Hematoma retrobulbaire, fracture orbitale ak syndrome compartiment oculaire¶

Ginaaw ñu dóor benn dóor ci bët bi, benn baseball wala concour ci kanam, daanu, wala aksidaa oto, bët bu metti lool, dëgër ni xeer, bët buy gëna xëm (proptose) ak gis-gis buy daanu, muy paj mu jamp bu jamp bu ñuy woowe **Syndrome de compartiment orbital (OCS) Ndax bëtu nit (orbit) nekk na boyet bu dëgër, am ñeenti miir yu ubbeeku ci kanam, deret jiy génn ci ginaaw bët bi dafay gaaw yokk pression intraorbital bi ci kaw pression arterie retine centrale bi, di noyyi retine bi ak nerf optique bi ci diir bu weesuwul 20 ba1 simili. Doonte amul benn coagulo retrobulbaire, fracture ci dëru yag bu woyof bi ci bët bi (Fracture Blowout Orbital) mën na jàpp sidit biy yëngal bët bi ci kaw, di jur reflex buy yeexal xol bi (reflex oculocardiaque), wala forse sinus bi génne ngelaw ci ginaaw bët bi. Su amee ku am trauma ci kanam wala bët, bët bi dafay gëna xëm, di ñàkk gis-gis, di gis ñaari yoon, xel mu teey ak xol bu yeex, wala bët bu kaw bi ak lex bi di tëf, wool sa nimero urgence ci saasi ci nimero paj mu jamp. Xoolaat protokol yi jëm ci trauma ci gaañ-gaañu ci bët ak paj mu jamp, gaañ-gaañu ci bopp ak concussion, ak selulit orbital ak trombose sinus cavernous.

Defal lii leegi¶

1. Woowal sa nimero urgence ci saasi (911 ci Etats Unis ak Canada, 112 ci Union Européenne, 999 ci Royaume-Uni) sudee bët bu gaañu dafay gëna jëm ca kanam (proptosis), di yëg ni dafa daŋ te dëgër ni xeer ci suufu bët yu newwi, amul bët yu lëndëm wala yu lëndëm, wala mënul yéeg te du am metit wu metti wala xel mu teey.
2. Toogal malaad bi mu jub (45 ba 90 degre ci gëna néew) sudee jàpp nga ni amna gaañ-gaañu ci moelle épinière. Soo yéegee bopp bi ci kaw niveau xol bi, dafay jëfandikoo gravite ngir wàññi pression arteriel bi ak congestion veineux bi ci biir bët bi, di wàññi hematrobuldup bu hematrobar bi.
3. Wax malaad bi bu baax: "BU LEEN FOF SA BAKK, bul tëf sa gémmiñ tëju, te bul sonn." Fracture orbitale blowout dafay xar yag bu woyof biy tàqale bët bi ak sinus maxillaire ak ethmoïde yu fees dell ak ngelaw. Sooy naaw bakkan bi dafay nuru pompu air bu am pressure bu kawe, di forse air sinus bi mu jaar ci fracture bi ci ginaaw boule bët bi (emphysem orbital tension), te loolu mën na tëj bët bi ci saasi ndax dafay kompresse nerf optique bi.
4. Xool bët bi gaañu leegi (muur bët bi gaañuwul) nga baamtu xool bi 10 simili yu nekk. Waxal nit ki mu jàng liñ bind, lim baraam yi nga tëye, wala nga wax ndax mën na gis loxo buy yëngu wala leer. Sudee acuité visuel bi dafa wàññeeku ci jàng bataaxal yi dem ci lim baraam yi ginaaw bi ñu la dóore ci kanam, waxal fajkat yi ak doktëru salle d'urgence bi simili bi gis gi tàmbali wàññeeku, ñu def ci saasi ci wetu lall bi ** Canthotomy Lateral and Cantholysis (LCC) ** ci diiru **90 simili ischemic window
5. Aar bët bi ak ab boor bu dëgër, bu am voûte (wala ci suufu koppu këyit/mousse buñu takk ci yaxu jë ak yaxu lex) te amul benn fitna ci bët bi. Bul musa laxas benn bandage elastik bu baax ci bët bu traumatisme, te bul musa tëye benn paketu glaas ci bët bi; su amee rangooñ buñu xamul ci biir bët bi (gaañ-gaañu globe bu ubbeeku) wala hematoma retrobulbaire, pression bi ci biti dafay xëcc li nekk ci bët bi wala mu gaawlu ischemie nerf optique bi.
6. **Bu leen malaad bi wax dara ci gémmiñ (NPO) te faj leen xel mu teey wala waccu ci saasi. ** Waccu ak waccu dañuy waral pression veineux ak artérielle yu bari ci biir bopp bi ak bët yi, di yaatal deret jiy génn ci bët yi, te malaad yi am sidit yu tëju ci bët yi dañu soxla deret bu tëju wala retrobul defar néeg.

Garab jël dogal: tànnal trauma periorbital bu dëgër, proptose, ak fractures yuy jameet¶

flowchart TD
    Start["Trauma bu metti ci bët, lex, wala jë (Punch, Ball, Daanu, wala Crash)"] --> GlobeCheck{"Jéego 1: Rax ci dolli Globe bu ubbeeku (rangooñ/pupile bu am collu, tisu iris bu ñuul bu feeñ, ballon conjonctival bu 360 degre, wala bët bu deflated)?"}

    GlobeCheck -->|"WAAW: Dañu yaakaar ni Globe bi dafa ubbeeku"| OpenGlobe["PROTOKOLU GLOBE BU UBBI: 1. AMUL fitna ci bët bi; BULEEN saytu tension bi ci biir bët yi (tonometrie). 2. Taxawal Fox eye shield bu dëgër wala koppu këyit ci kaw boor bu am yax. 3. Woowal 911 / 112 / 999 ngir defar bët ci anam wu jamp, ñu defal la ay antibiotik ci IV, ak ay antibiotik."]

    GlobeCheck -->|"NO: Globe Wall dafa melni lu amul benn sikk"| OCSCheck{"Ekraŋ ngir feebaru kompartimaa orbital (hematoma retrobulbaire): bët buy gëna metti (proptose), muuñ yu dëgër melni xeer, gis-gis buy daanu, wala ndongo bu yeex (RAPD)?"}

    OCSCheck -->|"WAAW: Hematoma retrobulbar / feebaru bët"| Canthotomy["SIMILI CI OPERAASIOŊ: 1. Woowal 911 / 112 / 999 ci saasi; toogal nga jub 45 ba 90 degre. 2. Àrtu ER Doktër bi yegsi: Dafa soxla Canthotomie & Cantholyse ci wetu lall bi ci saasi LAATA CT Scan. 3. Jox mannitol/acetazolamid/metilprednisolon IV ngir mu mëna dem."]

    OCSCheck -->|"NO: Xool bu jaar yoon, orbit bu woyof, amul proptose"| MuscleTrapCheck{"Xool bët yiy yëngu (xool ci kaw, ci suuf, ci cammoñ, ci ndeyjoor): Ndax xool ci kaw dafay tënk ñaari gis-gis, WALA dafay ànd ak xel mu teey, waccu, ak xol bu yeex (<60 bpm)?"}

    MuscleTrapCheck -->|"WAAW: Xool bu yam ci kaw + Bradycardie/Nausea (espesialeman ci xale/adolescent yu am 'bët yu weex')"| Trapdoor["FRACTUR CI DËRU ORBITAL BU BUNT AK SIDI YI: 1. Departemaa Urgence Orbital CT Scan LEEG. 2. Saytu ECG ngir xam ndax amna reflex oculocardiaque (bradycardie vagal/bloc cardiaque). 3. Dafay laaj ñu gaaw ci génne ko ci diir bu weesuwul 24 ba 48 waxtu ngir moytu necrose musculaire budul jeex."]

    MuscleTrapCheck -->|"AMUL Sidit buy jàpp wala Bradikardi"| SimpleBlowout["FRACTUR ORBITAL BU AM JAFE-JAFE (bët bu suux/enophthalmos, lex bu tëx/bët bu kawe, wala crepitus): 1. BU MUJJU ci bakkan bi ci diiru 4 ba 6 ayu-bis. 2. Departemaa bi yor paj mu jamp CT ci orbit yi ngir jàngat dayo fracture ak sinus yi."]

Patofisioloji: Ni bët yi di nekkee cuisiniere buy ray nit¶

1. Anatomi bu dëgër bu orbit yax ak tendon canthal¶

Soo bëggee xam li waral deret wala ngelaw lu ndaw lu nekk ci ginaaw bët bi dafay gaawa aay, xoolal ni orbit bi nit ñi di doxee: - ñeenti yax yu dëgër: Bët bi dafa am formu poire, piramid bu am ñeenti wetu, volume bi ci biir 30 mililitre (\(30\text{mL}\)), tëju ci kaw (yax kanam / kaw orbital), ci biti (zygomatique / yax bit wala sphenoïde dër), ak ci biir (yag etmoïde ak lacrimal / mur medial). - Buntu kanam bu tëju bi: Ci ubbite bu kanam bu piramid bi, boule bët bi (globe) ak grees orbital ñu ngi tëye bu baax ci biir socket bi ci lëmu fibre bu dëgër (septum orbital bi) ñu ancré ko ni buum gitaar ci jant yu yax yi ci ** canthal medial ak ** canthal lateral crura bu gëna suufe ak bu gëna kawe). - Courbe de compliance de la pression et de la volume: Ci anam wu jaar yoon, pression bi ci biir bët bi ak ci biir bët bi (PIO) mooy 10 ba 20 milimetre ci mercure (\(\text{mmHg}\)). Ndax miir yax yi mënu ñu yaatu ci biti, te tendon canthal lateral bi dafay tere eyeball bi dem lu ëpp ay milimetre yu néew ci kanam, orbit bi mën na tëye lu tollu ci 4 ba 5 milimetre ci ndox mu gëna bari balaa bépp tisu slack di jeex. - Sudee arteri infraorbital bi, arteri ethmoidal bi ci kanam wala bi ci ginaaw, wala arteri ophtalmique bi dafa yàqu, mu deret lu ëpp 5 mililitre ci cone musculaire retrobulbaire bi (wala ginaaw bi ñu forsee air sinus bi mu dugg ci biir pression), pression bi ci biir orbit bi dafay yéeg ba ci courbe bi. mmHg**.

2. Cascade vasculaire buy tënk (Syndrome compartiment oculaire)¶

Daa melni syndrome compartiment akut ci tànk bu suufe bi wala loxo bi ci kanam (xoolal gaañ-gaañu ci dagg ak syndrome compartiment), sudee pression bi ci biir compartiment orbital bi dafa weesu pression perfusion bi ci arteri yu ndaw yiy dundal bët bi ak neer optik bi: 1. Deret jiy génn ci vesóo yi dafay wàcci (\(>25\text{ ba }30\text{mmHg}\)): Veine retine bu digg bi am mur yu woyof yi ak veine vortex yi dañuy njëkka tëju, daal di tëj deret ji ci biir bët bi, ba noppi gëna yokk congestion bi. 2. Ischemie ciliaire postérieure bu gàtt ak nerf vasa (\(>35\text{ ba }45\text{mmHg}\)): Mikro-vessel yu ndaw yiy dundal boppu nerf optik bi ci kanam ak nerf optik bi ci ginaaw dañuy daanu, di jur neuropathie optique ischémique. 3. Occlusion arterie retine centrale (\(>60\text{ à }80\text{mmHg}\)): Su tension orbitale ak intraoculaire jegee tension artérielle diastolique, arterie retine centrale bi dafay taxaw di naaw ci diiru diastole (dañu koy gis ci ophtalmoscope ni arterie central buy pulse). 4. Palanteer biy mucc ci diggante 60 ba 120 simili: Njàngat yiñ amal ci primat yi ak trauma yi ci klinik yi dañu wane ni su ischemie retinal ak nerf optik tàmbalee ci syndrome compartiment orbital, **decompression chirurgikaal bi ñu def ci diir bu weesuwul 60 ba 90 simili, malaad bi dafay delloosi gis-gis bu jaar yoon wala bu jege. decompression bu yeex 120 ba 240 simili (2 ba 4 waxtu) dafay faral di bàyyi malaad bi mu mënul gis bët boobu ba fàww.

3. Mekanik yi ci fracture orbital (hydraulique vs. theorie buckling)¶

Lan moo waral dër bi wala miir bi ci biir bët bi di xar, fekk yax yi gëna diis yi wër bët bi nekk ci biti du xar? - Mekanismu hydraulique bi: Su amee mbir mu rond bu ëpp 5 santimet (2 pouce) ci diametre (lu melni fist, baseball, bal cricket, wala bal tennis) daal di dóor bët bi ci kanamu bët bi, dafay puus bal bët bi ci ginaaw, dugg ci cone orbital bu 30 mililitre bi mënul tëye. Boobu vague de pression hydraulique bu jekki rek jameet ci bitti ci ñeenti muru yax yi ba noppi naaw ñaari yax yi gëna sew "valve de sécurité" ci kaaŋu bopp bi: 1. Duru orbital bi ci digg bi ci ginaaw (kaw sinus maxillaire bi): 0.5 milimetre rekk la yaatuwaay, ñu gëna néew doole ndax raay bi ak kanaal bi yor nerf infraorbital (\(V_2\)). 2. Kuur orbital bi ci digg bi (Lamina Papyracea bu sinus ethmoïde bi): ñu tekki ko ci làkk wi "couche bu woyof ni këyit" (0.2 ba 0.4 milimetre kese la yaatuwaay). - Mekanism biy tëf: Soo dóore direct ci jant orbital bi gëna suufe (cheekbone) dafay joxe onde de choc mekanik ci ginaaw buy tëj dëru orbit bu woyof bi ci ginaawam te du yàq boule bët bi ci boppam.

Tegtale bu mat sëkk ci 4 jafe-jafe orbital yu tar ginaaw trauma¶

Njàngalem klinik bu leer ci 4 jafe-jafe trauma orbital¶

1. Hematome retrobulbaire ak kantotomi ak kantolise ci wetu lall bi (LCC)¶

Lan moo waral malaad yi am hematoma retrobulbar ba leegi duñu mëna gis ci hopitaal yu bees yi? Sabab bu njëkk bi mooy ** xaar CT scan orbital wala xaar natt presion intraoculaire ak Tono-Pen balaa ñuy dagg tendon canthal lateral **. - Fàttaliku klinik bi ci wetu lall bi (amul CT buñu soxla): Sudee malaad bi am trauma (wala malaad bi def blepharoplasty ci bët yi, opération sinus, wala anesthésie retrobulbare) dafa am "4 Ps ci syndrome compartiment orbital": 1. Metit (metit orbit bu metti, xóot). 2. Proptosis (globe bi dafay gëna jëm ca kanam, mu am bañaale bu dëgër buy xeex retropulsion numérique bu woyof ci kaw muur yu tëju yi). 3. Anormalite pupille (defaut pupillaire afferent [RAPD] ci test bi ñuy def ci làmp-tors, wala pupille bu yaatu bu yeex). 4. Gis gu néew / Wàññiku (wala ñàkka mëna xool gis-gis ci malaad trauma intubé bu am bët proptotik bu dëgër ni xeer ak RAPD wala Pression Intraoculaire \(>40\text{mmHg}\)). - Noo canthotomie latéral ak cantholyse inférieure di muccal bët ci 2 simili: - Ci barabu resuscitation bu Departemaa bi yor paj mu jamp, doktër bi dafay dugal 1 ba 2 mililitre lidocaine ak epinephrine ci koñu wet gi ci bët yi (canthus lateral), pince ci canthus lateral bi ci diiru 30 seconde ak hemostat ngir gëdd vesoo deret yi ci wetu (kantotomi). - Li waral Canthotomy kese doyul: Dagg der bi ci koñu bët bi rek, dafay wàññi pression orbital bi ci ay milimetre yu néew ci mercure. Ginaaw loolu doktër bi dafa wara dindi bët bi ci suufu bët bi, jël catu siso bi ngir gis crus inferieur du tendon canthal lateral bu dëgër, nuru corde gitaar, ba noppi dagg tendon bi bamu jeex (cantholyse inférieure). - Saa yu dagg crus bi ci suuf, bët bi ci suuf dafay wàcci bu baax, bët bi dafay dem ca kanam 4 ba 6 milimetre ngir dindi espace retrobulbaire bi, pression intraorbital bi dafay wàññeeku 20 ba 40 mmHg ci diir bu gàtt, deret arteriel bi dafay daw dellu ci arterie bi ak optine bi ci digg bi.

2. Fracture trapdoor bu "bët yu weex" ak reflex oculocardiaque buy ray nit¶

Ci xale yi, ndaw ñi ak mag ñi tolluwul ci 20 at, yax yi ci dëru orbital yi dañu bari kolagen elastik te baña yàqu ni yaxu mag ñi: - Su xale bi daanu ci bët bi ak bal, concour, wala wóom, dëru orbital bu woyof bi dafay wàcci ni charnière greenstick, grees orbital bi ak ** sidit rectus bi ci suuf ** (bi toog ci dër bi) herniate ab diir ci xar-xar bi, ak yag elastik ** snaps ci ** snap ci ndeyjoor sidit rectus inferieur bu dëgër ci jawwam. - Li waral ñu juum ci diagnostic bi ni Concussion: Ndax yax elastik yu xale yi dañuy gëna jëm ca kaw te duñu yàqu, dafay faral di am bët bu ñuul bu amul benn, amul benn hemorragie subconjonctival, ak "bët bu weex" bu nuru lu jaadu ci biti**. Waaye suñu tàllalee sidit rectus bi ci suuf, dafay yónnee siñaal bu am doole buy dem ci ** xaaj bu bët bi ci nerf trigeminal (Nerf Cranial V)** dem ci tronc yuur gi, mu dem ci nerf vagus Reflex (Nerf Cranial X) dem ci xol ak Oculocardiach (Oculocardiach). - Fiiru Concussion: Ndax xale bi dafay waccu lu bari, di nuru lu lewet, di ñaq, di miir/di nelaw, ak bopp buy metti ak bët bu nuru lu jaadu ci biti, ñiy liggéey ci paj mu jamp dañuy faral di juum ci xale bi gaañ-gaañu ci bopp wala concussion nga komànde CT yuur gu ñàkk orbit bi gëna suufe. - Ni ñu koy gisee ci saasi: Xool xale bi fréquence cardiaque (dafay faral di yeex 35 ba 55 beats ci simili bi, ak beats escape junctional wala sinus arrest spikes) ak laaj xale bi mu topp sa baraam te xool jubal ci plafond bi. Sudee bët bi gaañu mënul wëréelu ci kaw ba romb liiñ bu digg bi, xool ci kaw dafay jur xel mu teey, bët buy metti, ak pulse buy wàcci ci monitëru xol bi, xale baa ngi am fracture orbitale trapdoor trapped buy laaj ñu génne ko ci diir bu gàtt ci diir bu weesuwul 24 ba 48 waxtu. (Kontraktuur Volkmann ci sidit bët bi).

3. Nerf infraorbital (\(V_2\)) Ànd: Liy nëbb ci fracture dëru orbital¶

Ci barabu aksidaa bi, naka ngay mëna xamee ndax bët bu ñuul bu newwi, tisu bu woyof la ("shiner") wala yax bu nekk ci suufa suuf fracture orbital blowout? - Dawal sa baraam ci lex bu cammoy bi ak bu ndeyjoor bi, ci wetu bakkan bi, ci bëñ bi ci kaw, nga laaj ko ndax bëñ yi ci kaw dañu melni "dent" wala dañu melni luy tëf (lu melni ginaaw biñu ko jëlee Novocain). - Nerf infraorbital (bànxaas bu xaaj maxillaire bu nerf trigeminal, \(V_2\)) dafay jaar ci tunnel bu woyof bu melni këyit ci biir dëru bët bi balaa muy génn ci lex bi ngir joxe yëg-yëg ci diggu kanam gi ak bëñ yi ci kaw. - Sudee benn dóor ci bët bi moo waral numbness wala pin-ak-needle ci bët bu kaw bi, bëñ yi ci kaw, ak lex bi ci benn wet bi, fracture bu dëru orbit bi jaare ko ci kanal infraorbital bi dafay am ba keroog ñu koy firnde ci CT scan orbital.

4. Emphysème orbital: Lu tax bakkan buy naaw dafay soppi fracture bu yomb mu nekk yoonu respirasioŋ ci orbit bi¶

Sudee miir bi ci digg bi (lamina papyracea) wala dëru orbit bi dafa yàqu, grees bu amul doom bi ci bët bi dafay jokkoo direct ak sinus nasal etmoïde wala maxillaire yi fees dell ak ngelaw: - Sooy noyyi bu baax, ngelaw li ci biir bakkan bi dafay wàññeeku. - Waaye, fësal bakkan bi ak doole dafay defar presioŋ intranasal bu tollu ci diggante 60 ba ëpp 100 mmHg (muy luy méngoo ak gonfloo pënu oto). - Air sinus bu amul sterile ak mucus dafay génne ci yax yi jëm ci bët yi (mu waral bët yi di gëna jekki rek am "Rice Krispies" crepitus subcutaneous buy yëg ci suufu sa baraam) ak ci ginaaw bët bi. - Sudee benn flap bu mucosa sinus wala grees orbital dafay liggéey ni valve à boule (muy bàyyi ngelaw li dugg ci bakkan bi, waaye tëj ko ngir mu baña mëna génn dellu ci sinus bi), poos ngelaw li tëju dafay tënk arteri retine bi ci digg bi ak neer optik bi (Tension Orbital Emphysema), di indi jafe-jafe ci poche de air retrobulbare. - Rax ci dolli, forse bakteri sinus nasal yu taamu yi duggu ci grees orbital bu amul doom mën na jur risku bu rëy ci gis-gis selulit orbital ak trombose sinus cavernous, moo tax malaad yi am fracture orbitale buy jokkoo ak sinus yi dañu leen tere fuur seen bakkan, féey ci ndox mi, wala jouer ay jumtukaayi ngelaw ci diiru 4 ba 6 ayu-bis.

Deel moytu Open Globe Rupture balaa ngay laal bët bi¶

Saa yoo amee fist, baseball, pellet BB, liege butéel, wala weer wu yàqu, doole jiy yàq yax yi mën na toj itam miiru bët bi ci boppam (Open Globe Rupture). Laata ngay may kenn mu tëf ci kaw bët yi wala xool tension orbital, xoolal bët bi bu baax ndax Jiroom benni Màndarga yu Ubbeeku Globe Rupture: 1. "Teardrop" wala Pupile bu am collu: Pupile bi nekkatul li rond; Dañu koy xëcc mu am formu rangooñ bu am cat bu jàkkarloo ak koñu kornea bi wala sclera bi, foofu la muru bët bi toj, iris bi daal di tëj pax mi. 2. Ballon deret bu 360 degre ci conjonctiva bi (chimose hémorragique bullouse): Membrane bu leer bi nekk ci kaw weexu bët bi dafa newwi nekk ring bu dëll, deret, nuru jelly bu wër cornée bi yépp, di nëbb benn rupture scleral ci suufa suuf. 3. Pigment bu maron bu ñuul wala bu ñuul (Prolapse uveal) buy génn ci weexu bët bi: Bul musa jéema fomp "tilim" bu ñuul wala bu maron bu ñuul ci sclera bi ginaaw trauma; mooy iris malaad bi wala yaram ciliaire bi feeñ ci sclera bu yàqu. 4. Chambre antérieur bu xóot lool wala bu xóotul/daal (wala Hyphema): Barab bi ci ginaaw cornée bi dafa fees dell ak deret (hyphema, xoolal gaañ-gaañu ci bët) wala nuru lu daanu buñu ko méngale ak beneen bët bi. 5. Extrusion de jelly claire (humour vitreux) ci kaw bët bi. 6. Njàqare gisu bu metti ak bët bu nooy, nuru lu xawa jeex.

Su amee màndarga globe bu ubbeeku, ** dakkal bépp manipulation physique ci saasi, laxas ab bouclier Fox bu dëgër wala ci suufu koppu këyit ci kaw yaxu jë ak yaxu lex bu amul benn laal ci bët bi, tëye malaad bi jub te dal, woo 911 / 112 / 9.

Nimero paj mu jamp ak protokolu agence¶

• Etats Unis ak Canada: Bësal 911 ngir ñu yóbbu la ci saasi ci Centre Trauma Niveau I wala Niveau II bu am 24/7 Pajum Jafe-jafe ak Ophtalmologie / Chirurgie Oculoplastique. Ci wàllu Collège américain des médecins d’urgence (ACEP), Jàppale Dundu ci Trauma (ATLS), ak Académie Ophtalmologique américaine (AAO), doktër yiy jàppale paj mu jamp dañu leen tàggat, ñu may leen ñu mëna def ci saasi ci wetu lall bi. Sindromu kompartimaa orbital.
• Royaume-Uni: Bësal 999 (wala 112). Ci wàllu paj mu jamp (RCEM)** ak Collège royal de ophtalmologistes (RCOphth) tegtali trauma, hemorragie retrobulbaire ak ñàkka gis dañu ko jàppee ni ab decompression chirurgikaal bu jamp buñu def ci saalu resuscitation bu Departemaa Urgence balaa ñu koy yóbbu ci radiologie.
• Mbootaayu Ëroop: Bësal 112. Toppal Conseil européen de resuscitation (ERC) ak yooni trauma maxilofacial/ophtalmique national ngir am decompression orbital ci saasi ak angiographie CT maxilofacial.
• Ostralie ak Nouvelle-Zélande: Bësal 000 ci Australie wala 111 ci Nouvelle-Zélande. Toppal RANZCO (Daara bu kawe bu Australia ak Nouvelle-Zélande) ak ANZCOR tegtali trauma bët.
• Inde ak Asie-Pacifique: Bësal 112 ci Inde, 119 ci Japon ak Corée du Sud, wala 995 ci Singapour. Laajteel ñu yóbbu la ci hopitaal bu mag buy faj trauma, bu am nataalu CT, medsin urgent ci yooni respiraasioŋ/cirurgie, ak coverage ophtalmologie.

xoolal nimero paj mu jamp ngir bépp nimero biy yónnee paj mu jamp ci bitim réew.

Laaj yi ñuy faral di laaj¶

Lu tax mënu ma def paketu glaas ci bët bu ñuul bu newwi ginaaw bima ko dóore bu baax?¶

Ba doktër bi xoolee bët bi ba noppi gis ni globe bi amul benn sikk, te amul hematoma retrobulbar, def diisaayu paketu glaas wala tëye kompres bu sedd ci kaw bët bi, lu jafe la. Su amee rupture scleral bu nëbbu (globe ouvert), diisaayu pack glace bi mën na xëcc lens bi ci biir bët bi ak jelly vitreux bi; su amee hematoma retrobulbar, pression biy bawoo ci biti dafay yokk ci pression bi jota am loraange buy tënk neer optik bi. Deel faral di muur bët bi ci kaw boor bi am yax.

Lu tax sama bët feeñ ni bal golf bima fuur sama bakkan ginaaw biñu ma dóore ci kanam?¶

Yax mi tàqale biir ak suufu sa bët ak sa sinus bakkan amul genn-wàllu milimeet ci yaatuwaayam te dafay faral di xar sudee trauma facial bu dëgër doonte sa kanam bi ci biti dafa rafet. Sooy xëcc sa bakkan ngir xëcc sa bakkan, dangay defar lu ëpp 60 ba 100 mmHg ci ngelaw li ci biir sa bakkan, mu xëcc ngelaw li ak bakteri yi ci sinus bi ak bakteri yi jaar ci yax mi xar ba ci sa bët yi ak ci ginaaw sa bët (**emphysem orbital**); sudee bët bi dafay lëndëm wala bët bi dafay tëju ginaaw boo noppee sa bakkan, demal ci saalu paj mu jamp ci saasi.

Lan moo waral xale buy waccu ak xol buy tëf ndànk ginaaw biñu ko dóoree ci bët, ñu koy juum ci ni dafa am concussion?¶

Xale yi dañu am yax yu dëgër yuy ubbeeku suñu dalee, ba noppi tëju ci ginaaw ni buntu fiir bu am ressort, di xëcc sidit bët bu rectus bi ci suuf te du bàyyi benn bët bu ñuul ci biti. Fuddul sidit bët bi tëju dafay gëna yëngal **reflex oculocardiaque** trigeminal-vagal, mooy waral xel mu teey bu metti, waccu, der bu lewet, nelaw, ak xol buy yëngu bu baax (bradycardie). Waxal xale bu am trauma ci kanam mu xool ci plafoŋ bi; sudee benn bët bi mënul yéeg, mën nañu ni fracture orbitaire la, te du concussion kese.

Ndax Canthotomie ak Cantholyse ci wet gi dañuy bàyyi benn lëndëm buy yàgg ci koñu bët bi?¶

Déedéet; canthotomie lateral ci wetu lall bi ak cantholyse bi gëna suufe, dagg bu ndaw la, sell 1 santimet ci bitti bët bi, foofu la chirurgien oculoplastique kosmetik di faral di dagg. Su newwi retrobulbar bi jeexee ci diir bu gàtt, ophtalmologist bi wala chirurgien plastik bi mën na tombi tendon bi ak koñu bët bi ñu delloo ko ci anam wu yomb, mu am scarring buñu dul gis, waaye sudee daggul ci diir bu weesuwul 90 simili, dafay indi aay budul jeex.

Ndax bépp fracture orbitaire dafay laaj ñu opére ko ngir def plaque ci biir bët bi?¶

Déedéet; lu ëpp genn-wàll ci mag ñi orbital dër ak miir medial blowout fractures wér ci jàmm te kenn du leen operate. Ophtalmologist yi ak chirurgien maxillofacial yi dañuy opére ci saasi (ci diir bu weesuwul 24 ba 48 waxtu) sudee sidit bët bi dafa tëju ci anam wu mekanik, te loolu moo waral reflex oculocardiaque bi wala ñaari gis-gis yu dul saafara, wala Subacutely (ci diir bu weesuwul 7 ba 14 fan, su newwi bi wàccee lu ëpp 100). dëru orbital, moo waral ñaari gis-gis yudul jeex ci xool bu njëkk bi ñuy jàng, wala tax bët bi suux ci ginaaw (**enophthalmos**) lu ëpp 2 milimetre.

Ndax mën naa naaw ci avion wala dem féey ci ndox su amee fracture orbitaire buñu fajoowul?¶

Airlines yi ak ophtalmologist yi dañuy digal ñu xaar ba fracture orbitale ak jokkoo sinus wala air orbital (pneumo-orbit) ñu jàngat ko ba noppi dindi ko (1 ba 2 ayu-bis ci vol cabine komersiyaal sudee air retrobulbaire amna, ndax air bi tëju ci biir e3 altitude buñu sukkandikoo ci yoonu Boyle, di tënk neer optik bi). Dañu tere kuy féey ci ndox mi ba yax yi wér bu baax (4 ba 8 ayu-bis), ndax mask bi ak barotrauma sinus yi mën nañu indi hemorragie wala emphysem bu metti.

Gid yu jëm ci loolu¶

• Gaañ-gaañu ci bët ak paj mu jamp
• Bët bu baaxul, abrasion cornée, ak flash de soudure
• Gaañ-gaañu ci bopp ak concussion
• Selulitis orbital, trombose sinus caverneux, ak infeksioŋu kanam yu am loraange

Boroom yi ak tegtali ofisel¶

• Komite buy saytu trauma ci daara ju mag ji yor chirurgien ci Amerique (ACS, Etats Unis) : Téere ndongo yiy jàppale dundu ci trauma (ATLS) (Trauma oculaire ak syndrome kompartimaa orbital bu jamp / protocolu canthotomie ak cantholyse).
• Akademi Ophtalmologie bu Amerique (AAO, Etats Unis): EyeWiki ak waxtaanu klinik yi ci wàllu paj mi ci fracture orbital, fracture trapdoor yu weex ci xale yi, ak hemorragie retrobulbaire.
• Collège royal de médecine d'urgence (RCEM) ak collège royal de ophtalmologues (RCOphth, Royaume-Uni): Njàngale mu gëna baax: Syndrome kompartimaa orbital traumatik ak canthotomie ak cantholyse latérale d'urgence.
• Collège américain des médecins d'urgence (ACEP, Etats Unis): Njëfandikoo pajum paj mu jamp: Xeetu paj mu tar ci trauma oculaire ak maxillofacial.
• Collège ophtalmologiste bu Royal ak Nouvelle-Zélande (RANZCO): Njàngale yu klinik yi ngir Trauma Ophtalmologik bu metti ak Aar Globe bu Ubbeeku.