Skip to content

Ɛse a wɔabɔ no ne nsensan ho nsɛm a egye ntɛmpɛ

Ɛsono dodow a wɔde ma ntɛm ara wɔ ɔman biara mu. Kratafa yi de 911, nɔma a wɔde ma United States ne Canada na edi dwuma. Aman afoforo pii de 112, 999, anaa nɔma foforo di dwuma. Hwehwɛ nɔma a ɛwɔ wo man mu.

Sɛ wɔbɔ mpanyimfo sẽ a ɛtra hɔ daa fi ano koraa (tooth avulsion) a, simma biara ho hia. Nkwammoaa a ɛyɛ mmerɛw na ɛte ase ɔpepem pii a ɛkata ɛse no ntini ani a sɛ wɔma ɛwo wɔ mframa mu a, efi ase wuwu wɔ simma 15 kosi 30 mu. Sɛ wode n’abotiri fitaa no di ɛse no ho dwuma katee na wode san kɔ ne socket mu anaasɛ wode hyɛ nufusu a ɛyɛ nwini mu wɔ simma 30 kosi 60 mu a, ɛma ntini ho oduruyɛfo nya hokwan kɛse sɛ ɔbɛsan de wo sẽ a efi awosu mu no ahyɛ mu na wakora so nkwa.

Saa akwankyerɛ yi ka anammɔn a wɔfa so gye ntɛm ara ma akokoaa sẽ a wɔabɔ no daa ne nea edi kan, sɛnea wodi sẽ a wɔapia anaasɛ abubu ho dwuma, sɛnea wobegyae ano ne tɛkrɛma mu mogya a ɛtɔ kɛse, ne sɛnea wobehu kɔn mu nyarewa a emu dɔ a ɛde nkwa to asiane mu te sɛ Ludwig angina.

Danger

Sɛ wo sẽ apira anaa wo sẽ mu yare ne ahome a ɛyɛ den, wuntumi nmene w’ankasa nnompe (nsu a ɛtɔ), "ɛmo a ɛyɛ hyew" nne a wɔabɔ, ɔfe a ɛtrɛw wɔ tɛkrɛma ase anaa wo kɔn ase, anaasɛ wosusuw sɛ wo ti ne w’anim dompe abubu a, frɛ wo mpɔtam hɔ nɔma a egye ntɛmpɛ ntɛm ara (911 wɔ United States ne Canada, 112 wɔ Europa nyinaa Union, 999 wɔ United Kingdom hwɛ ne nyinaa nɔma ahorow a egye ntɛmpɛ). Mma ntwɛn adwumayɛbea a wɔhwɛ nsensan so da bere a mframa kwan no akɔ asiane mu no.

Yɛ eyi mprempren

  1. Hwehwɛ ɛse a wɔabɔ no na fa abotiri fitaa no NKUTOO. Mfa wo nsa nka, ntwitwiw, anaa ntwitwiw ntini a ɛyɛ kɔkɔɔ no da, efisɛ sɛ wobubu ntini nketenkete a ɛwɔ ntini no so no a, ɛmma ɛse no ntumi nsan nkɔ anom dompe no so.
  2. Hwɛ sɛ ɛyɛ mpanyimfo sẽ a ɛtra hɔ daa anaa abofra akokoaa sẽ. Mfa sẽ titiriw (akokoaa) sẽ nhyɛ abofra kumaa anom socket mu da, efisɛ sɛ wopia akokoaa sẽ san kɔ mu a, ɛsɛe mpanyimfo sẽ a ɛtra hɔ daa a enyin wɔ n’ase tẽẽ no.
  3. Hohoro ɛse a ɛho agu fĩ a ɛtra hɔ daa no brɛoo anyɛ yiye koraa no sikani 10. Sɛ mpanyimfo sẽ no hwee efĩ anaa akwan so a, fa kura abotiri no mu na hohoro no bere tiaa bi wɔ nufusu a ɛyɛ nwini, nkyene a ɛnyɛ ɔyare mmoawa, anaa tap nsu a ɛyɛ nwini mu; mfa nhohoro ho da, mfa samina nni dwuma da, na fa ntini nwoso da.
  4. San fa ɛse a ɛtra hɔ daa no hyɛ ne socket mu ntɛm ara sɛ onipa no adwene mu da hɔ a. Fa ɛse no kyerɛ ɔkwan pa so (fa toto ɛse a ɛbɛn no ho), fa nsateaa nhyɛsoɔ twetwe brɛoo kɔ gum socket no mu, na ma onipa no nka fam brɛoo wɔ ntama a ɛho tew a wɔabobɔw anaa gauze pad a ɛnyɛ ɔyare mmoawa so na ama akura mu.
  5. Fa ɛse no hyɛ nufusu a ɛyɛ nwini mu sɛ wuntumi nsan mfa nhyɛ mu bio a. Sɛ socket no yɛ yaw dodo anaasɛ asɛe a, fa ɛse no gu nantwi nufusu a ɛyɛ nwini, Hank’s Balanced Salt Solution (Save-A-Tooth kit), anaa nkyene a ɛnyɛ sterile kuruwa ketewaa bi mu ntɛm ara; mfa ntama a ɛyɛ nwunu nkyekyere wo sẽ da anaasɛ mfa nsie nsu a ɛnyɛ den mu wɔ tap mu.
  6. Kɔ ntini ho oduruyɛfo anaa ayaresabea a egye ntɛmpɛ nkyɛn wɔ simma 30 kosi 60 mu. Di kan frɛ bere a worekɔ so sɛnea ɛbɛyɛ a nsensan kuw no betumi asiesie ntini a ɛyɛ mmerɛw ansa na ntini a ɛwɔ ntini mu nkwammoaa no awuwu.

Gyinaesi nsu a ɛsen ma nsensan mu ahodwiriw ne sẽ a egye ntɛmpɛ

flowchart TD
    Start["Nsõ mu Opira a Ɛyɛ Hu anaa Ano mu Ɛyaw a Ɛyɛ Den"] --> AirwayCheck{"So mframa kwan anaa kɔn mu frankaa kɔkɔɔ wɔ hɔ?<br/>Nsu a ɛtɔ, ɔhome/mene mu haw,<br/>ano fam a ɛho ahonhon, anaasɛ ti a opira?"}

    AirwayCheck -->|Yes| Call911["Frɛ Emergency Dispatch Ntɛm ara<br/>911 US/Canada, 112 EU, 999 UK<br/>Ma boasetɔ tra ase gyina hɔ tẽẽ a ɔde ne ho to w’anim"]
    AirwayCheck -->|No| TraumaType{"Nsõ ho asɛm a egye ntɛmpɛ bɛn na esii?"}

    TraumaType -->|Knocked-Out Tooth (Avulsion)| ToothAge{"So ɛyɛ mpanyimfo sẽ anaa akokoaa sẽ?"}
    ToothAge -->|Permanent Adult Tooth| Reinsert["Pick Up by Crown Only and Rinse 10 Sec Max<br/>San fa gu socket mu brɛoo ANAA fa gu nufusu a ɛyɛ nwini mu<br/>Du ntini ho oduruyɛfo nkyɛn wɔ simma 30 kosi 60 ntam"]
    ToothAge -->|Primary Baby Tooth| NoReinsert["MFA Akokoaa sẽ NHYƐ<br/>Ka gauze a ɛho tew so na ama mogya a ɛretu wo anom<br/>Hwɛ mmofra ntini ho oduruyɛfo wɔ nnɔnhwerew 24 ntam"]

    TraumaType -->|Pushed Out of Position (Luxation)| LeaveInPlace["MFA Pliers anaa Nsateaa Nhyɛ Nse no San Akyi<br/>Kwe brɛoo wɔ ntama a ɛyɛ mmerɛw so sɛ wɔayi afi mu a<br/>Hwɛ ntini ho oduruyɛfo a ogye ntɛmpɛ wɔ nnɔnhwerew 2 kosi 6 ntam"]
    TraumaType -->|Broken Crown or Lost Filling| SavePieces["Sie Nse Asinasin a Abubu Wɔ Nufusu Mu<br/>Fa nsensan mu wax anaa bere tiaa mu semɛnte kata ano a ano yɛ nnam so<br/>Hwɛ ntini ho oduruyɛfo wɔ nnɔnhwerew 24 ntam"]

Ɛse a wɔabɔ (avulsion): ɛse a ɛtra hɔ daa ne nkokoaa sẽ

Amanaman Ntam Fekuw a Ɛhwɛ Nsensan Ho Nsɛm So (IADT) akwankyerɛ ahorow akyi a wubedi no hwɛ hu sɛ wobɛkora ntini ahoɔden so wɔ dɔnhwerew a edi kan a ɛho hia wɔ nkɛntɛnso bi akyi no mu.

Nea enti a nsu a wɔde di dwuma ne nea wɔde sie ho hia kɛse

Sɛ wɔtetew ɛse bi fi ne nnompe socket (alveolus) mu a, periodontal ligament (PDL) no mu paapae: ne fã kɔ so bata socket no fasu ho na fã bata ɛse no ntini cementum no ho. Sɛ saa ntini mu nkwammoaa no wow wɔ mframa a ɛda hɔ mu bɛboro simma 30 kosi 60, anaasɛ wɔde gu tap nsu a ɛnyɛ den mu (a ɛwɔ osmolality a ɛba fam koraa na ɛma ntini mu nkwammoaa no hohoro na ɛpae denam hypotonic lysis so) a, ntini mu nkwammoaa no wuwu. Sɛ wɔsan de ntini a awu bi si nipadua no mu a, nipadua no mu nnompe nkwammoaa no bom kɔ ntini no ntini no mu tẽẽ (ankylosis) na ɛde nkakrankakra ɛpete ntini no wɔ mfe kakraa bi mu (replacement resorption).

Nneɛma a wɔde sie sẽ a wɔde toto ho (nea eye sen biara ne nea enye koraa) .

Sɛ wuntumi mfa ɛse a ɛtra hɔ daa nsan nkɔ ne ntini a ɛwɔ baabi a akwanhyia no sii no mu pɛɛ a, fa gu nsu a ɛkorɔn sen biara a ɛwɔ hɔ no mu ntɛm ara:

Storage medium rank na ɛwɔ hɔ Medium a ɛyɛ medium Maximum nkwammoaa nkwa mfɛnsere Nea enti a ɛyɛ adwuma anaasɛ entumi nyɛ adwuma yiye
1.1. Nea eye sen biara a wobɛpaw (Wɔsan de hyɛ nipadua no mu ntɛm ara) San kɔ ɔyarefo no ankasa anom socket no mu Bere tenten mu nkɔmhyɛ a eye sen biara Ɛsan ma mogya ne aduannuru a wɔde ma ntɛm ara wɔ nipadua no hyew mu.
2.1. Nsu a ɛyɛ sika kɔkɔɔ Hank Nkyene Aduru a Ɛkari pɛ (HBSS / Save-A-Tooth kit) . Ɛde nnɔnhwerew 12 kosi 24 na ɛyɛ adwuma Nsu a pH kari pɛ titiriw, isotonic cell culture fluid a wohu wɔ agumadi ne sukuu mmoa a edi kan mu.
3.1. Nsu a eye sen biara wɔ fie Nantwi nufusu a wɔayɛ no nwini a wɔde pasteurized ayɛ (ne nyinaa anaasɛ nea wɔayam) . Ɛkɔ nnɔnhwerew 3 kosi 6 Nipadua mu osmolality, pH a enni mu, ne aduannuru ma periodontal ligament nkwammoaa no tra ase a ɛho ntutu.
4.1. Aduruyɛ foforo a eye Sterile 0.9% normal saline anaasɛ contact lens nkyene solution Ɛkɔ nnɔnhwerew 1 kosi 2 Isotonic nkyene a ɛkari pɛ no mma osmotic nkwammoaa a ɛpae, ɛwom sɛ enni nkwammoaa mu aduannuru de.
5.1. Emergency fallback (Ɔpanyin a n’adwene mu da hɔ nkutoo) Ɔyarefo ankasa nnompe (a wɔteɛteɛm gu kuruwa ketewaa bi mu, anaasɛ wɔde ahyɛ n’afono a ɛwɔ fam no mu) . Simma 30 kosi 60 na wɔde yɛ Ɛma ɛse yɛ nwini, nanso osmolality a ɛba fam ne ano mu mmoawa sɛe ntini mu nkwammoaa wɔ dɔnhwerew biako akyi; mfa ɛse a ɛho ayɛ hare nhyɛ abofra anaa ɔyarefo a n’adwene atu afra a obetumi amene no ano da.
6. Mfa nni dwuma da. Tap nsu a ɛnyɛ den, nsu a wɔde ahyɛ toa mu, agumadi mu anonne, nsa, anaa dry tissue/napkin Nkwammoaa wuwu wɔ simma 15 kosi 30 mu Tap nsu nam hypotonic shock so pae nkwammoaa mu; ntini a ayow no yi ntini no fi hɔ na ɛyow ntini no ntɛm ara.

Sɛnea wobehu nsonsonoe a ɛda akokoaa sẽ ne mpanyimfo sẽ a ɛtra hɔ daa ntam

Mmofra a wɔadi fi mfe 6 kosi 12 wɔ "nsen a wɔadi afra" a nkokoaa sẽ titiriw ne mpanyimfo sẽ a ɛtra hɔ daa a ɛpae foforo nyinaa wom:

  • Mfe 5 ne nea ennu saa: Ɛkame ayɛ sɛ ɛyɛ akokoaa sẽ titiriw. Mfa nhyɛ mu bio.
  • Mfe 6 kosi 8 (Anim atifi ntini): Mfimfini anim sẽ a ɛtra hɔ daa no taa pae fi mfe 6 kosi 8. Ntini a ɛtra hɔ daa a ɛpae foforo no yɛ akɛse a ɛda adi sɛ ɛsõ, ɛyɛ kɔkɔɔ kakra, na ɛwɔ abon nketewa abiɛsa a ɛyɛ kurukuruwa (mamelons) wɔ wɔn ano a ɛka no ho, bere a nkokoaa sẽ yɛ nketewa, ɛyɛ fitaa te sɛ chalky, na ɛwɔ tratraa, . n’afã horow a ɛka obi a asɛe.
  • Sɛ w’adwene mu yɛ wo naa: Mfa ɛse a asɛm wɔ ho no nsan nkɔ abofra bi socket mu da. Fa ɛse no gu nufusu a ɛyɛ nwini kuruwa mu ntɛm ara na fa kar kɔ ntini ho oduruyɛfo a ogye ntɛmpɛ nkyɛn tẽẽ, na sɛ ɛtra hɔ daa a, obetumi ahu wɔ sikɔne kakraa bi mu na wasan de ahyɛ mu.

Nse a atu, ayɛ mmerɛw, anaasɛ ayɛ mmerɛw (dental luxation) .

Mpɛn pii no, sɛ obi nsateaa, ɔhwe ase, anaa stia a ɛbɔ no mmɔ ɛse bi mfi ano koraa, na mmom ɛpia no ma ɛnsɛ bere a ɛda so ara bata anom socket no ho fã bi no:

  • Lateral luxation (wɔpia kɔ anim anaa akyi) anaa Extrusion (ɛsensɛn socket no fã bi a ɛnyɛ den): Gyae ɛse no wɔ ano. Mfa ɛse a ayɛ mmerɛw mfi mu, na sɛ ɛte sɛ nea wɔato dompe mu a, mmɔ mmɔden sɛ wobɛsan abɔ wo sẽ a akyeakyea no mu. Ma ɔyarefo no nka gauze a ɛyɛ nwini brɛoo na ama agyina pintinn na onhu ntini ho oduruyɛfo a ogye ntɛmpɛ wɔ nnɔnhwerew 2 kosi 6 ntam sɛnea ɛbɛyɛ a obetumi ama ntini no ayɛ mmerɛw, asan de dompe ne ne sẽ no asi hɔ yiye, na ɔde hama a ɛyɛ mmerɛw abɔ sẽ no so adapɛn 2 kosi 4.
  • Intrusion (tooth jammed up into the jawbone): Ɛtɔ da bi a, ɛse a ɛyɛ den ma ɛse bi kɔ soro tẽẽ kɔ anom ne dompe no mu ma ɛse no bɛyɛ tiaa anaasɛ ɛyera koraa wɔ anom ntini a ahonhon no ase, na ɛsuasua ɛse a wɔabɔ no. Mmɔ mmɔden da sɛ wode wo nsateaa anaa nnwinnade bɛtwe ɛse a ɛhyɛn mu no akɔ fam; ɛho hia sɛ wɔyɛ nsensan X-ray a egye ntɛmpɛ de hwɛ ntini ne socket fam.

Nse a abubu, abubu, anaa abubu

Sɛnea ɛse a abubu hia ayaresa ntɛm no gyina ɛse no mu fã ko a ano mu mmoawa nya so:

Fracture nkyekyɛmu Nea wuhu na wote nka Ayaresa mu ntɛmpɛ Mmoa a edi kan a wɔbɛyɛ ntɛm ara
Enamel kraman anaasɛ chip ketewaa bi Enamel fitaa no ano yɛ mmerɛw anaasɛ ɛyɛ mmerɛw kakra; mogya biara nni hɔ na mframa a ɛyɛ nwini ho nkate biara nni hɔ. Ɛnyɛ nea egye ntɛmpɛ; kɔ ntini ho oduruyɛfo nkyɛn wɔ nnafua 2 kosi 5 ntam. Fa asinasin a abubu no sie nufusu anaa nsu mu; fa orthodontic dental wax kata ano biara a ano yɛ nnam a ɛtwetwe wo tɛkrɛma so.
Atitiriw a ɛpaapae a ɛnyɛ den (Dentin a ɛda adi) Wɔabubu ɛse no ntwea kɛse bi, na ɛda dentin a ɛyɛ kɔkɔɔ a ɛyɛ kusuu adi wɔ enamel fitaa no ase; ɛyaw a ano yɛ den bere a ɔrehome mframa a ɛyɛ nwini anaa ɔnom nsu no. Ogya so; kɔ ntini ho oduruyɛfo wɔ ** nnɔnhwerew 12 kosi 24** mu. Fa nsu a ɛyɛ hyew hohoro mu brɛoo; fa ɛse a abubu no sie wɔ nufusu a ɛyɛ nwini mu (nsen ho nnuruyɛfo betumi asan abɔ so); fa nsensan ho aduru a wɔtɔn wɔ aduruyɛdan mu anaasɛ aduru a wɔde di dwuma a asikre nnim kata baabi a ɛyɛ kɔkɔɔ a ɛyɛ mmerɛw no so bere tiaa bi.
Atitiriw a ɛpaapae a ɛyɛ den (Pulp / Nerve a ɛda adi) Wubetumi ahu pinpoint pink anaa kɔkɔɔ a ɛhyerɛn mogya dot wɔ sẽ a abubu no mfinimfini; ɛyaw a emu yɛ den a ɛba mframa, nsa a wɔde ka, anaa ɔhyew mu. Ntɛm ara a ɛfa nsensan ho (wɔ nnɔnhwerew 2 kosi 6 mu). Mmoawa a ɛde efĩ ba sẽ a ɛda adi no mu no kɔ soro dɔnhwerew biara. Mpopa anaa ntutu ntini kɔkɔɔ no mu nsensanee no; fa gauze a ɛnyɛ ɔyare mmoawa kata so brɛoo, fa ibuprofen anaa acetaminophen a wɔnom, na kɔ ntini ho oduruyɛfo a ogye ntɛmpɛ nkyɛn tẽẽ kɔhwehwɛ ntini a ɛbɔ wo ho ban anaa ntini mu ayaresa.
Ntini a ɛpaapae (Ase a ɛwɔ anom ntini no ase) Ɛse no abotiri no wosow kɔ anim ne akyi sɛ ade biako na sɛ wɔde wɔn nsa ka a, mogya fi sẽ no kɔla mu. Ogya so; kɔ ntini ho oduruyɛfo wɔ ** nnɔnhwerew 6 kosi 12** ntam. Kwati sɛ wobɛka saa ɔfã no koraa; di nsu nkutoo kosi sɛ ntini ho oduruyɛfo bɛyɛ periapical X-ray na wabɔ abotiri no mu.

Nneɛma a wɔde ahyɛ mu ma a ayera, abotiri a atutu, ne nhama a wɔde hyɛ mu a abubu

Sɛ biribi a wɔasan asiesie no hwe ase anaasɛ nneɛma a wɔde siesie sẽ no bubu wɔ nnɔnhwerew akyi a, bere tiaa mu a wɔde gyina hɔ pintinn no bɔ sẽ a ɛda adi no ho ban na esiw sẽ a wɔbɛtwetwe no ano wɔ akwanhyia mu kosi sɛ wo sẽ ho oduruyɛfo bebue:

  • Lost filling: Fa nkyene nsu a ɛyɛ hyew hohoro abura no mu brɛoo na ama aduan a asɛe no afi hɔ; mfa aduru a wɔde sew sẽ anaa pin ntwitwiw tokuru no mu da. Mia bere tiaa mu semɛnte a wɔde hyɛ sẽ mu ma (zinc oxide/calcium sulfate paste a wɔtɔn wɔ nnurutɔnbea ahorow) anaa aduru a wɔde di dwuma a asikre nnim a wɔayɛ no mmerɛw bɔɔl ketewaa bi gu abura no mu na ama mframa a ɛyɛ nwini ne aduan asiw ano (mfa aduru a asikre wom nni dwuma da, a ɛma ɛyaw kɛse ba dentin tubules a wɔabue mu).
  • Crown (cap) falls off intact: Sie abotiri no na hwɛ mu; sɛ ɛyɛ tokuru na wo sẽ a ɛwɔ ase no nsɛee na ɛnyɛ yaw a, wubetumi asɔ abotiri no ahwɛ asan de ahyɛ sẽ no so. Sɛ ɛtwetwe ntɛmntɛm wɔ ɔkwan biako a ɛda adi pefee so a, fa aduru a wɔtɔn a wɔmfa nnuru nhyɛ mu bere tiaa mu semɛnte a wɔde yɛ nsensan, aduru a wɔde sew sẽ, anaa aduru a wɔde kata sẽ sẽ so a ɛyɛ tratraa kata abotiri no mu na keka fam brɛoo na ama atra ase kosi sɛ wubehu wo sẽ ho oduruyɛfo. Mfa ofie superglue (cyanoacrylate) nni dwuma da wɔ w’ano, efisɛ ɛyɛ awuduru, ekum sẽ ntini no, na ɛsɛe abotiri no anoano. Sɛ abotiri no ayɛ mmerɛw anaasɛ ɔyarefo no yɛ abofra a, gyaw abotiri no wɔ kotoku a ɛwɔ zip so mu sɛnea ɛbɛyɛ a wɔremene anaasɛ wɔrenhome bere a wɔada no.
  • Poking orthodontic braces wire: Sɛ archwire bi fi akyi bracket mu na ɛbɔ wo mu hwene a, bɔ mmɔden sɛ wode pɛnsere rɔba eraser awiei a ɛho tew no bedi dwuma de apia waya a ɛyɛ mmerɛw no brɛoo akɔ sẽ no so, afei fa tissue ma dade bracket no ma ɛyow na fa orthodontic relief wax (anaasɛ wax ketewaa bi a efi babybel cheese mu bɔɔl a ne kɛse te sɛ pea mia rind anaa paraffin kyɛnere wɔ pinch mu) denneennen wɔ waya a ano yɛ nnam no awiei. Mmɔ mmɔden da sɛ wode afiri a wɔde twa nhama a wɔde twitwiw sẽ a emu yɛ duru bɛtwa ano no mu gye sɛ ɛrekyere hwene no, efisɛ dade ano a wɔatwitwa no betumi atow tuo akɔ menewa no mu.

Ɛse a ɛyɛ yaw kɛse, sẽ a ɛyɛ kurukuruwa, ne Ludwig angina

Ɛse a ɛyɛ yaw a emu yɛ den a ɛbɔ a ɛkanyan wo fi nna mu anaasɛ ɛde nsu a ɛyɛ hyew ma ɛyɛ kɛse no taa kyerɛ sɛ wowɔ akisikuru a wontumi nsakra anaasɛ periapical dental abscess (kotoku a ɔyare mmoawa a ɛyɛ mmerɛw a ɛboaboa ano wɔ ntini a awu no ano wɔ anom dompe no mu).

Frɛko kɔkɔɔ a wɔde kyerɛ Ludwig angina ne kɔn mu ahunmu yare a emu dɔ

Esiane sɛ wo sẽ a ɛwɔ fam no ntini te kɔn no mu ntini a ɛwɔ ase ne kasa ase no nkyɛn pɛɛ, na ntini a ɛwɔ soro no te wo ntini ne w’aniwa ntini ase milimita nti, sẽ mu akisikuru a wɔansa no betumi abubu anom nnompe mprɛte a ɛyɛ tratraa no mu na atrɛw ntɛmntɛm akɔ kɔn no mu anaasɛ akɔ soro akɔ amemene no mu:

  • Ludwig's angina (bilateral floor-of-mouth cellulitis): Sɛ ɔyare mmoawa a efi anom a ɛwɔ fam no mu trɛw wɔ tɛkrɛma no ase a, ano no fam a ɛyɛ mmerɛw no yɛ den te sɛ nnua, ɛho ahonhon, na ɛkɔ soro, na ɛpia tɛkrɛma no kɔ soro ne akyi kɔ ano no atifi na ɛto mframa kwan no mu koraa wɔ nnɔnhwerew kakraa bi mu.
  • Cavernous sinus thrombosis ne orbital cellulitis: Sɛ upper canine anaa molar abscess trɛw kɔ soro a, ɛma aniwa biako hohoro ntɛmntɛm na ɛyɛ kɔkɔɔ, aniwa anim a ɛtɔ fam, ɛma wohu ade mprenu, anaasɛ tiyɛ kɛse.
  • Bere a ɛsɛ sɛ wokɔ ayaresabea dwumadibea a wɔhwɛ ntɛmpɛ so tẽẽ (ɛnyɛ ntini ho adwumayɛbea a wɔyɛ no daa): Hwehwɛ ayaresabea ER hwɛ ntɛm ara ma nnuru a ekum ɔyare mmoawa a wɔde fa ntini mu ne mframa kwan ho ahobammɔ sɛ ɛse a ɛyɛ yaw no hohoro biara a wotumi hu wɔ w’anim, wo hwene, wo hwene, w’ani, anaa wo kɔn akyi, ɛyɛ den sɛ wubebue w’ano atrɛw asen nsateaa abien (trismus), tɛkrɛma a ɛkɔ soro anaasɛ ɛho ahonhon denneennen wɔ tɛkrɛma ase, nsu a ɛtɔ anaasɛ ɛyɛ yaw a ɛmene, anaa atiridii ne awɔw.

Ɛyaw ne ɔfe a ahobammɔ wom bere a woretwɛn ntini ho oduruyɛfo no

  1. Fa nnuru a wɔde kum ɛyaw a ɛko tia ɔyare mmoawa a wɔnom: Wɔ mpanyimfo a wobetumi anom NSAIDs dwoodwoo fam no, sɛ wɔde ibuprofen (a ɛde n’ani si prostaglandin ɔfe a ɛwɔ dompe no mu) a wɔnom a wɔayɛ ho nhyehyɛe ne acetaminophen (paracetamol) bom sɛnea akwankyerɛ a wɔakyerɛw wɔ krataa a wɔde ahyɛ mu no kyerɛ no a, ɛma ɛyaw ano brɛ ase a emu yɛ den sen nnuru abien no mu biara nkutoo.
  2. Fa awɔw gu w’afono akyi nkutoo: Fa awɔw pack a wɔde mpopaho abɔ ho no hyɛ anom akyi simma 15, simma 15 fi hɔ. Mfa ɔhyew aduru anaa nsu a ɛyɛ hyew toa nhyɛ anom a akisikuru no akyi da, efisɛ abɔnten so ɔhyew trɛw anim mogya ntini mu na ɛtwetwe akisikuru kɔ abɔnten fa hwene were no mu.
  3. Fa nkyene nsuo a ɛyɛ hyew hohoro wo ano brɛoo: Fa nkyene pon so nkyene mililita 2.5 (teaspoon 0.5) gu nsuo a ɛyɛ hyew mililita 240 (ounces 8) mu, fa ano biako gu anom a ɛyɛ yaw no so sikɔne 30, na teɛteɛ mu brɛoo.
  4. Ma wo ti so nkɔ soro wɔ pillow abien anaa abiɛsa so: Sɛ woda fam koraa a, ɛma mogya mmoroso a ɛwɔ wo ti ne wo hwene mu no kɔ soro, na ɛma wo sẽ mu akisikuru bɔ denneennen anadwo.

Warning

Mfa aspirin aduru, aduru a wɔde kum ɛyaw a wɔabubu, clove ngo a wɔde ahyɛ mu, nsa a wɔde petepete wo sẽ so, anaa bleach nkura wo sẽ mu anaa wo sẽ a abubu mu da. Sɛ obi kura aspirin mu wɔ anom no a, ɛmma ntini no nyɛ mmerɛw; mmom no, salicylic acid hyew anom ntini a ɛyɛ mmerɛw no na ɛma nnuru fitaa a ɛyɛ yaw a ɛyɛ yaw ("aspirin hyew") ba wo sẽ a ɛyɛ yaw no atifi pɛɛ. Saa ara nso na mmɔ mmɔden da sɛ wode ade a wɔde pam ade anaa sekan bɛbɔ gum boil anaasɛ wobɛbɔ no.

Ano, ano, anaa tɛkrɛma a mogya tu kɛse a wobedi so

Tɛkrɛma, anofafa, ne anom ntini no wɔ mogya a ɛdɔɔso soronko, na mogya ketewaa bi a wɔde afra ano nnompe ma anom apirakuru no yɛ te sɛ nea enye koraa sen sɛnea ɛte.

  • Sɛ wopɛ sɛ mogya tu wɔ socket akyi: Fa nsu a ɛyɛ nwini hohoro ano no brɛoo pɛnkoro na ama nsu a ɛyɛ nwini a ɛte sɛ jelly no afi hɔ, bobɔw gauze pad a ɛyɛ nwini a ɛyɛ sterile (anaasɛ moistened standard black tea bag, a abɔde mu astringent tannic acid a ɛma ntini nketenkete no mu yɛ den na ɛma mogya mu nkwammoaa a ɛtwetwe ntɛmntɛm wom) gu cylinder a ɛyɛ den mu, fa to socket gap no so tẽẽ, na de nhyɛso a enhinhim a wontwa mu ka fam simma 30 kosi 45 a edi mũ a wunbue w’ano mfa nhwɛ. Kwati sɛ wobɛteɛteɛm, wobɛhohoro wo ho, wobɛnom sigaret, wobɛnom nsu a ɛyɛ hyew, anaasɛ wode sare a wɔde nom bedi dwuma anyɛ yiye koraa no nnɔnhwerew 24.
  • Sɛ anofafa, afono, anaa tɛkrɛma mu atetew: Fa ntama a ɛho tew anaa gauze a ɛnyɛ ɔyare mmoawa twitwiw anofafa anaa tɛkrɛma a mogya retu no denneennen wɔ wo nsateaa kɛse ne wo nsateaa a wode kyerɛ ade no ntam simma 10 kosi 15 a ɛkɔ so. Hwehwɛ aduruyɛ anaa nsensan a wɔde bɛpam no wɔ nnɔnhwerew 6 mu sɛ anofafa a wɔatwa no twa vermilion hye (ntrɛwmu soronko a anofafa a ɛyɛ pink no hyia anim were, a ɛhwehwɛ sɛ wɔpam no pɛpɛɛpɛ na wɔasiw anofafa a ɛtra hɔ daa no ano), sɛ akuturuku bi fa anofafa no mu nyinaa, anaasɛ sɛ tɛkrɛma a wɔatwa no mu trɛw, ɛware sen sɛntimita 1 (nsateakwaa 0.4), anaasɛ kɔ so tu mogya ntɛmntɛm bere a wɔde simma 15 abɔ no denneennen akyi.

Fa adesua bi

Mpɛn pii no, nsensan ne anim apirakuru ka agumadi mu nhyiam, sakre a ɛhwe ase, ne kar akwanhyia ho. Sɛ wo ne Red Cross, St John Ambulance, anaa wo mpɔtam hɔ aduruyɛ adwumayɛbea a ɛhwɛ ntɛmpɛ so wie mmoa a edi kan ne CPR adesua a wɔde nsa yɛ a, ɛkyerɛ wo sɛnea wobɛhwɛ sɛ ebia wo ho ayɛ wo hyew, abɔ awotwaa akyi berɛmo ho ban, na woama obi a wapira no mframa kwan mu atew.

Nsɛm a wɔtaa bisa

Dɛn nti na ɛnsɛ sɛ mede ɛse a ɛtra hɔ daa a wɔabɔ no sie tap nsu mu?

Nsu a wɔde fa tap mu a ɛnyɛ den ne nsu a wɔnom a wɔde ahyɛ toa mu no wɔ nkyene dodow a ɛba fam koraa (hypotonic osmolality) sɛ wɔde toto nnipa nkwammoaa ho a. Sɛ wɔde ɛse a wɔabɔ no hyɛ nsu mu a, nsu de ahopere fa ntini mu ntini a ɛyɛ mmerɛw a ɛwɔ ntini no so no nkwammoaa mu, na ɛma ɛhohoro na ɛpae wɔ simma 15 kosi 30 mu. Nantwi nufusu a ɛyɛ nwini wɔ osmolality a ɛne ne ho hyia ne pH a ɛnyɛ nea ɛfa biribiara ho a ɛma saa ntini mu nkwammoaa no tra ase nnɔnhwerew pii.

Na sɛ meto me sẽ a wɔabɔ mu wɔ akwanhyia mu wɔ ɔkwan a ɛho agu fĩ so anaa bɔɔlbɔ abɔnten so nso ɛ?

Fa ɛse no so katee denam abotiri fitaa a wɔde we no so (mmfa wo nsa nka ntini no da) na hwie nufusu a ɛyɛ nwini, nkyene a ɛho ntew, anaa tap mu nsu a ɛyɛ nwini gu so a ɛboro sikɔne 10 na ama hohoro nsu a ayɛ mmerɛw no afi hɔ. Mfa ntama anaa samina nhohoro ntini no ho, nhohoro mu, anaa npopa ntini no da, sɛ efĩ nketenkete da so ara bata ho mpo a, efisɛ sɛ wohohoro ho a, ɛma ntini no mu ntini a ɛte ase no fi hɔ; ntini ho oduruyɛfo no bɛhohoro mu dwoodwoo na sɛ ɛho hia a, ɔbɛkyerɛw nnuru a ekum ɔyare mmoawa ne tetanus booster.

Dɛn nti na asiane wom sɛ wɔde akokoaa sẽ a wɔabɔ no san bɛhyɛ abofra anom?

Wɔ sẽ titiriw (nkokoaa) biara ntini ase pɛɛ na mpanyimfo sẽ a ɛtra hɔ daa no abotiri a ɛrenyin no te ne nnompe a ɛyɛ den no mu. Sɛ wopia akokoaa sẽ a wɔabɔ no san kɔ socket no mu a, ebetumi abubu, ayɛ ɔyare mmoawa, anaasɛ akuru a ɛyɛ daa ntini a ɛrenyin a ɛtra hɔ daa a ɛwɔ ase no, na ama mpanyimfo sẽ no apae asɛe, ne kɔla asakra, anaasɛ afra dompe no mu.

Sɛ misusuw sɛ obi menee anaa ɔhome ɛse anaa sẽ abotiri a wɔabɔ no akuturuku a, dɛn na ɛsɛ sɛ meyɛ?

Sɛ ɛse anaa abotiri bi yera wɔ akwanhyia bi mu na wontumi nhu wɔ fam a, hwɛ onipa no yiye. Mpɛn pii no, ɛse a wɔmene kɔ yafunu mu no fa aduan mu a ɛnyɛ asiane biara wɔ nna kakraa bi mu, bere a ɛse a wɔtwe (wɔhome) kɔ mframa afiri anaa ahurututu mu no ma ɔfefe, ahurututu, anaasɛ ahurututu mu yare a ɛyɛ komm na ehia sɛ wɔyɛ ne koko X-ray ne ahurututu mu nhwehwɛmu. Kɔ ayaresabea a wɔhwɛ wɔn a egye ntɛmpɛ anaa ER bere nyinaa kɔyɛ wo kɔn ne wo koko X-ray ntɛmntɛm sɛ wontumi mmu ɛse a ayera ho akontaa wɔ ahodwiriw akyi a.

So adan a wɔhwɛ wɔn a wɔwɔ yare a egye ntɛmpɛ mu betumi atwe ɛse a akisikuru anaasɛ wɔayɛ ntini mu ntini?

Gye sɛ ɛyɛ sukuupɔn mu ayaresabea kɛse a wɔde adwenemhaw ba a oduruyɛfo a ɔyɛ anom ne anim oprehyɛn a wɔfrɛ no wɔ hɔ, ayaresabea dan a wɔhwɛ wɔn a egye ntɛmpɛ a wɔtaa de di dwuma no nni nkongua a wɔde sa nsensan anaasɛ wɔde twitwiw sẽ na wɔnyɛ sẽ a woyi anaasɛ ntini mu ntini a wɔyɛ no daa. Nanso, **ɛsɛ sɛ** wokɔ ayaresabea ER ntɛm ara sɛ w’anim anaa wo kɔn mu ahonhon, atiridiinini, anaa ɔhaw wɔ menewa mu a, efisɛ ER nnuruyɛfo de nnuru a ekum ɔyare mmoawa a wɔde fa ntini mu a egye nkwa, mframa kwan ho ahobammɔ, CT mfoninitwa, ne oprehyɛn a wɔde yi kɔn mu akisikuru a emu dɔ ma ansa na wɔde wo akɔma wo sẽ ho oduruyɛfo sɛ onnyi wo sẽ a ɛyɛ wo yaw no.

Sources a wɔhwɛɛ mu

  • Amanaman Ntam Fekuw a Ɛhwɛ Nsõ Ho Apirakuru So (IADT): 2020 Akwankyerɛ a Ɛfa Nsõ a Ɛyɛ Hu a Wɔde Di Dwuma Ho: Nsõ a Ɛtra Hɔ Daa a Ɛpae, Nsõ a Ɛpaapae, ne Nsõ a Ɛbɔ, ne Apirakuru wɔ Nsensan a Ɛho Hia Mu.
  • Amerika Nsõ Ho Fekuw (ADA): Nsõ Ho Nsɛm a Egye Ntɛmpɛ, Nsõ a Wɔabɔ, ne Nse a Apaapae Ho Ayaresabea Akwankyerɛ.
  • UK Ɔman Akwahosan Dwumadibea (NHS) ne Scotland Nsõ Ho Ayaresabea a Etu mpɔn Dwumadi (SDCEP): Nsõ Ho Ɔhaw a Ɛyɛ Den ne Nsõ Ho Apirakuru a Wɔhwɛ So.
  • Amerika Endodontists Fekuw (AAE): Ayaresa Gyinapɛn a Wɔde Ma Nsõ a Ɛwɔ Avulsed ne Fractured Permanent Teeth.

Akwankyerɛ ahorow a ɛfa ho