Kouran rale nan lanmè (rip currents), kouran anba, ak kijan pou chape nan dlo lanmè¶

Kouran rale yo (yo rele rip currents an anglè) lakòz plis pase 80 pousan nan tout sekou sovtè sou plaj yo fè nan mond lan epi yo touye plizyè santèn moun chak ane sou kòt Oseyan Atlantik, Oseyan Pasifik, Oseyan Endyen, ak Gòlf Meksik la. Yon kouran rale se yon ti kanal dlo ki fò anpil k ap koule kite plaj la pou ale nan gwo lanmè nan mitan lanm k ap kase yo ak yon vitès ki ka rive 2,4 mèt pa segonn (8 pye pa segonn), sa ki pi vit pase vitès yon chanpyon olenpik ka naje. Konnen kijan pou rekonèt yon kouran rale depi sou sab la, kijan pou flote epi naje paralèl ak bò lanmè a olye ou goumen ak dlo a, ak kijan pou ede yon moun ki an difikilte nan dlo san ou pa vin yon dezyèm viktim ap sove lavi ou sou plaj la.

Fè sa kounye a¶

Si ou santi brusman yon kouran rale ap rale ou kite plaj la pou mennen ou nan dlo ki pi fon:

1. Rete kalm epi pa goumen ak kouran an: Panik ak fatig se sa ki fè moun neye nan yon kouran rale. Yon kouran rale p ap rale ou desann anba dlo; li annik pote ou sou sifas dlo a lwen rivaj la.
2. Sispann naje tou dwat pou eseye retounen sou plaj la: Menm moun ki pi fò nan naje a pa ka naje tou dwat kont yon kouran rale ki rapid. Eseye naje ak tout fòs ou tou dwat nan direksyon rivaj la kont kouran an ap fini ak tout fòs nan misk ou byen vit epi sa ap fè ou neye.
3. Flote oswa bat dlo pou konsève fòs ou: Si kouran an fò, detann kò ou, vire sou do pou ou flote, oswa bat dlo a dousman sou plas. Kite kouran an pote ou depase liy kote lanm yo ap kase a, kote fòs kouran k ap rale a febli poukont li epi li gaye (anjeneral a 30 rive 100 mèt oswa 100 rive 300 pye lwen bò a).
4. Naje paralèl ak bò lanmè a: Kou ou fin reprann souf ou, naje paralèl ak plaj la (swiv liy rivaj la sou bò gòch oswa sou bò dwat). Pifò kouran rale yo mezire sèlman 6 a 30 mèt (20 a 100 pye) lajè, kidonk si ou naje paralèl ak plaj la sou yon ti distans, sa ap fè ou soti nèt nan kanal k ap rale al nan fon an.
5. Tounen sou rivaj la an dyagonal nan mitan lanm kim blan yo: Kou ou fin soti nan ti kanal kouran an, vire epi naje an dyagonal (an panche) pou retounen sou plaj la, pandan w ap kite lanm kim blan yo pouse ou al sou sab la.
6. Fè siy pou mande sekou si ou pa ka soti: Si ou twò fatige pou ou naje paralèl ak rivaj la, rete sou do pou ou flote, vire figi ou gade plaj la, souke yon bra byen wo anlè tèt ou, epi rele mande sekou pou alète sovtè yo oswa moun ki sou plaj la.

flowchart TD
    Caught["Pran nan yon kouran rale: dlo ap rale ou al nan gwo lanmè"] --> Calm["1. Rete kalm: kouran rale mennen ou nan fon, li pa janm rale ou anba dlo"]
    Calm --> Stop["2. Sispann naje tou dwat kont kouran an pou al sou rivaj la"]
    Stop --> CanSwim{"3. Èske ou gen fòs pou ou naje sou kote?"}
    CanSwim -->|Wi| Parallel["4. Naje paralèl ak plaj la jiskaske ou soti nan kanal kouran an"]
    CanSwim -->|Non: ou fatige| Float["4. Flote sou do, souke yon bra, epi rele mande sekou"]
    Parallel --> Return["5. Naje an dyagonal pou tounen sou plaj la kote lanm blan yo ap kase"]
    Float --> RideOut["Kite kouran an pote ou depase lanm yo kote li febli a, epi naje paralèl"]
    RideOut --> Return

Kouran rale kont kouran anba (undertow) ak kouran bò kòt¶

Moun ki pral nan lanmè souvan melanje mo "kouran rale" (rip current), "kouran anba" (undertow), ak "kouran mare" (rip tide). Konprann diferans fizik ki genyen ant mouvman dlo lanmè sa yo anpeche ou fè erè danjere nan dlo a.

Kijan pou wè yon kouran rale depi sou plaj la anvan ou rantre nan dlo a¶

Anvan ou mete pye nan lanmè sou kòt Atlantik, Pasifik, oswa Gòlf Meksik la, pase de minit kanpe sou sab sèk la oswa sou yon ti mòn sab pou ou gade jan lanm yo ap vini. Chèche senk siy sa yo ak je ou ki montre kote yon kanal kouran rale ye:

1. Yon espas ki parèt kalm nan mitan lanm k ap kase yo: Pandan vag yo ap woule vin sou plaj la, lanm kim blan yo kase sou ban sab ki pa fon yo. Yon kouran rale fouye yon kanal ki pi fon nan ban sab la kote lanm yo pa kase, sa ki fè yon ti espas dlo ki plat epi ki pi fonse nan mitan lanm kim blan k ap kase sou toulede bò yo. Moun ki pa gen eksperyans souvan mache al dwat nan espas sa a ki parèt trankil, san yo pa konnen se yon kouran rapid k ap file al nan gwo lanmè.
2. Yon kanal dlo k ap bouyi oswa ki ajite: Sifas yon kouran rale souvan parèt gen ti vag k ap frape youn ak lòt konpare ak dlo ki pi lis sou kote yo, tankou yon rivyè k ap koule lanvè pou rantre nan lanmè a.
3. Yon tras dlo ki gen lòt koulè, ki gen sab, oswa ki gen kim: Paske kouran k ap soti a grate fon lanmè a, li pote yon nyaj sab mawon, labou, varech (zèb lanmè), oswa kim sou dlo a ale depase liy kote lanm yo kase a.
4. Yon kote ki koupe liy lanm k ap rantre yo: Menm lè ti lanm travèse kanal kouran rale a, dlo k ap soti a ralanti yo, sa ki fè yo pa mache sou menm liy ak lanm ki agòch ak adwat yo.
5. Konstriksyon ki rantre nan dlo a: Kouran rale yo prèske toujou fòme dirèkteman bò kote dig an wòch, waf an beton, ak gwo tiyo ki desann nan lanmè, paske yo bloke kouran bò kòt yo epi yo voye yo tou dwat nan gwo lanmè. Pa janm naje a mwens pase 45 mèt (150 pye) bò kote yon waf oswa yon dig wòch.

Konprann kijan yon kouran rale fèt¶

Dapre United States Lifesaving Association (USLA), National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA nan Etazini), ak Surf Life Saving Australia, chak kouran rale gen twa pati:

• Kouran ki nouri li yo (Feeder Currents): Yo koule paralèl ak rivaj la nan dlo ki pa fon an, yo ranmase dlo lanm yo te pouse sou plaj la epi yo mennen li sou kote al nan twou ki pi ba nan ban sab la.
• Kou a (The Neck): Se ti kanal etwat epi rapid la (ki mezire anjeneral 6 a 30 mèt oswa 20 a 100 pye lajè) kote dlo a rasanble epi li file tou dwat nan mitan lanm yo ak yon vitès ant 0,5 ak 2,4 mèt pa segonn (1,6 a 8 pye pa segonn). Se nan kou sa a moun k ap benyen yo santi dlo a ap rale yo kite plaj la.
• Tèt la (The Head): Jis apre liy kote lanm yo kase a (anjeneral a 30 rive 100 mèt oswa 100 rive 300 pye lwen plaj la), kanal fon an fini. Dlo k ap soti a frape gwo dlo fon an, li laji an fòm evantay oswa djondjon, epi li ralanti jiskaske li kanpe.

Paske yon kouran rale pa kontinye sou plizyè kilomèt nan gwo lanmè, flote sou do ou nan "kou" kouran an jiskaske ou rive nan "tèt" la kote dlo a kalm apre lanm yo se yon metòd ki prouve ki sove lavi lè ou santi li twò difisil pou ou naje sou kote nan mitan kou a. Sonje ke gen kèk kouran rale ki vire an won, sa vle di si ou naje retounen nan move kote a dlo a ka rale ou ankò; toujou vize kote lanm kim blan yo ap kase sou ban sab ki pa fon yo, paske kim blan an ap pouse ou al sou plaj la.

Sekou san danje pou moun ki sou plaj la: "Voye yon bagay, pa ale"¶

Youn nan bagay ki pi tris e ki rive pi souvan nan ijans lanmè se lanmò yon moun ki te vle pote sekou. Chak ane, paran, zanmi, ak moun ki sou plaj la vole nan dlo san okenn bagay ki flote pou y al sove yon moun ki pran nan yon kouran rale, epi viktim nan ki panike monte sou do moun ki vin sove li a epi li neye li, pandan premye viktim nan chape oswa yo toulede neye.

Si ou wè yon moun k ap debat nan yon kouran rale oswa k ap rele mande sekou nan dlo a, swiv etap sa yo nan lòd:

1. Alète yon sovtè oswa rele sèvis ijans anvan: Fè siy bay sovtè ki pi pre sou plaj la touswit. Si plaj la pa gen sovtè, rele nimewo ijans lokal ou a (911 nan Etazini ak Kanada, 112 nan tout Inyon Ewopeyen an, 999 nan Wayòm Ini, oswa gade gid nimewo ijans nou an) epi kenbe je ou fikse sou kote egzak moun nan ye nan dlo a parapò ak yon pyebwa oswa yon poto sou plaj la.
2. Rele byen fò pou ba li enstriksyon klè depi sou plaj la: Kouri al bò dlo a, mete de men ou bò bouch ou pou fè pòt-vwa, epi rele: "Flote sou do ou. Sispann goumen ak kouran an. Naje paralèl ak plaj la." Lonje dwèt ou sou longè plaj la nan direksyon li dwe naje a (lwen waf yo epi nan direksyon kote lanm yo ap kase a).
3. Voye nenpòt bagay ki ka flote: Gade toutotou ou sou plaj la touswit pou ou jwenn nenpòt bagay ki flote ou ka voye oswa pouse bay viktim nan:
4. Yon planch sèf (surfboard), yon bodyboard (boogie board), oswa yon paddleboard (se pi bon zouti sekou ki ka genyen sou nenpòt plaj).
5. Yon bouye won, yon tib sekou, oswa yon jile sovtaj.
6. Yon glasyè (cooler) plastik ou vide epi ou fèmen kouvèti li byen sere (yon glasyè vid kenbe yon granmoun sou dlo san okenn pwoblèm).
7. Yon balon plaj ki gonfle, yon bouye pisin, oswa yon bidon dlo 4 lit (1 galon) ki vid epi ki bouche byen sere.
8. Kenbe yon bagay ki flote tankou yon baryè ant ou menm ak viktim nan: Si ou se yon moun ki fò anpil nan naje nan lanmè epi ou gen yon planch sèf epi ou oblije ale paske pa gen sovtè, pa janm kite moun ki panike a kenbe kò ou oswa kou ou. Kanpe a 2 mèt (6 pye) devan li, pouse pwent planch la oswa glasyè a nan men li, di li kenbe planch la, epi bat pye ou pou pouse li paralèl ak plaj la pou sòti nan kouran an.
9. Bay swen sou rivaj la apre sekou a: Kou moun nan retounen sou sab sèk la, tcheke respirasyon li touswit. Menmsi yon moun yo sove gen konesans, nenpòt moun ki te vale oswa rale menm yon ti gout dlo sale nan poumon li epi k ap touse san kanpe, ki gen souf k ap sifle, oswa ki nan konfizyon dwe ale nan ijans lopital pou doktè ka siveye poumon li (gade gid premye swen nou an pou moun ki neye).

Drapo avètisman sou plaj ak prekosyon nan lanmè¶

Pifò plaj ki gen sovtè nan Etazini, Ewòp, Ostrali, ak Amerik Latin sèvi ak drapo koulè Federasyon Entènasyonal Sovtaj (ILS) yo:

• De Drapo Wouj: Dlo a fèmen pou piblik la; rantre nan dlo a ekstrèmman danjere e souvan lalwa entèdi sa.
• Yon Sèl Drapo Wouj: Gwo danje; gwo lanm ak/oswa kouran rale ki fò anpil. Se sèlman moun ki konn naje byen nan lanmè epi ki gen ekipman ki flote ki dwe rantre, epi toupre yon sovtè sèlman.
• Drapo Jòn: Danje mwayen; lanm ak/oswa kouran modere. Moun ki pa konn naje byen ak timoun dwe mete jile sovtaj epi rete kote dlo a rive nan senti toupre sovtè yo.
• Drapo Vèt: Ti danje; lanmè a kalm, men kouran rale ka toujou fòme san ou pa atann bò ban sab yo ak waf yo.
• Drapo Mòv (Viòlèt): Gen bèt lanmè danjere nan dlo a (tankou mediz oswa re; gade gid premye swen nou an pou piki mediz).
• Drapo ki Mwatye Wouj Mwatye Jòn: Zòn benyen ke sovtè ap siveye; toujou naje nan mitan drapo wouj ak jòn yo kote sovtè yo ap gade a.

Kesyon yo poze souvan¶

Èske yon kouran rale ap rale ou desann anba dlo jis nan fon lanmè a?¶

Non, yon kouran rale se yon kouran ki sou sifas dlo a epi ki koule orizontalman kite plaj la pou ale nan gwo lanmè; li pa janm rale moun anba dlo, men panik ak fatig lè yon moun ap eseye naje tou dwat kont li ka fè moun nan koule.

Ki diferans ki genyen ant yon kouran rale (rip current) ak yon kouran anba (undertow)?¶

Yon kouran rale se yon ti kanal dlo etwat k ap koule sou sifas la depase kote lanm yo kase a, alòske yon kouran anba se annik dlo yon lanm ki fèk kraze sou bò a k ap redescann sou pant sab la pa anba pwochen lanm k ap vini an.

Poukisa ou pa dwe naje tou dwat pou tounen sou plaj la lè ou pran nan yon kouran rale?¶

Kouran rale yo koule al nan gwo lanmè ak yon vitès 0,5 a 2,4 mèt pa segonn (1,6 a 8 pye pa segonn), sa ki pi vit pase vitès menm yon chanpyon olenpik ka naje, kidonk naje dirèkteman kont kouran an ap fini ak tout fòs ou byen vit san ou pa avanse.

Kijan ou ka sove yon moun ki nan yon kouran rale san ou pa neye tèt ou?¶

Rele sèvis ijans oswa alète yon sovtè anvan, rele byen fò pou di moun nan flote epi naje paralèl ak plaj la, epi ede li sèlman lè ou voye oswa pouse yon bagay ki flote ba li tankou yon planch sèf, yon bouye, oswa yon glasyè vid ki fèmen pou moun ki panike a pa ka rale ou anba dlo.

Gid ki gen rapò¶

• Premye swen pou reanimasyon moun ki neye ak sekou nan dlo
• Premye swen pou piki mediz, re, ak bèt lanmè
• Bato ki chavire ak kijan pou chape nan dlo frèt
• Siy avètisman sounami ak evakyasyon bò lanmè
• Nimewo ijans pa peyi