Dhukkuba Decompression Erga Balali'anii Booda, Ear Barotrauma, fi Imala Medical Fitness¶

Xiyyaara daldalaatiin balali’uun ykn battalumatti erga bishaan keessaa cuuphamee booda gaara olka’aa qaxxaamuruun qaamni kee dhiibbaa qilleensa naannoo saffisaan akka hir’atu saaxila. Xiyyaaronni daldalaa kaabinoota dhiibbaa qaban qabaatanis, istaandardiin aviyeeshinii federaalaa fi idil-addunyaa dhiibbaan kaabinii olka’iinsa doonii irratti gara meetira 1,830 hanga 2,440 (6,000 hanga 8,000 feet) olka’iinsa galaanaa irraa gara walqixaatti akka gadi bu’u hayyama. Kufaatiin dhiibbaa kun tilmaamaan hawaa 0.75 absoluutii wajjin walqixa, sadarkaa galaanaa irratti hawaa 1.0 irraa gadi bu’a. Ammas dhiigaa fi tishuuwwan kee keessatti naayitiroojiinii bulbulame hafe kan cuuphaa cuuphaa irraa baattee deemte, ykn kiisha qilleensaa gurra gidduu, qaawwa saayinisii, bakka baqaqsanii hodhuu dhiheenyatti godhame ykn niwumotooraksii qilleensa hin qabne keessaa yoo qabaatte, dhiibbaan akka tasaa kun dhukkubbii naafa ta’e, gurra keessaa dhaabbataa ta’ee gurra dhabuu ykn arteriin gaazii lubbuu namaa galaafatu qilleensa gidduu keessatti embolism nama ajjeesu kakaasuu danda’a.

Yeroo balalii boqonnaa boodaatti dhukkubbiin lafee fi lafee dugdaa si mudatus, dhiibbaa gurraa hamaa gadi bu’uu irratti wal hin qixxaanne waliin rakkachaa yoo jiraate, ykn miseensi maatii tokko biyya alaa hospitaala erga cimee booda balalii idil-addunyaa yaabbachuuf yaala fayyaa ta’uu fi dhiisuu isaa madaaluu, beekamtii saffisaa fi pirootokooliin fiiziyoloojii cimaan miidhaan dhaabbataa akka si mudatu taasisa. Qajeelfamni kun tarkaanfiiwwan hatattamaa balalii keessatti dhukkuba dhiibbaa hir’isuu shakkamaniif, Divers Alert Network (DAN) fi Undersea and Hyperbaric Medical Society (UHMS) balali’uu duraa yeroo lafa gubbaa, sochii nageenya qabu kan barootrauma otic fi sinus hamaa, fi seera Waldaa Meedikaalaa Aerospace (AsMA) MEDIF fitness-to-fly kan hammatudha.

Amma kana godhi¶

1. Erga cuuphaa booda mallattoon niwurooloojikaalaa ykn lafee walqabatee yoo mul’ate battalumatti balaa yaalaa hatattamaa labsi. Yoo ati ykn hiriyyaan kee dhukkubbii lafee gadi fagoo, gogaan mottling, humbness, tingling, garagalchuu, jijjiirama ijaa, ykn hafuura kutuu yeroo balali’uu ykn konkolaachisaa gaara irratti dabarsuu erga scuba diving booda, button immediately call attendant dhiibaa ykn harkisaa over gochuun lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbilaa (911 Ameerikaa fi Kaanaadaa keessatti, . 112 guutuu Gamtaa Awurooppaa keessatti, . 999 Yunaayitid Kingidam keessatti) fayyadamuun keenya lakkoofsa balaa tasaa galmee.
2. Hatattamaan oksijiinii yaalaa dhibbeentaa 100 dhangala'aa guddaa qabu gaafadhu. Hojjetoota kaabinii ykn ogeeyyii fayyaa gargaarsaa itti himi: "Ani nama bishaan keessaa cuuphamu sa'aatii 48 darban keessatti bishaan keessa cuuphameedha, dhukkubni dhiibbaa hir'isuun shakkame na mudachaa jira. Yeroo ammaa kana oksijiinii dhibbeentaa 100 dhangala'aa olaanaa walitti fufiinsa qabu na barbaachisa." Gareen hojjettootaa haguuggii hafuura baafannaa hin qabne ykn valve fedhii xiyyaarichaa keessatti yoo jiraate akka fayyadaman gaafadhu meeshaa yaalaa hatattamaa, kanuulaa hidhii dhangala’aa xiqqaa qabu osoo hin taane.
3. Qajeelfama hakiima haayperbaariik argachuuf Sarara Ho’aa Hatattamaa Sa’aatii 24f Divers Alert Network (DAN) qunnamaa. Akkuma Wi-Fi saatalaayitii, bilbila qilleensa irraa gara lafaatti fayyadamuu, ykn mallattoo seelota lafaa qabaatteen, Sarara Ho’aa Hatattamaa DAN bilbila +1-919-684-9111 (addunyaa guutuutti, bilbila walitti qabuu fudhatama) ykn sarara bilbilaa DAN Europe irratti +39-06-4211-8685 kanaaf ogeessi qoricha cuuphaa to’annoo yaalaa lafaa daandiin xiyyaaraa (kan akka MedAire ykn Stat-MD) waliin qindoominaan golee haayperbaariik bakka baay’ee hojiirra jiru isa dhiyoo jiru argachuu danda’a.
4. Dhukkubsataa diriiraa (supine) kaa’uu fi yoo guutummaatti of wallaalee bishaan qulqulluudhaan bishaan itti naquu. Nama dhibee kanaan qabame garagalchuu ciisuu. Miila ol hin kaasinaa ykn dhukkubsataa mataa gadi hin kaa’inaa (Trendelenburg position), sababiin isaas mataa gadi garagalchuun dhiibbaa ujummoo sammuu dabaluu fi dhiita sammuu hammeessa. Dhangala’oo alkoolii hin qabne, kaafeeniin irraa bilisa ta’e afaaniin kennuu yoo namni sun nagaan liqimsuu danda’e.
5. Yeroo gurra walqixxeessuutti akka tasaa vertigo, tinnitus, ykn dhageettii dhabuun yoo sitti dhaga’ame hatattamaan hidhii afuufuu dhiisi. Yoo gurra kee pop gochuuf yaaliin godhame akka tasaa miira naanna’uu, sagalee guddaa dhageessisuu, ykn dhageettii cufuu fide, membraan foddaa geengoo ykn oovaalii gurra kee keessaa (inner ear barotrauma) ciccitee ta’uu danda’a. Sochii Valsalva raawwachuu dhiisi, qajeelee taa’i, boorsaa ulfaataa dhiphisuu ykn kaasuun irraa fagaadhu, yeroo bu’u madaallii gurraa, hidhii fi qoonqoo (ENT) hatattamaa barbaadi.
6. **Balalii irratti gonkumaa hin yaabbatin ykn meetira 610 (2,000 feet) ol konkolaachisaa osoo hin xumurin dura. Kaffaltii jijjiirraa daandiin xiyyaaraa kaffaluun galaana tokko irraa meetira 11,000 (36,000 feet) irratti laamsha'uu lafee dugdaatti rakkachuu wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu xiqqaadha.

flowchart TD
    A["Imaltuu Balalii ykn Gaara Dabarsa Irratti Mallattoo Cimaa Uummataa Jiru"] --> B{"Imaltuun Sa'aatii 72 Darbe Keessatti Scuba Dive Moo Freedive Godhee?"}
    B -->|"Eeyyee"| C{"Mallattoolee: Dhukkubbii Lafee, Lafee, Vertigo, Rash, ykn Hafuura Gabachuu?"}
    B -->|"Lakki"| D{"Mallattoolee: Dhukkubbii Gurraa/Saayinoosii Cimaa, Popping, Moo Tasa Gurri Duuchuu?"}
    C -->|"Eeyyee - DCS ykn Umurii shakkame"| E["Hatattamaan Garee Kaabinii Akeekkachiisaa fi Oksijiinii 100% Dhangala'aa Ol'aanaa Gaafadhaa"]
    E --> F["Dhukkubsataa Diraamaa (Supine) kaa'uu + Yoo Dammaqee Bishaan Afaanii Kennuu"]
    F --> G["To'annoo Yaalaa Lafa Qunnamtii Paayileetii Gaafadhu + Olka'iinsa Kaabinii Gadi / Dabarsa Gaafadhu"]
    G --> H["Jijjiirraa Gola Haayiperbaariikiif Yeroo Bu’an Sarara Ho’aa Hatattamaa DAN (+1-919-684-9111) bilbili"]
    D -->|"Dhukkubbii Gurraa/Saayinoosii Qofa"| I["Dhangala’oo Afaaniin Fudhachuu, Liqimsuu, Toynbee, ykn Gentle Lowry Maneuver + Oxymetazoline Spray fayyadamuu"]
    D -->|"Tasa Vertigo, Nausea, ykn Sensorineural Deafness"| J["Barotrauma Gurra Keessaa / Perilymph Fistula Shakkame: Valsalva Guutummaatti Dhaabuu"]
    J --> K["Mataa Olkaasuun, Dhiphina ykn Hidhii Afuufuu irraa fagaachuu, Yeroo Dhuftan Madaallii ENT Hatattamaa Barbaaduu"]

Erga cuuphamee booda balali'uun ykn gaara olka'aa qaxxaamuruun maaliif dhukkuba decompression sickness kakaasa¶

Yeroo qilleensa dhiibbaa qabu ykn naayitiroojii qilleensaa badhaadhina bishaan jalatti hafuura baafattan, humnoonni dhiibbaan bishaanii naannoo dabaluu gaasii naayitiroojiinii alveolii somba keessanii qaxxaamuree gara dhiigaa fi tishuuwwan qaama keessaniitti galcha. Bishaan galaanaa meetira 10 (33 feet) hunda dhiibbaa qilleensa 1.0 (kiloopaaskaalii 101.3 ykn paawundii 14.7 iskuweer inchii tokkotti) dabalata. Dhuma cuuphaa irratti gara bishaan gubbaatti yeroo ol baatu dhiibbaan naannoo sanaa gadi buʼa, kunis naayitiroojiiniin bulbulame tishuuwwan kee keessaa akka babalʼatee gara somba keetti deebiʼee akka hafuura baafatu godha.

Bishaan keessaa guutummaatti mallattoo malee erga baatee boodas, tishuuwwan kee suuta suutaan qulqulleessan (kan akka lafee, lafee, tendons, myelin lafee dugdaatti, fi cooma adipose) sa’aatii 12 hanga 48tti naayitiroojiinii bulbulameen supersaturated ta’anii hafu. Algoritmoonni dhiibbaa hir’isuu (decompression algorithms) yeroo gaazii irraa fagaattu dhiibbaa qilleensaa sadarkaa galaanaa (1.0 ATA, ykn 760 mmHg) irratti akka turtu tilmaamuun saffisa olka’iinsa nageenya qabu shallagu.

Fiiziksii dhiibbaa kaabinii xiyyaara daldalaa¶

Imaltoonni hedduun dogoggoraan kaabinoonni daandiiwwan xiyyaaraa daldalaa dhiibbaa sadarkaa galaanaa irratti dhiibbaa akka qaban amanu. Fuulaajii xiyyaaraa dhiibbaa sadarkaa galaanaa guutuutti dhiibbaa gochuun meetira 10,600 hanga 12,500 (miiti 35,000 hanga 41,000) irratti osoo deemuu dadhabbiin garmalee qaama xiyyaaraa irratti kaa'a. Dambiiwwan Bulchiinsa Aviyeeshinii Federaalaa Yunaayitid Isteetis (FAA) (14 CFR § 25.841) fi istaandaardii Ejensii Nageenya Aviyeeshinii Gamtaa Awurooppaa (EASA) jalatti, xiyyaaronni daldalaa yeroo imala idileetti olka’iinsa dhiibbaa kaabinii ol’aanaa meetira 2,438 (8,000 feet) akka qabaataniif qophaa’aniiru:

• Xiyyaaronni qaama dhiphoo fi qaama bal’aa qaban istaandaardii (kan akka Boeing 737, 767, 777, fi Airbus A320/A330): Olka’iinsa kaabinii 1,830 fi 2,438 meetira (6,000 hanga 8,000 feet) gidduutti eeguu, kunis dhiibbaa baroomeetirii naannoo 0.75 hanga 0.80 hawaa (565 hanga 609 mmHg).
• Xiyyaaronni walnyaatinsaa (kan akka Boeing 787 fi Airbus A350): Olka'iinsa kaabinii gadi aanaa 1,524 hanga 1,830 meetira (5,000 hanga 6,000 feet), ykn tilmaamaan 0.80 hanga 0.83 hawaa eeguu.
• Xiyyaaronni fi helikooptaroota odola-hopper dhiibbaa hin qabne: Xiyyaaronni xixiqqoo tarbooprop ykn piston commuter odola dive gidduutti fayyadaman yeroo baayyee dhiibbaa kan hin qabnee fi imaltoota kallattiin dhiibbaa naannoo olka’iinsa balalii isaanii isa qabatamaa ta’eef saaxilu.

Sadarkaa galaanaa (1.0 ATA) irraa gara kaabinii xiyyaaraa meetira 2,438 (8,000 feet, ykn 0.75 ATA) irratti deemuun bishaan galaanaa meetira 3.3 (11 feet) irraa gara gubbaatti ol bahuu wajjin fiiziyoloojiidhaan walfakkaata. Dhiibbaan naannoo dhibbeentaa 25 gadi bu’uun sun maaykiroobubbee naayitiroojiinii haftee tishuuwwan keessan keessa jiru gara bubbee gaazii mallattoo qabuutti akka babal’atu taasisa, kunis kaappilaarii ugguruu, qoloo narvii diriirsuu fi Dhukkuba Decompression Sickness (DCS) kakaasa.

Kiyyoo gaara dhokataa odola cuuphaa irratti¶

Dhukkuba olka’iinsa irraa kan ka’e dhiibbaa hir’isuu (decompression sickness) qabamuuf xiyyaara yaabbachuun si hin barbaachisu. Bakka volkaanoo cuuphamuu hedduu irratti, manneen daldalaa qarqara galaanaa cuuphamuu sadarkaa galaanaa irra taa’anii kan taa’an yoo ta’u, karaan guddaan gara riizoortii ykn buufata xiyyaaraa keessanitti deebi’u immoo citaa olka’aa irra ol ba’a:

• Hawaii (Big Island and Maui): Daandii Saddle Road Kona fi Hilo gidduu jiru konkolaachisuun gara 2,021 meetira (6,632 feet) ol ba'a, Haleakala ol oofuun immoo 3,055 (10,023 feet) ga'a.
• Odoola Kaanaarii, Odoola Reunion, Bali, Taiwan, fi Costa Rica: Daandiiwwan gurguddoon qarqara galaanaa irraa gara biyya keessaatti akka idileetti qarqara galaanaa irraa daqiiqaa 45 keessatti 1,000 fi 2,500 meetira (3,300 hanga 8,200 feet) gidduutti darbiinsa gaaraa qaxxaamuru.

Konkolaachisaan ykn konkolaataa keebiliin kamiyyuu meetira 300 hanga 610 (1,000 hanga 2,000 feet) ol battalumatti erga scuba diving booda balaa bubble-expansion xiyyaara dhiibbaa qabu keessatti balali'uu wajjin wal fakkaatu qaba.

Qajeelfama ofiisaa balalii duraa yeroo balalii lafaa (DAN fi UHMS) .¶

Dhukkuba olka’iinsa irraa kan ka’e dhiibbaa hir’isuu ittisuuf, Divers Alert Network (DAN) fi Waldaan Meedikaalaa Galaana Jalaa fi Haayiperbaariik (UHMS) qajeelfama waliigaltee hundeessuun yeroo xiqqaa sadarkaa galaanaa irratti eeguu qabdan erga cuuphaa isa dhumaa keessaa baatee booda gara olka’iinsaatti ol ba’uu ykn xiyyaara daldalaatiin balali’uu kee dura ibsu.

Gabatee murtii gidduugaleessa fuula balalii duraa¶

Dhukkuba balalii keessaa dhiibbaa hir’isuu (DCS) adda baasuu fi bulchuu .¶

Mallattoon dhukkuba dhiibbaa hir’isuu olka’iinsa irraa kan ka’e yeroo baay’ee yeroo xiyyaarri jalqaba gara olka’iinsa irra deemuutti ol ba’u (erga ka’ee daqiiqaa 20 hanga 60 keessatti) ykn balali’ee sa’aatii jalqabaa lamaa hanga afuriitti jalqaba. Ogeeyyiin fayyaa dhukkuba decompression Type I (Musculoskeletal, Cutaneous, and Lymphatic) fi Type II (Neurological, Inner Ear, and Cardiopulmonary) jechuun ramadu, haa ta’u malee lamaan isaanii iyyuu madaallii yaalaa hatattamaa oksijiinii dhibbeentaa 100 fi hyperbaric kan barbaadu sababiin isaas Gosti I yeroo baay’ee xiyyaarichi olka’iinsa irra osoo jiruu gara Gosa IItti waan guddatuuf.

Mallattoolee fi mallattoolee dhukkuba dhiibbaa hir’isuu (post-dive decompression sickness).¶

• Gosa I DCS (Dhukkubbii Qofaaf fi Gogaa):
  • Dhukkubbii gadi fagoo periarticular joint pain ("The Bends"): Dhukkubbii dull, gadi fagoo lafee guddaa keessaa, baay'inaan garba, jilba, jilba, ykn jilba. Dhukkubbiin lafee DCS akka ciccituutti, yeroo baay’ee sochii lallaafaadhaan hin hammaatu, akkasumas naannoo lafee sanaatti cuff dhiibbaa dhiigaa afuufuun yeroodhaaf dhukkubbii hir’isuu danda’a.
  • Cutaneous DCS (Cutis Marmorata / Skin Bends): Qufa cimaa itti aansuun qaama, garba, garaa, ykn garaa keessaa citaa, marbled, diimaa-diimaa ykn adii bifa diimaa qabu. Qorannoon yaalaa akka agarsiisutti cutis marmorata shunt onnee mirgaa gara bitaatti (Patent Foramen Ovale, ykn PFO) wajjin walitti dhufeenya cimaa kan qabuu fi yeroo baayyee DCS lafee dugda ykn sammuu niwurooloojikaalaa dursa.
  • Dhiita’uu limfii: Dhiita’uu boolla (localized pitting edema) ykn limfii lallaafaa dallaa garaa, jilba ykn jilbaatti.
• DCS gosa II (Nurological fi Cardiopulmonary Lubbuu Balaafamaa):
  • DCS lafee dugdaa: Miila, miila, ykn harka keessatti lafee dugdaa ykn piini-fi-needles tingling (paresthesia); miila tartiibaan dadhabuu; karaa xiyyaaraa gadi deemuun rakkachuu; naannoo garaa ykn qaama saalaa irratti dhiphina baandii fakkaatu; ykn akka tasaa fincaan baasuu dadhabuu (neurogenic bladder retention) ykn to’annoo garaachaa dhabuu.
  • DCS sammuu: Mataa dhukkubbii cimaa, jeequmsa ijaa (bakka jaamaa, mul’ata tuneel, mul’ata dachaa), dubbii dadhabuu, burjaajii, dadhabbiin garmalee, ykn dadhabbii gama tokkoon fakkeessuun a dhiigni sammuu keessatti dhangala’uu.
  • DCS gurra keessaa (Vestibular Bends / "The Staggers"): Akka tasaa garagalchuu, garaa kaasaa fi garaa kaasaa, fedhii malee ijaa raasuu (nystagmus), fi madaallii dhabuu.
  • Cardiopulmonary DCS ("The Chokes"): Dhukkubbiin garaa gubaa garaa jalaa, qufaa goggogaa hafuura gadi fagootiin kan ka'u, saffisaan hafuura baafachuu gadi fagoo, fi cyanosis kan venous gas emboli filtara sombaa lolaasuun dhufu. Kunis daqiiqaa muraasa keessatti gara kufaatii marsaa dhiigaa (circulatory collapse) ta’uu danda’a.

Pirootokoolii balaa tasaa tartiiba tartiiba kutaa xiyyaaraa keessaa¶

Yoo ati ykn hiriyaan kee cuuphaa keessa jirtu tokko osoo qilleensa keessa jirtuu mallattoolee kana keessaa tokko yoo si mudate:

1. Hatattamaan Lead Flight Attendant (Purser) beeksisaa mallattoolee keessan hin dhoksinaa. Divers yeroo tokko tokko xiyyaara irratti callisanii kan ilaalan seera balali'uu booda cuuphamuu cabsuu ykn balaliin gara biraatti akka jijjiiramu gochuu isaaniitiin komatamuu waan sodaataniif. Oksijiinii harkifachuun osoo bubbee naayitiroojiinii lafee dugda kee galaana tokko keessa dhiibee jiruu dhaabbataadhaan akka laamsha’u gochuu danda’a.
2. To'annoo yaalaa lafaa daandiin xiyyaaraa kakaasuuf jecha yaalaa sirrii ta'e ibsi: > "Ani nama scuba diver ta'ee dhukkuba acute Decompression Sickness kan olka'iinsa kaabiin irraa ka'e mudachaa jira. Maaloo hatattamaan Kaapteenii fi ogeessa fayyaa aviyeeshinii lafa irraa (MedAire ykn Stat-MD) keessan qunnamaa. Oksijiinii yaalaa dhibbeentaa 100 walitti fufiinsa qabu saffisa yaa'aa ol'aanaa ta'een na barbaachisa."
3. Sirna geejjibaa oksijiinii xiyyaaraa fooyyessuu:
   • Qaruuraa oksijiinii imaltootaa socho’aa istaandaardii xiyyaarota daldalaa irratti yeroo baay’ee to’ataa dhangala’aa dhaabbataa daqiiqaa tokkotti 2 liitira (LPM) ykn 4 LPM irratti kaa’amee karaa kaanuulaa hidhii salphaa ykn haguuggii bu’uuraatiin qindaa’a.
   • dhukkuba dhiibbaa hir’isuu keessatti oksijiiniin zeeroo-naayitiroojiinii dhiqannaa akka uumuuf akka naayitiroojiiniin saffisaan bubbee keessaa babal’atu akka ta’e hojjettoota kaabiniif safuudhaan ibsi. Gareen xiyyaarichaa Enhanced Emergency Medical Kit (EEMK) Non-Rebreather Mask with reservoir Mask akka ilaalan gaafachuu fi regulator siliindarii oksijiinii gara haala yaa’a isaa isa olaanaa (10 hanga 15 LPM)tti saaguu, yeroo balalii hafe keessatti dhiyeessii siliindarii hordofuu.
4. Kaapteeniin yoo hojiidhaan danda'ame olka'iinsa dhiibbaa kaabinii akka gadi buusu gaafadhu:
   • Gosa xiyyaaraa, tiraafikaa naannoo qilleensaa fi kuufama boba’aa irratti hundaa’uun, hojjettoonni balalii harkaan too’ataa dhiibbaa kaabinii dhiibbaa garaagarummaa guddaa sadarkaa balalii gadi aanaa irratti akka eegu saaguu danda’u, kunis olka’iinsa kaabinii gara sadarkaa galaanaatti (ykn meetira 600 hanga 1,200 / miila 2,000 hanga 4,000) hir’isa. Firaakshiniin qilleensaa dhiibbaan kaabinii dabale hundi akkaataa Seera Boyle (\(P_1 V_1 = P_2 V_2\)) tiin bubbee naayitiroojiinii qaamaan dhiiba.
   • Yoo namni bishaan keessa cuuphamu balalii dheeraa irratti mallattoolee niwurooloojikaalaa ykn onnee fi sombaa gosa II (laafina miilli, laamsha'uu, ujummoo fincaanii qabachuu, burjaajii, ykn "the chokes") qabaate, to'annoon yaalaa lafaa akka idileetti Kaapteeniin dandeettii qoricha haayperbaariik qabutti hatattamaan gara buufata xiyyaaraa dhiyoo jirutti akka dabarsuu yaalaa ni gorsa.
5. Iddoo wal-qixaa (horizontal positioning) fi bishaan afaaniin (oral hydration) eeguu:
   • Teessoo guutummaatti diriiraa ykn diver teessoo tarree duwwaa irra kaa’i dheerina sabbata teessoo yeroo jeequmsiitti qabame.
   • Namni bishaan keessa cuuphamu yoo guutummaatti dammaqee fi hin garaa kaa’e sa’aatii jalqabaa keessatti bishaan mililiitira 500 hanga 1,000 (dhangala’aa awunsii 17 hanga 34) ykn furmaata bishaan deebisee kennuu akka dhugu taasisi. Qilleensa goggogaa kaabinii fi fincaan cuuphamuu irraa bishaan hir’isuun hemoconcentration fida, kunis ischemia tissue naannoo bubbles naayitiroojiinii hammeessa.
   • Aspiriin ykn ibuprofen yoo ogeessa dive qajeelfama kenne malee hin kennin, yoo booda hospitaala keessatti yaalaman gonkumaa naayitraas oksaayidii anesthesia hin kenninaa, sababiin isaas naayitraas oksaayidiin gara bubbee naayitiroojiinitti babal'atee saffisaan waan babal'atuuf.
6. Kompitara dive dhukkubsataa irratti hidhamee ykn boorsaa harka isaanii keessa kaa'uu:
   • Hakiimni haayperbaariik hospitaala fudhatu keessatti argamu galmee yeroo gadi fageenyaa kompiitara cuuphaa ni sakatta’ee Gabatee Wal’aansa Galaanaa Ameerikaa 6 (pirootokoolii istaandaardii sa’aatii 4 daqiiqaa 45 kan oksijiinii irra deebiin dhiibbaa haayperbaariik ATA 2.8 / gadi fageenya meetira 18 walqixa ta’e) ykn gabatee dheerate gidduutti filachuuf ni hojjeta.

Yeroo balalii fi gaara ol ba’u barotrauma gurraa fi saayinisii cimaa¶

Imaltoonni scuba diving gonkumaa hin beekne illee yeroo balalii daldalaa, gondola yaabbachuu, ykn konkolaataa darbiinsa gaara cirrachaa yeroo hunda aerotitis media (otic barotrauma) fi aerosinusitis (sinus barotrauma) ni mudatu. Seera Boyle fi anatoomii tuubii Eustachian hubachuun dhukkubbii gurra giddu galeessaa fi balaa gurra keessaa baqaqsanii hodhuu hatattamaa adda baasuuf si dandeessisa.

Maaliif gadi bu'uun gurra keetif balali'uu caalaa balaa guddaa qaba¶

Akka Seera Booyil tti, ulfaatinni ulfaatina gaasii dhaabbataa tokkoo teempireechara dhaabbataa irratti dhiibbaa isaa isa guutuu wajjin walmadaala faallaa ta’a. Jijjiiramni pirooppoorshinaalaa guddaan heddummina gaazii naannoo sadarkaa galaanaatti (meetira 0 fi 2,440 / meetira 8,000 gidduutti):

• Yeroo ka'uu fi ol ba'uu (Ascent): Dhiibbaan kaabinii 1.0 ATA irraa gara 0.75 ATAtti yeroo gadi bu'u qilleensi qaawwa gurra gidduu keessanii keessa qabame tilmaamaan dhibbeentaa 33 babal'ata. Dhiibbaan gurra gidduu keessan keessa jiru dhiibbaa kaabinii gara 15 hanga 20 mmHg erga caalee booda, qilleensi babal’achaa jiru Eustachian tube kan socho’u akka valve flapper karaa tokkootti akka hin hojjenne dhiibee, bubbee gara dugda hidhii keessaniitti baasa. Dhukkubbiin olka’iinsaa yeroo baay’ee qaawwa saayinisii cufame keessatti ykn yeroo alternobaric vertigo qofa kan mul’atu yoo ta’u, gurri tokko akka tasaa qilleensa ba’u, inni kaan immoo dhiibbaa keessa turu.
• Yeroo qubannaa (Descent): Xiyyaarri kun daqiiqaa 20 hanga 30 keessatti gara sadarkaa galaanaatti deebi'ee yeroo gadi bu'u dhiibbaan kaabinii 0.75 ATA irraa gara 1.0 ATAtti deebi'a. Kiisiin qilleensaa gurra gidduu keessan keessa jiru volumeen isaa dhibbeentaa 25n xiqqaata, kunis iddoo gurra gidduu keessaa vaakiyuumii fira (relative vacuum) uuma. Tuubii Yuustaashiyaan harki sadii keessaa lama gadii tuubii lallaafaa kan kufe waan ta’eef, maashaalee garaa lallaafaa fi faariinsii (liqimsuu, qoosuu, ykn walqixxeessuudhaan) tuubii sana harkisuu fi qilleensi gara gurra giddu galeessaatti akka yaa’u gochuuf **maashaalee garaa lallaafaa fi faaruu kee dammaqinaan walitti hidhuu qabda.
• The Locking Phenomenon (At roughly 90 to 120 mmHg differential): Yoo jalqaba xiyyaarichi gadi bu'uu keessa rafte ykn qorra ykn alarjii irraa kan ka'e dhiita'uu mucosal qabaatte, dhiibbaan kaabinii olka'aa jiru kan qoochoo gurra keetiin ala jiru dallaa lallaafaa tuubii Eustachian kee flat shut ta'e ni dhidhiita. Garaagarummaan dhiibbaa tuubii qaxxaamuree 90 hanga 120 mmHg (tilmaamaan gadi bu’iinsa meetira 900 hanga 1,200 / miila 3,000 hanga 4,000 osoo wal hin qixxaanne) erga ol ta’ee booda, vaakiyuumiin negaatiivii humna humna maashaa garaa lallaafaa keetii caaluun tuubii Eustachian cufa. Liqimsuu fi qoonqaan kana booda tuubii sana banuun hin danda’amu, qoochoo gurraa gara keessaatti diriira, ujummoon dhiigaa foolii gurraa gidduu jiru ni ciccita (hemotympanum), akkasumas qoochoo gurraa bocamuu danda’a.

Tooftaalee walqixxeessuu gurraa nageenya qabuu fi balaa qabu¶

Barotrauma Gurra Giddugaleessaa Barotrauma Gurra Keessaa (Perilymph Fistula) irraa adda baasuu .¶

Yeroo balali'uu ykn erga bishaan keessa cuuphamuu booda dhukkubbiin qara akka tasaa ykn gurra keessan keessatti pop yoo isinitti dhaga'ame, miidhaawwan adda addaa lama addaan baafadhaa:

• Barotrauma Gurra Giddugaleessaa (Ciccituu Meembraanii Tiimpaanii / Hemotympanum):
  • Mallattoolee: Yeroo gad bu'uu dhukkubbiin dhiibbaa qaraa dabaluu kan erga sharp pop ta'ee booda hir'achuu danda'u, itti aansuunis muffled conductive hearing loss, miira guutuu ykn dhangala'aa qaama gurraa duuba, yeroo tokko tokko immoo dhiigni ykn dhangala'aan ifa ta'e xiqqaan karaa gurraa keessaa dhangala'uu.
  • Gargarsa jalqabaa: Gurra guutummaatti goggogaa taasisuu. Gurra qoochoo gurraa bocame jedhamee shakkame keessa gonkumaa copha gurraa, bishaan, zayita, haayidiroojiinii peerooksaayidii, ykn suufii hin kaa'inaa. Irra caalaan boca gurraa kan nama gaddisiisu torban 2 hanga 6 keessatti ofumaan fayyu, haa ta’u malee hakiimni gurra sakatta’uu qaba.
• Barotrauma Gurra Keessaa (Ciccabuu Foddaa Geengoo ykn Ovaalii / Perilymph Fistula):
  • Mallattoo: Gurra cufame dirqiin akka pop gochuuf yaalu forceful Valsalva maneuver booda battalumatti ni mul'ata. Battalatti rotational vertigo (kaabiin naanna'a), garaa kaasaa fi garaa kaasaa, sagalee guddaa boo'uu ykn sagalee tinnitus, fi gadi fagoo sensorineural hearing loss (narviin gurra sana keessatti gurri dhabuu) si mudata.
  • Tarkaanfii hatattamaa: Kana jechuun meembraaniin micciiramaan gurra kee gidduu fi kookilii gurra kee keessaa dhangala'aan guutame adda baasu ciccitee, dhangala'aa perilymph gurra keessaa dhangala'eera. Hidhii afuufuu fi walqixxeessuu hunda hatattamaan dhaabaa. Mataa keessan digrii 30 hanga 45 ol kaastanii taa'aa, boorsaa ulfaataa dhiphisuu ykn kaasuun irraa fagaadhaa, kallattiin buufata xiyyaaraa irraa gara kutaa balaa tasaa Otolaryngologist (ENT surgeon) waamicha irratti argamuun deemaa. Dhageettii dhaabbataa baraaruuf kortikoostirooyidiin hatattamaan, siree irratti boqochuu ykn baqaqsanii hodhuun fistuulaa irratti cicciruu barbaachisa.

Haala fayyaa biroo waliin balali’uu: Seera dandeettii qaamaa Waldaa Meedikaalaa Aerospace (AsMA).¶

Haalli dhiibbaa kaabin hir'isuun balaa yaalaa hatattamaa uumu qofa miti. Seera Boyle jalatti kiisha qilleensaa qaama namaa keessaa qabame kamiyyuu olka'iinsa kaabinii meetira 2,438 (8,000 feet) irratti dhibbeentaa 30 hanga 35 babal'ata. Imaltoota fayyaa ta’an keessattillee dhiibbaan oksijiinii dhiiga arteriin gartokkee (\(PaO_2\)) sadarkaa galaanaa irratti tilmaamaan 95 hanga 100 mmHg irraa gara 55 hanga 60 mmHgtti gadi bu’a olka’iinsa kaabinii miila 8,000 irratti (pulse oximeter \(SpO_2\) naannoo dhibbeentaa 88 hanga 91).

Yoo biyya alaa keessatti miidhaan, baqaqsanii hodhuu, ykn dhukkubni si mudate, daandiiwwan qilleensaa balalii daldalaa gara manaatti akka yaabbattu osoo hin hayyamiin dura yeroo Waldaa Meedikaalaa Aerospace (AsMA) fi Waldaa Geejjibaa Qilleensaa Idil-addunyaa (IATA) Medical Manual clearance intervals dirqisiisu.

Imala xiyyaaraa daldalaa dura yeroon eegaa yaalaa dirqamaa (qajeelfama IATA / AsMA) .¶

Akkaataa Qulqullina Fayyaa Daandii Xiyyaaraa (IATA MEDIF Form) fi gidduu seensaa inshuraansii imala argachuu dandeessan¶

Yoo yaala dive decompression therapy, lafee cabe, sombaa, ykn baqaqsanii hodhuu biyya alaa irraa fayyaa jirta ta’ee fi daandiin xiyyaaraa daldalaatiin gara manaatti balali’uu yoo barbaadde:

1. Dhaandii xiyyaaraa yoo xiqqaate sa'aatii 48 hanga 72 dura unka Gargaarsa Addaa / Deeskii Meedikaalaa (MEDIF) gaafachuu:
   • Daandiiwwan qilleensaa idil-addunyaa hundi jechuun ni danda’ama Unka Odeeffannoo Yaalaa IATA (MEDIF) kan kutaa lamaa sadarkaa isaa eeggate fayyadamu.
   • Kutaa 1ffaan imaltuu ykn bakka bu’aa imalaatiin xumurama (lakkoofsa balalii, fedhii wiilcheeri, gaaffii siree, ykn saffisa yaa’a oksijiinii balalii keessaa tarreessuun).
   • Kutaan 2ffaan hospitaala naannoo keessan jiruun hakiima isin hordofuun xumuramee mallattaa’ee jira (qorannoo sirrii, sadarkaa himoogilobiinii, guutuu oksijiinii qilleensa kutaa \(SpO_2\), guyyaa cuuphaa ykn baqaqsanii hodhuu isa dhumaa, tuuboo garaa baqaqsanii hodhuu ykn kaastoonni kamiyyuu addaan ba’uu fi dhiisuu isaanii, fi eegduun yaalaa barbaachisaa ta’uu isaa tarreessa).
2. Tikeetii manaa keessan qabachuu keessan dura Inshuraansii Imala / Gargaarsa Meedikaalaa Daayirektara keessanii waliin qindoominaa:
   • Yoo dhukkuba decompression ykn balaa fayyaa cimaa kan biraa biyya alaa keessatti si mudate, qajeelfama keenya dubbisi balaa yaalaa hatattamaa fi biyya alaa baqachuu akkasumas inshuraansii imala keessaniif wiirtuu gargaarsa hatattamaa sa’aatii 24 hojjetu hatattamaan bilbilaa.
   • Dhukkuba hamaa Gosa II decompression hordofuun, balaliin daldalaa olka'iinsa kaabinii miila 8,000 irratti, wal'aansa hyperbaric booda sa'aatii 72 booda illee, yeroo tokko tokko mallattoo niwurooloojikaalaa deebi'ee dhufu fiduu danda'a. Haala cimaa ta’een, inshuraansii cuuphaa ykn imaammanni yaalaa imala keessanii ambulaansii qilleensaa dhiibbaa sadarkaa galaanaatiin baqachuu (bakka xiyyaarri yaalaa of kenne kaabiin isaa dhiibbaa sadarkaa galaanaa 1.0 ATA tti dhiibbaa godhamee balali’u) ni qopheessa, kanaaf imala gara manaatti deemtan irratti dhiibbaan dhiibbaa hir’isuu zeeroo isin mudata.

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Erga snorkeling ykn bishaan gubbaatti dambalii booda battaluma sanatti nagaadhaan balaliʼuu nan dandaʼaa?¶

Yoo bishaan jalatti osoo hin cuuphamin karaa snorkel hafuura baafachuun bishaan gubbaa qofa dabsite, naayitiroojiinii dabalataa zeeroo kuufattee jirta, battalumatti balali'uu dandeessa. Haa ta’u malee, yoo irra deddeebitee hafuura gadi fageenyaan qabachuu bilisaan cuuphamuu raawwatte (irra deddeebitee gara meetira 10 hanga 30 / miila 33 hanga 100tti sa’aatii hedduudhaaf gadi bu’uu), keessumaa yoo torban sanaa jalqaba irrattis bishaan keessa cuuphamuu ta’e, naayitiroojiiniin kuufama gahaa ta’ee dhukkuba freediving decompression sickness fiduu danda’a. Erga deep freediving cimaa irra deddeebi’amee booda, balali’uu kee dura yoo xiqqaate sa’aatii 12 hanga 24 eegi.

Balalii koo irraa gara manaatti erga bu’ee booda dhukkubbiin lafee salphaa ykn gogaan koo yoo natti mul’ate maaltu ta’a?¶

Mallattoon balalii boodaa amma lafatti deebitee ofumaan ni bada jettee gonkumaa hin yaadin. Bubbee naayitiroojiinii yeroo balali’uutti ka’u miidhaa endothelial, walitti qabama pilaateleetii fi dhiita’uu inflammatory tishuuwwan keessan keessaa kan fidu yoo ta’u, kunis dhiibbaa sadarkaa galaanaatti erga deebi’ee boodas itti fufa. Hatattamaan Sarara Ho’aa Hatattamaa Neetwork Alert Divers (+1-919-684-9111) bilbili gara kutaa balaa tasaa wiirtuu qoricha hyperbaric waliin walqabate dhaqi. Yaaliin oksijiinii haayperbaariik mallattoon dhukkubaa erga jalqabee sa’aatii 24 hanga 72 booda yoo jalqabamellee bu’a qabeessa ta’ee itti fufa.

Dhuguma dhiibbaan gurraa cufuun xiyyaara irratti barootrauma gurraa ni ittisaa?¶

Dhiibbaa to’atu kan seraamiik-filtered earplugs filter porous kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis saffisa dhiibbaan qilleensaa kaabinii jijjiiramaa yeroo ol ba’uu fi gadi bu’u cirracha gurra kee rukutu saffisiisa. Ofii isaaniitiin tuubii Eustachian cufame banuun kan hin danda’amne ta’us, jijjiirama dhiibbaa saffisiisuun tuubii suuta jedhu osoo hin cufin dura wal qixxeessuuf yeroo dabalataa kenna. Osoo hin ka’iin dura galchi, olka’iinsa cruising irratti baasuu, bishaan liqimsuu fi xuuxuu osoo hin bu’iin daqiiqaa 45 dura irra deebi’ii galchi.

Doktarri kunuunsa hatattamaa tokko yeroo cuuphamuu ykn balali'u yeroo jalqabe miidhaan gurra koo kan cuuphamuu koo infekshinii gurraa ta'uu isaa maaliif natti hime?¶

Ogeeyyiin fayyaa qoricha cuuphaa ykn aerospace irratti adda hin taane yeroo tokko tokko balali’uu ykn cuuphaa booda dhangala’aa duuba jiru kan gurraa diimaa fi dhiigaan dhangala’u ilaaluun barotrauma gurra gidduu akka acute bacterial otitis media jedhu dogoggoraan adda baasu. Yeroo hunda seenaa baroomeetirii sirrii ta’e ogeessa fayyaa qoratutti himi: dhukkubbiin yeroo gadi bu’uu jalqabee fi dhiisuu isaa, humnaan Valsalva maneuver raawwachuu fi dhiisuu isaa, fi vertigo ykn sagalee olka’aa tinnitus qabaachuu kee.

Maddoonni sakatta'aniiru¶

• Divers Alert Network (DAN) & Undersea and Hyperbaric Medical Society (UHMS): Adeemsa Workshopii fi Qajeelfama Waliigaltee Bashannana Diving Booda Balali'uu (International / United States).
• Humni galaanaa Ameerikaa: U.S. Navy Diving Manual, Revision 7, Volume 2, Chapter 9 (Adeemsa Olba’uu fi Balali’uu Booda Diving) & Jildii 5, Boqonnaa 20 (Dagnosis fi Wal’aansa Dhukkuba Decompression fi Arterial Gas Embolism) (Ameerikaa).
• Waldaa Meedikaalaa Aerospace (AsMA): Qajeelfama Yaalaa Imala Daandii Xiyyaaraa, Maxxansa 2ffaa / Gorsa Fitness-to-Fly Koree Qoricha Geejjibaa Qilleensaa (International).
• Waldaa Geejjibaa Qilleensaa Idil-addunyaa (IATA): Maanu'alii Meedikaalaa IATA, Maxxansa 12ffaa: Kunuunsa Imaltootaa, Yeroo Qulqulleessuu MEDIF, fi Fiiziyoloojii Olka'iinsa Kaabinii (International).
• Waldaa Garaa Biriteen (BTS): Ibsa Kilinikaalaa Imaltoota Dhukkuba Sirna Hafuura Baafannaa fi Yeroo Eegaa Somba Boodaa Qabaniif Yaada Imala Qilleensaa (Unaayitid Kingidam).

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Haala yaalaa hatattamaa fi biyya alaa baqachuu
• Gargaarsa Imbaasii fi qoonsilaa
• Biyya alaa keessatti kan qabaman ykn balaliin haqamuu
• Haala hatattamaa doonii daawwannaa, doonii dhiisuu, fi nama galaana keessaa
• Galmee lakkoofsa balaa tasaa