Lafti Gad bu’uu, Ciccituu Lafaa fi Kufaatii Bu’uuraa Gogiinsaan Uumuu¶

Lafti gadi bu’uu, expansive clay shrink-swell heave, fi earth fissures balaa lafa difoormeeshinii kan bu’uura gamoo caccabsu, gaazii uumamaa fi bishaan guddaa lafa jalaa ciranii, balbaloonni ba’iinsa mana jireenyaa cufaman cufaman, fi boolla kiiloo meetira dheeraa ta’e lafa gammoojjii irratti banaa dha. Karstii tasaa irraa adda sinkholes jedhaman kanneen gara holqa dhagaa liimsaatti gad bu’an, gogiinsa irraa kan ka’e gadi bu’uu fi sochiin biyyee bal’aan mala ji’ooteknikaa adda ta’e lamaatiin gamoo haleelu. Tokkoffaa, supheewwan ismeektii fi montmorillonite bal’aa (vertisols) akka ispoonjii ji’ooloojiitti kan hojjetan yoo ta’u, yeroo jiidhaatti dhiibbaa olka’iinsa olka’aa hanga 500 hanga 1,000 kilopascals (10,000 hanga 20,000 pounds per square foot) dhiita’anii fi yeroo cimaa gara keessaatti humnaan xiqqaatu gogiinsa gabatee bu’uuraa addaan harkisuuf. Lammaffaa, yeroo dheeraaf bishaan lafaa aquifer overdraft laayibaroonni suphee fi siltii gadi fagoo (aquitards) dhaabbataadhaan akka walitti qabaman fi meetira 1 hanga 9 (3 hanga 30 feet) gammoojjii guutuu irratti akka lixan taasisa, gammoojjii ykn fuula alluvial hanga inni earth fissures gurguddaa irratti cicciree banamutti bal’inni isaa hanga 10 meetira (33 feet) fi Gad fageenya meetira 15+ (50+ feet) qaba.

Akka Qorannoo Ji’ooloojii Yunaayitid Isteetis (USGS), Qorannoon Ji’ooloojii Biriteen (BGS), Biiroon Recherches Géologiques et Minières (BRGM Faransaayitti, bakka xiqqaachuun suphee Catastrophe Naturelle guddaa ta’ee Retrait-Gonflement des Argiles jedhamutti ramadamu), fi Waldaan Injinaroota Siivilii Ameerikaa (ASCE), biyyee bal’aa fi lafa jalaa gad bu’uun waggaa waggaan mana baay’ee fi bu’uuraalee misoomaa lafa jalaa miidhaa lolaa, obomboleettii fi obomboleettii walitti qabamanii caalaa. Qubsumni miidhaginaa suuta jedhu qaala’aa qofa yoo ta’u, kufaatiin bu’uura adda addaa saffisaan ykn yeroo obomboleettii gammoojjiitti akka tasaa dhiqannaa gully ciccituu lafaa tuuboo gaazii lafa jalaa jajjaboo mana jala jiru cicciruudhaan, namoota jiraattota furmaata balbalaa racked duuba kiyyootti galchuudhaan, ykn konkolaataa liqimsuun gara balaa tasaa nageenya lubbuu battalaa ta’etti jijjiirama daandii jalaa bade.

Amma kana godhi¶

1. Balbala alaa ba’uu fi foddaa kutaa ciisichaa mana keessa jiru hunda hatattamaan qoradhu, balbala ba’aa kamiyyuu kan maxxanuu jalqabu wedge ykn prop banaa. Differential foundation sinking ykn clay heave twists rectangular door frames into parallelograms (structural racking). Taatee saffisaan gadi bu’uu ykn lafti ciccituu keessatti, balbaloonni fuulduraa ulfaatoo ta’an, balbaloonni duubaa fi balbaloonni garaajee furmaata isaanii isa qaxxaamuraa ta’e keessatti akka malee jaamfamuu waan danda’aniif yeroo ibiddi gaazii ykn sillaaseen kufe rukutee banuu hin dandeessu. Kutaa ciisichaa keessaniitti dhihootti mana sibiilaa pry bar ykn wrecking bar kaa’aa yoo xiqqaate balballi ba’uu jalqabaa tokko akka hin cufamnee fi akka hojjetu taasisaa.
2. Naannoo alaa bakka safartuun gaazii, sararri pirooppaanii, fi ujummoon bishaan guddaan dallaa bu’uuraa ykn konkiriitii kee itti seenu sakatta’i. Ala deemtee tuubii gaazii riiser fi walgahii safartuu sirriitti ilaali. Yoo lafti meetira jala harkifame ykn lixee waan ta’eef ujummoon gaazii dhiphina jalatti fannifamee, kofaan qaxxaamuree, ykn dallaa cilee ykn konkiriitii jijjiiramaa keessa ciniiname, furtuu seentimeetira 30 (inchii 12) sirreeffamuu danda’u fayyadamuun valve gaazii guddaa safartuu irratti cufi (lug valve reektangulaaraa digrii 90 garagalchi akka inni perpendicular to the tuuboo) fi hatattamaan dhaabbata gaazii keessanitti bilbilaa.
3. Caccabaa dallaa keessaa fi alaa seera caasaa "5-Millimeter / 15-Millimeter" fayyadamuun safaruu fi adda baasuu. Caccabni drywall dhaabbataa sarara rifeensa 1 hanga 2 millimeters (1/16 inch) jalatti yeroo baayyee miidhaa hin qabne kan miidhaginaa xiqqaachuu dha. Haa ta’u malee, caccabsa sadarkaa-tarkaanfii daayaagoonaalii cilee alaa ykn konkiriitii bilookii keessatti, caccabni gubbaan bal’aa kan jalaa caalaa (ykn faallaa kanaatiin, kan garagalchuu naanneffamuu agarsiisu), caccabsa horizontal dallaa mana gadi aanaa irratti, ykn caccabaa bu’uuraa kamiyyuu bal’ina miliimeetira 5 hanga 15 (inchii ¼ hanga ⅝) kan haala hubatamaa ta’een guddatu guyyoota ykn sa’aatii dheeraa keessatti kufaatii bu’uura caasaa sochii qabu agarsiisa.
4. Yoo xiqqaate meetira 15 hanga 30 (50 hanga 100 feet) caccabaa lafa banaa kamirraayyuu, sarara boolla xixiqqoo, ykn sarara gammoojjii gully (Earth Fissure) irraa duubatti deebi'i. Bishaan goggogaa fi walakkaa goggogaa (kan akka Arizona, California, Texas, Nevada, Mexico City, Northern China, Iran, fi Spain) keessatti, earth fissure yeroo baayyee gubbaa irratti akka a caccabsa sarara rifeensa miidhaa hin qabne fakkaatu ykn sansalata deeyisii kan qaawwa xixiqqoo hamma hantuutaa qaban (amala tuuboo). Qoorqoorroo haphii xurii gubbaa sana jalatti bakka duwwaan dhiibbaa dhaabbataa dhokataan meetira 3 hanga 15 (miiti 10 hanga 50) gadi fageenya qabu taa’ee yeroo namni, fardi, bineensi beeyladaa ykn konkolaataan isa qaxxaamuru, ykn yeroo obomboleettiin ganna bishaan yaa’u gara caccabaa sanaatti dhangalaasu kufuuf eegaa jira.
5. Bu'uura suphee gogiinsaan goge yeroo tokkotti hoosii ibiddaatiin lolaasuun hin godhinaa, biyyeen bu'uuraas lafee akka gogu gonkumaa hin godhinaa. Yoo manni keessan yeroo ho'aa suphee bal'aa (vertisol / gumbo / cotton gurraacha / Suphee Landan) irra taa'e ykn gogiinsa akkasumas biyyee goggogaa fi qarqara konkiriitii sillaasee kee gidduutti qaawwa seentimeetira 2 hanga 8 (inchii 1 hanga 3)** banaa ta’e argita, hoosii sooker dallaa bu’uuraa irraa seentimeetira 45 hanga 60 (inchii 18 hanga 24) fagaatee kaa’ame fayyadamuun guyyaatti daqiiqaa 15 hanga 30f jiidhina suuta, to’atame dibadhu. Bishaan liitira kumaatamaan lakkaa’amu kallattiin boolla bu’uuraa banaa ta’etti gatuun suphee akka tasaa naannootti olka’uu ykn biyyee deeggaru dhiqachuu danda’a.
6. Bishaan konkiriitii jala yaa’u yoo dhageessan ykn bakka ho’aa/taayilii lafaa olka’aa jiru yoo argitan (Under-Slab Plumbing Leak) valve bishaan mana guddichaa cufi. Yeroo gogiinsa xiqqaachuun mana slab-on-grade jalatti suphee gadi harkisu, tuuboowwan sibiilaa gadi darbatamanii fi ujummoon dhiyeessii sibiila diimaa yeroo baay’ee cinaacha jalaatti hidhaman snap. Bishaan sun dhangala'u sun sana booda kiisha suphee bal'aa goggogaa naannootti argamu sirriitti giddugala manaa jala jiru super-saturates, dhoo'aa olka'aa dome heave kan dallaa keessaa sentimeetira 5 hanga 15 (inchii 2 hanga 6) torban keessatti ol kaasu fida.

Faawundeeshinii caccabuu, suphee ol kaasuu, fi earth fissure triage flowchart¶

Muka murtii injinariingii fi nageenyaa kana fayyadamuun caccabaa lafaa, caccabuu dallaa, fi hundee naannoo qabeenya keessaniitti garagaluu madaaluu.

flowchart TD
    Start["Sochii Lafaa ykn Caccabuu Bu’uuraa Kan ilaalame:<br/>Dallaa Caccabee, Balbala Maxxanfame, Qaawwa Biyyee, ykn Ciccituu Lafaa Banaa"] --> DangerCheck{"Yeroo ammaa kana NAGEENYA JIREENYAA ATATTAMAA<br/>ALAABAA DIIMAA ni jiraa?"}

    DangerCheck -->|"EEYYEE: Urgaa gaazii / tuuboo hissing, loud popping joists,<br/>horizontal basement wall buckling inward (>2.5 cm),<br/>ykn tasa kaaniyoon fakkaatu fissure banamuu mooraa keessatti"| EvacImmediate["PROOTOKOOLII ATATTAMAA BAQAA:<br/>1. Namoota & bineensota manaa hunda meetira 30+ (100+ ft) fagaatanii<br/>2. Ifa, meeshaalee, ykn balbala garaajee HIN tuqinaa<br/>3. Meetira gaazii ala & main water yoo dhaqqabuuf nageenya qabu QOFA cufi<br/>4. 911 / 112 / 999 fi Sarara Hatattamaa Faayidaa Gaasii bilbili"]

    DangerCheck -->|"Kufaatii ykn gaaziin battalumatti hin bahu:<br/>Akkaataa sochii lafaa ykn caasaa madaaluu"| PatternType{"Akkaataa caccabuu ykn<br/>lafti kufaatii akkamii argita?"}

    PatternType -->|"1. Caccabaa Sarara Dheeraa / Sarara Boollaa Mooraa, dheedichaa,<br/>ykn Daandii Qaxxaamuraa Bishaan Goggogaa / Bishaan Lafa Lafaa-Paampii Keessatti"| EarthFissure["FIISSUURII LAFA (Void Dhiphina Lafa jalaa):<br/>1. Zoonii buffer m 15 hanga 30 (50 hanga 100 ft) ta’e dallaa/teeppii irraa kaasuu<br/>2. GONKUMAA deemtee, farda yaabbachuu, ykn konkolaataa sarara rifeensa lafa caccabaa irra hin oofin<br/>3. Divert roof downspouts & storm runoff AWAY from the crack<br/> (bishaan roobaa caccabaa cm 2 ta’e daqiiqaa muraasa keessatti gara boolla m 5tti jijjiira)<br/>4. Gabaasa Qorannoo Ji’ooloojii Naannoo / To’annoo Lolaa Kaawuntii"]

    PatternType -->|"2. Caccabsa Cilee Sadarkaa-Tarkaanfii Daayaagoonaalii Waqtii,<br/>Balbaloonni Maxxanuu, & Qaawwa Seentimeetira 2 hanga 8 Naannoo Qarqara Slab Gogiinsa keessatti"| ClayShrink["SUPHAA BAL’AA XIQQACHUU / QUBA:<br/>1. Ujummoon gaazii & bishaanii bu’uura seenu dhiibbaa cirrachaa jiraachuu isaa sakatta’i<br/>2. Hoosii sooker 45 hanga 60 cm (18 hanga 24 in) bu’uura irraa kaa’i<br/> (jiidhina biyyee walfakkaatu akka qabaatuuf suuta suutaan daqiiqaa 15 hanga 30/guyyaa)<br/>3. Mukkeen dheebotan olka’iinsa bilchaataa 1.0x hanga 1.5x ol hin dhaabinaa<br/>4. Injiinara Caasaa / Ji’ooteknikaa (PE) hayyama qabu mariisisuu ."]

    PatternType -->|"3. Giddugala Konkiriitii Slab Ol Kaasuun (Doming),<br/>Iddoo Lafa Ho’aa, ykn Safartuu Bishaan Naanna’u Daayilii"| SlabLeakHeave["UNDER-SLAB PLUMBING LEAK KAN SUPHAA OL KA’U:<br/>1. Agarsiiftuu dhangala’aa meetira bishaanii faucets hunda cufamee ilaaluu<br/>2. Dhiita’uu suphee naannootti argamu dhaabuuf valve bishaan mana guddaa cufuu<br/>3. Dhangala’aa haayidirostaatikii/akuustikii slab adda baasuuf nama pilaambaa bilbili<br/>4. Hanga jiidhinni biyyee tasgabbaa’utti drywall HIN patch gochuun"]

Balaawwan gurguddoo 5n sochii lafaa fi bu’uuraa walbira qabuun¶

Abbootiin qabeenyaa manaa, konkolaachiftoonni fi deebii hatattamaa yeroo baayyee sochii suphee bal’aa, gadi bu’iinsa bishaan naannoo, ciccituu lafaa, boolla kaarstii fi haayidirookompaakshinii burjaajessu. Adeemsi ji’ooloojii kamtu miila kee jala akka jiru beekuun akkamitti akka nageenya kee eeguu dandeessu murteessa.

Deep dive 1: Biyyeen suphee bal'aan ("The Hidden Disaster") gogiinsa fi rooba keessatti manneen akkamitti akka balleessu¶

Biyyee suphee bal’aa, naannoodhaan bentonite ykn Pierre Shale jedhamuun kan beekamu Koloraado fi Daakotas keessatti, Houston Black Clay / Gumbo Texas keessatti, Yazoo Clay Mississippi keessatti, London Clay guutuu Kibba Ingilaanditti, Argiles Vertes Faransaayitti, fi Black Cotton Soil (Vertisols) jedhamuun kan beekamu guutuu Hindii, Australia, fi Afrikaa, albuuda suphee garee ismektiitii (addatti montmorillonite) of keessaa qabu. Midhaan cirrachaa ykn silt kan salphaatti wal cinaa taa’an irraa adda ta’ee, kiristaalonni montmorillonite pilaateleetii diriiraa maaykirooskoopii ta’anii fi chaarjii elektirikii negaatiivii cimaa fuula isaanii irratti qabani dha. 1. Maaliif Supheen Bal’aan Gamoolee Asoosama Hedduu Kaasa (Marsaa Dhiita’uu): Bishaan roobaa ykn bishaan dhangala’aa pilaambii suphee montmorillonite goggogaa yeroo tuqu, molakiyuulonni bishaan poolaarii (\(H_2O\)) fi ayoononni chaarjii pozaatiivii qaban (\(Na^+\), \(Ca^{2+}\), \(Mg^{2+}\)) humnaan xuuxamuun, sheet suphee maaykirooskoopii gidduutti, laatisii kiristaala akka akkoordiyoonitti akka babal’atu dirqisiisuudhaan. Supheen bal'aan daangeffame dhiibbaa dhiita'uu gara oliitti \(250\text{ hanga }1,000+\text{ kilopascals}\) (\(5,000\text{ hanga }20,000+\text{ paawundii iskuweer fuutii tokkoof}\)) maddisiisa. Manni jireenyaa abbaa darbii tokkoo ykn abbaa darbii lamaa idilee \(50\text{ hanga }150\text{ kilopascals}\) (\(1,000\text{ hanga }3,000\text{ psf}\)) qofa ulfaatina gara gadiitti miila isaa gadi fagoo irratti waan hojjetuuf, supheen dhiita’u salphaatti qarqara ykn wiirtuu mana konkiriitii slab akka a jaak haayidiroolikii. 2. Maaliif Gogiinsi Xiqqeessuu Slabs Walakkaatti ("Edge Drop / Center Doming"): Yeroo ganna dheeraa gogiinsa yookaan seena qabeessa ho’aa dome, biyyeen naannoo naannoo alaa mana tokkoo gogee dhaabbataa fi qajeelaa dhibbeentaa 10 hanga 25 kan xiqqaatu yoo ta’u, biyyeen giddu galeessa konkiriitii jala jiru ammoo jiidhaan fi dhiita’ee waan turuuf, sillaaseen sun danfisuu irraa waan isa gaachana ta’eef. - Akkuma suphee naannoo xiqqaachaa deemuun, qarreewwan alaa bu’uura manaa qaawwa \(2\text{ hanga }8\text{ seentimeetira}\) (\(1\text{ hanga }3\text{ inchii}\)) irratti midair (cantilevered) keessatti osoo hin deeggaramne fannifamanii hafu. - Harkisa lafaa dallaawwan naannoo hin deeggaramne gara gadiitti harkisa (edge drop / center doming), hamma sillaaseen walakkaatti ciccitutti, konkiriitii tuullaa giddugaleessaa jiidha qabu irratti qaxxaamuree, drywall keessaa kofoota digrii 45n furmaata balbalaa olitti cicciree fi chimneys cilee alaa sarara foddaa irraa harkisa.

Baay'isaa Gogiinsa Hundee Mukaa (Seera "Olka'iinsa Mukaa 1x hanga 1.5x") .¶

Akka Dhaabbanni Injinaroota Caasaa UK (IStructE), Qorannoon Ji’ooloojii Biriteen, fi BRGM Faransaay jedhanitti, kufaatiin bu’uura gogiinsa hamaa biyyee suphee irratti mul’atu keessaa dhibbeentaan 50 ol kan ka’u mukkeen gurguddaa mana sanatti garmalee dhihoo dhaabamaniin kan ka’udha: - Mukti bilchaate tokko oak, willow, poplar, eucalyptus, elm, ash, ykn cottonwood guyyaatti bishaan 400 hanga 1,000+ liitira (100 hanga 260+ gallons) kallattiin suphee bu’uura kee jala jiru keessaa yeroo gogiinsa gannaa xuuxee lafee suphee-gogsee gadi fageenya 3 hanga 5tti gadi xuuxa meetira (10 hanga 16 feet). - Fageenya Dhaabbii Nageenya Qabu: Mukkeen baala bal’aa fedhii bishaanii guddaa qaban biyyee suphee irratti bu’uura tokkotti dhihoo ta’an olka’iinsa bilchaataa mukaa (\(15\text{ hanga }25\text{ meters}\) [\(50\text{ hanga }80\text{ feet}\)]) caalaa gonkumaa hin dhaabinaa. - Akeekkachiisa Muka Tasa Murachuu: Mukti guddaan, waggoota kurnan lamaan lakkoofsifame dursee mana keessan cinatti suphee bal'aa irratti yoo biqile, injinarii ji'ooteknikaa osoo hin mariisisin yeroo tokkotti muka sana HIN murinaa. Mukti bilchaate tokko akka tasaa yeroo muramu, kiisha suphee goge mana jala jiru kan mukti waggoota 30f goggogsee ture waggoota 2 hanga 5 itti aanan keessatti bishaan deebisee xuuxee gara oliitti dhiita'a (post-removal clay heave), gogiinsa caalaa mana ol kaasuu fi caccabsa. Cirracha hir’isuu gonfoo to’atamee fi danqaan hundee filannoowwan nageenya qabanidha.

Gabatee Sagalee Caccabaa Caasaa: Gosa Balaa Gamoo Dubbisuu (BRE Digest 251 / ASCE Standards) .¶

Injiinarroonni caasaa addunyaa guutuutti iskeelii ramaddii bal’ina caccabaa BRE Digest 251 (Building Research Establishment) fayyadamuun caccabaa pilaastara miidhaginaa miidhaa hin qabne kufaatii bu’uura caasaa balaa qabu irraa adda baasuuf:

Deep dive 2: Ciccituu Lafaa Guddaa fi Bishaan Lafa Jala Aquifer Subsidence¶

Bishaan bishaan lafa jalaa irratti hirkatan guutuu addunyaa keessatti, Arizona (Phoenix, Pinal County, Tucson, Cochise County), California's San Joaquin fi Coachella Valleys, Texas (Houston-Galveston fi El Paso), Nevada (Las Vegas Valley), Kibbaa Yuutaah (Cedar Valley / Enoch), dabalatee Magaalaa Meeksikoo fi gammoojjii giddugaleessa Meeksikoo, Dirree Kaaba Chaayinaa (Beejiing-Tianjin), dirree Tehran fi Rafsanjan Iran, fi Baasiin Ispeen Guadalentín, yeroo gogiinsa waggoota hedduudhaaf bishaan lafa jalaa cimaan paampii gochuun lafa saffisaan akka lixu taasisa.

Akkamitti Caccabni Sarara Rifeensa Xiqqoo Tokko Waaree booda Gara Boolla Gadi Fagoo Meetira 15tti Jijjiirama¶

1. Differential Compaction Over Buried Bedrock Highs: Bishaan gadi fagoo gammoojjii alluvial basin keessaa yeroo paampii baafamu, sedimentiin furdaan hin walitti makamne giddugala gammoojjii keessa jiru \(1\text{ hanga }5\text{ meters}\) (\(3\text{ hanga }16\text{ feet}\))tti compact fi lixa, yoo ta’u, sediment haphiin qarqara gaaraa irratti ykn buried irratti lafa jalaa dhagaa bu’uuraa tasumaa salphaatti hin lixu.
2. Subsurface Tensile Rupture: Liqimfamuun garaagarummaa kun biyyee gammoojjii gubbaa citaa dhagaa bu’uuraa awwaalame irratti qaxxaamuree, biyyee sana garagalchaan addaan harkisa (tensile strain). Lafa jalatti gadi fageenyaan (\(5\text{ hanga }20\text{ meetira}\) gadi), caccabni dhiibbaa dhaabbataa ni banama, yeroo gubbaan \(1\text{ hanga }2\text{ meetira}\) biyyee gubbaa qaawwa sana qaxxaamuree osoo hin tuqamnellee.
3. Ujummoolee lafa jalaa fi kufaatii foddaa: Bishaan roobaa xixiqqoo gubbaa irraa gara caccabaa lafa jalaa dhokataa sanatti yeroo gad seenu, dhoqqee laaftuu gara gadiitti dhiqee, tuneela holqa lafa jalaa guddaa lafa gammoojjii irraa inchii muraasa gadi ta’e tokko qola godha. Fuula irraa, wanti ati argitu caccabaa sarara rifeensa laafaa ykn sarara qajeelaa boolla xixiqqoo \(20\text{-centimeter}\) qofa.
4. The Flash-Flood Washout: Yeroo obomboleettiin cimaan ganna moosoon ykn roobni cimaan roobu (keenya ilaali qajeelfama lolaa balaqqeessaa), bishaan lafa irra jiru boolla xixiqqoo sanatti dhangalaʼa. Daqiiqaa 15 hanga 60 keessatti bishaan ariifatu kun dheerina caccabaa tension lafa jalaa guutuu irratti foddaa xurii haphii kufee, kaaniyoon dallaa sheer-walled bal’ina meetira 2 hanga 10 (miiti 6.5 hanga 33), gadi fageenya meetira 5 hanga 15 (miila 16 hanga 50) fi hanga kiiloo meetira 3 hanga 15 (maayilii 2 hanga 10) ta’e cicciree bana . dheeraa, daandii guddaa walakkaatti kutuu, levees lolaa to’atu cabsuu, fi manneen diiguu.

4 Seerota Nageenyaa Dirqama Zoonii Ciccituu Lafaa Keessa Jiraachuu ykn Imala¶

1. Balfa mooraa, kosii, xurii guutuu, ykn dhangala'aa obomboleettii gatuuf gonkumaa ciccituu lafaa ykn caccabaa lafaa hin fayyadaminaa. Abbootiin qabeenyaa manaa yeroo baayyee qabeenya isaanii irratti caccabaa lafaa xurii laaftuu bulldozing ykn gutters fooqii gara isaatti geessuun "guutuu" yaalu. Xurii guutuu laaftuu kallattiin gara gadi fagoo lafa jalaa tension void tti dhiqa, bishaan gara fissure tti karaa gochuun lafa jalaa gara bu’uura mana keessaniitti saffisiisa.
2. Beeylada, fardeen, ATV, fi namoota miilaan deeman walsimsiisa sararaan guddina bosona gammoojjii ykn boolla xixiqqoo irraa fageessaa. dheedichaa goggogaa keessatti, caccabni lafaa yeroo baayyee osoo hin kufin dura jiidhina xixiqqoo kiyyootti galcha, kunis sarara shakkisiisaa qajeelaa bosona kiriiyooseetii magariisaa ykn muka mesquite xurii goggogaa qaxxaamuree, boolla xixiqqoo jiguun kan tuqaa ta’e uuma. Fardi ykn ATVn sarara sana qaxxaamuru riqicha biyyee haphii sana cabsee gara bakka dhaabbataa meetira 10 dheeratutti cabsuu danda’a.
3. Qabeenya ykn gamoo bitachuu kee dura Kaartaa Ciccituu Lafaa ofiisaa ilaali: Ameerikaa keessatti, Arizona Geological Survey (AZGS) Natural Hazards Viewer, Qorannoo Ji’ooloojii Yunaayitid Isteetis (USGS) Land Subsidence Portal, fi Houston-Galveston Area Subsidence District kaartaa GIS sadarkaa daandii irratti kan ciccituu lafaa sochii qabuu fi naannoo gadi bu’uu maxxansu.
4. Bishaan lafa jalaa karaa ciccitaa gonkumaa hin faalinaa: Caccabni lafaa karaa kallattiin dhaabbataa ta’ee fi biyyeen osoo hin calaqqifne meetira kudhaniin ykn dhibbaan gara aquiferitti gadi bu’u waan ta’eef, dhangala’aan taankii seeptikii kamiyyuu, dhangala’aan qoricha aramaa, ykn beeylada du’e ciccitaa keessatti kufe kallattiin dhiyeessii bishaan dhugaatii naannoo faala.

Yeroo gogiinsa jiidhina bu’uuraa hatattamaa nageenya qabu¶

Yoo yeroo garmalee biyyee suphee bal’aa irra jiraatte gogiinsa, galmi kee miti biyyee dhoqqee gochuudha, kunis dhiita'uu gara oliitti akka ol ka'u kan kakaasu, akkasumas akka gogu gochuudha, kunis gadi bu'iinsa xiqqaachuu kan kakaasudha. Galmi kee jiidhina walfakkaatu, dhaabbataa naannoo guutummaa naannoo manaa digrii 360:

• Hoosii suuta suutaan jiidhuu ykn sarara jallisii bishaan dhangala’aa dallaa bu’uuraa irraa seentimeetira 45 hanga 60 (inchii 18 hanga 24) fagaatee kaa’ame fayyadamuu: Hoosii jiidhuu kallattiin qarqara konkiriitii sillaasee bakka qaawwi goggogaa duraan banameetti gonkumaa hin kaa’inaa; bishaan qaawwa sanaan kallattiin gadi dhangala’u miila jalatti walitti qabamee dandeettii baachuu biyyee ni lallaafa. Hoosii seentimeetira 45 hanga 60 ala kaa’uun jiidhinni gara cinaatti fi walqixa naannoo hundee keessaa akka wick godhu taasisa.
• Dallaa ho’aa gara kibbaa fi gara dhihaatti garagalee jiru dallaa gaaddidduu gara kaabaatti garagalee jiru caalaa dhibbeentaa 25 hanga 50 dheeratu bishaan itti naquudhaan: Caccabni bu’uuraa garaagarummaa yeroo hunda jechuun ni danda’ama golee kibba dhiha mana tokkoo (Hemisfeera Kaabaa keessatti) irraa kan jalqabu yoo ta’u, sababiin isaas ho’i aduu waaree boodaa biyyee kibbaa fi dhihaa goggogsee osoo dallaan kaabaa gaaddidduu keessatti jiidha ta’ee hafeera.
• Sadarkaa pozaatiivii eeguu fi gadi bu’iinsa gutter fooqii yoo xiqqaate meetira 1.5 hanga 3 (miiti 5 hanga 10) bu’uura irraa fagaachuu: Gogiinsi dhumarratti rooba cimaadhaan yeroo xumuramu, bishaan fooqii kallattiin golee manaa irratti gatamu golee tokkicha sana super-swell ta’a, hundeen hafe ammoo goggogaa ta’ee hafee, slab deebi’ee ka’u irratti snapping.
• Ji’a ji’aan dhangala’aa pilaambaa dhokataa ta’e agarsiiftuu dhangala’aa dhangala’aa xiqqaa safartuu bishaanii keessanii fayyadamuun ilaalaa: Faucet, ice maker, fi mana fincaanii mana keessa jiran hunda dhaamsaa, sana booda safartuu bishaan daandii keessanii daqiiqaa 10f ilaalaa. Yoo xiqqaan diimaan ykn halluu diimaa sadii/urjii dial tasumaa naanna’aa jiraate, dhangala’aa ujummoo dhiyeessii dhokataa kan suphee balaa guddaa geessisu slab kee jalatti fiduu danda’u qabda.

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Caccabni dallaa mana kootii miidhaa kan hin qabne qubannaa miidhaginaa ta’uu isaa ykn kufaatii bu’uura caasaa balaa ta’e akkamittan beekuu danda’a?¶

Bal’ina caccabaa, kallattii fi yeroon jijjiiramuu fi dhiisuu isaa ilaali. Caccabni sarara rifeensa dhaabbataa miliimeetira 1 hanga 2 (inchii 1/16) ol dhiphatu walqabsiisa teeppii goggogaa irratti ykn golee balbalaa olitti yeroo hunda jechuun ni danda’ama xiqqaachuu miidhaginaa miidhaa hin qabne dha. Faallaa kanaatiin, caccabni tarkaanfii sadarkaa daayaagoonaalii cilee alaa ykn konkiriitii bilookii keessaa mura, caccabni diriiraa dallaa mana gadi aanaa irratti gara keessaatti jilbeenfachuudhaan kan deemu, caccabni fiixee tokkoon isa kaan caalaa baay’ee bal’aa ta’e (kan garagalchuu naanneffamuu agarsiisu), ykn caccabni kamiyyuu bal’ina miliimeetira 5 (inchii 3/16, tilmaamaan bal’ina qalamaa) balbalaa fi foddaa akka tasaa wajjin kan deemu jam shut sochii bu’uura caasaa sochii qabu kan injinarii caasaa hayyama qabuun sakatta’uu barbaadu agarsiisa.

Yeroo gogiinsa qaawwa bu’uura mana koo cina jiru hoosii iddoo biqiltuutiin lolaasuun maaliif balaa qaba?¶

Gogiinsi hamaan biyyee suphee bal’aa ta’e bu’uura konkiriitii keessanii irraa yeroo xiqqeesse, naannoo naannoo sanatti qaawwa seentimeetira 2 hanga 8 (inchii 1 hanga 3) ta’u yeroo dhiisu, bishaan baay’ee kallattiin gara caccabaa banaa sanaatti dhangalaasuun kufaatii injinariingii lama fida. Tokkoffaa, bishaan bilisaa kallattiin caccabaa miila konkiriitii jala jiru gadi bu’ee, laayibarii biyyee fe’umsa qabu gara dhoqqee dadhabaa ta’etti waan jijjiiramuuf dallaan sun daran gadi fageenyaan akka lixuuf. Lammaffaa, akka tasaa localized saturation bakki jiidhaan tokko suphee montmorillonite akka humnaan ol dhiita’u kan taasisu yoo ta’u, kutaaleen goggogaa itti aananii jiran gadi bu’anii akka hafan taasisa, kunis dhiibbaa differential shear hamaa kan slab caccabsu uuma. Kanaa mannaa, hoosii suuta jedhee jiidhuu dallaa bu’uuraa irraa seentimeetira 45 hanga 60 (inchii 18 hanga 24) fagaatee daqiiqaa 15 hanga 30 gabaabaaf fiiguun biyyee suuta suutaan bishaan akka deebi’u gochuu.

Garaagarummaan ciccituu lafaa fi fault kirkira lafaa ykn karst sinkhole gidduu jiru maali?¶

Faaltii kirkira lafaa (kan sochii gabatee tektoonikii gadi fagootiin kan oofu fi dambalii shookii seesmiikii gadhiisu) ykn boolla kaarstii (kan yeroo bishaan asiidii foddaa holqa dhagaa liimsaa bulbulamu uumamu) irraa adda ta’ee, caccabni lafaa caccabsa dhiibbaa bishaan lafa jalaa namaa bishaan kuusaa goggogaa keessatti paampii gochuun uumamuudha. Garmalee paampii gochuun bishaan kuufamaa bishaan keessaa waan dhangalaasuuf, lafti gammoojjii meetira hedduu walitti qabamee lixa; bakka biyyeen sun liqimfamu sun citaa dhagaa bu’uuraa awwaalame irratti diriiree jirutti, lafti lafa jalatti garagaltee addaan harkisa. Bishaan roobaa cimaan gara caccabaa dhiibbaa dhokataa sanatti yeroo dhangala’u, foddaa biyyee gadi irraa cicciree akka tasaa gara boolla cirrachaa bal’inni isaa hanga meetira 10 fi dheerinni isaa kiiloo meetira ta’etti kufeera.

Muka guddaa bilchaataa mana koo cina jiru muruun dhuguma bu’uura koo achitti dhiisuu caalaa maaliif akka caccabsu?¶

Mukti dheebote (kan akka ook, willow, poplar, ykn eucalyptus) biyyee suphee bal’aa irratti mana cinatti waggoota 20 hanga 40 yoo biqile, hiddi isaa kiisha gadi fagoo suphee lafee goge gama gamoo sana jalatti dhaabbataadhaan xuuxee jira. Muka sana akka tasaa guutummaatti yoo murte, naannoon hidda du’e bishaan buqqisuu ni dhaabata; yeroo roobaa 1 hanga 5 itti aanu keessatti, kiisha suphee goge sun bishaan liitira kumaatamaan lakkaa’amu xuuxee seentimeetira 5 hanga 15 (inchii 2 hanga 6) ol dhiita’ee, adeemsa diigumsaa post-removal clay heave jedhamutti gama mana sanaa ol kaasa. Yeroo hunda biyyee suphee irratti mukkeen bilchaatan buqqisuu dura injinarii ji’ooteknikaa ykn ogeessa mukaa mariisisuu.

Maddoonni sakatta'aniiru¶

• Qorannoo Ji’ooloojii Yunaayitid Isteetis (USGS): Lafti Ameerikaa keessatti gadi bu’uu (Circular 1182 & 1405), Dhiibbaa Sirna Aquifer, fi Makaaniksii Ciccituu Lafaa Alluvial Basins keessatti.
• Qorannoo Ji’ooloojii Arizona (AZGS): Wiirtuu Ciccituu Lafaa, Daayinamiksii Kufaatii Tuboo Lafa Jala, fi Qajeelfama Nageenya Abbaa Manaa/Beeyladaa Naannoo Ciccitaa Sochii Qabu.
• Qorannoo Ji’ooloojii Biriteen (BGS) fi Dhaabbata Qorannoo Gamoo (BRE, Yunaayitid Kingidam): Kaartaa Balaa Ji’ooSure Suphee Suphee Xiqqeessuu, BRE Digest 251 (Madaallii Miidhaa Gamoolee Olka’iinsa Gadi aanaa Keessatti), fi NHBC Boqonnaa 4.2 (Ijaarsa Mukatti Dhihoo Suphee Bal’aa Irratti).
• Bureau de Recherches Géologiques et Minières (BRGM, Faransaay): Istaandaardii Ittisaa fi Caasaa Salphisuu Retrait-Gonflement des Argiles (RGA).
• Ejensii Bulchiinsa Balaa Tasaa Federaalaa (FEMA, Yunaayitid Isteetis) fi Waldaa Injinaroota Siivilii Ameerikaa (ASCE): Istaandaardii Dizaayinii Biyyee Bal’aa fi Bu’uura Mana Jireenyaa (ASCE 7 / PTI DC10.5 Dizaayinii Lafa Irratti Slab-on-Ground Suphee Bal’aa Irratti).

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Sinkholes: mallattoo akeekkachiisaa fi hatattamaan baqachuu
• Gogiinsa: kunuunsa bishaanii fi lubbuun jiraachuu manaa
• Kirkira lafaa: kufaatii, haguuggii, qabachuu fi raafama boodaa
• Lolaa hatattamaa: lafa olka’aa irraa battalumatti baqachuu
• Domeewwan ho'aa seena qabeessaa fi lubbuun jiraachuu ho'a garmalee