Bëñ buñ dagg ak jafe-jafe bëñ¶

Sudee bëñu màgget bu yàgg bi dañu ko dindi bamu jeex ci gémmiñ (avulsion dentaire), simili bu nekk amna solo. Reenu bëñ bi dafa muur ay milioŋ ciy selul ligament parodontaal yuy dundu, yuy tàmbali dee ci diir bu weesuwul 15 ba 30 simili suñu leen bàyyee ñu waw ci air bi. Soo jàppee bëñ bi bu baax ci kuronu bëñ bu weex bi, nga delloo ko ci socket bi wala nga dugal ko ci meew mu sedd ci diir bu weesuwul 30 ba 60 simili, loolu mooy tax dentist bi gëna am wërsëg jëlaat sa bëñ bu bees bi ba noppi musal ko ba fàww.

Gis-gis bii dafay wax ci jéego yi ñu wara def ngir mucc ci saasi su amee bëñ bu yàgg wala bëñ bu njëkk, ni ñuy yoree bëñ bu dagg wala bu dagg, ni ñuy dakkal deret jiy nàcci ci gémmiñ ak làmmiñ, ak ni ñuy xàmmee infeksioŋ yu xóot yi ci baat bi mën na ray nit, lu ci melni angina Ludwig.

Defal lii leegi¶

1. Wut bëñ bi daanu, nga jël ko ci kuronu bëñ bu weex bi kese. Bul musa laal, xëcc, wala gaañ reen gu mboq gi, ndax soo daanele fibre ligament yu ndaw yi ci reen bi, bëñ bi du mëna jëflantewaat ak yaxu jawwu ji.
2. Xam ndax bëñu mag la buy yàgg wala bëñu xale. Bul musa dugalaat bëñ bu njëkk bi (bëñ bu ndaw) ci bëñu gomu xale bu ndaw, ndax sooy puus bëñ bu ndaw bi mu dellu ginaaw dafay yàq bëñu mag bu yàgg biy màgg ci ronn bëñ bi.
3. Lenxalil bëñ bu tilim budul jeex lu weesuwul 10 seconde. Sudee bëñ bu màgget bi daanu ci tilim wala ci trotoire, jàppal ko kuronu bi nga lenxal ko ab diir 10 seconde ci meew mu sedd, saline bu amul sikk, wala ndoxu robinet bu sedd; bul ko musa fete, bul ko musa jëfandikoo saabu, te bul ko musa weer ak tisu.
4. Dugalaat bëñ biy yàgg ci bëñ bi ci saasi sudee nit ki xamna boppam. Jubalal bëñ bi mu jàkkarloo ak bëñ bi ci wetam (mënal ko ak bëñ bi ci wetam), nga dugal ko ndànk ci bëñ bi nga jëfandikoo baraam ngir tëye ko, nga fexe ba nit ki màtt ko ndànk ci kaw mbàjj mu set wala ci kaw mbusu sterile.
5. Dugal bëñ bi ci meew mu sedd sudee mënoo ko dugalaat. Sudee bëñ bi mettiwoon na lool wala dafa yàqu, nga dugal bëñ bi ci saasi ci kaasu meew nag bu sedd, Hank's Balanced Salt Solution (Save-A-Tooth kit), wala saline bu amul sikk; Bul musa laxas bëñ ci napkin bu waw wala nga denc ko ci ndoxu robinet.
6. Demal ci dentist bi wala hopitaal bi ci diir bu weesuwul 30 ba 60 simili. Woowal bu njëkk balaa ngay dem suko defee ekipu dentist bi mëna defar attelle bu yomb balaa selul ligament parodontaal yi di dee.

Dañuy jël dogal ci wàllu trauma dentaire ak jafe-jafe bëñ yu tar¶

flowchart TD
    Start["Gaañ-gaañu bëñ bu metti wala gémmiñ gu metti"] --> AirwayCheck{"Ndax amna ay màndarga yu xonk ci yooni respiraasioŋ yi wala ci baat bi?<br/>Drooling, jafe-jafe noyyi/wann,<br/>newig dëru gémmiñ, wala gaañ-gaañu ci bopp?"}

    AirwayCheck -->|Yes| Call911["Woowal ci saasi 911 Etats Unis/Canada, 112 EU, 999 UK Fexeel malaad bi toog jub, sëggal kanam"]
    AirwayCheck -->|No| TraumaType{"Ban xeetu jafe-jafe bëñ moo am?"}

    TraumaType -->|Knocked-Out Tooth (Avulsion)| ToothAge{"Bëñu mag la wala bëñu xale?"}
    ToothAge -->|Permanent Adult Tooth| Reinsert["Dajale ko ci Crown rek nga sangu 10 Sec Max<br/>Dugalaat ko ci socket bi WALA nga dugal ko ci meew mu sedd<br/>Demal ci dentist bi ci diir bu weesuwul 30 ba 60 simili"]
    ToothAge -->|Primary Baby Tooth| NoReinsert["BU LEEN dugalaat bëñu xale ba<br/>Màtt gaze bu set ngir dakkal deret jiy nàcci<br/>Demal seeti dentistu xale ci diir bu weesuwul 24 waxtu"]

    TraumaType -->|Pushed Out of Position (Luxation)| LeaveInPlace["BU LEEN forse bëñ bi mu dellu ginaaw ak pince wala baraam<br/>Màtt ndànk ci mbàjj mu nooy sudee dañu ko génne<br/>Demal seeti dentist bi ci diir bu weesuwul 2 ba 6 waxtu"]
    TraumaType -->|Broken Crown or Lost Filling| SavePieces["Denc bëñ yu yàqu yi ci meew mi<br/>Tëj bëñ bu ñaw bi ak wax dentaire wala siman buy yàgg<br/>Demal seeti dentist bi ci diir bu weesuwul 24 waxtu"]

Bëñ buñ dagg (avulsion): bëñ budul jeex wala bëñ bu ndaw¶

Soo toppee tegtali kuréel gi yor traumatologie dentaire ci àdduna bi (IADT) dinga mëna am doole ci reeni bëñ yi ci waxtu yu njëkk yi ginaaw biñu la dóor.

Lu tax jëfandikoo ak denc ndox mu am solo lool¶

Su bëñ bi xotti ci bëñ bi (alveolus), ligament parodontal bi (PDL) dafay xaajaloo ñaar: genn-wàll gi dafay des ci kuuru bëñ bi, genn-wàll gi dafay tafu ci siman bi ci reenu bëñ bi. Sudee selul yooyu dañu waw ci air lu weesu 30 ba 60 simili, wala ñu suul leen ci ndoxu robinet bu amul lenn ludul ndox (mu am osmolalité bu tuuti lool te dafay tax selul yi newwi ba noppi toj ci lyse hypotonic), selul yi dañuy dee. Suñu delloosi reen bu dee, selul yi ci yaram wi dañuy booloo ci reeni bëñ bi (ankylose) ba noppi di seey ndànk-ndànk ci diiru at yu néew (resorption remplacement).

Tegtale ay jumtukaayi dencukaay bëñ (li gëna baax ak li gëna bon)¶

Sudee mënoo dugalaat bëñ bu nara yàgg ci bëñ bi ci barab bi aksidaa bi amee, danga koy dugal ci saasi ci ndox mi gëna kawe bi jàppandi:

Ni ñuy xàmmee bëñu xale ak bëñu mag budul jeex¶

Xale yi am diggante 6 ba 12 at dañu am "bëñ yu jaxaso" yu am bëñi xale bu njëkk bi ak bëñi mag yiy sooga génn:

• Am 5 at ak ci suuf: Daa melni bëñu xale bu njëkk la. Bul ko dugalaat.
• **Age 6 ba 8 (Front supper incisors) : Bëñ yi gëna kawe ak yi gëna suufe ci digg yi dañuy faral di génn diggante 6 ak 8 at. Incisors yu bees yiy génn dañu gëna rëy, gëna mboq tuuti, ba noppi am ñatti bëñ yu ndaw yu rond ( mamelon **) ci seen bëñ yu ndaw, am chalby edge, boor yu plat, yu màtt.
• Soo sikki-sakka: Bul musa forse bëñ bu am sikki-sakka mu dellu ci bëñ bu xale. Tegal bëñ bi ci saasi ci kaasu meew mu sedd, nga yóbbu ko ci dentist biy saytu paj mu jamp, mu mën ko xàmmee ci diir bu gàtt ba noppi defaraat ko sudee daa yàgg.

Bëñ yu toxu, yu loose wala yu tëju (luxation dentaire)¶

Lu bari concour, daanu, wala mbëkk ci pënu volan bi du génne bëñ bi lëmm ci gémmiñ gi, waaye lu moy loolu daf koy puus mu génn ci yoon wi fekk mingi des ci bëñ biy tëju ci socket gom bi:

• Luxation lateral (push ci kanam wala ci ginaaw) wala Extrusion (muy tëju bu baax ci biir socket bi): Bàyyil bëñ bi ci gémmiñ. Bul dindi bëñ bu laxasu, te bul jéema dindi bëñ bu dëgërul sudee dafa tëju ci yax. Waxal malaad bi mu màtt ndànk ci gaze bu xawa tooy ngir dakkal ko, nga dem seeti dentist bi ci diir bu weesuwul 2 ba 6 waxtu suko defee ñu mëna tëj gomu bi, ñu defaraat yag bi ak bëñ bi bu baax, ba noppi ñu takk fiil bu yomb ci bëñ yi ci diiru 2 ba 4 ayu-bis.
• Intrusion (bëñ bu tëju ci yaxu jawwu ji): Yenn saa yi bëñ bu dëgër dafay yóbbu bëñ bi mu taxaw ci kaw, dem ci bëñ bi ak yax mi, suko defee bëñ bi di gëna gàtt wala mu réer lëmm ci suufu tisu gomu bu newwi, di toppandoo bëñ buñ dagg. Bul musa jéema dindi bëñ bu dugg ak say baraam wala say jumtukaay; rayon X dentaire yu gaaw lañu soxla ngir saytu reeni bëñ yi ak dëru socket bi.

Bëñ yu damm, dagg wala dagg¶

Bëñ bu yàqu bi war nañu ko gaaw faj mingi aju ci ban couche bi ci biir bëñ bi la bakteri yi ci gémmiñ bi mëna jàpp:

Remplissage yu réer, kuronu yu tass, ak fiil braces yu dagg¶

Su restaurasioŋ bi daanoo wala aparey ortodonsi bi dafa yàqu ginaaw waxtu liggéey yi, dakkal bëñ bi ci diir bu gàtt dafay aar bëñ bi feeñ ba noppi moytu ñu aspiration ci anam wu jaarul yoon ba sa dentist ubbi:

• Fësal bi ñàkk: Lenxalil bërëb bi ndànk ak ndox mu nugg xorom ngir dindi mbalitu ñam wi; Bul musa gaañ pax mi ak bant wala pin. Toggal benn boule bu ndaw ci siman buy feesal bëñ yi (paste oxide de zinc/sulfate de calcium ñu koy jaay ci farmasi yi) wala benn piyeesu gomme bu amul suukër bu nooy ci biir bëñ bi ngir tëj ngelaw lu sedd li ak lekk yi (bul musa jëfandikoo gomme bu am suukër, luy indi paj).
• Kuronu (cap) daanu te dara sikkul: Sanc kuronu bi nga xool ci biir; sudee bëñ bu lëmm la, te moignon bëñ bi ci suuf amul benn sikk te mettiwul, mën nga test-fit kuronu bëñ bi ci kaw bëñ bi. Sudee dafay yomba gliise ci benn yoon bu leer, nga laxas ci biir kuronu bi ak lu woyof luñu la jaay te soxlawul ordonaas siman dentaire buy yàgg, paste dentifrice, wala dentiste dentiste nga màtt ko ndànk ngir mu toog ba nga dem seeti sa dentist. Bul musa jëfandikoo superkol (cyanoacrylate) ci sa gémmiñ, ndax daa am toxic, dafay ray neer bëñ bi, ba noppi yàq marge kuronu bëñ bi. Sudee kuronu bi dafa laxasu wala malaad bi xale la, nga bàyyi kuronu bi ci mbuus bu am zip ngir ñu bañ ko wann wala noyyi suñuy nelaw.
• **Fil orthodontique buy xoos **: Sudee arcfil bi dafa génn ci bracket bi ci ginaaw ba noppi jam sa lex bi ci biir (jéemal jëfandikoo gomme kawsu bu sell bi ci catu crayon bi ngir tëye fil bi ndànk mu dal ci bëñ bi, ba noppi nga weer bracket bi ak tisu ba noppi nga tëye benn boule wax bu tollu ni ** piyeesu wax wala waxef ci fromage babybel wala candle paraffin ci benn pinch) bu dëgër ci kaw fiil bu ñaw bi. Bul musa jéema dagg cable orthodontique bu diis ci biir gémmiñ ak daggukaayu cable kër fileek dafay jàpp lex gi, ndax catu wen wiñ dagg mën na wàcci boli bi.

Bëñ buy metti, abcès dentaire, ak angina Ludwig¶

Bëñ bu metti, buy tëf-tëfi, buy yee la ci nelaw, wala di gëna tar soo naan ndox mu tàng, dafay faral di màndargaal pulpitis budul dellu ginaaw wala abcès dentaire periapical (poos bu bari pus bakteriyel buy tabax ci catu reen gu dee gi ci biir yaxu jawwu ji).

Dara yu xonk ngir angina Ludwig ak infeksioŋu baat bu xóot¶

Ndax reeni bëñ yi gëna suufe ñu ngi toog ci wetu tisu submandibulaire ak sublingual ci baat bi, reeni bëñ yi gëna kawe ñu ngi toog ay milimetre ci suufu sa sinus ak bët yi, abcès dentaire buñu fajwul mën na dindi plaque jawbone bu woyof bi ba noppi tasaaroo ci baat bi wala wàcci ci baat bi:

• Angina Ludwig (cellulitis bilatéral ci dëru gémmiñ): Sudee infeksioŋ bi bawoo ci benn molar bu gëna suufe dafa tasaaroo ci suufu làmmiñ wi, dëru gémmiñ bi dafay nekk lu dëgër ni dénk, newwi, yéeg, di puus làmmiñ wi ci kaw ak ci ginaaw ci kaw gémmiñ gi, di génne ngelaw li ci biir gémmiñ gi.
• Trombose sinus cavernose ak cellulitis orbitale: Sudee abcès canine bu kaw wala abcès molar dafa tasaaroo ci kaw, dafay gaaw newwi ak xonk ci benn bët bi, bët bi dafay wàcci, di xool ñaari yoon, wala bopp buy metti bu baax.
• Kañ ngay dem ci saasi ci bànxaasu paj mu jamp ci hopitaal bi (du biro dentist bi): Wutal ci saasi pajum hopitaal ER ngir am antibiotik ci vesóo yi ak aar yooni respiraasioŋ sudee bëñ buy metti dafa ànd ak bépp newwi bu feeñ ci bitig kanam gi, jaw, lex, bët, wala baat, **diggante ñaari yoon) làmmiñ wu yéeg wala newwi bu dëgër ci suufu làmmiñ, saf wala wann gu metti, wala tàngoor ak sedd.

metit ak newwi bu wóor bi ngay xaar dentist bi¶

1. Naan garab yiy wàññi metit: Ngir mag ñi mëna jël AINE te duñu am benn sikk, boole ibuprofen (biy xeex inflamasioŋ prostaglandine ci biir yag) ak acetaminophen (paracetamol) bu méngoo ak tegtali garab yi gëna am doole ci etiketu kofre bi.
2. Defal sedd bi ci bitig lex bi kese: Nga tëye paketu sedd bi nga laxas ci sarbet ci bitig sa jawwu ji 15 simili, nga bàyyi ko 15 simili. Bu leen musa def pad buy tàngal wala butéelu ndox mu tàng ci bitig jaw bu am abcès, ndax tàngoor wi ci biti dafay yaatal vesoo deret yi ci kanam gi, ba noppi di yóbbu pus bi ci biti jaare ko ci der lex bi.
3. Lenxalil ko bu baax ak ndox mu nugg xorom ci biir gémmiñ: Nga diw 2.5 mililitër (0.5 kuddu kafe) xorom ci 240 mililitër (8 ons) ndox mu nugg, nga tëye ci gémmiñ gi 30 seconde, nga tufli ko ndànk.
4. Deel tëye sa bopp ci kaw ñaari wala ñetti njegenaay: Soo tëdd ndànk dafay yokk tension bi ci bopp bi ak ci jawwu ji, moo tax abcès dentaire bi dafay gëna tar ci guddi.

Xool deret jiy nàcci bu baax ci gémmiñ, bët wala làmmiñ¶

Làmmiñ wi, bët yi, ak mucosa bu am ci gémmiñ gi dañuy bari deret, ba noppi benn tiflitu deret bu jaxaso ak tiflitu gémmiñ dafay tax gaañ-gaañu ci gémmiñ di gëna tar.

• Soo bëggee deret jiy génn ginaaw biñu ko dindi: Lenxalil gémmiñ gi ndànk benn yoon ak ndox mu sedd ngir dindi ay trombose yu nuru jelly, nga jël pad gaze bu xawa tooy (wala sac à café bu ñuul bu xawa tooy, bu am astringent naturel asid tanik ak ay kapila yuy tëj directement ci kaw socket gap bi, nga màtt ci suuf ak pressure bu dëgër, budul dakkal ci diiru 30 ba 45 simili yu mat te doo ubbi sa gémmiñ ngir xool ko. Moytul tufli, sangu, tóx, naan ndox mu tàng, wala jëfandikoo ñaxu naan lu mu néew 24 waxtu.
• Soo amee laceration ci bët, lex, wala làmmiñ: Jëfandikool mbàjj mu set wala gaze bu amul sikk nga fëgg bët bi wala làmmiñ biy nàcci bu baax diggante baraam mag ak baraam biy wane 10 ba 15 simili yu wéy. Wutal suturing medikaal wala dentist ci diir bu weesuwul 6 waxtu sudee daggukaayu bëñ bi dafa jàll frontière vermilion (ligne bi fës bi bët bu rose bi daje ak der kanam gi, loolu dafay laaj tombi ñaw yu jaar yoon ngir moytu benn notch kosmetik buy yàgg), sudee puncture bi dafa dem ba ci bëñ bi, wala sudee làmmiñ wi dafa gëna gudd). wala mu wéy di nàcci bu baax ginaaw 15 simili yu ñu ko xëcc bu baax.

Fracture ci jawwu ji, tëjug yax temporomandibulaire, ak gaañ-gaañu ci yag kanam¶

Energie bu bari biy dagg bëñ yi, dafay faral di joxe doole mekanik bu metti ci jawwu ji ci kaw (maxilla), jawwu ji ci suuf (mandible), yaxu lex bi (zygoma), wala joint temporomandibulaire (TMJ) ci kanamu kanaalu nopp bi. Soo teelee xàmmee fracture wala dislocation ci jawwu ji, loolu dina tax nga moytu màtt bu yàgg, yàqu-yàqu neer yi, ak tëjug yooni respirasioŋ yi.

Màndarga yi ñuy àrtu ci mandibule wala maxilla bu dagg¶

Defal ab saytu bu woyof ak sa baat ginaaw buñu la dóore sikim bi, lex bi wala gémmiñ gi:

• Malocclusion acute (bëñ yi mënu jubboo): Ba ci benn toxal 1 ba 2 milimetre ci yaxu jawwu ji, malaad bi dafay yëg ni bëñ yi ci kaw ak yi ci suuf dañu teela mbëkk ci benn wet gi, wala ñu bàyyi bëñ bu ubbeeku ci beneen wet gi suñuy jéema tëj seen gémmiñ ndànk.
• Deformité ci jéego yi wala hematoma sublingual: Soo xoolee ci biir gémmiñ gi ci suuf, nga gis ab lëmu deret bu ñuul bu violet buy dajaloo ci dëru gémmiñ gi ci suufu làmmiñ (màndarga clinique bu fracture mandibulaire ci yaram wi) wala ab eskalier bu fësul bu jaarul yoon ci rang bi. tisu gom bi.
• **Nerf alveolaire bi ci suuf dafay jaar ci kanal bu lëndëm bi ci biir yaxu jaw bi ci suuf balaa muy génn ci sikkim bi. Sudee bët bi ci suuf wala sikkim bi dafa melni luy tëf wala luy metti ginaaw biñu ko dóore ci jawwu ji (te anesthésie dentaire amul), amaana mandible bi dafa yàqu ci canal nerf bi.
• Mobilité jaw supérieure (fractures de Le Fort): Sudee jàpp bëñ yi gëna kawe ci kanam, nga gis ni bëñ yi gëna kawe yépp wala palate bu dëgër bi dafay tàqaloo ak yeneen cër yi ci kaaŋu bopp bi, wala sudee ndox mu leer (fluide cerebrospinal) dafay tuuru ci bakkan bi, ci wetu kanam gu metti, malaad bi daa am metit wu metti. fracture biy laaj ñu yóbbu ko ci santu trauma niveau 1 ci saasi.

Liggéeyukaay bu njëkk ci jaw bu damm wala bu toxal¶

1. Deel malaad bi toog jub, jéng tuuti ci kanam: Sudee jawwu ji ci suuf dafa damm ci ñaari barab (lu melni fracture parasymphyseal bilatéral), sidit yiy tëye làmmiñ wi ci kanam dañuy ñàkk seen ancre yax, may làmmiñ wi mu gliise ci ginaaw ba noppi tëj boli bi ci seen ginaaw sudee malaad bi tëdd. Bàyyileen ñu toog ci kanam, ñu tuuru deret ak tiflit ci kaas wala sarbet.
2. Bu leen musa takk wala takk jawwu ji bu baax: Téere yu njëkk yi dañu daan digal ñu takk bandage bu baax ci suufu sikim bi ak ci kaw kaaŋu bopp bi. Protocolu trauma yu bees yi tere nañu ñu tëj jaw bu yàqu, ndax sudee malaad bi dafa waccu ndax concussion wala wann deret ci bëñ yi ñu boole, dañuy aspirer waccu bi ci seeni poumon ba noppi suffoque. Lu moy loolu, nga bàyyi malaad bi tëye ci suufu sikkim bi ndànk ci loxoom wala nga tëye kompres bu sedd bu woyof ngir dindi newwi gi.
3. **Dislocation TMJ acute (jaw locked wide open) **: Yenn saa yi yawning bu yaatu, waccu, wala jël benn dóor bi gémmiñ ubbeeku, dafay tax condyle bu rond bu jaw bu suufe bi di gliise ci kanam ci kaw eminence articulaire bu kaaŋu bopp bi, tëju ci kanamam. Malaad bi mënul tëj gémmiñam, dafay wax ak baat bu jaxasoo, te dafay yëg sidit yuy yëngu bu baax ci kanamu nopp yi. Bul musa jéema fëgg wala forse jaw bu tëju ak sa loxo, ndax loolu mën na dagg baatu condylar bi; yóbbu malaad bi ci bànxaasu paj mu jamp wala ci chirurgien oral, foofu la doktër yi mëna joxe ay relaxant musculaire wala ay bloc nerf local, ba noppi ñu defal ko ab reduction manuel buñu saytu ci wàcci ak ci ginaaw.

Socket bu waw ginaaw biñu ko dindie (osteite alveolaire) ak perikoronite¶

Du bépp jafe-jafe dentist bu tar mooy am ci saa yu dentist bi gaañoo; ñaari ci feebar yi gëna metti ci gémmiñ dañuy am ay fan ginaaw bi ñu dindie bëñ bi wala ci wetu bëñ bu am xel buy jameet.

Socket bu waw (osteite alveolaire) ginaaw buñu dindie bëñ bi¶

Suñu dindie benn bëñ buy yàgg wala bëñ bu am xel, dafay am caillo deret bu xonk bu lëndëm ci biir bëñ bu amul dara ngir aar yaxu jaw bu ñor bi ak njeexitalu neer yi ci jamono ji tisu gom bu bees bi di màgg. Sudee trombose deret biy muur dafa teela seey wala ñu suy ko ci pression bu baaxul (lu melni tóx, vape, tufli ak doole, wala naan ci ñax), yax alveolar bu weex, bu amul lenn, dafay bàyyi ci air bi, lekk, ak tiflit.

• Ni ñuy xàmmee metit wi ci ginaaw biñu ko dindi ak socket bu waw: Metit wiy wér dafay gëna yokk ci 24 ba 48 waxtu yu njëkk yi ginaaw biñu ko paré, ba noppi di gëna yokk bis bu nekk. **Socket bu waw bi dafay faral di am 3 ba 5 fan ginaaw biñu ko dindi ** ak metit wu gaaw, tar, metit wu xóot wuy tàmbalee ci socket bu amul dara ba ci nopp bi, bët bi, temple bi, ak baat bi ci wetu kanam gi, ànd ak cafka gu bonn ak noyyig bu baaxul. Soo xoolee ci biir prise bi ak làmp-tors dinga gis pax mu nuru lu amul dara, am yax bu lewet buy feeñ ci suufa suuf, du nekk trombose bu xonk bu lëndëm.
• Noo dentist bi di fajee bëñ bu waw: Garabu dakkal metit yi ñuy jël ci gémmiñ kese duñu mëna dakkal bëñ bu waw bi bamu jeex. Woowal dentist bi wala chirurgien oral bi dindi bëñ bi ngir ñu ñëw seeti ko ci bis bi: dina ñu fomp ndànk mbalitu ñam yi tëju ci socket bi ak saline sterile ba noppi ñu pack socket bi ak pansement garab buñ jagleel (dafay faral di am eugenol, diwu analgésique bu bawoo ci diwu clove, boole ci soothing ak surgiste). Pansement garab bii dafay muur yag wi feeñ, ba noppi di féexal 80 ba 90 pursaa ci metit wi ci diiru 15 simili.

Pericoronitis bu tar ci bëñ bu xawa jameet¶

Sudee ñatteelu molar bi ci suuf (bëñ bu am xel) dugg na ci genn-wàllu gom bi ci ginaaw jawwu ji, dafay am tisu gom bu dëll (ñu koy woowe operculum) buy wéer ci kaw surfaasu bëñ biy màtt. Ñam yi ak plaak yi dañuy yomb di gliise ci suufu gom bi, fu broos bëñ mënu yegg, loolu mooy indi infeksioŋu bakteri bu metti bu tuddu pericoronitis.

• Mandargay feebarbi: Gom bi ci koñu ginaaw jawwu ji dafay newwi, xonk bu baax, ba noppi nooy; màtt ci suuf dafay gàllankoor flap bu newwi bi ak bëñu xam-xam bi ci kaw; pus mën na génn ci suufu klap bi; ak inflamasioŋ buy tasaaroo ci sidit yiy sàqami yi ci wetam (pterygoïde bi ci digg bi ak masseter bi) dafay tax gémmiñ gi di metti ba noppi di jafe ubbi (trismus).
• Toppatoo kër ga ci saasi ak bandera yu xonk: Feesal benn seringe irrigation plastik bu am catu courbe (wala nga sangu ko bu baax) ak ndox mu nugg xorom (2.5 millilitre / 0.5 kuddu kafe xorom ci 240 millilitre / 8 ons ndox mu tàng) ginaaw bi nga lekkee nga dindi ko ibuprofen ci gémmiñ. Demal seeti sa dentist ci diir bu weesuwul 24 ba 48 waxtu ngir mu roose dentist bi ak ay antibiotik su ko soxlaa. Sudee pericoronitis dafay newwi ci suufu jawwu ji, yaram wu tàng, di gaawa wann tiflit, wala di mënatul ubbi sa gémmiñ lu ëpp 2 santimet (0.8 pouce), demal ci saalu paj mu jamp ci saasi.

fàggu trauma dentaire ak montage garde bouche¶

Lu ëpp 60 pursaa ci bëñ yiy yàqu ak dagg kuronu dañuy am ci tàggat yaram, dawal welo, skateboard ak dawal scooter. Waajal kit dentaire bu ndaw ngir sa kër, sa biro infirmiye daara, wala sac sportif dina sakkanal ay simili yu jafe su amee loraange:

• Sol garde-bouche buñu defaree sa bëgg-bëgg wala bu lay màtt: Gare-goor bu am thermoplastique buy xëcci ba noppi séddale dooley impact bi ci arc dentaire bi yépp, dakkal incisor yi ci kaw ci kanam, wàññi risku avulsion dentaire ak fracture condyle mandibulaire.
• Denc benn récipient bu ADA nangu ngir denc bëñ yi (HBSS): Def ci resipi bu tëju bu am Solution Xorom bu Hank's Balanced Salt Solution ci sa kit de premier secours bu 5-ci-5-santimeet (2-ci-2-pouce) ak sponge gaze bu amul sikk, wax-orthodon, ortodon gant médical nitrile.

Laaj yi ñuy faral di laaj¶

Saytu nañu ay balluwaay¶

• Association internationale de traumatologie dentaire (IADT): 2020 Njàngale ci wàllu faj gaañ-gaañu bëñ yu metti: Dagg bëñ yuy yàgg, dagg, ak luxasioŋ, ak gaañ-gaañu ci bëñ bu njëkk bi (International)
• Association Dental bu Amerique (ADA): Njàngalem pajum bëñ yu jamp, bëñ yu dagg ak bëñ yu xar (Etats Unis)
• Serwiisu Wérgi-yaram bu Réew mi ci UK (NHS) ak Prograamu Njariñu Klinik Dental bu Ekost (SDCEP): Xeexal jafe-jafe bëñ yu tar ak trauma bëñ (Royaume-Uni)
• Mbootaayu Endodontist yu Amerique (AAE): Njàngalem pajum bëñ yu yàqu ak yu yàqu (Etats Unis)

Gid yu jëm ci loolu¶

• Gaañ-gaañu ci bopp ak màndarga yiy àrtu ci concussion
• Xool deret ju metti
• Sepsis ak xàmmee choc septik
• Liggéey bu njëkk ci mag ñi
• Annuaire numéro d'urgence