Umuna a tulong ti deep vein thrombosis (DVT) ken pulmonary embolism¶

Ti Venous thromboembolism (VTE) saklawenna ti dua a direkta a nagkonektar a medikal a kasasaad: Deep Vein Thrombosis (DVT), a ti panagbara ti dara (thrombus) ket maporma iti uneg ti nauneg nga urat, kadawyan nga iti urbon a baka, luppo, pelvis, wenno makinngato a takiag, ken Pulmonary Embolism (PE), maysa nga emerhensia a makadangran iti biag a mapasamak no malukatan ti paset wenno amin dayta a panagbara ti dara, agdaliasat iti makannawan a sikigan ti puso, ken agtalinaed iti uneg dagiti kangrunaan nga arteria ti bara.

Sigun iti World Health Organization (WHO) ken ti United States Centers for Disease Control and Prevention (CDC), ti panagbara ti dara iti urat ti maikatlo a kangrunaan a pakaigapuan ti ipapatay dagiti urat iti intero a lubong (iti likudan ti atake ti puso ken istrok), a mangpapatay iti ginasut a ribu a tattao iti kada tawen. Ti napateg, ti Pulmonary Embolism ket maysa kadagiti malapdan a pakaigapuan ti kellaat nga ipapatay: no nasapa a mabigbig ti Deep Vein Thrombosis iti saka ken maagasan babaen ti agas nga anticoagulant ("blood-thinning") sakbay a malukatan, wenno no maliklikan ti kritikal a biddut a kas iti panangmasahe iti nailet, nalungsot a urbon a baka, mabalin a maliklikan ti makapapatay a pannakabartek ti bara nalapdan.

Ti pannakaammo no kasano a mailasin ti nagdumaan ti gagangay a panagkigtot ti piskel ken ti Deep Vein Thrombosis, no kasano a makita dagiti kellaat a barukong ken panaganges a nalabaga a bandera ti Pulmonary Embolism, ken no ania ti aramiden kadagiti minuto sakbay a sumangpet dagiti paramediko ket mangispal iti biag.

Aramidenyo daytoy ita¶

No agsuspetsaka nga adda panagbara ti dara iti maysa a saka (DVT) wenno panagbara ti dara a nagdaliasat iti bara (Pulmonary Embolism), surotem dagitoy innem a dagus nga aramid:

1. No adda aniaman a pagilasinan ti Pulmonary Embolism (PE), tawagam a dagus ti lokal nga emerhensia a numerom: No ti maysa a tao ket maaddaan iti kellaat, di mailawlawag a kinaababa ti anges, natadem a sakit ti barukong, bukot, wenno gurong a kumaro no umanges iti nauneg wenno panagsarua, agdardaras a panagpitik ti puso (nasurok a 100 a panagpitik iti kada minuto), agsarua iti dara wenno pink-streaked sputum, wenno kellaat a panaglag-an/pannakaliday, tawagan ti 911 idiay Estados Unidos ken Canada, 112 iti intero nga European Union, wenno 999 idiay United Kingdom (wenno kitaen ti... numero ti emerhensia direktorio). Saan nga agmaneho ti bagim nga agturong iti ospital para iti maipagarup a PE.
2. Itugaw ti maysa a pasiente ti Pulmonary Embolism a semi-upright ken pagtalinaeden a naan-anay a natalna: Tulongan ti maysa a sipupuot nga addaan iti maipagarup a PE nga agtugaw iti komportable a semi-upright a posision (45 degrees) nga agsanud bassit nga agpasango wenno suportaran dagiti unan, luktan dagiti nairut a kawes iti tengnged ken siket, ken pagtalinaeden a kalmado tapno basbassit ti panagusar iti oksihena. Dimo ipalubos a bumaba iti agdan tapno sabten ti ambulansia.
3. PULOS a dikay agmasahe, agkuskusen, ag-foam-roll, wenno mangikabil iti percussive massage gun iti maipagarup a DVT leg: Adu a tattao ti mangkamali iti nauneg, nasakit nga ut-ot ti panagbara ti dara ti baka a "naguyod a piskel" wenno "charley horse" kalpasan ti napaut a panagtayab wenno operasion ket padasen nga i-rub out a sipipinget wenno agusar iti deep-tissue massage gun. Ti panangmasahe iti saka babaen ti DVT ket pisikal a mangburak iti nalukneng a blood clot a nalukay manipud iti diding ti urat, a mangipatulod a diretso iti puso ken bara kas makapapatay a massive Pulmonary Embolism iti las-ud ti sumagmamano a segundo.
4. No adda pagilasinan ti DVT iti maysa a saka wenno takiag (awan ti sintoma ti barukong/panaganges), agpa-evaluation iti isu met laeng nga aldaw ti medical ultrasound: No ti maysa a urbon a baka, luppo, wenno takiag ket agbalin a madlaw a naglumbang (dakdakkel ti sirkumperensiana ngem ti sabali a sikigan), nabara no sagiden, nalabaga, lila, wenno nasipnget, ken nauneg nasakit wenno nalukneng no agtaktakder/magna, mapan iti departamento ti emerhensia ti ospital wenno naganat a diagnostic clinic ita nga aldaw para iti venous duplex compression ultrasound. Dikay aguray iti makalawas para iti gagangay nga appointment iti opisina.
5. Aginana a siaannad ti nalungsot a saka ken SAAN a magna wenno agehersisio: Bayat ti panagur-uray iti panangtingiting iti maipagarup a DVT, isardeng ti magna, panagtaray, wenno panangyunnat iti saka. Aginanakayo a siuulimek a ti sakayo ket nasuportaran a neutral iti sopa wenno kama, ken liklikanyo ti agballasiw kadagiti sakayo wenno agusar kadagiti nairut a medyas nga agingga iti tulang a mang-turniquet iti urbon a baka.
6. Agsaganaka a mangrugi iti Hands-Only CPR no ti dakkel a PE ti pakaigapuan ti pannakarba: Ti dakkel a "saddle" pulmonary embolism ket naan-anay a manglapped iti panagayus ti dara manipud iti makannawan a bentrikulo ti puso (makalapped a pannakakigtot), a pakaigapuan ti kellaat a pannakaliday a sarunuen ti panagsardeng ti puso. No agbalin a di makasungbat ti tao ken agsardeng a normal ti panagangesna (wenno sagpaminsan laeng nga agngangabit), iparabaw ida a patad iti natibker a rabaw ket mangrugi a dagus a natangken, napartak CPR ti ima laeng iti 100 agingga iti 120 a panagkompresion iti kada minuto.

flowchart TD
    A["Maipagarup nga Emergency ti Blood Clot (VTE) ."] --> B{"Kellaat nga Ababa ti Anges, Pleuritic Sakit ti Barukong, Agdardaras a Puso, Wenno Panagliday?"}
    B -->|"Wen (Masuspetsa nga Pulmonary Embolism) ."| C["Tawagan a dagus ti Emergency Ambulance (911 / 112 / 999)."]
    C --> D["Tugaw ti Pasiente a Semi-Upright (45 Degrees) + Luk-atan ti Nairut a Kawes"]
    D --> E["Pagtalinaedem a Naan-anay a Natalna ti Pasiente; Rugian ti CPR no Saan a makasungbat"]
    B -->|"Saan (Dagiti Sintoma ket Limitado iti Maysa a Saka wenno Takiag) ."| F{"1-Sided Swelling, Warmth, Nalabaga/Lila a Kudil, & Nauneg a Sakit ti Calf/Thigh?"}
    F -->|"Wen (Masuspetsa a Deep Vein Thrombosis) ."| G["STOP: Dimo pulos Masahean, Rub, Foam-Roll, wenno Iyunnat ti Sakana"]
    G --> H["Aginana ti Sakana a Siuulimek; Dika Magna a Di Kasapulan"]
    H --> I["Transportasion Ita nga aldaw iti Hospital ER para iti Same-Day Venous Ultrasound"]
    F -->|"Saan"| J["Monitor dagiti Risk Factors (Nabiit pay nga Operasion, Napapaut a Panagtayab, Estrogen, Kanser) ."]

Kasano a mabigbig ti Deep Vein Thrombosis (DVT) vs ordinario a panagkigtot ti piskel¶

Gapu ta kagudua kadagiti amin a tattao a maaddaan iti DVT ti damo a mangipagarup a basta ginuyugoyda laeng ti piskel ti urbon wenno naturogda iti sakada a nakakatkatawa, ti pannakaammo no kasano nga idilig ti panagbara ti urat iti maysa a musculoskeletal strain ket kritikal.

Lamisaan ti panagidilig ti Deep Vein Thrombosis (DVT) vs muscle strain¶

Panangkuenta iti klinikal a peggadmo: ti Modified Wells Score para iti DVT¶

Kadagiti departamento ti emerhensia ti ospital iti sangalubongan, usaren dagiti mangngagas ti Wells Criteria for DVT tapno matingiting ti posibilidad a ti nasakit wenno nalungsot a saka ket panagbara ti dara. Mabalinmo a repasuen dagitoy 10 a klinikal a peggad a banag tapno maawatan no apay a dagiti doktor ket serioso unay dagiti espesipiko a sintoma ti saka (tunggal banag ket mangnayon iti +1 a punto):

1. Aktibo a kanser (pannakaagas iti uneg ti napalabas nga 6 a bulan wenno palliative care): +1 a punto.
2. Paralisis, paresis, wenno nabiit pay a plaster cast / walking boot immobilization ti saka: +1 punto.
3. Nabiit pay a nakaidda iti kama iti 3 wenno ad-adu pay nga aldaw, WENNO dakkel nga operasion iti uneg ti napalabas a 12 a lawas a kasapulan ti general wenno regional anesthesia: +1 point.
4. Localized tenderness iti igid ti nauneg a sistema ti urat (baba ti sentro-likud ti urbon wenno iti igid ti makin-uneg a thigh groin crease): +1 punto.
5. Nalungsot ti intero a saka (manipud hip/thigh agingga iti ankle): +1 point.
6. Panaglumbang ti baka a di kumurang a 3 sentimetro (1.2 pulgada) a dakdakkel ti sirkumperensiana ngem ti awanan sintoma a saka (narukod iti 10 cm iti baba ti tibial tuberosity): +1 a punto.
7. Pitting edema naikulong iti sintomatiko a saka: +1 punto.
8. Collateral superficial veins (makita, saan a varicose surface veins nga agtaktakder iti nalungsot a saka bayat nga agliklik ti dara iti aglawlaw ti nauneg a pannakabartek): +1 punto.
9. Sigud a nadokumento a DVT iti napalabas: +1 a punto.
10. (Palagip: No ti alternatibo a diagnosis, kas iti cellulitis wenno ti pagaammo a lua, ket di kumurang a kas iti posibilidad a kas iti DVT, dagiti mangngagas ket mangikkat iti 2 a puntos; ti marka a 2 wenno nangatngato ipamatmatna ti nangato a klinikal a probabilidad a kasapulan ti dagus nga ultrasound imaging).

Panangbigbig iti Pulmonary Embolism (PE): no makadanon ti clot kadagiti bara¶

No mawayawayaan ti maysa a pirsay ti DVT (embolizes), maiwalis dayta nga agpangato babaen kadagiti dadakkel nga urat ti tian nga agturong iti makannawan a sikigan ti puso, a mangibomba a diretso iti agsanga a pulmonary arteries ti bara.

Ti napateg, agingga iti 40 a porsiento kadagiti pasiente a nadayagnos nga addaan iti mamagpeggad-biag a Pulmonary Embolism ket pulos a di nadlaw ti ut-ot wenno panaglumbang ti saka sakbayna, gapu man ta naulimek a nabukel ti clot kadagiti nauneg nga urat ti pelvic, wenno gapu ta maminsan laeng a naburak ti intero a clot ti saka ket nagbiahe agingga iti bara.

Kasano a patayen ti Pulmonary Embolism (Right Heart Strain, saan laeng a nababa ti oksihena) .¶

Ti gagangay a di umiso a kapanunotan ket ti Pulmonary Embolism ket mangdangran laeng kenka babaen ti panangpababana iti kaadu ti oksihena iti maysa a pedaso ti tisyu ti bara. Iti kinapudnona, ti dakkel a Massive wenno Submassive ("Saddle") Pulmonary Embolism ket mangpapatay babaen ti acute Obstructive Shock ken Right Ventricular Failure:

1. No ti dakkel a clot ket mangsaksak iti 50% wenno nasursurok pay iti pulmonary arterial tree, ti naingpis ti didingna a Right Ventricle ti puso ket kellaat a masapul a mangbomba iti ladrilio a diding ti presion.
2. Ti makannawan a bentrikulo ket ag-balloon nga agparuar, ag-strain, ken mapaay, isu a dandani awan ti dara a lumasat kadagiti bara tapno makadanon iti Kannigid a Bentricle.
3. Gapu ta ti kannigid a bentrikulo ket umay nga awan ti kargana, ti sistematiko a presion ti dara iti utek ken coronary arteries ket ag-crash iti zero, a pakaigapuan ti kellaat a pannakaliday (syncope), mangrumek a sakit ti barukong, ken Pulseless Electrical Activity (PEA) cardiac arrest.

Lamisaan ti panangidilig kadagiti sintoma ti Pulmonary Embolism vs Heart Attack¶

Pannakaawat iti Triad ni Virchow: siasino ti kaaduan a risgo ti panagbara ti dara?¶

Idi 1856, ti mangngagas a ni Rudolf Virchow ket nangilasin kadagiti tallo a pisiolohikal a kasasaad ("Virchow's Triad") a pakaigapuan ti panagbara ti dara iti abnormal iti uneg ti urat ti tao. Dandani tunggal DVT ken PE ket resulta ti maysa wenno ad-adu pay kadagitoy tallo a mangtignay:

1. Venous Stasis (Nabannayat wenno Naurnong nga Agayus ti Dara):
   • Saan a kas kadagiti arteria, dagiti urat kadagiti sakam ket awan ti masel ti puso a direkta a mangbomba kadagita; agpannurayda nga interamente kadagiti masel ti baka a mangipis-it kadagiti nauneg nga urat tunggal adda addangmo (ti "calf muscle pump").
   • Triggers: Agtugaw a di makagunay iti 4+ nga oras iti nailet a tugaw ti eroplano, kotse, bus, wenno tugaw ti panagay-ayam/opisina; panagidda iti kama ti ospital kalpasan ti operasion wenno pulmonia; panagsuot iti plaster leg cast wenno orthopedic walking boot; paralisis kalpasan ti istrok wenno pannakadangran ti duri; wenno naladaw a tukad ti panagsikog (a sadiay ti nadagsen a matris ket mangipit kadagiti urat ti pelvic iliac).
2. Hypercoagulability ("Napigket" a Dara a Nalaka nga Ag-Clotting):
   • Nagun-od a Triggers: Aktibo a kanser ken chemotherapy (dagiti tumor ket mangiruar kadagiti pro-coagulant a protina, a mangpaadu iti peggad ti clot iti 4- agingga iti 7-a-mamin-adu); Panagsikog ken ti umuna nga 6 a lawas Postpartum (no ti bagi ket natural a ramps up ti clotting factors iti maminlima tapno malapdan ti panagpadara bayat ti panagpasngay); Agas nga addaan iti estrogen (napagtipon nga oral contraceptive birth-control pills, estrogen patches/rings, ken hormone replacement therapy); Panagsigarilio/panag-vaping; Nakaro a COVID-19 wenno sistematiko nga impeksion; kinalukmeg unay; ken makapukaw a sakit ti bituka (Crohn’s / ulcerative colitis).
   • Natawid a Genetic Clotting Disorders (Thrombophilias): Factor V Leiden mutation (adda iti agarup 5% kadagiti tattao a nagtaud iti Europa), Prothrombin G20210A mutation, Antiphospholipid Syndrome, ken panagkurang dagiti natural nga anticoagulants (Protein C, Protein S, wenno Antithrombin III).
3. Endothelial Injury (Panangdadael ti Makin-uneg a Lining ti Diding ti Urat):
   • Mangtignay: Orthopedic operasion a mangsukat iti hip wenno tulang, operasion iti pelvic/abdominal, pannakaburak ti tulang, blunt trauma iti saka, intravenous PICC lines / central venous catheters / pacemakers (ti #1 a pakaigapuan ti Upper-Extremity DVT iti urat ti takiag ken abaga a subclavian), wenno sakbay ti DVT pilat.

Kasano a malapdan ti DVT ken PE bayat ti napaut a panagtayab, panagbiahe iti kalsada, ken panagimbag kalpasan ti operasion¶

Lumakadka man iti 10 nga oras nga internasional a eroplano, agmanmanehoka iti intero a pagilian, wenno agpapaimbagka iti pagtaengan kalpasan ti operasion, ti panangyaplikar kadagiti simple a pagannurotan iti mekanikal ken hydration kissayanna ti peggadmo iti panagbara ti urat iti agingga iti 80 a porsiento:

• Aramiden ti "Seated Ankle Pumps" ken Calf Raises iti tunggal 30 a minuto: Bayat ti panagtugaw iti tugaw ti eroplano wenno iti lamisaan, tunggal kagudua nga oras aramiden ti 20 a nabannayat, napigsa a bomba ti gurong: imula dagiti mugingmo iti suelo ken guyodem a naimbag dagiti ramay ti sakam nga agpangato nga agturong kadagiti shins-mo (iyunnatmo ti urbon), kalpasanna i-press-mo dagiti ramay ti sakam nga agpababa iti suelo ken ipangatom dagiti mugingmo iti nangato (i-contract-mo ti piskel ti baka a napigsa iti 3 a segundo). Daytoy ket manual a mangipis-it kadagiti nauneg a soleal venous sinuses kadagiti urbonmo ken mangi-flush iti stagnant blood nga agsubli agingga iti pusom.
• Ag-book ti tugaw iti pasilio ken magna iti 3 a minuto iti tunggal 1 agingga iti 2 nga oras: Kadagiti panagtayab wenno panaglugan iti tren nga agpaut iti nasurok nga 4 nga oras, tumakder ken magna iti pasilio iti tunggal oras wenno dua; kadagiti atiddog ​​a panagbiahe iti kalsada ti lugan, agsardeng iti rest plaza iti tunggal 2 nga oras tapno napartak ti pannagna iti aglawlaw ti lugan.
• Agsuot iti graduated compression stockings (15-20 mmHg wenno 20-30 mmHg) no adda risk factors: Umiso ti pannakaikabilna a knee-high graduated compression socks (a kaingpis iti gurong ken in-inut a nalukay nga agturong iti urbon) doble ti kapartak ti panagayus ti dara ti urat kadagiti nauneg nga urat. Ikabil dagitoy iti agsapa sakbay a lumteg dagiti gurongmo, ken siguraduen a ti makinngato a banda saan a pulos nga agtulid nga agpababa iti nairut a goma-band crease iti likudan ti tulangmo (a kasla tourniquet ken mangpataud iti panagbara).
• Agtalinaed nga agresibo a na-hydrate iti danum ken liklikan ti sobra nga arak wenno pildoras a pangturog kadagiti panagtayab: Dagiti kabina ti eroplano a napreserba ket addaan iti desert-low humidity (kurang a 15%), a mang-dehydrate kenka ken mangpapuskol iti biskosidad ti daram (hemoconcentration). Inumen ti 250 mililitro (8 nga onsa) a danum iti tunggal oras iti angin, liklikan ti alcohol dehydration, ken dika pulos agtomar iti napigsa a sedative sleeping pills a pakaigapuan ti panaglidaymo a nalukmeg iti nailet a tugaw iti tengnga a nakakurba dagiti tulangmo iti 8 a diretso nga oras a dika ag-shift iti posision.
• Dika pulos iballasiw dagiti sakam kadagiti tulang wenno iprensa a naimbag ti likud dagiti urbonmo iti igid ti tugaw: Ti panangballasiw iti maysa a tulang iti rabaw ti sabali ket direkta a mangkugtar iti popliteal vein iti mismo a likudan ti kasukat ti tulang. Pagtalinaedem a patad ti agpada a sakam iti suelo ken pagtalinaedem a nalawag ti espasio iti sirok ti tugaw iti sanguanam tapno maiyunnat dagiti sakam.

Masansan a maisaludsod¶

Nasukimat dagiti gubuayan¶

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Venous Thromboembolism (Blood Clots): Isardeng ti Clot, Isaknap ti Sao a Kampania, Risk Factors, ken Long-Distance Travel Prevention (Estados Unidos).
• American Society of Hematology (ASH): Dagiti Pagalagadan ti Klinikal a Panagsanay para iti Panagmanehar ti Venous Thromboembolism: Panagdayagnos ken Panagpaagas ti DVT ken Pulmonary Embolism (Estados Unidos / Internasional).
• European Society of Cardiology (ESC): Pagalagadan para iti Panagdayagnos ken Panagmanehar ti Acute Pulmonary Embolism (European Union).
• Nasional nga Instituto para iti Kinasayaat ti Salun-at ken Panagtaripato (NICE) & NHS: Dagiti Sakit ti Tromboembolic ti Uraot: Panagdayagnos, Panagmanehar, ken Panagsubok ti Trombophilia (NG158) (Nagkaykaysa a Pagarian).
• American Heart Association (AHA): Panangtarawidwid ti Masibo ken Submassive a Pulmonary Embolism, Iliofemoral Deep Vein Thrombosis, ken Chronic Thromboembolic Pulmonary Hypertension (Estados Unidos).
• Trombosis Canada & World Health Organization (WHO): Dagiti Klinikal a Giya iti Deep Vein Thrombosis, Ti VTE a Nainaig iti Panagsikog, ken ti WHO WRIGHT Project kadagiti Peligro iti Panagbiahe (Canada / Internasional).

Mainaig a giya¶

• Atake ti puso
• Istrok ti istrok
• CPR nga ima laeng
• Nakigtot