Xale biy waccu bilius (wert), waccu projectile, ak intussusception ('Tabure 'Jelly de cassis')¶

Tufli meew mu woyof te yomb (gastroesophageal reflux) dafay am ci lu ëpp 70 pursaa ci liir yu wér yi ginaaw bi ñu lekkee, ñatti anam yu wuute ci waccu liir ak metit ci biir, ñooy dëgg paj mu jamp ci xale ba ** fu yeexal ba ** 2 ba 6 waxtu ** mën na jur nekrose intestinal catastrophique, hypovolemic, ** sholi: lime-wert wala wert-epinard bu ñuul) waccu bi Malrotation bu mbàq yi ak Volvulus Midgut waral, (2) Waccu bu am doole, bu amul "projectile" ci xale bu am 2 ba 8 ayu-bis bi Stenose pylorique hypertrophique (HPS), ak (3) Ci saasi, ay vague yuy yuuxu te kenn mënu leen féexal, fu xale bu am 3 ba 36 weer di xëcc ay wóom ci seen dënn, mu lewet/letargic ci diggante spasm yi, ba noppi génne deret ak mucus ("jelly cassis") ** tususlic

Sudee sa xale baa ngi waccu ndox mu ñuul wala lu wert bu yànj benn yoon sax, mu tëddaat, mënul tontu, wala am ay rëdd yu dóomu taal, am biir bu dëgër wala bu naat, wala mu bàyyi defar couche yu tooy, woo sa nimero urgence bi la gëna jege (911 ci Etats Unis ak Canada, 112 ci biir Mbootaayu Orop, 999 ci Royaume-Uni) wala nga seet sunu téere internasional bu nimero paj mu jamp ci saasi. Ngir feebar bu jamp, xoolal yaram wu tàng bu metti ak convulsions febriles. Toppal protokolu triage chirurgikaal xale yi ci suuf.

Defal lii leegi¶

1. Faxal BÉPP wert lime bu leer wala wert àll bu ñuul (bilious) waccu ci xale ba melni urgence chirurgikaal bu mëna ray nit (Midgut Volvulus) ba keroog ñu koy firnde luko moy: Biir biy tufli dafay weex, leer, wala mboq bu leer (muy bawoo ci colostrum, grees meew, wala asid biir). Bile bu wert bi dafay dugg ci yoonu mbàq yi ci ñaareelu wàll ci duodenum bi (Ampulla of Vater). Sudee bile bu wert mingi génn ci gémmiñu xale ba, mbàq yi dañuy tëju ci suufu duct bile bi, ba noppi mbàq mu ndaw mi yépp mën na wëlbatiku 360 degre ci deret jiy jaar (superior mesenteric artery volvulus), di jànkoonte ak gangrene bu mat sëkk ci diir bu weesuwul 2 ba 6 waxtu.
2. Jëlal ab nataal bu leer ci telefon bi nga wane waccu bi (ci kaw darab bu weex/mbàjj) ak couche bi, nga indi couche bu tilim bi ci sac Ziploc ci Departemaa bi yor paj mu jamp: Ci suufu làmp fluorescent yu leer yu hopitaal bi, nga wan doktëru paj mu jamp bi nataalu couche emerald/epinard bu wert wala ("gelée de cassis") tabu** dafay romb ay waxtu yu ñuy yeexal ci triage bi ba noppi di indi consultation chirurgikaal ci saasi.
3. TAXAWAL lépp luñuy lekk ci gémmiñ (NPO , amul meew ween, formule, ndox, wala solution electrolyte) ci saasi sooy dem ci Departemaa bi yor paj mu jamp: Sudee sa doom daa am mbàq mu tass (volvulus), butit teleskopik (intussusception), wala biir bu tëju (pyloric stenosis), sooy dugal ndox mu bari ci biir, dafay waccu ci saasi, aspiration ci biir poumon yi, ba noppi yeexal anesthésie générale ngir operation wala wàññi air-enema.
4. Teg xale bay waccu ci wet gi (Lateral Recovery Position) wala nga tëye ko ci sa mbagg bi nga koy yóbbu: Bul musa tëdd xale bu waccu bu baax wala bu nelaw ginaaw spasme ci ginaawam, fu asid biy génn ci biir bi wala bile bi mëna inhale ci trachee bi.
5. Xamleen "Fiiru nelaw bu noppi" bu Intussusception: Diggante attaque yuy yuuxu (yiy am 15 ba 20 simili yu nekk ndax vague peristaltique yi dañuy gëna xëcc mbàq yi), xale bu am intussusception dafay faral di génne endorphines endogenes ak metit, ba noppi nekk glace. diskete/nelaw**. Bul musa réer ci diggante 15 simili yu dal yi ak "liir bi mujjee yëg ni dafa wér ba noppi nelaw", loolu dafay màndargaal compression veineuse mesenterique ak shock neurogenic.
6. Demal ci saasi ci hopitaal biñ jagleel xale yi wala bànxaasu paj mu jamp mi am ultrasound xale 24/7 ak chirurgie xale: Saytu ak defar stenose pylorique, intussusception (pneumatic/hydrostatic enema reduction), ak volvulus bu digg (Ladd procedure) dafay laaj radiologist ak chirurgien xale; dem ci centre pediatrique bi dina sakkanal 2 waxtu ci ambulance bi ngay yóbbu hopitaal bi.

Garab dogal: waccu xale ba ak triage metit wi metti ci biir¶

Jëfandikool diagram bii ngir wuutale tufli xale bu baax ak ñatti jafe-jafe yi gëna mag ci pajum xale:

flowchart TD
    Start["Xale bu ndaw wala xale bu ndaw buy waccu bu baax, waccu bu wert, wala abdominaal buy yuuxu"] --> ColorCheck{"1. Ban meloy waccu bi?"}
    ColorCheck -->|"LIME-VERT BRILLE OU VERT EPINACH FOUR (Bilious)<br/>(Ba ci benn episode ci xale bu ndaw)"| Volvulus["CATEGORIE 1 URGENCE SIRGIQUE: SUSPET VOLVULUS CI DIIGGUT<br/>1. Taxawal lépp luy dundal (NPO) -> Def xale bi ci wet<br/>2. Nataal waccu bu wert -> Demal ci ED Pediatric ci saasi<br/>3. Dafay laaj ñu delloosi ko ci IV + Urgent ci kaw GI / Ultrasound & Procédure Ladd Chirurgical"]
    ColorCheck -->|"WEEX / MEEW BU LEER / JALOON PAL (Non-Bilious)"| PatternCheck{"2. Lan mooy xeetu paj mi ak at yi xale bi am?"}
    PatternCheck -->|"ba 8 ayu-bis:<br/>Waccu 'Projectile' bu am doole Tiire ci berceau bi ginaaw buñu ko dundal<br/>+ Xale bi dafay jooy ci saasi ngir lekkaat ('Wàccu bu xiif')"| Pyloric["STENOSE PILORIQUE HIPERTROFIQUE (HPS)<br/>1. Taxawal feed yi -> Demal ci ED xale tay<br/>2. Saytu ndax ñàkk ndox + alkalose metabolik hipokloremik hipokalemik<br/>3. Ultrason firndeel na 'Olive' -> IV Saline/Potassium DAFA wara jiitu pyloromyotomie"]
    PatternCheck -->|"weer ba 3 at:<br/>yuuxu ci lu gaaw 15-20 simili yu nekk di xëcc wóom yi ci dënn bi<br/>+ Lewet/Lethargic ci diggante yi +/- Taboure bu xonk 'Jelly cassis'"| Intuss["SUSPEKSI ILEOKOLIK CI INTUSSEPSIOŊ<br/>1. Taxawal feeds (NPO) -> Foto couche -> Demal ci ED Pediatric ci saasi<br/>2. Ultrasound dafay wane 'Màndarga Bëgg / Beignet'<br/>3. Dañu koy faj te kenn duko dagg jaaraleko ci Air bu gaaw wala Saline Contrast Enema Reduction"]
    PatternCheck -->|"Dribble meew mu ndaw te amul benn coono ginaaw buñu laxasee,<br/>Yokkateg poids bu neex ('Happy Spitter')"| Reflux["REFLUX GASTROESOFAGEAL FISIOLOGIQUE BU BAAX (GER) feeds butéelu pace; topp xale yu bari"]

Faas 1: Matrix buy méngale 4 syndrome yuy waccu xale ba¶

Waajur yi ak infirmiye yiy saytu mën nañu xàmmee reflux bu amul benn loraange ak ñatti jafe-jafe yi ci operaasioŋ ci diir bu néew 60 seconde suñu xoolee ** Palanteer at yi **, ** Kulòoru waccu **, ** Bëgg-bëgg ginaaw waccu **, ak ** Metit / Modèlu tabu **:

Faas 2: Plonge bu xóot 1, Waccu Bilious (Wert) ak Volvulus Midgut (Montu 6 waxtu yi)¶

Lan moo waral chirurgien xale bu nekk ci kaw suuf si dafay bàyyi lépp daw dem ci Departemaa bi yor paj mu jamp su xale buy sooga judd wala xale baa ngi waccu ndox mu wert?

1. Anatomi bu Malrotation ak Volvulus bu Midgut¶

Bu liir bi di màgg bu baax (6 ba 10 ayu-bis ci ëmb gi), butit biy màgg ci liir bi dafay wëreelu 270 degre ci wàllu montu bi, ba noppi dafay ancre bu baax ci benn diagonaal bu yaatu (the mesentery) ci kaw abdomen bu cammoy bi (Ligament of Treitz) ci abdomen bi ci suufu ndeyjoor (cecum). - Ci 500 juddu yu dundul, 1 ci ñoom (Intestinal Malrotation): Rotaasioŋ bi dafay taxaw ci xaaj. Duñu ko ancre ci kaw fundaasioŋ bu yaatu te dëgër, butit bu ndaw bi yépp dafay wéer ci miir bi ci ginaaw abdomen bi ci kaw ** stalk bu sew bu melni këyit, bu am Artery Mesenteric Superieur (SMA) ak Vein (SMV)**, fekk ay bande fibre yu jaarul yoon (Ladd's bands) jàll ci kaw duodenum bi. - Twist bi (Midgut Volvulus): Bépp saa, lu ci gëna bari ci 4 ayu-bis yi njëkk ci dundu, butit bu ndaw bi amul ancre mën na wëlbatiku ci wàllu montuer ni sarbet buñ laxas (360 to 720 degrees) ci biir stalk vasculaire bu sew bi. - Ñaari musiba yu am ci benn yoon: 1. Blokaasu duodenal (Bilious Vomiting): Boucle bi dafay tëj duodenum bi ci suufu duct bile bi, di forse bile hepatique bu wert bu yànj bi mu dellu ci biir bi, génn ci gémmiñu xale bi. 2. Sangle Mesenterique (Total Midgut Necrosis): Twist bi dafay tënk Veine Mesenterique Supérieure ak Arterie biy joxe 100 pursaa ci butit bu ndaw bi (jejunum and ileum) ak genn-wàll butit bu mag bi. Sudee duñu ko dindi ci operaasioŋ (Ladd Procedure) ci diir bu weesuwul 2 ba 6 waxtu, mbàq yu ndaw yi ci xale bi yépp dañuy dee, mu indi shock septik buy ray nit wala Syndrome bu mbàq mu gàtt buy yàgg, te fàww ñu dugal ko ci vesóo yi (TPN).

2. Lu tax Volvulus bu teel mën nax waajur yi ak doktër yi (The Flat-Belly Trap)¶

• Ci 1 ba 4 waxtu yu njëkk yi ci volvulus midgut, obstruction bi dafay yéeg ci duodenum bi, moo tax biir bu xale bi dafay faral di dalal ba noppi nooy (du naaw), te xale bi mën na nuru lu féexal xolam ci diggante ay waccu yu wert.
• Xaar biir bu naat, dëgër wala tabu bu deret mooy xaar lu yàgg: Biir bu dëgër, bu yaatu, der bu xonk/violet bu soppeeku, tachycardie, ak tabu bu deret dafay tekki ni butit yi tàmbali nañu infarct (dee). Benn episod emesis biliaire bu wert ci xale ba fàww ñu yóbbu ko ci saasi.

Faas 3: Plongement profond 2, Stenose pylorique hypertrophique (HPS ak Waccu Projectile)¶

Dafay jàpp 2 ba 3,5 ci 1000 xale ba, li ci gëna bari mooy liir bu njëkk bi am diggante 3 ba 6 ayu-bis (ak risk bu gëna rëy sudee dañu leen jox antibiotik macrolide yu melni erythromycin wala azithromycin ci ñaari ayu-bis yi njëkk ci seen àdduna),HPS)** muy gëna dëgër mekanik ci sidit bu wërngël bi ci gennukaayu biir bi (the pyloric sphincter).

1. Ni ñuy xàmmee stenose pylorique projectile bu wuute ak reflux bu jaadu wala ñàkka muñ formule¶

1. Yokkateg "Doole ak Distance" ci diiru 3 ba 7 fan:
2. Dafay tàmbali lu tollu ci 3 ayu-bis di nuru tufli bu am doole, ba noppi di gaawa yokk ba keroog ñuy jeexal projectile bu niru ak fonten meew mu weex, meew mu forox (yenn saa mu am ay "kafe yu ndaw yu maron" bile bu wert**) buy génn 30 ba 90 santimet (1 ba 3 pied) dem ba weesu baraami tànki xale bi.
3. Jeffin ju "Waccu xiif" bu yàgg bi:
4. Xale bu am virusu biir wala bu am mbàq (kuy yëg ni dafay am xel mu teey te baña jël butéel bi), xale bu am stenosis pyloric bu teel amna yuur gu wér ak mbàq yuy xiif ndax lekk mënul romb buntu biir bu dëll bi. Bi xale bi jeexalee waccu projectile, dañuy roote wildly ci sa dënn bi di jooy bu baax ngir ñu jox leen lekk.
5. "Onde peristaltique de ballon de golf" biñuy gis ginaaw buñu ko dundalee:
6. Soo ubbee biir sa doom ci suufu làmp ginaaw bimu naane meew (balaa muy waccu), mën nga seetaan vague bu yeex, ritmik bu niro ak bal golf buy xalangu ci suufu der bi daale ko ci cox yu cammoy bi dem ba ci diggu biir bu ndeyjoor bi bi biir bi di gëna xëcc blocked bi.

2. Regle Hopitaal bu am solo bi: Lu tax Pyloric Stenosis nekk Pajum Resuscitation bu Jafe-jafe balaa muy Operasioŋ Jafe-jafe¶

Waajur yi dañuy faral di jaaxle su chirurgien bi waxee: "Ci 10 simili lañu gis Pyloric Stenosis ci ultrasound, waaye dunu yóbbu sa doom ci saalu operaasioŋ bi ci diiru 12 ba 24 waxtu." Moo tax yeexal bi musal dundu sa doom: - Alkalose métabolique hypochlorémique, hypokalémique: Saa yu sa doom waccue asid bu sell ci biir (\(\text{HCl}\)), seen yaram dafay ñàkk limu ion hydrogène (\(\text{H}**^+\)), chlorure (\(\text{Sodium,{C) (\)\tekst{Na}^+\()**, ak ndox. Ngir mëna tëye ndox mi, rein yu xale bi dañuy bàyyi **Potassium (K}^+\)) bu am solo ba noppi tëye Bicarbonate (\(\text{HCO}_3^-\)), muy soppi deretu xale bi alkaline bu mëna lore (Metabolic Alkalosis). - Risku apnée ginaaw anesthésie: Ndax bicarbonate bu bari ci deret ji (\(\text{HCO}_3^-> 30\text{mEq/L}\)) dafay nax centre respiratoire bi ci tronc cerebral bu xale bi ngir mu yeexal noyyig (ngir tëye metabolism bu asid ci suufu CO}_2$), anesthésie dafay indi apnée centrale bu tar ginaaw pajum (dakkal noyyi ginaaw pajum) ak arritmi karjaak yu bawoo ci potassium bu néew. - Protocole bu wóor bi: Ekipu pediatrik bi dafay njëkka jox 12 ba 24 waxtu ci deret ji 0.9% Normal Saline + Dextrose + Potassium Chloride ba chlorure sérique bi yegg ba $> 100, bicarbonate bi yegg ba $28, ba noppi xale bi di defar couches yu tooy, ginaaw ga ñu def 15 simili ci laparoscopie Ramstedt pyloromyotomy buy génne sidit yi ci wet gi (sp ak liir yi di lekk bu baax ci diir bu gàtt ginaaw biñu leen paré).

Faas 4: Plonge bu xóot 3, Intussusception (Bit buñu xool ci telescope ak Tabure 'Jelly Cassis')¶

Intussusception mooy #1 sabab biy waral obstruction bu metti ci mbàq yi ci xale ba am diggante 3 weer ak 3 at (diggante 5 ak 9 weer). Dafay am su amee wàll wi gëna jege ci mbàq mu ndaw mi (the ileum) dafay plie ak di gliise ci biir butit bu mag bi ci wetam (the cecum/colon) dafa melni telescope pirat buñ mëna dindi wala chausset buñ wëlbatiku ci biir.

1. Lu waral Intussusception di am ginaaw sedd bu bari, Bug biir, wala Node lymphatique yu newwi¶

ci 90 pursaa ci xale ba (idiopathic ileocolic intussusception), ab infeksioŋu respiratoire viral bu bees (adenovirus) wala gastroenterite viral dafay tax paccu lymphatik yi nekk ci biir revêtement ileum biy jeexal (paccu Peyer) ñu newwi ni amigdale yu newwi. Butit yi ritmik bu jaar yoon (peristalsis) jàpp patch lymph bu newwi bi (the lead point) ba noppi di xëcc mbàq mu ndaw mi ci biir colon bi, di xëcc vesoo deret yi (mesentery) ci biir loxo bu dëgër bi ak moom.

2. Triade Clinique Classique (ak lu tax warul musa xaar Tabouret)¶

Téere yi dañu jàngale ñatti mbir yu melni Metit ci biir bu metti + Mass Saucisse Palpable + Tabure "Jelly Cassis" bu xonk, waaye lu néew ci 30 pursaa ci xale baa ngi am ñatti màndarga yi suñu njëkkee yegsi ci Departemaa Emergency:

1. **Màndarga 1 (amna ci 85-90%): 15 ba 20 simili yu nekk ay vague yuy yuuxu ci saasi, paroxysmal "Wóom ba ci Dënn bi":
2. Xale bu doon fo wala di nelaw, ci saasi mu génne yuuxu bu metti, mu lewet, di ñaq, ba noppi ** tëj ñaari wóom yi bu baax ci seen biir ** ci diiru ** 2 ba 5 simili ** bi contraction peristaltic di gëna xëcc butit bi telescoped.
3. Suko defee contraction bi taxaw, xale bi daal di taxaw jooy ci saasi.
4. Màndarga 2 (fiir bi gëna mëna gàllankoor feebar bi): Neexal bu xóot ginaaw spasm / Floppiness bu "niru ak AVC:
5. Ci diggante 15 ba 20 simili diggante spasme metit, veine mesenteric yuñ gëna xëcc dañuy bàyyi opioid endogene ak mediateurs inflamatoires yuy tax xale bi ** amul list, bët yu weer, lewet, nelaw, wala floppy **. Ci dëgg, **10 ba 15 pursaa ci xale ba am intussusception dañuy nekk ak letargie bu xóot ak coppite ci seen xel * te duñu * jooy lu leer **, ci ndoorte li dañuy nuru sepsis wala meningitis.
6. Màndarga 3 (Màndarga bu YÀGG ci Congestion Veineuse Mucosal): Tabu "Jelly Cassis":
7. Bi mbàq mi tëju ci biir mbàq mi di newwi, deret jiy jaar ci vesóo yi mënul génn, deret jiy jaar ci arteri yi di wéy di pompe. Revêtement bu mbàq yi dafay jooy deret ci sidit bu ñuul bu jaxaso ak mucus goblet-cell bu dëll, di génne tabu bu niru ak jelly cassis xonk bu ñuul wala framboise.
8. REGLE CRITIQUE: "Jelly de cassis" tabu dafay tekki ni mucosa bu mbàq bi dafa xawa jaxasoo ba noppi di nàcci. Demal ci ED Pediatric ci etapu cyclic knee-to-chest yuuxu + nelaw/waccu buy tàmbali, ay waxtu balaa tabu bu deret musa feeñ.

3. Ni doktër yi di defaree intussusception te duñu def benn opération (The Air or Saline Enema)¶

Soo teelee yóbbu sa doom ci bànxaasu paj mu jamp ci xale yi (ci diggante 12 ba 24 waxtu yu njëkk yi, balaa ñuy bënn mbàq yi): - Ultrason ngir saytu feebar bi (100% Radiation-Free): Dafay jël 5 simili, mu wane "Màndarga biñ bëgga jëfandikoo" / "Màndarga Donut" / "Màndarga Bëtu Toro" (bague concentrique yu mbàq yi ci biir mbàq yi) ci section transversale. - Wàññi Lavement Pneumatique (Air) wala Hydrostatique (Saline) budul Opération: Ci 85 ba 90 pursaa ci jafe-jafe yi, soxla wuñu benn dagg operaasioŋ. Ci ndigalu ultrasound wala fluoroscopie ci jamono dëgg, radiologist bi dafay def kateter bu woyof ci biir rectum bi, ba noppi dugal ci presion air buñ kontre (\(\le 120\text{mmHg}\)) wala saline bu tàng buy puus ileum biñ telescope ci ginaaw ndànk génne colon bi ci 3 simili. (Teg ci: ci 5 ba 10 pursaa ci xale yi, mbàq yi mën nañu telescopewaat ci diiru 24 ba 48 waxtu yu njëkk yi, fekk patch Peyer bi newwi ba leegi, kon xool bu baax ginaaw bi ñu ko génnee ngir xam ndax cramping cyclic bi dellu na).

5ème étape: Yeneen mbir yu mëna indil xale bi waccu ak yuuxu (Incarcerated Inguinal Hernia, Testicular Torsion, ak Cow's Milk Protein Enterocolitis / FPIES)¶

Saa yu xale bu ndaw wala xale bu ndaw amee jooy bu jekki rek te kenn mënu ko féexal, ak waccu bu metti, doktëru paj mu jamp ci xale yi dañuy dindi couche bi yépp ngir xool ndax ñaari paj yu jamp yu bawoo ci biti ak benn syndrome de choc alimentaire bu metti buy nuru bu baax intuspy

1. Hernie inguinale buñu tëj wala buñu laxasu (Always Check the Diaper Crease)¶

Dafay jàpp 1 ba 5 pursaa ci xale yu mat yi ak ba 10 ba 30 pursaa ci xale ba teel judd (8 yoon lu gëna bari ci xale yu góor yi, waaye ñu ngi koy gis itam ci jigéen ñi fu ovaire bi mëna hernie ci kanaalu Nuck), **hernie inguinal ** dafay am su amee loop bu unlip an intestinalpatent processus vaginalis) ci biir gënn gi wala scrotum bi. - Li waajur yi di gis suñu dindi couche bi: - Tolluwaay bu dëgër, tension, buñu dul mëna tënk wala newwi ci biir gënn gi (wala benn wet ci scrotum/labia) bu dul dagg su xale bi xàddi jooy, di faral di nekk xonk, violet bu lëndëm, wala muy gëna neexa laal. - Ndax bouclage bu mbàq bi dafay tëju ci biir ring inguinal bi, xale bi dafay am yuuxu paroxysmal, distension abdominale, ak waccu bu am doole (muy nekk wert biliaire). - Jëf ci saasi: - BUL MUSAA jéema puus ab gënn gu dëgër, xonk, wala lu woyof ci sa biir kër (risk of rupturing ischemic bowel or reducing dead bowel en masse). Demal ci saasi ci bànxaasu paj mu jamp ci xale yi suko defee chirurgien xale yi mëna def reduction manuel bu sedatif (taxis) ci diiru 6 waxtu ci palanteer bi balaa infarctu mbàq wala testiculaire di am.

2. Torsion testiculaire bu ndaw wala xale bu ndaw¶

Ci xale yu góor yi, dafay gëna xëcc buum spermatik bi (testicular torsion) dafay indi xel mu teey bu metti, waccu bu am doole, ak yuuxu ci saasi fu xale bi tëyee tànk yi, ñu mën ko juum ci colic wala intussusception sudee couche bi des ci tëju. - Càmbaru scrotal bi war nga dindi couche bi: Saa yu xale baa ngi jooy wala waccu ci saasi, xool bu baax ñaari wetu scrotum bi. Sudee benn wet ci scrotum bi newi, dëgër, yéeg, wala xonk bu baxa, gaawal dem ci saalu paj mu jamp (salvage testiculaire dafay wàññeeku bu baax ginaaw 4 ba 6 waxtu ischemie).

3. Enterocolitis bu metti bu bawoo ci protein ñam (FPIES) vs. Obstruksioŋ chirurgikaal¶

Lan ngay def sudee xale ba am 2 ba 9 weer tàmbali waccu lu bari, lu bari 1 ba 4 waxtu ginaaw bimu jéeme lekk ñam wu bees (li ci gëna bari mooy meew mu nag, soja, avoine, sereyaalu céeb, nen, wala banaan) ba noppi mu gaaw nekk **hypogremic, lewet, lewet - Akut FPIES: Reaksioŋ bu bari sensibilite gastro-intestinal bu bawoo ci selul IgE, moo waral fluid bu bari di dugg ci lumen bu mbàq yi (third-spacing), moo waral 15 ba 20 pursaa ci xale baa ngi am choc hypovolémique bu xóot buy nuru sepsis, intussusception, wala volvulus. - Njàngale ci jafe-jafe: Doonte danga jàpp ni FPIES ci ñam wu bees wiñ dugal 2 waxtu ci ginaaw, demal ci saasi ci Departemaa bi yor paj mu jamp. Akut FPIES bolus fluide saline normal ci deret ji gaaw (20 mL/kg) ak ondansetron bu ñuy dugal ci deret wala ci gémmiñ (Zofran) ngir dakkal waccu biy bawoo ci cytokine te moytu shock.

Limu saytu kër: ñàkk ndox ci xale ba ak bandera yu xonk¶

Saa yoo xale bi di waccu lu bari yoon, xoolal yii 5 Màrker Hydratation & Perfusion balaa ak balaa ñu koy yóbbu hopitaal:

• Lim couche yu tooy yi ci 12 ba 24 waxtu yu mujj yi: Xale bu am ndox te tolluwul ci 6 weer warna defar 6 couche yu tooy yu diis ci 24 waxtu yi (1 couche bu tooy 4 ba 6 waxtu yu nekk soo koy seet). Dem lu ëpp 6 waxtu ak couche bu waw ba yax (wala kristal urate bu am pëndu brik bu orange/rose ci biir couche bi) dafay wane ni yaram wi daa ñàkk ndox.
• Xool Fontanelle bi ci kanam ("Barab bu nooy" ci kaw bopp bi): Soo ko tëyee ci position bu jub, barab bu nooy bi am formu diamand ci kaw boppu xale bi dafa wara dalal ba noppi nooy. Barab bu nooy bu suux bu baax, konkaaf dafay màndargaal ñàkkum ndox bu yam wala bu tar (waaye fontanelle bu dëgër, bu gëna xëcc dafay wane pression intracranienne/meningitis bu yéeg).
• Xool rangooñ yi, niir gi ci gémmiñ gi, ak melokaanu bët yi: Dugalal baraam bu sell ci biir lex gi: dafa wara melni luy riis ndax tiflit gu tooy. Làmmiñ wu wow, kole, waw, jooy te amul benn rangooñ bu ndoxe, ak bët yu suux, am ring yu ñuul dañuy wane \(\ge 5\text{ ba }10\%\) ñàkk ndox.
• Test Recharge Capilaire Central & Periferik (The 2-Second Sternum Press): Nga tëye sa baraam ndànk ci diggu yaxu ween bu xale bi (sternum) wala baaraam bu mag bi 3 seconde ba der bi weex, ba noppi nga bàyyi ko: melo rose bi dafa wara weex ci ** ci diir bu néew 2 seconde **. Diiru recharge bu 3 seconde wala lu gëna gudd, wala extremite yu sedd yu am ay rëdd, dafay wane shock hypovolemic buñ kompensé.
• Xool anam wi ngay noyyee: Noyyi gu gaaw, xóot (Kussmaul respirations) dafay wane asidose metabolik bu tar bu bawoo ci ñàkk ndox wala ischemie bu mbàq, waaye noyyig bu yeex, bu xóotul mën na am ci alkalose metabolik bu tar (pyloric stenosis).

Laaj yi ñuy faral di laaj¶

Lan mooy wuutale waccu bu nete ak waccu bu wert (biliaire) ci xale ba?¶

Waccu bu mboq bu leer wala bu am beurre mingi joge ci grees meew mi, colostrum bi, wala ndoxu biir bi ci kaw duct bile bi te dafay faral di am ci reflux bu baax wala ci gunóor yi ci biir. Waccu bu wert-lime bu leer, wert bu leer, wala wert-àll bu ñuul (bilious) dafay am bile xëtër buy wal ci mbàq yi ci suufu biir bi ci ñaareelu pàcc bi ci duodenum bi. Sudee bile bu wert mingi génn ci gémmiñu xale ba, loolu dafay tekki ni mbàq yi dañu tëju ci suufu duct bile bi, li gëna bon mooy Intestinal Malrotation ak Midgut Volvulus, fu mbàq mu ndaw mi yépp di wër arteri bu mag bi te mën na dee ci diiru 2 ba 6 waxtu. Bépp waccu bu wert ci xale ba fàww ñu yóbbu ko ci saalu paj mu jamp ci saasi.

Lan laa mëna xàmmee digganté tufli xale ba ak waccu projectile ci stenose pylorique?¶

Reflux physiologique bu jaar yoon ("tufli bu neex") dafay am ci diir bu gàtt wala ginaaw bimu amee burp, mu wàcci ndànk ci sikim bi wala ci dënn bi, xale bi dafay nekk ci jàmm, di gëna am yaram. Hypertrophic pyloric stenosis dafay tàmbali diggante 2 ba 8 ayu-bis, ba noppi di indi waccu bu metti, di waccu projectile bu am pression bu yéeg, fu ñam wi yépp di génne meew mu weex, bu amul biliaire ci arc bu 30 ba 90 centimetre (1 ba 3 pied) di topp liir bi ci saasi, daal di koy topp ci saasi ci xale bi. frantically ngir lekkaat ("waccu xiif"), wàññi yaram, ak néew couche yu tooy.

Lan moo waral xale bu am intussusception di nuru luy nelaw wala muy def lu jaaduwoon ci diiru 15 simili ci diggante yuuxu yuuxu yi?¶

Ci intussusception, benn wàll ci mbàq yi dafay gliise ci biir beneen bi melni telescope. ba 20 simili yu nekk, vague naturelle bu contraction musculaire bu mbàq yi (peristalsis) dafay gëna xëcc mbàq yi tëju ak vesoo deret yi, moo waral 2 ba 5 simili metit wu metti colicky fu xale bi di yuuxu ak di xëcc ñaari wóom yi ci seen dënn bi. Su vague peristaltique bi bàyyee, dafay noppalu, butit bi dafay génne opioid endogene (endorphins) ak siñaal vagal autonomic yuy tax xale bi di nuru lu noppi, lewet, sonn, wala lethargic ba contraction bi ci topp yegg ci 15 simili ci ginnaaw.

Ndax xale bu am intussusception wala stenose pylorique fàww ñu defal ko ab opération abdominale bu ubbeeku?¶

Deet. Ngir intussusception ileocolic buñu jàpp teel balaa ñuy bënn mbàq yi, 85 ba 90 pursaa ci liir yi dañuy wér te kenn du leen dagg, ñu jëfandikoo 5 simili ci ultrasound wala rayon X wala lavement saline ci saalu radiologie, biy push ndànk dellu ci mbàq mi telescoped. Ci stenose pylorique hypertrophique, bu ndox mi duggee ci deret ji saafara ñàkkum ndox mi ak electrolyte yi ci diiru 12 ba 24 waxtu, chirurgien yi dañuy def pyloromyotomie laparoscopique bu woyof, jaare ko ci ay pax yu ndaw yu am 3 milimetre; Liir bi dafay jël 15 ba 20 simili, te liir yu bari dañuy tàmbali naan meew ci diir bu weesuwul 4 ba 6 waxtu, ëlëg sa ñu ñibbi.

Saytu nañu ay balluwaay¶

• Association Chirurgie Pediatrique américaine (APSA) & Akademi Américain bu Pajum Xale (AAP, Wàll wiy wax ci Chirurgie): Njàngale yi ñuy jëfandikoo ngir jàngat emesis bilious ci xale bay sooga judd (Malrotation ak Volvulus Midgut), Stenosis Pylorique Hypertrophique, ak wàññi Intussusception Ileocolic.
• Royal College bu Pajum Xale ak Wérgi-yaram Xale (RCPCH) & Daara bu mag biy saytu wérgi-yaram ak toppatoo bi (NICE, Royaume-Uni, Njàngale NG1 & CG84): Feebaru reflux gastro-oesophageal ak drapeau rouge chirurgikaal ngir waccu projectile ak waccu bilier ci xale ba noppi xale yu ndaw yi.
• Radiologie bu Amerique (ACR): Njàngale mu jaar yoon ngir waccu ci xale ba 3 weer (Serie GI bu kawe ngir Volvulus vs. Ultrasound ngir Stenosis Pyloric ak Intussusception).
• Mbootayu Wérgi-yaram ci Àdduna (WHO): Téere poche buy wax ni ñuy toppatoo xale yi ci hopitaal bi: tegtal yi ñuy jëfandikoo ngir faj feebar yiy faral di am ci xale yi ak abdomen chirurgikaal bu tar.

Gid yu jëm ci loolu¶

• Botulisme ci xale ba (sindromu 'liir bu floppy'), jooy gu néew doole, ak nekk ci lem
• Fever bu metti ci xale ba ak convulsion febrile
• Fever bu yàgg ci xale (5+ fan), feebaru Kawasaki, ak bandera yu xonk ci xale
• batëri bouton ak neodymium magnet bu am doole lool ci xale yi
• Xale yi dañu lekk lu baaxul: piyeesu xaalis, lu ñaw, ak yooni respiraasioŋ vs. triage gut
• Nimero paj mu jamp ci réew mi