Skip to content

Eddagala ly’oku nguudo eritali mu nnyumba: okunnyika (trench) ekigere, okulabirira ebiwundu, n’okutereka eddagala

Ennamba z’embeera ez’amangu zaawukana okusinziira ku nsi. Omuko guno gukozesa 911, ennamba ya Amerika ne Canada. Ensi endala nnyingi zikozesa 112, 999, oba ennamba endala. Funa ennamba y'ensi yo.

Bw’oba ​​obeera ebweru, ng’osula mu weema oba mu mmotoka, oba ng’osula mu bifo omukuŋŋaana, ebizibu ebitonotono eby’obujjanjabi ebyangu okuddukanya mu nnyumba erimu amazzi agakulukuta ne firiigi bisobola okweyongera ne bifuuka embeera ez’amangu eziyinza okutta obulamu oba ebitundu by’omubiri mu ssaawa 48. Okutambula kiromita 15 (mayiro 9) olunaku mu ngatto ezitonnye enkuba nga toggyeemu bbuutu ekiro kireeta obuvune obutali bwa bbugumu (okunnyika oba "trench" foot), ekisambi oba ekizimba ekisekuddwa nga kifunye obucaafu bw'oku nguudo kifuuka okusaasaana amangu bacterial cellulitis, ate ebbugumu erisukkiridde ery'omu kyeya oba omuzira ogw'omu kiseera eky'obutiti gusaanyaawo nga tegufumbiddwa mu firiigi insulin n'ebiwunyiriza eby'okussa.

Abasawo b’eddagala ly’oku nguudo n’abasooka okuddamu mu ddungu bakikkaatiriza nti okukuuma ebigere byo, okuyonja ebiwundu nga bukyali n’amazzi ag’okunywa, okutegeera obubonero bwa sepsis obulaga bbendera emmyufu, n’okukozesa ensawo ezifuumuuka ezikozesebwa amazzi oba ebyuma ebiziyiza ebbugumu ly’omubiri ku ddagala erikulu kiziyiza okuweebwa ebigere mu ddwaaliro n’okutemebwako ebitundu by’omubiri.

Kino kikole kati

  1. Sooka okebere obubonero obw’amangu obwa red-flag obwa sepsis oba deep tissue infection. Singa ggwe oba omuntu mu nkambi yo afuna obulwadde bw’olususu obubuguma, obugaziwa nga buwerekerwako omusujja oba okuziyira, okutabulwa, okuziyira, okussa amangu, ebizimba by’olususu ebya kakobe/ebiddugavu, obulumi obw’amaanyi obutatuukana na kiwundu, oba emiguwa emimyufu egisaasaana waggulu ku mukono oba ekigere, kuba essimu y’omu kitundu kyo ennamba z’amangu (911 mu Amerika ne Canada, 112 okwetoloola omukago gwa Bulaaya, 999 mu Bungereza) amangu ago. Ebitongole by’abalwadde ab’amangu mu malwaliro mu mateeka byetaagibwa okwekenneenya n’okutebenkeza embeera ez’amangu ez’obujjanjabi eziyinza okutta omuntu awatali kulowooza ku busobozi bwo okusasula oba oba olina endagamuntu oba yinsuwa.
  2. Ggyako engatto zo n'amasokisi amabisi okumala waakiri essaawa 6 ku 8 ezitasalako buli kiro. Tosula mu bbuutu ennyogovu oba amasokisi amanyogovu. Ne bwe kiba nti ebbugumu ebweru liri waggulu nnyo ku bbugumu, okutuuka ku diguli 15 Celsius (diguli 60 Fahrenheit), okukuuma ebigere byo nga bisibye munda mu ngatto ennyogovu, ezinywezeddwa okumala essaawa 24 ku 48 kiziyiza emisuwa, kitta obusimu bw’ebigere, era kireeta ekigere ekinnyika (omukutu).
  3. Tobugumya bigere ebizirika, ebimyufu, oba ebikutte omuzira/ebyonooneddwa okunnyika okumpi ddala n’omudumu gw’enkambi, omuliro, oba ekifo ekibugumya mmotoka. Olw’okuba ebigere ebyonooneddwa olw’ennyonta oba ssukaali birina obusimu obuzirika, tosobola kuwulira ng’ebbugumu eritangalijja lyokya olususu lwo, era okuddamu okubuguma amangu mu bbugumu ery’amaanyi erya ekigere ekinnyika kivaako okuzimba kw’ebitundu eby’amaanyi, okuzimba, n’obulumi bw’obusimu obwokya obutagumiikiriza (hyperemia). Bbugumya ebigere ebinyogovu mpola ku bbugumu erya bulijjo oba ku mubiri/enkwaso za munno ezibuguma.
  4. Londoola ensalosalo ey’ebweru ey’obulwadde bwonna obw’olususu olumyufu n’ekkalaamu ow’omupiira era owandiike obudde. Singa ekitundu ekisaliddwa, ekiruma ekiwuka oba ekizimba mu magulu kifuuka kimyufu, kyokya, n’okuzimba, kwata layini y’ekkalaamu okumpi ddala ku ludda olw’ebweru olw’ekimyufu. Singa okumyuuka kusaasaana okuyita ku layini y’ekkalaamu yo mu ssaawa 2 ku 4, olina obulwadde bwa bakitiriya obukola cellulitis obwetaagisa eddagala eritta obuwuka eriweebwa mu kamwa oba mu IV okuva mu ddwaaliro ly’eddagala ly’oku nguudo oba obujjanjabi obw’amangu leero.
  5. Naaba ebitundu ebiggule n’amazzi amayonjo ag’okunywa oba omunnyo ogutaliimu buwuka, tokozesangako hydrogen peroxide oba okusiiga omwenge munda mu kiwundu ekiggule. Okuyiwa omwenge gwa hydrogen peroxide ogw’amaanyi gonna oba isopropyl alcohol mu kiwundu ekibisi kitta obutoffaali obweru obupya obulamu obulungi n’obutoffaali bw’olususu obugezaako okuwonya ekisala. Fulumya obucaafu ng’okozesa omugga ogw’amaanyi ogw’amazzi ag’okunywa (fumita ekituli mu ppini mu nkofiira y’eccupa y’amazzi essiddwako ssimu okukola eccupa y’okufukirira eya puleesa ey’amaanyi), okale, osiige petulooli omubisi (Vaseline) oba ekizigo ekitta obuwuka, era okikuume nga kibikkiddwa.
  6. Kuuma insulini ne epinephrine obutafuuka bbugumu okuva ku ice packs mu kiseera ky’obutiti n’okufumba mu mugongo mu biseera by’obutiti. Mu mbeera y’obudde ey’obutiti, tambula n’ekkalaamu yo eya insulini ekola n’ekyuma ekissa asima mu ensawo y’essaati ey’omunda okukwatagana ddala n’olususu lwo olubuguma kireme kufuuka bbugumu kikalu (insulin eyakazibwako erya frozen esaanawo enkalakkalira era tolina kugikuba mpiso). Mu bbugumu ery’omusana erisukka diguli 30 (diguli 86), tereka insulini munda mu nsawo efuumuuka evaporative cooling pouch (FRIO wallet) ekozesebwa amazzi oba thermos eriko ekisiikirize, totereka mu nsawo y’omugongo ey’ebweru enzirugavu ng’otudde mu musana.

Lwaki ebitongole by’amangu eby’eddwaliro TEBISOOBOLA kukukyusa olw’obutaba na ssente, yinsuwa, oba endagamuntu

Abantu bangi abatalina nnyumba balwawo okugenda mu ddwaaliro okutuusa ng’amabwa g’ekigere gatuuse ku ggumba oba yinfekisoni n’ereeta septic shock kubanga tebalina yinsuwa ya bulamu, tebalina ssente, oba okufiirwa endagamuntu yaabwe eriko ekifaananyi. Mu mateeka ga Amerika aga federo (EMTALA, etteeka ly’obujjanjabi obw’amangu n’abakozi, 42 U.S.C. 1395dd), awamu n’ebiragiro by’okulabirira okw’amangu okwa bonna mu Bungereza (Okulabirira ekitongole ky’amangu ekya NHS kwa bwereere 100% eri buli muntu awatali kufaayo ku kifo w’abeera oba endagiriro), Canada, omukago gwa Bulaaya, ne Australia, eddwaliro lyonna eririna ekisenge eky’amangu liragiddwa nnyo mu mateeka okuwa okukeberebwa kw’abasawo n’okutebenkeza obujjanjabi ku mbeera yonna ey’amangu awatali kulowooza ku butuuze bwo, embeera yo mu mateeka, obutaba na ndagamuntu, oba obutasobola kusasula.

Eddagala ly’oku nguudo ekigere n’ebiwundu triage flowchart

Kozesa omuti guno ogw’okusalawo mu bujjanjabi okwekenneenya obulumi bw’ebigere, okuzirika, yinfekisoni z’olususu, n’ebizimba mu nnimiro.

flowchart TD
    A["Okulumwa ebigere, okuziyira, ebizimba oba ekiwundu ky’olususu mu nnimiro"] --> B{"Waliwo bendera emmyufu ez’amangu ez’enkola?"}
    B -->|"Omusujja/okuziyira, okutabulwa, emiguwa emimyufu, ebitundu ebiddugavu, oba omukka oguwunya wansi w’olususu"| C["SEPSIS / NECROTIZING INFECTION EY’OBULAMU: Kuba 911/112/999 oba genda mu ER kati"]
    B -->|"Tewali musujja gwa nkola oba okutabulwa"| D{"Ekigere oba ekiwundu kifaanana ki?"}
    D -->|"Ebigere byali bibisi/binnyogoga okumala essaawa 12+; olususu luba lwa langi ya kikuusikuusi, lunyirira, luzitowa era luba lwa wax"| E["IMMERSION (TRENCH) FOOT: Ggyawo obutto/amasokisi amabisi, pat dry mpola, waggulu, era obugume mpola ku room temp"]
    D -->|"Ebigere byali wansi wa 0°C (32°F); olususu lufuuse bbugumu nga lukaluba, lweru/enzirugavu, era nga lwa mbaawo"| F["FROSTBITE: TOTAMBULA ku bigere ebifuuse bbugumu singa okuddamu okufuuka bbugumu kisoboka; noonya okunaaba mu ddwaaliro mu mazzi agabuguma"]
    D -->|"Ekitundu ekimyufu ekyokya, ekizimba, ekigonvu, ekigaziwa okwetoloola ekifo ekisaliddwa oba ekiwuka ekirumye"| G["CELLULITIS OBA ABSCESS: Kuba ensalosalo y’ekkalaamu okwetoloola obumyufu era ogende mu ddwaaliro lya Street Medicine / FQHC okufuna eddagala eritta obuwuka"]
    D -->|"Ekizimba ky’okusikagana ekijjudde amazzi oba okusenya okutali kwa maanyi"| H["Leka akasolya k’ebizimba nga tekafudde UNPOPPED; pad ne moleskin donut oba okunaaba okusala n'amazzi amayonjo + Vaseline"]

Ekigere eky'okunnyika ("Trench Foot") vs Frostbite: Okuziyiza n'okujjanjaba mu nnimiro

Ekigere eky’okunnyika (mu byafaayo kiyitibwa Trench Foot) y’emu ku mbeera ezisinga okumanyibwa era ezisaanyaawo abantu abajjanjabwa ttiimu z’abasawo b’oku nguudo mu biseera by’omusana, eby’obutiti, n’eby’enkuba eby’omu nsenyi.

Lwaki TWEetaaga budde bwa bbugumu okufiirwa engalo ku Immersion Foot

Okwawukana ku frostbite (ekibaawo nga tissue literally freezeed into ice crystals ku bbugumu eri wansi wa 0 degrees Celsius / 32 degrees Fahrenheit), ekigere eky’okunnyika kibaawo ku bbugumu lyonna ennyogovu, ennyogovu wakati wa 0 ne 15 degrees Celsius (32 ne 60 degrees Fahrenheit) buli ebigere byo lwe bisigala nga bitonnya obutasalako munda mu madaala oba bbuutu okumala essaawa 12 okutuuka ku 48+.

Ebigere byo bwe biba bibisi era nga biyonjo, omubiri okunyiga emisuwa (vasoconstriction) kifa enjala y’obusimu, olususu, n’ebisenge by’emisuwa mu bigere byo omukka gwa oxygen. Mu kiseera kino, olususu olujjudde amazzi (maceration) lumenya ekiziyiza kyalwo eky’obukuumi, ne kisobozesa ffene ne obuwuka obuli ku masokisi go okuyingira mu bitundu ebiwanvu.

Okugeraageranya mu bujjanjabi: Ekigere eky’okunnyika vs Frostbite vs Diabetic Neuropathy

Ekitundu ekirimu Ekigere eky'okunnyika (Trench) Okukuba Omuzira Omutuufu Obulwadde bwa sukaali mu bigere / Neuropathy
Ebbugumu lyetaagisa Waggulu w’okutonnya: 0°C okutuuka ku 15°C (32°F okutuuka ku 60°F) mu masokisi/engatto ennyogovu okumala essaawa 12 ku 72. Wansi w’okutonnya: Wansi wa 0°C (32°F) awali obuwundo bwa ice obukola munda mu butoffaali. Ebbugumu lyonna mu bantu abalina ssukaali omungi mu musaayi n’obusimu okwonooneka.
Engeri ekigere gye kiwulira nga kikwata Ekinnyogoga, ekigonvu, nga kya sipongi, kizimba, era nga kijjudde amazzi (nga ekitundu ekizito eky'omuti ogufuuse ennyogovu; "okutambulira ku bulooka za ppamba"). Ekalu, enkalu, enkalu, era efuuse bbugumu (mu muzira omuzito, ebitundu biwulikika ng’ekitundu ekigumu eky’ennyama efumbiddwa). Ebuguma oba ennyogovu; ekiwundu ekizito ekyetooloovu ekitaliimu bulumi ku mupiira gw’ekigere oba ensonga y’ekigere.
Emitendera esatu egy'obujjanjabi egy'ekigere eky'okunnyika Eddaala 1 (Cold/Ischemic): Eddugala, njeru/erimu amabala, liriko enviiri ("pruney"), terina pulse, era nga lizirika ddala.
Stage 2 (Rewarming / Hyperemic, 2 to 24 hrs after drying): Efuuka emmyufu eyakaayakana, eyokya, ekuba, era eruma nnyo ng’omusaayi gufubutuka okudda mu busimu obwonooneddwa.
Omutendera 3: Ebizimba, okusekula olususu, n’okuwulira ennyonta oba gangrene ey’olubeerera singa tojjanjabwa.
Superficial (Frostnip/Grade 1-2): Olususu olweru/olulimu waxy olufuumuuka n’amazzi amayonjo nga luzzeemu okubuguma.
Deep (Grade 3-4): Ebizimba ebijjudde omusaayi ebya kakobe omuddugavu, engalo enzirugavu/enzirugavu ezifuuliddwa mummy.
Ensalo eriko enkokola eyeetoolodde ekiwonvu ekiggule ekitaliimu bulumi ekitera okukka okutuuka ku musuwa oba eggumba nga omuntu takiwulira.
Enkola ENTUUFU ey'Okuddamu Okubugumya Ennimiro OKUDDAMU OBUBONERO OBULUNGI, OKUKOLA KU BUBUGUMU KU KISEERA YOKKA: Ebigere bikaze mpola, bisitula ku nsawo y’omu mugongo, bikuume nga tobikkiddwa mu mpewo ennyogovu/ey’ekisenge (15°C okutuuka ku 20°C / 60°F okutuuka ku 68°F) ng’obugumya omubiri gw’omuntu ogw’omusingi. (Amazzi agookya amangu gayongera okwonooneka kw’ebitundu bya Trench Foot.) OKANAABIRIZA AMAZZI AGABUGUMU MU MANGU (37°C okutuuka ku 39°C / 98.6°F okutuuka ku 102.2°F) okumala eddakiika 20 ku 30 BWE wabaawo emikisa gya ZERO gyokka ekigere okuddamu okutonnya (kisinga kukolebwa mu ddwaaliro erifuga obulumi). Ggyako puleesa mu bwangu, naaba n’omunnyo ogutaliimu buwuka, obikkeko n’akatambaala akataliimu buwuka, era olabe eddwaaliro mu bwangu.

Amateeka 5 agakwata ku ddagala ly’oku nguudo okuziyiza ekigere okunnyika

  1. Etteeka lya "Sleep Socks vs Walking Socks": Bulijjo kuuma socks emu ey'ebyoya by'endiga ebinene oba eby'endiga ebikoleddwa mu ngeri ey'ekikugu nga bisibiddwa munda mu nsawo ya Ziploc freezer etayingiramu mazzi wansi mu pack yo, ekozesebwa strictly for sleeping. Ne bw’oba ​​olina okuddamu okwambala obugatto obunnyogovu obw’okutambula ku makya okugenda okutambula okugenda mu kifo we basula emisana, okuggyako engatto zo n’okuleka ebigere byo eby’obwereere okukala mu mpewo munda mu masokisi amakalu ag’okwebaka okumala essaawa 7 buli kiro kizzaawo essaawa n’okuziyiza ddala ekigere ky’omukutu.
  2. Londa obugatto bwa Merino wool oba synthetic polypropylene, gaana obugatto bwa ppamba 100%: Ebibinja by’okubunyisa amawulire ebirina ebigendererwa ebirungi bwe bigaba obugatto obw’emizannyo obweru obwa ppamba 100%, bukozese mu budde obw’obutiti obukalu bwokka oba ng’emitto egy’omu ngalo egy’omunda. Ppamba akwata entuuyo ku lususu lwo ng’akatambaala akabisi. Buuza kabangali z’okubunyisa amawulire naddala ku amasokisi ga bbuutu agatabuddwamu ebyoya by’endiga oba polyester/acrylic.
  3. Kaza obugatto obunnyogovu munda mu nsawo yo ey’okwebaka ng’okozesa ebbugumu ly’omubiri: Bw’oggyayo obugatto obunnyogovu (obutali bufukiddwa mu bitoomi) ekiro, bufulumye n’obuteeka munda mu ssaati yo ku kifuba oba mu kiwato munda mu nsawo yo ey’okwebaka, ebbugumu ly’omubiri gwo lijja kugakala we bunaakeeredde.
  4. The Plastic Bread-Bag Vapor Barrier Trick (Emergency short-term use only): Singa engatto zo oba bbuutu zo zinyikiddwa ddala okuyita mu freezing slush era nga olina okutambula essaawa 2 okutuuka mu kifo we basula n’amasokisi go agasembayo amakalu, sooka oyambale amasokisi go amakalu, ssika akaveera k’emmere oba ensawo y’omugaati ku ssokisi enkalu, era oyingire mu ngatto ennyogovu. Kino kikuuma amazzi g’ekiziba ag’ebweru agalimu omuzira obutannyika masokisi go amakalu ng’otambula, naye olina okuggyako obuveera amangu ddala ng’okomye okutambula kale entuuyo ezisibye tezikunyiga lususu.
  5. Tosiba bbuutu nnyogovu bulungi: Ebigere ebinyogovu ebizimba ebisibiddwa bulungi munda mu bbuutu enfunda bifiirwa omusaayi ogusigadde mu misuwa. Sumulula emiguwa gyo n’ekitundu kimu era onyige engalo zo okumala sekondi 60 buli luvannyuma lwa ddakiika 20 okupampagira omusaayi ogubuguma okutuuka ku nsonga.

Okulabirira ebiwundu mu nnimiro: Okujjanjaba ebizimba, okusala, ebizimba, n’obulwadde bwa cellulitis nga tolina kinaabiro

Bwe babeera nga balamu, okumenya kw’olususu okutonotono buli kiseera kukwatibwa obuwuka bwa Staphylococcus aureus (nga mw’otwalidde ne MRSA, Staph aureus ezigumira methicillin) ne Streptococcus. Goberera enkola zino ez’eddagala ly’oku nguudo ku biwundu:

1. Engeri y’okukolamu eccupa y’okufukirira etali ya puleesa eya waggulu okuva mu ccupa y’amazzi eya doola emu

Mu ddagala ly’omu ddungu n’oku nguudo, ensonga #1 eziyiza okukwatibwa ebiwundu si bizigo bya bbeeyi eritta obuwuka, ye okufukirira amazzi mu ngeri ey’ekika kya puleesa eya waggulu (okufukirira obuwuka n’amayinja okuva mu kifo ekisaliddwa).

  • Ddira eccupa empya ddala, essiddwako ssimu eya amazzi ag’okunywa aga bulijjo (togattibwako buwoomi oba mazzi agayakaayakana).
  • Bbugumya ensonga ya ppini oba ekikwaso ky’empapula (oba kozesa ensonga y’akambe ennyonjo) okukuba ekinnya kya ppini ekimu ekya milimita emu ku bbiri wakati ddala mu kifuba kya sikulaapu eky’akaveera.
  • Nywa eccupa n’emikono gyombi, ng’ogenderera omugga gwa puleesa eya waggulu mu nkoona ya diguli 45 okubuna ekitundu ekiggule ng’okozesa waakiri 250 ku 500 mililita (ekikopo 1 ku 2) ez’amazzi okutuusa nga ziro obucaafu obulabika.

2. Lwaki plain White Petrolatum (Vaseline) ekuba Triple-Antibiotic Ointment ku kusala kwa bulijjo

Abasawo b’ensusu n’obulwaliro bw’eddagala ly’oku nguudo beeyongera okutereka obupapula obukozesebwa omulundi gumu obw’amafuta aga bulijjo white petrolatum (Vaseline) oba Aquaphor ku mabbali oba mu kifo ky’ebizigo ebizigo eby’eddagala eritta obuwuka emirundi esatu (neomycin / polymyxin B / bacitracin) ezitali ku ddagala.

  • Abantu abawera 10 ku 15 ku buli 100 bafuna obulwadde bw’olususu obuyitibwa allergic contact dermatitis reaction eri Neomycin oluvannyuma lw’ennaku eziwera nga bakozesa, ekivaako olususu okwetoloola ekifo ekisaliddwa okumyuuka, okusiiwa, n’okuzimba ebizimba, ekirabika ng’obulwadde bwa bakitiriya obweyongera.
  • Okukuuma ekisala ekiyonjo, ekifukirira nga kisiigiddwako oluwuzi olugonvu olwa plain petroleum jelly wansi wa bbandi ennyonjo kikuuma ekitanda ky’ebiwundu nga kinnyogovu kale obutoffaali bw’olususu busenguka okusomoka amangu emirundi ebiri awatali kuzimba, kwatika, oba okuleeta okusiiyibwa kw’eddagala eritta obuwuka.

3. Friction Blisters: Ddi lw’ozireka nga tezifudde vs engeri y’okufulumya amazzi mu kifuba ekinene ekilemaza ebigere

Okutambula kiromita 10+ olunaku ng’olina ensawo y’omu mugongo enzito kireeta ebizimba by’amazzi ebiruma ku bigere n’emipira gy’ebigere:

  • Singa ekizimba kiba kitono (< 2 cm / 0.8 inches) era nga tekikoseddwa: TOKIKOZESA. Dome y’olususu etamenyeke waggulu w’ekizimba ye bbandi y’ebiramu esinga obutaba na buwuka ku nsi. Sala ekitundu kya moleskin, felt, oba folded duct tape/gauze mu ngeri ya "donut" (nga waliwo ekituli ekisaliddwa wakati right over the blister dome) era okiteeke ku tape okwetoloola blister engatto yo n'esika ku pad eyeetoolodde mu kifo ky'okumenya blister.
  • Singa ekizimba ekinene eky’okusika ku sole y’ekigere kyo kinaatera okukutuka ku bwakyo kubanga tolina kyakukola okuggyako okutambula: Mu kifo ky’okuleka ssokisi yo encaafu okukutula akasolya ku kizimba ekiri munda mu bbuutu yo, kifulumye bulungi:
    1. Naaba bulungi ekizimba n’emikono gyo ne ssabbuuni n’amazzi ag’okunywa, era osiimuule ku mabbali g’ekizimba n’ekintu ekiyitibwa 70% alcohol prep pad oba povidone-iodine wipe.
    2. Sterilize empiso y’okutunga oba safety pin ne alcohol pad (tokozesa open match flame singa ereka black carbon enfuufu ku mpiso okuggyako ng’osiimuula enfuufu n’omwenge).
    3. Poke obutuli bubiri obutonotono obuyingira ku mabbali ddala ku base edge y’ekizimba parallel to the foot sole, nyweza mpola amazzi amatangaavu okuvaamu ne gauze ennyonjo, LEKA AKASOLO K’OLUSULU MU KIFO DDALA KU BLISTER BED, coat ne Vaseline, era obikke bulungi ne hydrocolloid blister plaster oba gauze taped wansi n’olugoye ttaapu y’emizannyo (oba duct tape ku square ya gauze).

4. Okutegeera Cellulitis, MRSA Abscesses ("Spider Bites"), n'Obulwadde obuyitibwa Necrotizing Infections

Ebweru ne mu bifo eby'okusulamu, abantu batera okulaga ekifuba ekiruma, ekizimba, ekimyufu nga kikulukuta amasira ku kigere oba ku mukono ne bagamba nti, "Enkonge yankuba mu weema yange ekiro ekyakeesezza olwaleero." Mu butuufu, ebitundu 95 ku 100 eby'okuteeberezebwa okuba "okuluma enkonge" mu nkambi n'ebifo eby'okusulamu mu butuufu lususu lwa bakitiriya olwa MRSA (Staphylococcus aureus) olufunibwa mu kitundu ebizimba ebizimba.

Kakwakkulizo Engeri gye kifaanana n’engeri gye kiwuliramu By’olina okukola (n’OBUTAKOZESA) .
Ekizimba / Okufumba mu Lususu mu kitundu (Ebiseera ebisinga MRSA) Ekizimba oba ekizimba ekigulumivu, ekimyufu, ekyokya, ekigonvu ennyo ekivaamu ekifo ekigonvu, ekijjudde amasira (fluctuance) mu nnaku 2 ku 4. TOsika, kunyiga, oba okukuba effumba ggwe kennyini n’akambe k’omu nsawo. Okusika ekifumbe kya MRSA kisika obuwuka okudda emabega okuyita mu musingi gw’ensawo y’ebizimba butereevu mu musaayi gwo n’ebitundu ebigyetoolodde. Siiga warm wet compresses okumala eddakiika 15 emirundi 3 olunaku okugiyamba okutuuka ku mutwe mu butonde, gikuume nga gibikkiddwa amasira galeme kusaasaana ku bitanda byo, era okole omusawo w’eddagala ly’oku nguudo akole Incision and Drainage (I&D) etali ya buwuka.
Obulwadde bwa Bacterial Cellulitis Ekitundu ekipapajjo, ekibuguma, ekizimba, ekigonvu, ekibunye eky’okumyuuka (nga tekirina nsawo emu ey’amasira wakati), ekitera okutandika okwetooloola ekisinziiro ekyatika, enjatika y’ekigere ky’omuzannyi wakati w’obugere, okukunya kw’ebiwuka oba ekifo we bafuyira empiso. Kuba layini okwetoloola olubalama olw’ebweru olw’ekimyufu n’ekkalaamu owandiike obudde. Kuuma ekigere nga kigulumiziddwa waggulu w’omutindo gw’omutima ng’otudde/osula okukendeeza ku kuzimba, era genda mu ddwaaliro oba mu ddwaaliro ery’amangu leero okufuna eddagala eritta obuwuka eriweebwa mu kamwa.
Obulwadde bwa Sepsis / Necrotizing Fasciitis (Obulwadde obulwaza ennyama) Okumyufu okusaasaana amangu (> 2 cm buli ssaawa), obulumi obuwulira 10/10 excruciatingly deep ne nga olususu terunnalabika bubi, dusky purple/blue skin patches, black fluid blisters, a crackling "Rice Krispies" sensation under the skin when pressed (subcutaneous emphysema), oba omusujja, okukankana kw'ennyogovu, omutima okukuba amangu, n'okutabulwa. EBINTU BY’AMAANYI BY’OKUlongoosa: Kuba 911 / 112 / 999 oba tambula mu kisenge ky’abalwadde ab’amangu eky’eddwaliro ekikuli okumpi amangu ddala. Yeetaaga eddagala eritta obuwuka erya IV mu ssaawa emu.

Engeri y’okuterekamu Insulin, Inhalers, ne Epinephrine nga tolina firiigi

Bw’oba olina obulwadde bwa sukaali, asima/COPD, alergy ey’amaanyi, oba okumira eddagala ly’eby’omutwe oba ery’omutima buli lunaku ng’oli mu nnyumba, ebbugumu erisukkiridde n’obubbi biba bitiisa buli kiseera. Okumanya amateeka agakwata ku kutereka amasannyalaze agavaako awaka, laba... eddagala ly’olujegere lw’ennyonta obulagirizi; bw’oba obeera ebweru oba mu mmotoka, goberera amateeka gano ag’enjawulo agakwata ku ddagala ly’oku nguudo:

Ekika ky’eddagala Eddirisa ly’ebbugumu eritali lya bulabe Kiki ekibaawo singa kifuna ebbugumu oba NNYOGYA ennyo? Engeri y’okugikuuma nga tewali bulabe ku luguudo oba mu mmotoka
Insulini (Ebipipa n’Ekkalaamu, Lantus, Humalog, NovoLog, Regular, NPH) Sipeeya atagguddwawo: 2°C okutuuka ku 8°C (36°F okutuuka ku 46°F) mu firiigi y’ekifo/eddwaaliro.
Epen oba Vial ekozesebwa: Tekirina bulabe ku ebbugumu ly’ekisenge okutuuka ku 25°C okutuuka ku 30°C (77°F okutuuka ku 86°F) okumala ennaku 28 (okutuuka ku nnaku 42 ku 56 ku Levemir/Tresiba).
OKUKOLA FREEZING (< 0°C / 32°F): INSTANTLY RUINED. Once insulin freezes, even if it thaws clear, the protein crystals clump and will NOT lower your blood sugar, risking fatal Diabetic Ketoacidosis (DKA).
HEAT (> 30°C / 86°F): Efiirwa mangu amaanyi; ebire NPH efuuka clumpy oba clear insulin efuuka ya kyenvu/ebire.
Mu kiseera ky’obutiti: Kuuma ekkalaamu yo eya insulini n’ebipima glucose meter ebikebera munda mu ensawo y’essaati/vest ey’omunda ng’okwatagana bulungi n’olususu lwo olw’ekifuba olubuguma emisana n’ekiro.
Mu Summer: Kozesa FRIO evaporative cooling pouch (ennyikiddwa mu mazzi ga taapu aga bulijjo okumala eddakiika 5 buli luvannyuma lwa nnaku 2, yeetaaga zero ice oba amasannyalaze era ekuuma insulin ku 18°C okutuuka ku 26°C ne mu bbugumu erya 38°C / 100°F). Toteekangako insulini butereevu ku ice.
Eddagala eriweweeza ku bulwadde bwa asima / COPD erya dose ezipimiddwa (Albuterol / Salbutamol, Symbicort) 15°C okutuuka ku 30°C (59°F okutuuka ku 86°F). Ekinnyogovu (< 0°C / 32°F): Propellant pressure drops so the puff sprays out weak and liquid instead of a fine mist.
Ebbugumu ly’emmotoka erisukkiridde (> 49°C / 120°F): Ekibbo ky’ekyuma ekirimu puleesa kiyinza okukutuka.
Mu kiseera ky’obutiti: Teeka ekyuma kyo eky’okussa mu mpale oba mu nsawo ya jaketi munda mu bbugumu ly’omubiri, singa kinnyogoga, yiringisiza ekibbo ky’ekyuma mu bwangu wakati w’engalo zo ezibuguma okumala sekondi 60 nga tonnafuuwa olwo ekyuma ekivuga kifuumuuse bulungi.
Empiso z'eddagala lya Epinephrine (EpiPen, Auvi-Q) 20°C okutuuka ku 25°C (68°F okutuuka ku 77°F) (okutambula okuva ku 15°C okutuuka ku 30°C). Ebbugumu erisukkiridde lyonoona epinephrine (tunula mu ddirisa ettono eritangaavu: singa amazzi gafuuse pinki, kitaka, oba ebire, gakendedde, wadde nga mu mbeera ey’amangu ey’okusannyalala ey’obulamu oba okufa nga tewali kalaamu ndala, gifuyire mu ngeri yonna era oyite 911, nga epinephrine eyonoonese ekyalina emirimu egy’ekitundu). Tambula mu nsawo eriko insulated munda wakati mu nsawo yo (nga yeetooloddwa engoye za sipeeya nga thermal insulation), tolina mu glovebox y’emmotoka eyokya.
Naloxone (Narcan Nasal Spray ku dozi ya Opioid esukkiridde) 2°C okutuuka ku 25°C (36°F okutuuka ku 77°F) (agumira okutambula okutuuka ku 40°C / 104°F). Singa Naloxone nasal spray efuuka freeze solid wansi wa -15°C (5°F) mu kiseera ky’obutiti, tejja kufuuyira nga efuyira, naye, obutafaananako insulin, Naloxone esigala nga terimu bulabe era nga kola bulungi oluvannyuma lw’okusaanuuka. Singa eddagala lyo erifuuyira ennyindo erya Narcan lyafuuka bbugumu ekiro kyonna mu weema yo, liteeke mu nnyindo oba mu nsawo yo ey’omunda okumala eddakiika 15 okusaanuuka ddala mu mazzi; mu mbeera ey’amangu ey’okukozesa eddagala erisukkiridde, kozesa yuniti esaanuuse awatali kulonzalonza.

Wa okutereka ebidomola bya insulini eby’enjawulo ebitagguddwawo n’eddagala erikulu ku bwereere

Tolina kutambuza bidomola bya insulini eby’emyezi 3 nga tebigguddwa mu nsawo yo nga bisobola okwonooneka olw’ebbugumu oba okubbibwa. Kumpi byonna Federally Qualified Health Centres (FQHCs / Healthcare for the Homeless clinics), day shelters, Safe Parking programs, n’amaduuka g’eddagala mangi ag’omu kitundu agetongodde gajja kutereka bbokisi zo ez’enjawulo ezitagguddwawo eza insulin mu firiigi yaabwe ey’obujjanjabi elondoolebwa wansi w’erinnya lyo ku bwereere, okukusobozesa okutambula n’ekkalaamu yo emu yokka ey’ennaku 28 ng’okozesa mu bbugumu ly’ekisenge mu nsawo yo n’owanyisiganya kifuluma omulundi gumu mu mwezi. Era buuza omusawo w’eddwaliro lyo oba basobola okukukyusa okuva ku bidomola by’endabirwamu + empiso okudda ku prefilled disposable insulin pens, nga zino zikaluba nnyo okumenya singa zisuulibwa ku seminti ate nga nnyangu nnyo okuziwa ddoozi entuufu mu nzikiza.

Okuziyiza endwadde z’olususu lw’okusula n’enkambi: Enkwaso, Enkwale z’omubiri, n’omusujja gw’omudumu

Ebifo ebisanyukirwamu ebijjudde abantu, emifaliso egy’okugabana, n’obutasobola kwoza ngoye mu mazzi agookya, biraga abantu abatalina nnyumba ku biwuka bibiri ebikulu eby’ebweru: Body Lice (Pediculus humanus corporis) ne Scabies (Sarcoptes scabiei).

  1. Body Lice vs Head Lice (Lwaki enkwale z'omubiri zibeera mu ngoye zo, so si mu nviiri zo):
    • Okwawukanako n’enkwale z’omutwe, enkwale z’omubiri TEZIBEERA ku lususu lwo oba ku nviiri, zibeera era ne zisiiga amagi gazo (nits) munda ddala mu emisono gy’olugoye olutungiddwa mu buwale bwo obw’omunda, ekiwato, enkokola, ne layers z’omusingi ogw’ebbugumu, ne zeekulukuunya ku lususu lwo lwokka okuliisa era ne zireeta obuwuka obw’amaanyi n’okukunya (nga kw’otadde n’okutambuza obuwuka obuleeta obuwuka Bartonella quintana Omusujja gw’omukutu).
    • Engeri y'okumalawo enkwale z'omubiri mu kawungeezi kamu: Teweetaaga na lotion ya ddagala eri enkwa z'omubiri ezisinga bw'oba osobola okunaaba oba okuzirongoosa mu bbugumu. Okusiba engoye ezirimu obuwuka, emifaliso, n’ensawo z’okwebaka munda mu kifo eky’okwoza engoye eky’ettunzi ekyuma ekikalirira engoye ku BBUGUMU erya waggulu (> 55°C / 130°F) okumala eddakiika 30 ku 40 kitta ebitundu 100 ku 100 eby’enkwale z’omubiri gw’abantu abakulu n’amagi gazo munda mu misonno. Bw’oba ​​tosobola kwoza ngoye zo, saba ttiimu y’eddagala ly’oku nguudo okukyusa engoye ennyonjo ne ddoozi emu ey’ekizigo kya permethrin 1% oba ivermectin ow’omu kamwa.
  2. Scabies (Ekizimba ekisiiwa ekiro web-space):
    • Kiva ku buwuka obutonotono obusima mu layeri ey’okungulu ey’olususu naddala wakati w’engalo (web spaces), munda mu bisambi, okwetoloola omusipi, ne mu nnyindo, ne bivaako obutundutundu obutono obumyufu n’ennyiriri z’ebinnya eziriko amayengo eza milimita 5 ezisiiwa ennyo ekiro ng’obuguma wansi w’emifaliso.
    • Obujjanjabi: Yeetaaga okuwandiikibwa 5% Permethrin cream (okusiigibwa okuva mu bulago okukka wansi ku bigere okumala essaawa 8 ku 14 ekiro, oluvannyuma n’oddamu mu nnaku 7) oba dozi bbiri ez’empeke za Ivermectin eziweebwa mu kamwa (abasawo b’eddagala ly’oku nguudo ze batera okwagala ng’omulwadde talina shower ya bwannannyini okunaaba omubiri gwonna) nga kwogasse n’okusiiga ebizigo mu bbugumu oba okubiteeka mu nsawo engoye zo mu buveera obusibiddwa okumala essaawa 72 (enkwaso z’enkwale zifa enjala okuva ku lususu lw’omuntu mu nnaku 3).

Twala omusomo

Bw’oba ​​okola nga nnakyewa ne ttiimu z’okubunyisa amawulire ezitaliiko nnyumba, ebibiina ebiyambagana, oba ebifo ebikuumirwamu abantu, okukola omusomo ogw’omu ngalo Wilderness First Aid (WFA), Stop the Bleed, oba Red Cross / St John Ambulance First Aid and Naloxone administration course kikuyamba okumanya obuvune obw’omusujja, sepsis, n’okukozesa eddagala erisukkiridde mu nnimiro.

Ebibuuzo ebitera okubuuzibwa

How can I find a free "Street Medicine" or "Healthcare for the Homeless" clinic in my city if I have no insurance?

In the **United States**, the federal Health Resources and Services Administration (HRSA) funds over 300 dedicated **Health Care for the Homeless (HCH)** programs and 1,400 **Federally Qualified Health Centers (FQHCs)** that are legally mandated to treat patients with **zero health insurance, zero photo ID, and zero money** (setting your fee to $0 on a sliding scale and dispensing free medications on site). Find the nearest clinic at **`findahealthcenter.hrsa.gov`** or by calling **211**. In the **United Kingdom**, anyone can walk into any NHS GP surgery to register as a "No Fixed Address" patient without ID, or visit dedicated NHS Homeless Health inclusion clinics (such as Find & Treat, Groundswell, or Pathway teams). In **Canada** and **Australia**, community health centres and Street Health mobile vans provide free walk-in primary and wound care.

Why should I never use superglue (cyanoacrylate) to seal a deep cut on my hand or foot when living outdoors?

While emergency rooms use sterile medical cyanoacrylate (*Dermabond*) on clean, shallow surgical incisions, **gluing a street cut shut with hardware-store superglue is one of the fastest ways to cause a severe deep abscess or tendon infection**. Every cut sustained outdoors contains microscopic dirt and *Staph* or *Strep* bacteria. If you seal the top skin edges airtight with superglue, those trapped bacteria cannot drain out, they multiply rapidly underneath the glue seal in an anaerobic pocket, forming a deep pus abscess or blood infection within 48 hours. Always irrigate street wounds thoroughly with clean drinking water, leave deep or dirty punctures unglued so they can drain, coat with Vaseline, and cover with a breathable sterile bandage.

Can I reuse a disposable insulin pen needle or syringe if I am running out of clean needles?

If you are running low on insulin pen needles or syringes, visit any **community health center, syringe services program (needle exchange), or street medicine outreach van**, they provide free, sterile diabetic insulin syringes, pen needles, and alcohol swabs with no questions asked. Avoid reusing single-use insulin pen needles: microscopic camera images show that the ultrafine silicone-coated tip of a pen needle bends into a tiny barbed fishhook after just one or two pokes, tearing microscopic subcutaneous tissue (**lipohypertrophy** lumps that block insulin absorption), and leaving a needle screwed onto an insulin pen after injection creates an open tunnel that allows air bubbles and bacteria to enter the insulin cartridge.

What is "Xylazine" ("Tranq") wound care, and why do these skin ulcers appear away from injection sites?

In many cities, the illicit opioid supply is adulterated with **xylazine**, a veterinary sedative that causes severe constriction of small blood vessels throughout the body. People exposed to xylazine frequently develop distinctive, painful, purple-to-black crusted skin ulcers (*eschar*) on their forearms and lower legs, even in places where they never injected. Street medicine wound-care protocols for xylazine wounds emphasize three rules: 1. **Tolonda oba okusikambulako enkwale enkalu eddugavu eschar** enkalu, ekutula ebitundu ebiramu wansi. 2. Naaba mpola n’amazzi amayonjo oba omunnyo (tokolangako peroxide oba bleach solutions enkambwe), ssaako **omubisi gw’enjuki ogw’obujjanjabi (Medihoney), enzymatic ointment, oba plain Vaseline/Xeroform petrolatum gauze** okusobola okugonza mpola autolytically ekitanda ky’ebiwundu, era ozinge ne non-stick pads ne soft roll gauze. 3. Noonya okukyusakyusa mu kusiba ebiwundu mu ddagala ly’oku nguudo bulijjo okuziyiza obulwadde bw’amagumba (*osteomyelitis*).

How can I clean my teeth and prevent dangerous dental abscesses when I don't have a bathroom sink?

Untreated tooth infections can spread into the jaw, neck, or bloodstream. You only need two tablespoons of bottled drinking water to brush your teeth anywhere: wet your toothbrush with a splash of bottled water, brush with **fluoride toothpaste** for two minutes, and **spit the foam out onto the ground or into a tissue WITHOUT rinsing your mouth out with water afterward** (dentists and the UK NHS actually recommend *"Spit, don't rinse"* for everyone, because leaving a microscopic film of fluoride on your teeth for 30 minutes strengthens enamel and fights cavities). If a toothache develops **swelling in your cheek, gum, under your jaw, or trouble swallowing/breathing**, go to a hospital emergency department immediately, jaw/neck swelling from a tooth abscess (*Ludwig's angina*) can block your airway and requires immediate antibiotics.

What should I do if my shoes or boots get completely soaked in a rainstorm and I have no fire or hair dryer to dry them?

Never set leather or synthetic Gore-Tex boots right against an open fire or camp stove, which melts the glue holding the soles on and shrinks/cracks wet leather. Instead, use the **Newspaper / Cardboard Capillary Sponge Method**: 1. Sika ekifuba **insoles** ekiggyibwamu ddala mu ngatto (ekitundu ky’amazzi kisibiddwa wansi wa insole). 2. Wamba empapula z’amawulire enkalu ez’obwereere, ensawo z’emmere ez’empapula eza kitaka, obutambaala bw’empapula, oba bbaasa enkalu ezikutuse, zinyige mu mipiira eminywevu, era **siba munda mu ngatto zombi ng’ozipakidde bulungi okuva ku kigere okutuuka ku kisinziiro**. 3. Buli **ddakiika 45 ku 60**, ggyayo emipiira gy’empapula egy’ennyogovu (egisonsese ebitundu 70% eby’amazzi okuva mu layini ya bbuutu olw’okukola emisuwa) n’oteeka mu kibinja eky’okubiri ekikalu eky’olupapula lw’amawulire olunyiriziddwa. Ku makya, bbuutu zo zijja kuba kumpi nkalu ku bbugumu erya bulijjo.

Ensonda zeekebeddwa

  • Ekitongole ky'obusawo ku nguudo (streetmedicine.org) n’ebyobulamu mu ggwanga eri olukiiko lw’abatalina mwasirizi (nhchc.org, Amerika): Ebiragiro by’obujjanjabi ku ddagala ly’oku nguudo, okulabirira ebigere n’ebiwundu eby’okunnyika mu bitundu ebya wansi mu bantu abatalina kifo we basula, n’okuddukanya endwadde ezitawona nga tewali nnyumba.
  • Ebifo ebifuga n’okuziyiza endwadde (CDC, Amerika): Ebiragiro by’okuziyiza n’okujjanjaba ekigere ky’omukutu (Immersion Foot), okulonda yinfekisoni y’olususu eya MRSA ekwatagana n’abantu b’omukitundu, ne Okulabirira ebiwundu mu bwangu oluvannyuma lw’akatyabaga k’obutonde.
  • Wilderness Medical Society (WMS): Ebiragiro by’enkola y’obujjanjabi ku kuziyiza n’okujjanjaba obuvune bw’okulumwa omuzira n’obutabeera mu bbugumu (Immersion Foot) ne puleesa y’okufukirira ebiwundu mu nnimiro.
  • Ekitongole ky’emmere n’eddagala mu Amerika (US FDA) n’ekibiina ekigatta abalwadde ba ssukaali mu Amerika (ADA): Amawulire agakwata ku kutereka insulini n’okukyusakyusa wakati w’ebintu mu mbeera ey’amangu (okutebenkera kw’ebbugumu ly’ekisenge okumala ennaku 28, akabi k’okwonooneka kw’omuzira, n’okulungamya okunyogoza okufuumuuka).
  • Ekitongole ky’ebyobulamu mu ggwanga (NHS, United Kingdom) ne Faculty for Homeless and Inclusion Health (United Kingdom): Omutindo gw’obujjanjabi ogw’okulabirira ebiwundu okutuuka ku nguudo, ekigere ky’omukutu, ebiragiro by’ebiwuka ebiyitibwa scabies/ectoparasite protocols, n’okufuna obujjanjabi obw’amangu obw’obwereere.
  • Centers for Medicare & Medicaid Services (CMS, United States): Etteeka erikwata ku bujjanjabi obw’amangu n’abakozi (EMTALA, 42 U.S.C. 1395dd) eddembe ly’omulwadde erikakasa okutebenkera kw’eddwaliro mu bwangu awatali kulowooza ku yinsuwa, endagamuntu, oba obusobozi bw’okusasula.

Ebiragiro ebikwatagana nabyo