Pericardial Effusion, Post-Pericardiotomy Syndrome, fi Taampoonaadii Meedikaalaa¶

Medical cardiac tamponade balaa onnee fi ujummoolee dhiigaa kan lubbuu namaa balaa irra buusu yoo ta’u, dhiigni, dhangala’aan inflammatory, ykn malignant effusion kiisha fibrous inelastic onnee marsee jiru (pericardium) keessa kuufamee, golee onnee alaa irraa micciiruun dha’annaa gidduutti dhiigaan guutuu akka hin dandeenye taasisa. Faallaa miidhaa garaa seenuu (covered in onnee tamponade fi miidhaa garaa keessaa seenuu), tamponade non-traumatic kan uumamu baqaqsanii hodhuu onnee, adeemsa pacemaker ykn catheter ablation, kaansarii, tiruu dadhabuu ykn acute viral pericarditis booda sa’aatii, guyyoota ykn torban muraasa booda. Namni tokko yeroo diriiree ciisu hafuura kutuun hammaataa dhufe, ujummoon mormaa yoo olka’e, mataan isaa salphaa ta’e ykn dhiibbaan dhiigaa yoo gadi bu’e, naannoo kee jiru bilbili lakkoofsa balaa tasaa battalumatti. Yeroo ogeeyyii fayyaa gargaaraa eegaa jirtan, qajeelfama walqabatee jiru irra deebi’aa dhukkuba naannoo fi maayookaardiitii, . rakkoolee meeshaa pacemaker fi ICD, fi shookii adda baasuu fi gargaarsa jalqabaa.

Onneen dhangala’aan kiisha pericardial isaa keessaa dhiibame guutummaatti dhiibbaa guutinsa ujummoo dhiigaa olaanaa fi dha’annaa onnee saffisaa irratti waan hirkatuuf dhiigni gara sammuutti akka naanna’u gochuun, lubbuun jiraachuun osoo hospitaala hatattamaa hin ba’in dura (pericardiocentesis) dhukkubsataan gara fuulduraatti jilbeenfatee qajeelee akka taa’u hayyamuu, dadhabbii qaamaa hin barbaachifne irraa fagaachuu, gonkumaa naayitiroogiliiseeriinii ykn qoricha fincaanii (bishaan) kennuu irratti hundaa’a kiniinii) kanneen venous preload irraa balleessan, fi dhukkubsataan sun dhiheenya kana baqaqsanii hodhuu onnee ykn adeemsa kateetira kamiyyuu yoo raawwate battalumatti ogeeyyii fayyaa gargaarsaa akeekkachiisuu.

Amma kana godhi¶

1. Hatattamaan lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbilaa. Ameerikaa fi Kanaadaa keessatti 911, guutuu Gamtaa Awurooppaa keessatti 112, Yunaayitid Kingidam keessatti 999, Awustiraaliyaa keessatti 000 bilbilaa, ykn galmee keenya kan lakkoofsa balaa tasaa. Nama ergaa sanatti ifatti himaa: "Shaspected cardiac tamponade / pericardial effusion: hafuura kutuu cimaa, ujummoolee mormaa bal'achuu, dhiibbaa dhiigaa gadi bu'uu, fi adeemsa onnee dhiheenya kanaa (ykn seenaa kaansarii/pericarditis)."
2. Dhukkubsataan akka qajeelee taa’ee xiqqoo gara fuulduraatti akka jilbeeffatu hayyami (ykn haala haala mijataa ta’een akka boqotu). Dhukkubsataan kan pericardial effusion ykn tamponade jedhamuun shakkame yoo hafuura baafachuuf rakkate (orthopnea) dugda isaatiin akka diriirsu gonkumaa hin dirqisiisinaa. Qajeelaan taa’anii gara fuulduraatti hirkatanii barcuma ykn minjaala siree irra jiru (the tripod or Mohammedan prayer position) onnee gara fuulduraatti harkisuu fi dhangala’aan jala kiisha pericardial irratti akka walitti qabamu taasisa, dhiibbaa garaa fi hojii hafuura baafachuu salphisa. Dhukkubsataan dhiibbaa dhiigaa gadi aanaa irraa kan ka’e dadhabbiin yoo itti dhaga’ame, miila isaanii gara qajeelaa ta’een deeggaruun walakkaa qajeelaa digrii 30 hanga 45tti deeggaru.
3. GONKUMAA naayitiroogiliiseerin (glyceryl trinitrate), furosemide (kiniinii bishaanii), ykn kiniinii dhiibbaa dhiigaa dabalataa hin kenninaa. Dhukkubsattoonni tamponade onnee qaban yeroo baayyee garaa isaanii guutuu fi ujummoolee mormaa dhiita’uu miseensonni maatii angina ykn dhangala’aa idilee congestive heart failure garmalee fe’uu jedhanii dogoggorsu. Naayitiroogiliiseeriinii ykn qoricha fincaanii kennuunis ujummoolee dhiigaa bal’isuun dhiibbaa ujummoo dhiigaa ol’aanaa yeroo ammaa dhiiga gara gama mirgaa onnee dhiibameetti dirqisiisuun dhangalaasuun battalumatti kufaatii onnee fi ujummoolee dhiigaa lubbuu namaa galaafatu taasisa.
4. Qophii dhiiga qallachiisu (anticoagulants) ajaja ogeessa fayyaatiin kennamu hunda dhaabuu fi aspiriinii HIN kenninaa. Namni sun apixaban, rivaroxaban, dabigatran, warfarin, ykn clopidogrel (kanneen yeroo baay’ee atrial fibrillation ablation, stent placement, ykn valve surgery booda ajajaman) yoo fudhate, doosiin itti aanu hin kenninaa fi gonkumaa aspirin hin kenninaa, akkuma dhimmoota tamponade hojii booda baay’een ta’an dhiigni dhiiguu sochii qabu gara kiisha pericardial (hemopericardium) kan hospitaala garagalchuu barbaadu.
5. Dhiibbaa dhiigaa fi saffisa dha'annaa onnee yoo hordoffiin manaa jiraate ilaali, akkasumas yeroo hafuura baafachuu bal'inaan gadi bu'uu kamiyyuu hubadhu (pulsus paradoxus). Dhiibbaa dhiigaa sistoolikii fi diyaastoolikii (lakkoofsi lamaan haala hin baramneen walitti dhihoo ta'uu isaanii sakatta'uu, dhiibbaa dha'annaa onnee dhiphate jedhama) fi dha'annaa onnee (yeroo baay'ee beenyaa sinus tachycardia over 100 to 120 beats per daqiiqaa).
6. Dhukkubsataa tasgabbaa'aa, ho'aa, boqonnaa qaamaa guutuu, fi afaaniin cimsee nil gochuu (waan nyaatu ykn dhugu hin qabu). Gara mana fincaanii deemuun illee fedhii oksijiinii waan onneen dhiibame paampii gochuu danda'u caalaa dabaluu danda'a, kunis syncope ykn Pulseless Electrical Activity (PEA) cardiac arrest fida. NPO dhukkubsataa qophii hatattamaa altiraasaawundiin qajeelfamu pericardiocentesis ykn baqaqsanii hodhuu foddaa pericardial drainage gochuuf.

Muka murtii: madaaluu pericardial effusion, post-pericardiotomy syndrome, fi tamponade¶

flowchart TD
    Start["Hafuura Gabaabaa, Dhiibbaa Garaa, ykn Mataa Salphaa Seenaa Baqaqsanii Hodhuu Onnee, Ablation, Pacemaker, Kaansarii, Tiruu Dadhabuu, ykn Pericarditis Waliin"] --> RedFlags{"Mallattoolee Tamponade & Beck Triad Ilaaluu: Ujummoolee mormaa olka’uu (JVD), BP Sistolic 100 mmHg gadi, Dhiibbaa Dhangala’aa Dhiphachuu, Tachycardia, Pulsus Paradoxus, ykn Of wallaaluu?"}

    RedFlags -->|"EEYYEE mallattoo KAMIYYUU: OBSTRUCTIVE TAMPONADE"| Emergency["TAMPONADE CARDIAC LUREE BARREEFFAMA ATATTAMAA: Tajaajila Balaa Tasaa (911 / 112 / 999) Hatattamaan bilbili"]

    RedFlags -->|"LAKK: Dhukkubbiin garaa qaraa gara fuulduraatti jilbeeffachuun fooyya’aa, BP idilee, ujummoon mormaa hin bulging"| PPS["Shakkame Uncomplicated Pericarditis ykn Post-Pericardiotomy Syndrome: Kolchicine ykn NSAIDs jalqabuu dura madaallii hospitaala guyyaa walfakkaataa hatattamaa fi echocardiogram siree cinaa barbaaduu"]

    Emergency --> Position["1. Barcuma Irratti Walakkaa Qajeelaa ykn Taa’ee Fuulduratti Hirkatee Kaa’uu: Yoo hafuura baafachuu dadhabe GONKUMAA dirqisiisuun flat supine; boqonnaa qaamaa cimaa keessa turuu"]

    Position --> NoMeds["2. Uggura QORICHOOTA CIMAA: Naayitiroogiliiseeriinii ykn Naayitreetii HIN QABU, Qorichoota Fincaanii (Furosemide / Kiniinii Bishaanii), fi Aspirin ykn Anticoagulant Doses HIN QABU"]

    NoMeds --> Hospital["3. Garee Onnee Hospitaala Akeekkachiisa Duraa: Altiraasaawundii Siree Cinaa Battalaa (POCUS), Farra dhiigaa duubatti deebi’uu, fi Altiraasaawundii Hatattamaa Qajeelfama Pericardiocentesis ykn Foddaa Baqaqsanii Hodhuu"]

Paatofiiziyoloojii: kaarvii dhiibbaa-volume pericardial (saffisaan vs. suuta dhangala’aan walitti qabamuu) .¶

Onneen kiisha fibroserous dallaa lama qabu pericardium jedhamu keessa taa'a. Laayibarii keessaa micciiramaa (epicardium) maashaa onnee irratti maxxane fi fibrous pericardium isa alaa jabaa gidduutti pericardial cavity kan jiru yoo ta'u, yeroo baay'ee 15 hanga 50 mililiitira (1 hanga 3 tablespoons) dhangala'aa serous ifa ta'ee fi halluu qorqorroo qabu kan dha'annaa onnee hunda dibatu of keessaa qaba.

Peerikaardiyaamiin fibroos alaa fibers kolaajiinii hedduu, dalgaa fibers elastic fibers tiin jabaataniin waan ijaarameef, dandeettiin isaa diriirsuu guutummaatti saffisaan dhangala'aan gara kiisha keessa seenu irratti hundaa'a. Hariiroon kun kan bulfamu Spodick J-shaped pericardial pressure-volume curve:

Kufaatii golee fi wal-irratti hirkattummaa veentireetara¶

Akkuma dhiibbaan dhangala’aa kiisha pericardial keessa jiru vaakiyuumii xiqqoo isaa isa idilee irraa ol ka’u (-5 gara +5 mmHg) hanga 15 hanga 25 mmHg, tartiiba cimaa furdina dallaa isaanii fi dhiibbaa keessoo isaaniitiin golee onnee tartiibaan ni caccabsa:

1. Atiriyaamiin mirgaa fi veentireekiliin mirgaa dursanii ni kufa: Atriyamiin mirgaa fi veentireekiliin mirgaa dallaa haphii kan qaban, golee dhiibbaa gadi aanaa qaban (dhiibbaan diyaastoolikii idilee 3 hanga 8 mmHg) waan ta’aniif, dhangala’aan perikardiyaa ol ka’aa jiru yeroo boqonnaa diriirsee isaan micciira (kufaatii diyaastoolikii). Dhiigni ujummoo dhiigaa qaama irraa karaa ujummoo dhiigaa olka’aa fi gadii deebi’u balbala cufame rukutee gara ujummoolee mormaa fi kaleetti ol duubatti deebi’a.
2. Dhiibbaa diyaastoolikii walqixxeessuu: Taampoonaadii guutuu ta’e keessatti dhiibbaan kiisha pericardial sac, atrium mirgaa, ventricle mirgaa, arteriin sombaa diastolic, fi atrium bitaa (dhiibbaa wedge pulmonary capillary wedge) keessa jiru hundi isaanii tilmaamaan 18 hanga 25 mmHg irratti walqixa.
3. Wal hirkattummaa veentireetara: Qolli peeriikaardiyaa alaa ulfaatina waliigalaa murtaa’een waan cufameef, veentireekiliin mirgaa fi bitaa bakka dhiphaa walfakkaatu kiisha keessaa dorgomuu qabu, kan maashaa interventricular septum qofaan adda baafamu. Yeroo dhukkubsataan hafuura baafatu hundatti dhiibbaan garaa negaatiivii dhiiga ujummoo dhiigaa dabalataa gara veentireekilii mirgaatti xuuxa; dallaan pericardial alaa gara alaatti babal’achuu waan hin dandeenyeef, ventricle mirgaa guutuun interventricular septum gara bitaatti gara ventricle bitaatti bulges, qaawwa ventricle bitaa squash gochuun dhiigni gara qaamaatti bahu tasa akka gadi bu’u taasisa (pulsus paradoxus).

Mana keessatti tamponade yaalaa adda baasuu: Beck’s triad, pulsus paradoxus, fi ECG clues¶

Akkuma baqaqsanii hodhuu trauma tamponade dhiibbaa dhiigaa gadi bu’uu fi onnee dhaabuun daqiiqaa muraasa keessatti mudatu, medical (subacute) cardiac tamponade yeroo baay’ee guyyootaaf dadhabbiin hammaataa dhufu, dadhabbii irratti hafuura kutuu, garaa guutuu, qufaa goggogaa, hiccups (frenic nerve irritation irraa), hoarseness (from recurrent laryngeal nerve irraa) fakkeessa dhiibbaa), ykn dafanii quufuu fi garaa dhiita’uu (kalee guutuu irraa kan ka’e).

1. Mallattoolee siree cinaa kaardinaalii 5n tamponade onnee¶

2. Dhiibbaan dha'annaa onnee dhiphachuu fi walfaallaa dha'annaa onnee mana keessatti akkamitti akka sakatta'an¶

Safartuun sirrii pulsus paradoxus ambulaansii ykn hospitaala keessatti dhiibbaa dhiigaa harkaan cuff (sphygmomanometer) fi stethoscope kan barbaadu yoo ta'u, hordoffiin dhiibbaa dhiigaa dijitaalaa manaa fi quba keessanii mallattoolee akeekkachiisaa murteessoo sadii yeroo ogeeyyii fayyaa eegdan mul'isuu danda'a:

1. "Pulse Pressure" (Systolic minus Diastolic) ilaaluu: Lakkoofsa dhiibbaa dhiigaa lamaan screen irratti ilaalaa. Akka idileetti, qaawwi lakkoofsa gubbaa (sistolic) fi lakkoofsa jalaa (diastolic) gidduu jiru 40 hanga 50 mmHg (fakkeenyaaf, 120/75 mmHg) dha. Taampoonaadii onnee guddachuu keessatti, vaasoconstriction adrenaline cimaan lakkoofsa jalaa ol kan dhiibu yoo ta'u, ulfaatinni stroke xiqqaan onnee dhiibame lakkoofsa gubbaa gadi dhiiba, qaawwa gara 25 hanga 30 mmHg gaditti dhidhiita (fakkeenyaaf, 102/84 mmHg ykn 94/78 mmHg). Dhiibbaan dha’annaa onnee dhiphoon dha’annaan onnee 100 bpm ol ta’e waliin walfaana ta’e mallattoo akeekkachiisaa guddaa shookii danquudha.
2. Yeroo hafuura baafannaa callisaa ta'etti dha'annaan harkaa raadiyaalii dhaga'amuu: Yeroo hafuura baafannaa idilee, dirqisiifamuu malee garaa isaanii ol ka'uu fi kufuu osoo ilaaltuu dha'annaa harkaa raadiyaalii irratti quba lama suuta kaa'i (hafuura gadi fagoo akka hin fudhanne ykn hafuura isaanii akka qabatan hin itti himi). Yoo yeroo afuura baafatan hunda dha’annaan dha’annaa onnee akka mul’atutti akka laaffisu ykn yeroodhaaf akka badu sitti dhaga’amuu danda’e, yeroo afuura baasan hundatti cimee akka deebi’u yoo sitti dhaga’ame, paradoxus dha’annaa onnee cimaa (yeroo baay’ee 20 hanga 25 mmHg ol) ni argama.
3. Akkaataa ogeeyyiin fayyaa pulsus paradoxus cuff harkaatiin safaran: Ogeessi fayyaa gargaaraa ykn hakiimni cuff dhiibbaa dhiigaa harkaan hojjetamu dhiibbaa sistolic 20 mmHg ol afuufuun baayyee suuta (sekondii tokkotti mmHg 2) osoo isteetoskooppii dhaggeeffatu aflaase:
4. Qabxii A: Dhiibbaa bakka dha'annaan onnee Korotkoff addaan citee yeroo jalqabaaf dhaga'amu galmeessi yeroo hafuura baafachuu qofa (yeroo afuura baafachuu callisee), fakkeenyaaf 118 mmHg.
5. Qabxii B: Hanga dha'annaan onnee walitti fufiinsaan dhaga'amutti yeroo afuura baafachuu fi afuura baafachuu, fakkeenyaaf 96 mmHgtti suuta suutaan afuura baafachuu itti fufi.
6. Shallaggii: Qabxii B Tuqaa A irraa hir'isi (118 - 96 = 22 mmHg). Garaagarummaan 10 mmHg ol kamiyyuu kamiyyuu pulsus paradoxus abnormal dha.

3. Mallattoo ECG kalaasikii: alternaan elektirikii¶

Ogeeyyiin fayyaa gargaarsaa dhukkubsataa 12-lead electrocardiogram (ECG) dhukkubsataa pericardial effusion ykn tamponade guddaa qabu irratti yeroo maxxansan, argannoo patognomonic electrical alternans jedhamu kan low QRS voltage wajjin wal-qabsiifame barbaadu: - Onneen akka boorsaa rukuttaa bishaan keessatti fannifameetti boorsaa dhangala'aa guddaa keessa waan fannifameef, onneen dha'annaa wal jijjiirraa hundaan kiisha dhangala'aa keessaa gara fuulduraa fi duubatti ni lulluuqa (the "swinging heart" phenomenon on echocardiography). - ECG strip irratti, lulluuqqachuun kun olka’iinsi fi siiqqeewwan ispiikeewwan QRS dheeraa-gabaabaa-dheeraa-gabaabaa dha’annaa tokko irraa gara isa itti aanutti akka wal jijjiiran taasisa. Taakikaardiyaa saayinisii fi kompileeksoota QRS xixiqqoo, afaan isaanii dhaamfame waliin yoo walitti makame, alternaanoonni elektirikii battalumatti dhangala’aa guddaa pericardial effusion mirkaneessa.

Siindiroomii peerikaardiyootoomii boodaa (PPS / Dressler syndrome) fi tamponade adeemsa boodaa¶

Gareewwan balaa onnee tasa mana keessatti tasaa ta'eef qaban keessaa tokko dhukkubsataa kamiyyuu guyyaa 1 hanga torban 8 darban keessatti baqaqsanii hodhuu onnee banaa, kateeterii irraa balleessuu, pacemaker/ICD implantation, ykn infarction maayookaardiyaa ta'edha. Malli adda addaa lama erga onnee gidduu seenuun booda dhangala’aan ykn dhiigni pericardium akka guutu gochuu danda’a:

1. Hemopericardium jalqabaa ykn subacute (Dhiigni makaanikaal ykn anticoagulation) .¶

• Sa’aatii 24 hanga 72 jalqabaa keessatti (ykn hanga guyyoota 14tti qoricha dhiiga qallachiisu irratti): Erga coronary artery bypass grafting (CABG), heart valve replacement, atrial fibrillation catheter ablation, ykn pacemaker lead placement booda, dhiigni sarara suture baqaqsanii hodhuu, dallaa atrial perforated, ykn right ventricular lead tip irraa dhangala’uu danda’a.
• Baqaqsanii hodhuu onnee baqaqsanii hodhuu boodaa keessatti kiyyoo tuubii garaa: Kutaa ICU ykn step-down keessatti baqaqsanii hodhuu onnee banaa booda, tuuboonni garaa gidduu akka tasaa dhangala'aa dhangala'uu yeroo walfakkaatutti dhukkubsataan sun tachycardic, dhiibbaa dhiigaa gadi bu'aa, fi hafuura kutuu yoo ta'e, tuubii garaa dhiiga haaraa naannoo onneetti cufamee jira (localized posterior atrial ykn ventricular tamponade).
• Kiyyoo farra dhiigaa mana yaalaa alaa: Dhukkubsattoonni baqaqsanii hodhuu valve ykn AFib ablation booda apixaban, rivaroxaban, dabigatran, ykn warfarin fayyadamuun gara manaatti gadhiifaman guyyaa 5 hanga 21 booda subacute bloody effusion qabaachuu danda’u. Garaa kaasuun haaraan kamiyyuu, dhiibbaan dhiigaa manaa gadi bu’uu, ykn hafuura kutuu, echocardiogram kutaa balaa tasaa hatattamaa barbaachisa.

2. Siindiroomii Peeriikaardiyootoomii Boodaa (PPS) fi Siindiroomii Dressler (Autoimmune effusion) .¶

Baqaqsanii hodhuu onnee banaa (dhukkubsattoota baqaqsanii hodhuu onnee dhibbeentaa 10 hanga 30 irratti kan mul’atu), epicardial/catheter ablation, pacemaker implantation, ykn dhukkuba onnee guddaa (bakka Dressler syndrome jedhamee waamamu) booda torban 1 hanga 8 gidduutti, sirni ittisa qaamaa delayed autoimmune inflammatory reaction kan pericardial mesothelial miidhame irratti kaa’a seelii fi pirootiinota dhiigaa bakka pericardial keessatti hafan.

• Mallattoolee akeekkachiisa PPS idilee:
• Dhukkubbiin garaa Pleuritic: Dhukkubbiin garaa qaraa, kan waraanu retrosternal ykn bitaa kan yeroo hafuura gadi fageenyaan fudhannu ykn dugda irratti diriiree ciisu kan hammaatu, akkasumas yeroo ol taa'anii gara fuulduraatti jilbeeffatan kan fooyya'u yoo ta'u, yeroo baayyee gara trapezius ridge (gubbaa garbaatti) kan balaqqeessa'udha.
• Ho'a qaamaa sadarkaa gadi aanaa ykn spiking kan hin ibsamne (akkaataa idileetti digrii seentigireedii 38.0 hanga 39.0 / digrii Faareenhaayitii 100.4 hanga 102.2) baqaqsanii hodhuu booda torban tokkoo ol madaa ykn infekshinii sombaa tokko malee kan mul'atu.
• Hafuura baafachuu dadhabuu tartiibaan, dadhabbiin, qufaa goggogaa, fi wal-nyaatinsa xuuxuu: Dhangala'aan inflammatory gara pericardium (yeroo baay'ee pleural effusion gama bitaa naannoo sombaatti kan deemu) yeroo dhangala'u, jalqaba irratti scratchy pericardial friction rub yeroo dhangala'aan sun meembraanota inflamed addaan baasu baduu danda'a, fi cardiac tamponade 2 to Namoota PPS hin yaalamne keessaa dhibbeentaa 5.
• Wal’aansa hospitaalaa PPS (Qajeelfama Dhukkuba Pericardial ESC): Wal’aansi farra inflammatory sarara jalqabaa Colchicine Aspirin ykn NSAID (kan akka ibuprofen) (ykn kortikoostirooyidii doosiin xiqqaa ta’e yoo refractory/contraindicated ta’e), erga echocardiogram effusion safaree booda fi tamponade ykn active bleeding akka hin baane godhee booda.

Sababoota yaalaa gurguddoon kanneen miidhaan qaamaa hin qabne (non-traumatic pericardial effusion) fi tamponade¶

Dhukkubsataan tokko baqaqsanii hodhuu onnee ykn kateetira godhamee kan hin beekne yoo ta’ellee, dhukkuboonni sirnaa hedduun yeroo baay’ee yeroo jalqabaaf kutaa balaa tasaa akka tamponade onnee yaalaa lubbuu namaa balaadhaaf saaxilutti dhiyaatu:

Seerri fiiziyoloojii "PRELOAD, RATE, AFTERLOAD" maaliif kunuunsa hatattamaa bulcha¶

Tarkaanfiin namoonni mana keessa jiranii fi ogeeyyiin fayyaa dirree keessa jiran fudhatan hundi onneen dhiibame akkamitti akka jiraatu irratti murtaa'a. Cardiac tamponade keessatti onneen vise keessatti qabama: stroke volume isaa dhaabbataa fi xiqqaa dha. Onneen akka tasaa Sochii Elektirikii Dhangala’aa Hin Qabne (PEA) akka hin dhaabanneef, utubaawwan fiiziyoloojii sadii gatii kamiinuu eegamuu qabu:

CARDIAC OUTPUT = (HIGH VENOUS PRELOAD) x (FAST HEART RATE) x (INTACT ARTERIAL VASCULAR TONE)

1. Protect Venous Preload (Why Nitroglycerin and Diuretics Kill): Sababni dhiigni kamiyyuu gara atrium mirgaa caccabee jirutti seenuuf (bakka dhiibbaan pericardial alaa 20 mmHg ta’etti) qaamni ujummoo dhiigaa isaa dhiphisee dhiibbaa ujummoo dhiigaa giddugaleessaa gara 22 mmHg ol kaasuu isaa qofa. Namni tokko dhukkubsataa sanaaf naayitiroogiliiseerin afaan jalaa, isosorbide, furosemide (Lasix), ykn morphine yoo kenne dhiibbaan ujummoo dhiigaa 22 mmHg irraa gara 12 mmHgtti gadi bu’a. Battala sanatti dhangala’aan pericardial 20 mmHg atrium mirgaa guutummaatti cufee, oomishni onnee gara zeerootti gadi bu’ee dhukkubsataan ni qabama.
2. Compensatory Tachycardia (Beta-Blockers Maaliif Balaa Ta'e) Eeguu): Onneen dhiibbaa qabu dha'annaa tokkotti mililiitira 70 isa idilee osoo hin taane mililiitira 20 hanga 25 qofa paampii gochuu waan danda'uuf, dha'annaan onnee daqiiqaa tokkotti dha'annaa 110 hanga 130 qofa dhiigni gara sammuutti akka yaa'u taasisa. Taampoonaadii shakkame keessatti dha’annaa onnee saffisaa saffisiisuuf gonkumaa qoricha beetaa-blooker (metoprolol, propranolol, atenolol) ykn non-dihydropyridine calcium channel blockers (diltiazem, verapamil) hin kenninaa.
3. Maaliif Positive-Pressure Intubation Battala Onnee Dhabuu Danda'a: Hospitaala keessatti, hakiimonni hatattamaa yeroo danda'ametti pericardium dhangalaasuun DURAN intubating fi dhukkubsataa tamponade mechanical ventilator irratti kaa'uu irraa of qusatu. Qorichootni induction tasgabbeessan (kanneen ujummoolee dhiigaa bal’isanii fi preload gadi buusan) fi afuura makaanikaal dhiibbaa pozaatiivii (kanneen dhiibbaa qilleensaa pozaatiivii garaa keessa afuufuu fi vena cava fi atrium mirgaa daran micciirsan) lamaan isaanii iyyuu yeroo baay’ee onneen battalumatti stretcher irratti akka dhaabatu taasisa. Kanaa mannaa, hakiimonni garaa dhukkubsataan dammaqee osoo jiruu qoricha farra vaayirasiitiin qopheessu, dhangala’aa mililiitira 50 hanga 100 jalqabaa (kan dhiibbaa dhiigaa battalumatti deebisu) baasuuf wake local-anesthetic ultrasound-guided pericardiocentesis raawwachuu, yoo barbaachisaa ta’e booda intubate gochuu.

Wal’aansa hospitaalaa murtaa’aa: altiraasaawundiin qajeelfamu pericardiocentesis fi foddaa baqaqsanii hodhuu¶

Kutaa balaa tasaa erga seenee booda, altiraasaawundiin siree cinaa bakka kunuunsa (POCUS) / echocardiogram sekondii 60 gadi fudhata, halo dhangala'aa dukkanaa'aa onnee marsee jiru mul'isuuf, kufaatii diyaastolic atrium mirgaa fi ventricle mirgaa mirkaneessuu, fi plethoric (distended, non-collapsing) inferior vena cava (>2.1 cm daayameetira waliin <50% kufaatii kaka’umsaa).

• Pericardiocentesis Hatattamaa: Qajeelfama yeroo dhugaa altiraasaawundii ykn fluoroscopic jalatti (mala lafee harmaa jala qofa gara garba bitaatti kofaan kan argamu parasternal, apical, ykn subxiphoid needle approach fayyadamuun), ogeessi onnee ykn hakiimni hatattamaa needle tokko gara iddoo pericardial tti tarkaanfachiisa, kaateetara lallaafaa pigtail drainage a guidewire, fi dhangala’aa sana aspire godha. Sababa qaxxaamuraa dhiibbaa-volume boca J qabuun, dhangala’aa mililiitira 50 hanga 100 jalqabaa qofa baasuun dhiibbaa garaa keessaa battalumatti gara zeerootti dhihootti gadi buusa, kunis hafuura kutuu irraa boqonnaa ajaa’ibaa, battalaa fi dhiibbaa dhiigaa idilee minjaala irratti deebisuu uuma.
• Pericardial Decompression Syndrome (PDS) irraa of eeggadhaa): Dhukkubsattoota dhangala'aa guddaa, yeroo dheeraa (1,000+ mL) qaban irratti, ogeeyyiin fayyaa yeroo tokkotti 500 hanga 1,000 mililiitira ol dhangalaasuu irraa of qusatu, kan hafe sa'aatii 24 keessatti suuta suutaan karaa kateeterii akka dhangala'uuf ventriin mirgaa akka tasaa hin to'atamne garmalee bal’achuu fi somba lolaasuun.
• Surgical Subxiphoid Pericardial Window or Thoracotomy: Hemopericardium baqaqsanii hodhuu booda kan dhangala’eef (kan cirracha haphii keessa darbuu hin dandeenye), pericarditis baakteeriyaa dhangala’aa, ykn dhangala’aa hamaa irra deddeebi’amee dhufuuf kan ooludha.

Lakkoofsa balaa tasaa naannoo fi pirootokoolii ejensii¶

Taampoonaadii onnee ykn adeemsa onnee booda manca’uun shakkame, geejjibni ambulaansii hatattamaa gara hospitaalaatti sa’aatii 24f echocardiography, cardiology, fi baqaqsanii hodhuu onnee fi garaachaa hatattamaa gochuu barbaachisa:

• Ameerikaa fi Kanaadaa: 911 bilbili. Dhukkubsataan kun dhiheenya kana baqaqsanii hodhuu onnee, ablation ykn pacemaker yoo itti kaa’ame, gabaabduu baqaqsanii hodhuu fi waraqaa eenyummaa meeshaa isaanii fidaa, maatiin yeroo EMS karaa irra jirutti nama on-call cardiology fellow bilbili.
• United Kingdom: Ambulaansii hatattamaa Category ½ gara hospitaala guddaa acute Emergency Department (A&E) ykn Heart Attack/Cardiac Centretti 999 bilbili. ESC fi Resuscitation Council UK jalatti kan bulfamu sababoota duubatti deebi'uu danda'an kan onnee dhaabuu ("4 Hs fi 4 Ts": Tamponade, onnee).
• Gamtaa Awurooppaa: 112 bilbili. Qajeelfama Waldaa Onnee Awurooppaa (ESC) Qorannoo fi Bulchiinsa Dhukkuboota Onnee jalatti kan hoogganamu.
• Australia fi New Zealand: Australia keessatti 000 ykn New Zealand keessatti 111 bilbili.
• Hindii fi Eeshiyaa-Paasifiik: 112 (ykn Hinditti 108), Singaapoor keessatti 995, Jaappaanii fi Kooriyaa Kibbaatti 119, ykn Maaleeziyaa fi Hoong Koongitti 999 bilbili. Geejjibaa gara hospitaala sadarkaa sadaffaa mana yaalaa kateeterii onnee sa’aatii 24 fi ICU qabutti gaafachuu.

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Garaagarummaan pericardial effusion fi cardiac tamponade gidduu jiru maali?¶

Pericardial effusion jechuun salphaatti dhangala’aan dabalataa miliiliitira 15 hanga 50 kan idilee ol ta’e kiisha naannoo onnee keessa jiru jira jechuudha; yoo suuta jedhee ijaarame ykn xiqqaa ta’ee hafe, tasumaa golee onnee irratti dhiibbaa tokkollee akka hin geessisne gochuu danda’a. Cardiac tamponade jechuun balaa tasaa lubbuu namaa balaa irra buusu yoo ta’u, dhiibbaan dhangala’aa sanaa dhiibbaa guutuu atrium mirgaa fi ventricle mirgaa keessaa yeroo caalu, yeroo boqonnaa golee onnee qaamaan caccabsee waan ta’eef onneen dhiiga guutuu ykn oksijiinii gahaa qaamaatti paampii gochuu hin dandeenyedha.

Maaliif dhiigni xiqqaan 150 mL erga ablation godhamee booda tamponade fiduu danda'a, dhukkubsataan kaansarii ammoo dhangala'aa 1,500 mL qabachuu danda'a?¶

Kiisiin alaa fibrous pericardial fibers dense collagen fibers kan tasa diriirsuu dandamatu irraa hojjetame. Kateeterii irraa baafame ykn adeemsa dhiigaa (pacemaker) erga godhamee booda daqiiqaa muraasa keessatti dhiigni saffisaan gara kiishaatti yeroo dhangala’u, perikaardiyaamiin diriirsuu waan hin dandeenyeef, dhiigni mililiitira 100 hanga 200 qofti dhiibbaa samii ol kaasuun onnee dhaabsisa. Dhangala’aan kaansarii sombaa ykn harmaa, dadhabina tiruu ykn taayirooyidii gadi aanaa irraa kan ka’e torban muraasa keessatti gadi bu’aan yeroo kuufamu, fibers pericardial suuta diriiruun deebi’ee kan hojjetamu yoo ta’u, kunis kiishaan sun bakka cabbii isaa osoo hin ga’iin dura liitira 1 hanga 2 akka qabatu taasisa.

Fuulduratti jilbeeffachuun maaliif hafuura baafachuu fi dhukkubbiin garaa dhukkuba pericarditis fi pericardial effusion keessatti akka gaariitti akka dhagahamu taasisa?¶

Dhukkubsataan tokko dugda isaa irratti diriiree yeroo ciisu, harkisa lafaa onnee gara lafee dugdaatti duubatti harkisee dhangala’aa perikardiyaa naannoo golee duubaa fi biroonkiitti raabsa, akkasumas laayiyeroota perikardiyaa inflamed ta’an diyaafaraamii fi pleura irratti xuuxa. Qajeelaa taa’uu fi gara fuulduraatti jilbeenfachuun barcuma ykn minjaala irratti (bakka sadii) onnee gara fuulduraatti garaa keessaa fannisee dhangala’aa gara kiisha fuulduraa gadii kiishaatti walitti qaba, dhiibbaa biroonkiiyaa salphisuu fi dhukkubbii pleuritic hir’isa.

Sadan Beek maali, maaliif mallattoolee sadan isaaniiyyuu tamponade yaalaa keessatti eeguu hin qabdu?¶

Sadan Beek mallattoolee beekamoo sadii kan jalqaba irratti tamponade baqaqsanii hodhuu cimaa keessatti ibsaman of keessaa qaba: dhiibbaa dhiigaa arteriin gadi bu’aa (hypotension), ujummoolee mormaa olka’aa (jugular venous distension), fi sagalee onnee fagoo fi dhaamfame. Taampoonaadii yaalaa guyyoota keessatti mul’atu keessatti mallattoon sadan dhukkubsattoota dhibbeentaa 30 hanga 40 gadi ta’an irratti waliin kan mul’atu yoo ta’u, yeroo baay’ee dhiibbaan dhiigaa hanga daqiiqaawwan onneen dhaabbachuu duratti akka idileetti ykn illee olka’ee jiraata. Yeroo hunda mallattoolee kanaan duraa irratti socho’i: hafuura kutuu hammaataa dhufuu somba ifa ta’e qabaachuu, dha’annaan onnee boqonnaa 100 bpm ol, qaawwi dhiphoo dhiibbaa dhiigaa sistoolikii fi diyaastoolikii gidduu jiru, fi pulsus paradoxus.

Baqaqsanii hodhuu onnee booda Post-Pericardiotomy Syndrome (PPS) maali?¶

Post-Pericardiotomy Syndrome (dhukkuba onnee booda Dressler syndrome wajjin kan walqabatu) ofirraa ittisuu inflammatory reaction kan pericardium fi pleura kan baqaqsanii hodhuu onnee banaa, valve bakka buusuu, catheter ablation, ykn pacemaker kaa’amee torban 1 hanga 8 booda uumamudha. Dhukkubbii garaa qara qabu kan yeroo hafuura baafannu ykn diriiree ciisu hammaatu, ho’a qaamaa hin ibsamne, dadhabbiin, dhangala’aan naannoo onnee fi sombaatti kuufamuu fida. Namoonni baay’een yaala kolchicine fi farra inflammatory kan kennan yoo ta’u, dhukkubsataan mallattoo PPS qabu hundi dhangala’aan gara cardiac tamponade akka hin guddanne mirkaneessuuf echocardiogram hatattamaa barbaachisa.

Nama onnee tamponade qabuuf naayitiroogiliiseeriinii ykn kiniinii bishaanii (furosemide) kennuun maaliif balaa qaba?¶

Taampoonaa onnee keessatti dhiibbaan dhangala’aa alaa gama mirgaa onnee micciiruun cufaadha, humni dhiiga gara onneetti dhiibu dhiibbaa ujummoo dhiigaa dhukkubsataa olka’e qofa. Naayitiroogiliiseeriin ujummoolee dhiigaa kan bal’isu yoo ta’u, furosemide dhangala’aa dhiiga keessaa ni baasa; qorichi lamaan keessaa tokko dhiibbaan guutinsa ujummoo dhiigaa dhiibbaa dhangala’aa naannoo onnee gadi akka gadi bu’u taasisa, kunis veentireekiliin mirgaa guutummaatti akka kufe fi battalumatti kufaatii onnee fi ujummoolee dhiigaa fi onneen akka dhaabbatu taasisa.

Maddootaa fi qajeelfama ofiisaa¶

• Waldaa Onnee Awurooppaa (ESC, Awurooppaa): Qajeelfama ESC Qorannoo fi Bulchiinsa Dhukkuboota Pericardial (Adler et al., European Heart Journal, triage of cardiac tamponade, post-pericardiotomy syndrome, and pericardiocentesis protocols) fi Ibsa Ejjennoo Dhukkuboota Maayookaardiyaa fi Peerikaardiyaal irratti Garee Hojii ESC fi Bulchiinsa Tamponadii Onnee.
• Waldaa Onnee Ameerikaa (AHA) fi Kolleejjii Onnee Ameerikaa (ACC, Yunaayitid Isteetis): Qajeelfama AHA/ACC Deeggarsa Jireenya Onnee fi Ujummoolee Ujummoolee Guddaa (ACLS) 2020 fi Yaada Kilinikaalaa ASE/AHA Suuraa Onnee fi Ujummoolee Dhiigaa Dhukkubsattoota Dhukkuba Ujummoolee Ujummoolee Ujummoolee Ujummoolee Maltimodality Dhukkubsattoota Dhukkuba Onnee Qaban.
• Mana Maree Resuscitation UK & National Institute for Health and Care Excellence (NICE, United Kingdom): Qajeelfama Deeggarsa Jireenyaa Sadarkaa Ol’aanaa (ALS): Sababoota Onnee Duubatti Deebi’uu Danda’an (4 Hs fi 4 Ts - Cardiac Tamponade).
• Spodick DH (New England Journal of Medicine): Acute Cardiac Tamponade (Kaarvoota dhiibbaa-volume pericardial, wal-irratti hirkattummaa ventricular, fi pulsus paradoxus physiology).
• Federeeshinii Waldaalee Fannoo Diimaa fi Ji'a Diimaa Idil-addunyaa (IFRC) & ANZCOR: Qajeelfama Gargaarsa Jalqabaa Dhukkubbii Garaa Cimaa, Hafuura Baafannaa, fi Rifannaa Marsaa Marsaa.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Tampoonade onnee fi garaa keessaa seenuu trauma triage
• Pericarditis, myocarditis, fi dhukkubbii garaa vaayirasii boodaa alaabaa diimaa
• Obomboleettii shookii pacemaker ykn ICD defibrillator fi infekshinii kiisha meeshaa
• Aortic dissection fi ruptured abdominal aortic aneurysm
• Beekkamtii rifachuu fi gargaarsa jalqabaa hatattamaa