinasyon), oswa pye k ap manke l.

Kisa pou m fè si lopital la di Medicare p ap peye pou sant reyadaptasyon si li pa pase 3 nuit kouche lopital?¶

Dapre règ Medicare Tradisyonèl nan peyi Etazini, yon pasyan dwe antre lopital sou estati "Inpatient" (pasyan ki admèt nèt) e non pa sou estati "Observation" (anba obsèvasyon) pandan twa minwi youn apre lòt pou Medicare ka peye tout frè nan yon sant swen enfimyè espesyalize (SNF). Mande doktè a depi premye jou a si paran ou an admèt kòm "Inpatient" oswa anba "Observation", epi si yo kenbe l anba obsèvasyon pandan plizyè jou pandan li poko anfòm ditou, mande komite Utilization Review lopital la oswa responsab dosye a pou chanje estati l mete l "Inpatient".

Gid ki gen rapò¶

• Granmoun ak demans ki pèdi ak ijans lè yon granmoun disparèt
• Abi, neglijans, ak ekspilsyon ilegal nan mezon retrèt
• Repons ijans pou sepsis ak chòk septik
• Rekonèt epi reponn devan yon atak serebral (AVC)
• Nimewo ijans nan tout mond lan