Coastal Cliff Undercutting, Sea-Cave Vague Entrapment, ak Suuf-Pax bu xóot¶

Ci wetu géej gi, géej gi, ak Lac yu Mag yi, amna ñatti musiiba yu gaaw yu bawoo ci geotechnique ak hydrodynamic yuy ray lu tollu ci fukki-fukki nit ñuy dem tefes, xale, ak ñiy yéeg tundu at mu nekk, lu bari ci boori tisbaar yu am naaj, su ndox mi melni amul benn sikk. Bi njëkk mooy ** pax mi xóot ci tefes gi ak tunnel suuf yi daanu ** dañuy suul xale yu bari ak mag ñi di dundu lu ëpp li baleen yi di song: su suuf su tooy si ci tefes gi waw wala ñu dagg ko ba weesu ** kawewaayu wóom (50 ba 60 santimet [20 ba 24 pouce]) **, dafay ñàkk lique ak capillary cofiout 1600 kilo ci meetar kib bu nekk (100 livre ci pied kib bu nekk) suuf su dëgër te amul ngelaw ci dënnu kiñ faat, suko defee bépp ngelaw luy génn dafay gëna dëgëral suuf si (asphyxie compressive). Ñaareel ba mooy bluff coastal buy dagg ak cliff cantilevered dafay daaneel ay junni tonne xeer, krey, wala glaas ba ci tefes yi ci suuf ci diiru 2 seconde ginaaw bi ñu xar. Ñatteel ba mooy compression maree ak vague sneaker yi ci biir grotte géej yi ak cave poche yi dañuy jàpp explorateur yi ci miir yu taxaw yu taxaw, ba noppi soppi grotte géej yu sew yi nekk chambre piston pneumatique. Su amee ku suul ci suuf, ku daanu ci xeer, wala ku tëju ci maree buy yokk ci grotte geej, woo sa nimero urgence ci saasi (911 ci Etats Unis ak Canada, 112 ci biir Union Européenne, 999 ci Royaume-Uni) wala nga xool sunu répertoire global bu nimero paj mu jamp. Ngir xam jafe-jafe yi ci wetu géej, lireel sunuy tegtal ci vagues sneaker, xeer yuy bale tefes gi, ak jàpp mare buy dugg ci cove, courant rip ak jafe-jafe ndoxu géej, permafrost buy jeex, erosioŋ coastal, ak daanu xeer, ak scaffolding daanu, fose bi daanu, ak tabax bi daanu.

Defal lii leegi¶

1. Bul musa gas pax mi gëna xóot ba ëpp njoolaayu wóom ki gëna gàtt ci tefes gi (50 ba 60 santimet [20 ba 24 pouce]), te BULEEN MUSAA gas tunel yu tëdd yuy boole ñaari pax yu am suuf. Soo gisee xale wala ndaw ñu toog, sukku ci suuf, pit, wala nga jaar ci tunnel suuf buñ gas ci banku dune, nga génne leen ci saasi nga dugg ci miir yi fu soriwul balaa ngay dem.
2. Sudee pax mi daanu ci kaw kenn, woo 911 / 112 / 999 ci saasi, nga dindi bépp nit bu nekk ci wetu bi, nga gas pax mu yaatu, penku ci digg bi, nga jëfandikoo loxo, boogie board, wala seau. pit, ndax seen diisaay dafay indi ñaareelu njuumte ci kaw kiñ suul, te bul musa jëfandikoo spade wala spade yu am cat bu nëbbu ba nga gis boppu kiñ suul ak loxo yu amul dara. Tëj leen bopp bi, bakkan bi, gémmiñ gi, ak kuuru dënn bi yépp wàcci ba ci ndigg li ci nimu gëna gaawe suko defee cox yi mëna yaatu ngir noyyi; ubbi bakkanu kiñ faat fekk seen yaram des ci 900 kilogram (2,000 livre) suuf, ba leegi mën na jur asphyxie buy ray nit ci diir bu weesuwul 3 ba 5 simili.
3. Demal 1.5 ba 2 yoon kawewaayi xeer wi fu sori ci suufu bluff coastal bu gaaw, nga des 5 meetar (16 pied) ci ginaaw ci kaw bepp xeer. Bul musa tasaare sa sarbet tefes, defar tente jant, wala nga tëdd ci suufu lëndëm gi wala nga gas ci bluff bu am suuf. Xoolal suuf si ci tefes gi ci sa tànk: soo gisee ay pilu xeer talus angular, ay xeeti tilim, wala ay bloku krey yu tëdd ci kaw suuf su tefes gi, kanamu xeer wi dafay gëna am doom.
4. Soo déggee ay xeer yuy xar, yuy jameet, wala yuy tuuru ci tefes gi, daw nga jubal ci surf bi ci géej gi, te BUMU nekk paralel ci suufu tefes gi. Dallu xeer buy daanu dafay génn ci tefes gi ci 50 ba 80 kilometre ci waxtu. Daw paralel ci base bi daf lay tëye ci biir zone drop linear, waaye daw jubal ci ndox mi daf lay romb baaraamu zone runout debris ci ay segond.
5. Laata ngay dugg ci benn grotte geej, arc mare, wala plage pocket bu am cliff, xoolal tablo mare bi ci dëkk bi nga génn 2 waxtu balaa mare bu wàcci bi di soppiku nekk mare buy dugg. Bul musa dugg ci grotte géej sudee géej gi dafay dindi ci wetu buntu bi wala sudee grotte bi dafa gëna kawe ci kaw miir yi.
6. Sudee mare biy yokk wala onde bu diis daf la jàpp ci biir grotte geej, yéegal ci kaw xeer wi gëna kawe ci biir, nga jàkkarloo ak sa poos ci ginaaw wala ci wet gi, nga aar sa bopp, nga xaar Coast Guard wala lifeguard bi di féey; BULEEN MUSAA jéema féey ci gémmiñu grotte bu sew bi ngir moytu surf bi di tas. Gémmiñu grotte géej dafay dajale dooley vague yiy dugg ci miiru xeer yu am cat yu am cat yu bari. Sudee grotte geej bu gudd te am plafond bu wàcci amul poos bu kawe ci ginaaw, te vague yi dañuy tëj buntu bi bamu jeex, nga jël compression air-blast pneumatique nga tëye ko ci xeer yu dëgër yi nekk ci kaw ligne surge bi.

Garab giy jël dogal: suul ci pax mi, daanu xeer wi, ak jàpp ci grotte geej¶

flowchart TD
    Start["Geotechnique ci wetu géej wala jafe-jafey jàpp mare"] --> HazardType{"Ban jafe-jafe coastal mooy xew leegi?"}

    HazardType -->|"1. PAXU SUUF WALA TUNNEL BU DËGG: Nit kuñu suulon ci suufu suuf"| SandCollapse["Woowal 911 / 112 / 999 nga yuuxu ci saasi ngir am garde corps ci tefes gi 2. Toxal képp ku nekk ci wetu 3 m (10 ft) ci ginaaw ci boor bi 3. Séddale diisaayu rescueur bi, boogieboard bi, wala boogieboard bi. Gas bool bu yaatu bu am formu entonnoir nga génne ko ci digg bi nga jëfandikoo loxo ak seau (amul spade wen ci wetu bopp bi) 5. Raxasal suuf si ci sa kanam AK ci sa dënn bi/biir bi ci saasi; tàmbali noyyig/CPR"]

    HazardType -->|"2. COASTAL CLIFF WALA BLUFF FAILURE: Rockfall, Overhang Daanu, wala Top-Edge Slump"| CliffWhere{"Ndax yaa ngi ci tefes gi wala ci kaw xeer wi?"}

    CliffWhere -->|"Ci tefes gi ci suufu xeer wi"| RunToSurf["BASE ROCKFALL EVASION: 1. BULEEN daw paralel ci suufu xeer wi 2. Daw jubal ci liiñ ndoxu géej gi jub ci xeer wi 3. Sudee talus daf la dóor wala jàpp la, xaar ingénieur yi/garde corps yi balaa ngay toxal xeer yu amul dal"]

    CliffWhere -->|"Ci kaw yoon wi ci kaw tefes gi su catu tefes bi xar"| DropInland["CLIFF-TOP OVERHANG RETREAT: 1. Fëy wala nga xalangu ci biir géej gi ci saasi 2. Raam 10 m (33 ft) ci biir géej gi ci ginaaw bépp xar-xar buy paralel ci gason bi 3. Bul musa xool nit ku daanu ci wetu géej gi"]

    HazardType -->|"3. GROTTE CI GÉEJ WALA POCKET COVE ENTRAPMENT: Tide buy yokk wala Ong buy tere genn"| CaveCheck{"Ndax mën nga dox waw ci diggante vague yi leegi?"}

    CaveCheck -->|"Waaw: Ndox mi mingi wéy di xóot ba ci tëstën yi ci diiru lulls"| TimeLull["TIMED LULL EVACUATION: 1. Lim diiru vague yi ci diiru 3 simili ngir ràññee lull bi diggante ensemble yu mag yi 2. Demal gaaw ci point headland bi nga tëye benn loxo ci miiru xeer wi 3. Bul musa wëlbatiku ci surf biy dugg"]

    CaveCheck -->|"Deet: Surf bu xóot biy dagg gémmiñu grotte bi"| StayInCave["BULEEN jéema féey ci buntu grotte bu sew bi 2. Yéeg ci lënd bi gëna kawe ci ginaaw wala saxaar bu taxaw bi ci kaw liiñ bu barnacle bi 3. Teg ko ci compression air pneumatik ak backwash hydraulique, Guhisphone/backwash 4. Signal yéere yu leer"]

Mekanik suuf si ak fisioloji bu pax mi xóot tefes¶

Eté bu nekk, ñiy dem tefes dañuy gas ay pax yu xóot ci suuf si ngir toog ci, suul seeni xarit ba ci seen baat ngir kaf, wala ñu gas ay "tunnel yu nëbbu" diggante ñaari pax yu dendoo. Nit ñu bari dañu jàpp suuf su tefes gi ni tilim bu dëgër. Waaye ci wàllu geotechnique, suuf si ci tefes gi materiel granulaire bu amul benn cohesion la, te kàttan gi mu mëna taxaw ci biir miir bu taxaw ci diir bu gàtt mingi aju ci filmu ndox bu woyof te mikroskopik.

1. Lu tax miiru suuf su xawa tooy taxaw benn waxtu ba noppi daanu ci 0.5 seconde¶

• Bokk biy nuru (Suction Matrice Capillaire): Soo gas ci suuf su tooy ci tefes gi ci kaw liiñ bu maree bi, menisci yu ndaw yu ndox yi dañuy tënk barab yi peppu suuf quartz yi di daje. Tension surface bi ci biir pont ndox yu ndaw yooyu dafay boole pepp yi (suction matricule), loolu mooy jox suuf su xawa tooy "cohesion apparent" buy tax nga mëna jël miir bu taxaw bu am 1.5 meetar (5 pied) ci xóotaayam.
• ** Ñaari njuumte yi (Desication vs Seepage ndox mi ci suuf):**
• Waw ci kaw wàcci: Sudee jant bu tàng bi ak ngelaw li ci géej gi, filmu gu tooy gi ci kuur yu taxaw yi ci pax mi dafay evapore ci diir bu weesuwul 15 ba 45 simili. Bi pontu ndox yi di evapore, angle friction u suuf quartz bu waw bi dafay wàcci ba ci angle de noppalu (ci diggante 30 ba 34 degre). Miir bu taxaw bi dafay nekk ci biir ni ndox muy tuuru ci seau.
• Ndox mi nekk ci suufu suuf dafay wàcci ci suufu suuf si: Suñu gas pax mi wàcci ba ci suufu ndox mi, mare biy dugg dafay yokk pressu ndox mi ci suufu pax mi, di feesal suuf si ci suufu suuf si ba weesu 100 pursaa ci saturation bi. Suuf si fees dell itam dafay ñàkk bépp suction capillaire, moo waral suufu fosse bi dafay wàcci ci biir, dagg etaser bu diis bi ci kaw.
• Li waral tunel yu suuf yi nekk fiir buy ray nit 100 pursaa: Su xale yi gas ñaari pax yu tollu ci 1 meetar (3.3 pied) seen biir, ba noppi ñu defar tunel bu tëdd ci suufu pontu suuf si ci seen biir, arc suuf si nekkul ci kaw tunnel bi dafay nekk ci tension bu sell, te suuf suy am **granule Sooy yéeg sa bopp ci biir tunnel bu suuf si ci tefes gi, su arc bi wàccee, boppu xale bi, baat bi ak dënn bi dañuy tëju ci suufu pax mi.

2. Patofisioloji asphyxie buy tënk suuf suul¶

Sudee pax mi am 1,5 meetar (5 pied) dafa dugg ci xale bu sukk ci suufa suuf wala mag bu toog ci biir: 1. Bouchon yooni respiraasioŋ vs ratcheting thoracique: Sudee kiñ ci lor dafay sonn lool bi muy daanu, suuf si dafay dugg ci gémmiñ gi, nasopharynx bi ak trachea bi. Doonte kiñ ci lor dafay tëj gémmiñam wala tëye noyyig bi, suuf su waw te tooy li ko wër dafay def pression lateral bu niru ak hydrostatic ci seen cox ak seen biir. 2. Craquet biy génne ngelaw ci benn yoon: Saa yu kiñ suul génnee 100 mililitër ngelaw ci ay poumon, diametre seen dënn bi dafay wàññeeku ay milimetre yu néew. Ci saasi, peppu suuf su diis si di naaw, daal di wàcci, dugg ci biir ngir fatt bërëb bu ndaw bi wër seen cox. Su kiñ ci lor di jéema noyyi, seen diaphragm ak seen sidit intercostal mënu ñu dàq ay junni kilogramu suuf quartz buñ boole. Ci diggante 3 ba 6 exhalation, dënn bi dafay tëju ci volume bi des, deret jiy dellu ci xol bu ndeyjoor bi dafay taxaw (asphyxie traumatique), ba noppi xol bi dafay taxaw ci 3 ba 5 simili.

3. Protocolu muccal jéego ci jéego ngir nit ku dem tefes guñ suulon¶

Ndax xol bi dafay tëju ci diir bu weesuwul 5 simili, ñiy seetaan ci tefes gi dañu wara tàmbali gas ci saasi ci jamono ji garde corps yi ak ekipu pompier yi di tontu: 1. Waxal benn nit mu woo 911 / 112 / 999 nga daw dem ci tour bi gëna jege: Wax ko ndànk: "Nit dafa suulon ci pax mu mabb" ñu indi ay spineboard, oxygen, suction, ak ay pano yuy tëye suuf. 2. Defaral pax mi lu tollu ci 3 meetar (10 pied) nga wax ñiy seetaan ñu dellu ginaaw: Su pax mi daanu, 20 nit ñu bari dañuy daw ba ci catu depression bi. Diisaayu 20 nit ñooñu taxaw ci wetu gaal gi defay tax miir yi ci biti di daanu lu bari yoon ci kaw loxo ñiy wallu. 3. Tegal ay planche de surf, ay planche boogie, wala ay chaise plage yuñ plie ci wetu boor bi: 2 ba 4 gaskat yi dañu wara sukku ci kaw planche surf yu plat wala boogie ngir séddale seen yaram ci kaw suuf si. 4. Gas ab entonnoir bu yaatu te xóotul (3-ci-1 pente), BUMU DU arbre bu taxaw bu sew: - Soo jéeme gas ndànk wàcci ci kolon bu taxaw bu sew ngir yegg ci kiñ laal, suuf su wow si ci wet yi dafay tuuruwaat ci sa pax mi gëna gaaw te doo ko mëna génne. - Lu moy loolu, nga wax 4 ba 6 nit ñu defar benn wërngël ci digg bi, nga dagg suuf si ci biti, ci benn xar-xar bu yaatu, bu am formu plaat, bu mu néew 2 ba 3 meetar (6,5 ba 10 pied) yaatuwaayam suko defee miir yi nekk ci angle bu 30 degre. - Jëfandikool loxo yu amul dara, seau suuf plastik, frisbee, wala geen boogie-board ci digg bi: Bul musa dugal spade jardin asiye wala spade bu am cat ci diggu pax mi, ndax dina yàq deru boppu kiñ laal, arteri carotid, wala bëtëm. Jëfandikool palaasu wen yi ci boor bi ci biti rek ngir sànni suuf si dajaloo. - Pexem baril Cofferdam: Sudee baril mbalitu tefes, tote plastik bu yaatu, wala tambour bu amul suufu 200 litir (55 galon) nekk ci diggante 30 meetar (100 pied), dagg wala nga dóor ci suufu baril bi, nga puus silindre bi ci suuf, nga wër boppu kiñ laal, nga génne ci boppu kiñ laal, nga génne ko ci boppu kiñ laal, nga génne ci boppu kiñ laal, nga génne ko ci sa bopp. dindi suuf si ci silindre bi ngir tëye miir yiy daanu. 5. Gannaaw boo raxasee bakkan bi ak gémmiñ gi nga dindi dënn bi ci saasi: - Soo ubbee boppu ki nga ray, nga fomp suuf si ci gémmiñam ak ci bakkanam ak say baraam wala mbàjj mu tooy. - BULEEN bàyyi gas ginaaw bi bopp bi feeñee: Weyal di gas ba ci ndigg ak pooj kiñ laal ngir wàcce diisaay biy gàllankoor seen cox ak diaphragm. - Sudee kiñ ci lor xëm na, te daawul noyyi ginaaw biñu bàyyee dënn bi, tàmbalil noyyi ngir muccal ak CPR ci saasi ci pax mi gëna yaatu, ñeneen ñi di bàyyee tànk yi (ndax suul ci suuf dafay asphyxial, noyyig mucc ak compressions dënn bi dañu am solo; xoolal sunu Guide CPR).

Tegtale geotechnique coastal ak jafe-jafe yiy jàpp mare¶

Mucc ci bluff coastal buy dagg ak mabb cliff ci lu gaaw¶

Liko dalee ci xeer yu am suuf yi ci bëtu saalum Californie (Encinitas, Torrey Pines, Isla Vista) ak tefesu Oregon ba ci tefes yu weex yu Sussex ak Normandie (Beachy Head, Juróom Ñaari Sisters, Etretat), Algarve ci Portugal, ak Fukk ak Ñaari Ndaw yi ci wetu Victoria, Australia, pepp-ci-pepp, waaye ci ci saasi, bloc episodik catastrophique daanu 100 ba 50,000 tonne metric.

1. Ñaari mekaniism yiy waral cliff daanu ci bis naaj¶

1. Daggukaayu vague basal + Fracture thermique (Collapse ci suuf ba ci kaw): Ci jamonoy taw ak mare bu mag, jëfu vague ak abrasion cobble dañuy jël pax mu tëdd (daggukaayu vague) ci suufu 1 ba 3 meetar (3.3 ba 10 pied cliff) Loolu mooy tax xeer wu kawe wi am 30 meetar ci kawewaay (100 pied ci kawewaay) dafay tëdd ci tefes gi ni balkon bu amul benn ndànk. Ayu-bis ci ginnaaw, ci benn ngoon bu tàng, jant bu tàng, tàngooru jant bi dafay yaatal kanam xeer wu waw wi wala mu evapore pore humidité bi ci biir xar-xar yi taxaw. Amul benn tiflitu taw wala vague bu rëy, stress tension bi dafay xëcc pontu xeer bi, daal di daaneel kanamu xeer wi yépp ci kaw ñiy jël naaj wi toog ci lëndëm ci suufa suuf.
2. Ndox mi nekk ci suufu suuf dafay wàcci (Top-Down Collapse): Ay fan wala ayu-bis ginaaw taw yu metti (wala ndax irigaasioŋ agricole ak gazon dëkkuwaay yuy roose ci kaw bluffs coastal), ndox mi dafay jaar ndànk wàcci jaare ko ci suuf su porous wala loam argile ci diggu bluff bi. Ndox mi tëju dafay rataxal ban bi ba noppi defar ay pore hydrostatique yuy puus wedge bu mag ci kaw cliff bi ci biti ci kaw tefes gi.

2. Juroomi yoon ñu saytu laata ngay dox ci tefes gi am xeer wala yoon wi¶

• Xool #1 (Xool suuf si ci tefes gi): Scanneel suuf si ci diggante baaraamu xeer wi ak ndox mi. Cone yu fere ak tilim bu dëgërul, ay xeer yu am koñ yu amul algue, wala ay xeeti ñax yu tëdd ci kaw tefes gi dañuy tekki ni tefes gi defay daanu; dox ci wetu ndox mi, bul musa jege miiru xeer wi.
• Xool #2 (Seetal notch vague basal): Sudee ci suufu cliff bi dafa courbe ci biir ci suufu kanam gi ci kaw, yaa ngi taxaw ci suufu overhang bu amul doole.
• Xam #3 (Seetal ndox miy jooy di seey): Rayo yu ñuul yu tooy, ay paccu moss, wala ndox muy tuuru ci xaaju yoon wi ci kaw sandstone bu waw wala bluff ban dafay wane ndox mi nekk ci suuf si di lubrifie ab plane buy gliise.
• Xam #4 (Scanne cliff-top trails 2 ba 5 meetar [6.5 ba 16 pied] ci ginaaw ci buntu bi): Xar-xar bu paralel wala fissure buy wàcci ci gason bi ci ginaaw benn xool dafay tekki ni daal bi yépp ci catu faj bi dafa tàqaloo ba noppi dafa ekilibre ngir wàcci.
• Xool #5 (Bul musa yéeg ci bluff coastal ngir rëcci mare buy yokk): Xeer sandstone bu nooy, xeer ban, wala glacial ba bluff yi di daggaatoo ci suufu loxo; Dellu ci kaw xeer yu wow yi gëna kawe ci suufa suuf si nga woo 911 / 999 / 112 ngir am gaal wala helicopter ngir xettali nit ñi.

Kompresioŋu vague ci grotte géej ak tëjug cove mare buy yokk¶

Saytu grotte geej yi, tube lave yi, ak xeer yu sew yi ci mare bu wàcci, siiw na lool ci àdduna bi yépp, waaye su mare bi wëlbatiku wala su géej gi yeggee ci diir bu yàgg, grotte geej dafay nekk fiir hydrodynamique.

1. Efe Air-Ram pneumatik bi ("Kompresioŋu pax mi")¶

Su amee géej gu rëy guy dugg ci gémmiñu grotte geej bu gëna ndaw, vague bi dafay melni piston bu dëgër buy wàcci ci silindre bi: 1. Faasu kompresioŋu ngelaw li: Sudee crestu vague bi laal na plafoŋu buntu grotte bi, dafay tëj benn poos ngelaw li ci ginaaw grotte bi. Bi ay junni tonne ndox di dugg ci biir, poos bi tëju ci air bi dafay gëna xëcc ba 1.5 ba 3 atmosphere de pression ci 2 seconde, di toj timpan yi, di mbëkk explorateur yi ci miir bi ci ginaaw, di forse spray buy jam ci bët yi ak poumon yi. 2. Decompression explosif ak fase hydraulique de backwash: Bi crest vague bi di wàcci, poche air comprimé bi ci ginaaw grotte bi dafay kalaate ci biti jubal ci gémmiñ gi ni canon buy kalaate, di gaawlu ndox miy wàcci (backwash) ci gaawaay bu ëpp 425 kilomet waxtu). Lépp lu nekkul ci ginnàaw benn projection rock bu dëgër ci ginaaw grotte bi dañu koy muuree ci gémmiñ gi, daal di mbëkk ci resif yi suux ci tefes gi.

2. Ni ñuy muccee sudee dañu tëju ci biir grotte ci géej wala ci biir géej¶

1. Xool ci saasi màrku biyolojiku yiy wane mare bu kawe bi ci miiru grotte bi: Xoolal miiru xeer yi ci biir grotte bi wala cove bi. Barnacles, mussels, rockweed bu ñuul, ak xeer wu nooy buñ poli ndox ñooy màndargaal zone bu mare bu kawe ak surge vague bu baax. Xeer wu wow, ñaq, muur lichen wala lëmu picc ci wetu plafoŋ bi wala ci kaw galëri bu yéeg ci ginaaw dafay wane ledge buy des ci kaw mare bu kawe bi war.
2. Sudee amna lënd bu kawe bu waw ci biir grotte bi: Yéeg ci lënd bi gëna kawe fu sori ci axis direct bu surge vague bi, sol yéere yi nga mëna am ngir moytu hypothermie ci spray wind-tunnel bu sedd, wedge sa yaram ci ginnàaw kolonn xeer, nga jëfandikoo sa telefon ci biir flash whist wala bouncesu artu mucckat yi.
3. Sudee dañu la forse nga dugg ci ndox mi ci biir grotte geej, nga am ay garde corps: Bul musa jéema féey sa bopp ci buntu bu sew bi, bu xóotul bi am xeer yu laxasu, fekk set yu mag yi dañuy yàqu. Garde corps profesionel yi ak Coast Guard yi dañuy xool vague bi ci biti ci kaw planche de rescue wala jet-ski, féey ci biir lull bu dal ak benn tube rescue ak kask, ba noppi génne la ci biir ndox mi ci suufu turbulent surface foam ci jamonoy backwash.

Nimero paj mu jamp ak protokolu agence¶

• Etats Unis: Woowal 911 ci saasi nga tàllal loxo Association de sauvegarde de vie des États-Unis (USLA) bi la gëna jege. Ngir dagg mare ci grotte wala cliff, 911 dafay yónnee Garde côte bu Etats Unis (USCG) ay helicopter ak ay gaaraasu gaal yu ndaw ci wetu ekipu seetlu ak wallu dëkk yu mag yi (USAR).
• Royaume-Uni ak Irlande: Woowal 999 wala 112 nga laaj ci saasi HM Garde côte (UK) wala Garde côte d'Irlande. HM Coastguard dafay yónnee RNLI (Kuréel gi yor gaal yiy xettali nit ñi) gaal yuy xettali nit ñi ci tefes gi, aéroplane (ngir bankaas yi), ak ekipu helicopter yiy xettali nit ñi ci tefes yi. Bul musa jéema xettali sa xarit bu tëju ci potoxo ci tefes gi wala ku dagg ci suufu xeer yu am krey; Woowal 999 ngir HM Garde côte ci saasi.
• Canada: Woowal 911 wala nga nuyu Garde côte canadienne ci VHF chaine marine 16 (wala nga woo *16 ci telefon ci ndox yi ci wetu géej).
• Union européenne: Woowal 112 ci bépp réew bu bokk ci EU (wala 196 ci France ngir CROSS mucc ci géej gi ak ci tefes gi, ak 112 / 900 202 202 ci Espaañ ngir Salvamento Maritimo).
• Ostralie ak Nouvelle-Zélande: Woowal 000 ci Australie wala 111 ci Nouvelle-Zélande, nga artu Surf Dundu Australie (SLSA) wala Surf Dundu Musal Nouvelle-Zélande (SLSNZ) bandera patrouille.

Laaj yi ñuy faral di laaj¶

Lu tax nit ku suul ci suuf su tefes gi ba ci baat bi mënul noyyi doonte boppam mingi féete ci kaw suuf?¶

Noyyi dafay laaj sa diaphragm mu tëye sa cër yi ci suuf, ba noppi sa sidit intercostal yi ñu yaatal sa ribcage ci biti ay santimet yu bari saa yu ngay noyyi. Suuf si tooy ci tefes gi mingi tollu ci diggante 1,800 ba 2,000 kilo ci meetar kib bu nekk (112 ba 125 livre ci pied kib bu nekk). Su nit ki suul vertikaal wala horizontal ba ci seen baat ginaaw bi pax mu xóot daanoo, saa yu ñuy exhale, suuf su diis wi ko wër dafay nekk bu baax ci seen dënn bi gëna xat, ba noppi tere seen cox yaatu ci noyyig bi ci topp, di waral asphyxiation mechanique fatal ci ay simili yu leer ak moth ak sax ak.

Lan moo waral ñiy seetaan taxaw ci wetu pax mi mabb, di jéema gas nit?¶

Suuf tefes bu waw wala bu xawa tooy bi wër pax mi daanu mingi nekk ci angle bu 30 ba 34 degre ci friksioŋ bi ci biir. Su juróom wala fukki mag ñu tiit taxawee ci wetu pax mi, seen diisaay bu 700 kilogram (1,500 livre) dafay wàcci, dafay dem diagonaal ci miiru suuf si ci 45 degre, di daanu ci wetu pax mi, daal di wàcci ci kanam bu fees dell ak loxo. Ku nekk lu moy ñaar wala ñeenti gaskat yi dañu wara dellu ginaaw lu mu néew 3 meetar (10 pied), te gaskat yi dañu wara tëdd wala sukku ci kaw planche surf wala boogie ngir tasaare seen diisaay.

Ban diggante la xeer yi mëna dem su xeer wi daanu?¶

Gëstu yiñ amal ci wàllu geologie ci Californie, Oregon, Royaume-Uni, ak France dañu wane ni su benn xeer bu kawe daanu, xeer wi dafay daanu dafay dagg su daanu ci tefes gi, daal di dem ba nekk avalanche xeer bu tëdd (**sturzstrom** wala debris runout ci sa horizontal) biy tukki lu tollu ci **1.0 ba 2.0 yoon kawewaay bu taxaw bu xeer wi**. Sudee xeer wu tefes gi am 30 meetar (100 pied) ci njoolaay, xeer yuy daanu ak xeer yu am suuf dañuy faral di bale 30 ba 60 meetar (100 ba 200 pied) ci liiñ bu surf bi ci diir bu néew 3 seconde.

Sudee mare biy yokk daf may dagg ci suufu xeer wi, lu tax duma jéema yéeg ci kaw xeer wi ngir yegg ci yoon wi gëna kawe?¶

Coastal bluffs yi dañuy yàq bu baax suuf si ñu defaree ko krey bu tass, sandstone buy daggaatoo, ban bu tooy, wala till glacial bu loose, du granite montagne bu dëgër. Climbers yi maree bi dagg ci suufu cliff coastal dañuy faral di mëna yéeg ci genn-wàll kanam bu nooy (10 ba 15 meetar [33 ba 50 pied] ci kawewaay) balaa loxo yi ak tànk yi di dagg ci seeni loxo, bàyyi leen ñu tëju ci barab bi ñuy daanu ci potoxo bu Coast bi. Xana muy am eskalier buñ defar wala yoon wuñ defaree ravin, des ci suufu xeer wu wow wi gëna kawe nga woo 999 / 911 / 112 ngir am gaal wala helicopter winch rescue.

Ban paj mu njëkk la survivor bi génne ci pax mi mabb soxla ginaaw bimu noyyee?¶

Doonte nit kuñu wàcce ci pax mi tàmbali noyyi ci boppam wala ginaaw biñu ko wàccee, dañu ko wara yóbbu ci saasi ci bànxaasu paj mu jamp ci hopitaal bi. Soo noppee ay particule suuf quartz ak ndox mu xorom ci biir bronchiole yi ci jamonoy daanu, dafay indi pneumonite bu metti, bronchospasme, ak ëdem pulmonaire bu yeex** ci diiru 6 ba 24 waxtu yu ci topp, waaye suñu ko suul lu yàgg dafay indi hypothermie ak rhdomyose bu jëm ci crush. Fexeel malaad bi toog jub (sudee jàpp nga ni daa gaañu ci yaxu ndigg li) ngir yombal noyyig bi, nga jox ko oxygen bu bari jaaraleko ci fajkat yi, nga fomp suuf si ci bët yi ndànk ak saline bu amul sikk te doo frotte cornée yi, nga laxas ko ci mbàjj mu tàng te waw. Jàngale CPR ak njàngum paj mu njëkk ci Croix-Rouge, St John Ambulance, wala fajkat bu dëkk bi daf lay waajal def resuscitation asphyxial buy muccal sa dundu ci tefes gi.

Gid yu jëm ci loolu¶

• Vague yu sneaker, bale xeer yi ci tefes gi, ak jàpp mare buy dugg
• Rip courant ak jafe-jafe ndoxu géej
• Daanug échafaudage, fose buy daanu, ak tabax buy daanu
• CPR ak noyyig mucc jéego par jéego

Boroom yi ak tegtali ofisel¶

• Surnaalu Pajum New England (Maron ak ñeneen, "Faatu ci lu gaaw ci pax yu suuf yuy daanu"): Epidemioloji, Mekanik Suuf, Patofisioloji Asfiksi, ak Triage buy Dindi Dagg Pax Suux ci Tefes.
• Mbootaay biy muccal dundu ci Etats Unis (USLA) ak Surf Life Saving Australie (SLSA): Protokol yiy muccal nit ci ndox mu ubbeeku ngir dindi suuf su mabb ci tefes gi, dindi barigo Cofferdam, ak dindi ñiy féey ci grotte géej.
• Erquête géologique bu Etats Unis (USGS) ak Survey géologique bu Californie (CGS): Mekanik erosion bluff coastal: Notching basal buñ dagg ci vague, ndox mi nekk ci suufu suuf, ak distance yu wóor ci tefes gi.
• HM Garde côte ak Royal National Lifeboat Institution (RNLI, Royaume-Uni): Daanu cliff ci tefes gi, dagg mare, ak potoxo bu Estuarine / Suuf su gaaw ak tegtali mucc ak xettali.
• Association américaine du cœur (AHA) ak Conseil européen de resuscitation (ERC): Njàngale ci resuscitation ngir arrêt cardiaque asphyxial ak obstruction ci yooni respiratoir yu bawoo ci aspiration particule.