Rakkoo guyyaa qormaataa ol’aanaa: ID bade, dhukkubaa fi kufaatii teeknooloojii¶

Qo'attee, raftee fi boorsaa kee guutteetta, achiis wanti tokko dogoggora ta'a. IDn kee dhabame, ho'a qaamaatiin hirribaa kaata, otoobisii hin dhuftu, ykn qormaata onlaayinii gidduutti interneetiin kee gadi bu'a. Qaamni qormaataa hundi jechuun ni danda’ama rakkoolee kana kanaan dura argee adeemsa isaaf qaba. Hojiin kee tasgabbaa'uu, daftee socho'uu, namoota sirrii ta'etti himuu fi galmee qabachuudha.

Qajeelfamni kun barattootaa fi warra qormaata sadarkaa isaa eeggate, qormaata biyyaalessaa fi naannoo, qormaata seensaa fi qormaata onlaayinii proctored taa’aniif kan qophaa’edha. Balaa tasaa baay’ee beekamaa ta’eef maal gochuu akka qabdan, akkaataa boordii qormaataa ykn nama qormaata kennuu qunnamuu dandeessan, ilaalcha addaa fi sagantaa irra deebi’uun akkamitti akka hojjetu, akkasumas guyyaan sun yoo hamaa ta’e akkamitti of kunuunsuu akka dandeessan ibsa. Seerri biyyaa fi qormaataan garaagarummaa waan qabuuf yeroo hunda qajeelfama amma jiru qaama qormaataa mataa keessanii hordofaa.

Amma kana godhi¶

1. Tasgabbaa'aa qormaataaf abdii hin kutatinaa. Rakkoowwan hedduun sirreeffamuu ykn waraabamuu danda'u, rifachuunis yeroo qabdu qisaasessa. Hafuura dheeraa sadii baasuudhaan suuta suutaan hafuura baafachuu.
2. Atattamaan giddugala qormaataa ykn dhiyeessaa qormaataa qunnamaa. Lakkoofsa bilbilaa ykn sarara gargaarsaa tikkeettii galmee, marsariitii mana barumsaa ykn fuula qaama qormaataa keessan irratti argamu fayyadamaa. Eenyu akka taate, lakkoofsa kaadhimamaa kee, qormaataa fi maaltu akka ta'e itti himi.
3. Yoo fayyaa hin qabne, dursa kunuunsa fayyaa barbaachisuu fi dhiisuu isaa murteessii. Mallattoolee ciccimoo ta’aniif, lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii (911 Ameerikaa fi Kanaadaa keessatti, 112 guutuu Gamtaa Awurooppaa, 999 Yunaayitid Kingidam keessatti) bilbili. Kan... lakkoofsa balaa tasaa fuula biyyoota biroo tarreessa.
4. Ragaa qabadhu. Suuraa iskiriinii, suuraa, nagahee fi yaadannoo yeroo waliin kaa'i. Yoo dhukkubsatte yaadannoo doktoraa ykn xalayaa gaafadhu.
5. Filannoon kee maal akka ta'e gaafadhu. Isaan kun yeroon booda taa'uu, kutaa adda ta'e, sagantaa irra deebi'uu, qormaata meekaappii, ykn qormaata booda ilaalcha addaa kennuu kan dabalatu ta'uu danda'a.
6. Mana barumsaa keessanitti ykn nama guddaa amanattutti himaa. Qaama qormaataa siif qunnamanii si deggeruu danda'u.

Guyyaa dura: balaa hir’isuu¶

Guyyaa qormaataa balaa tasaa irra caalaan isaa karoora baasuudhaan hir’isuun ni danda’ama. Qajeelfama irratti halkan qormaata guddaa duraa karoora galgalaa guutuu kan kennu yoo ta’u, tarreen armaan gadii qabxiilee ijoo loojistikiidhaaf ta’an kan uwwisudha.

• Guyyaa sirrii, sa’aatii jalqabaa, sa’aatii gabaasaa fi bakka tikkeettii seensaa keessan irratti ilaalaa.
• Seera ID dubbisaa. Qormaatni hedduun waraqaa eenyummaa suuraa murtaa'e qofa kan fudhatu yoo ta'u, maqaan isaas galmee keessanii wajjin walsimuu qaba.
• Halkan duraa qabadhaatii ID bakka hin daganne kan akka kophee keessan keessaa balbala bira ykn boorsaa keessan gubbaa kaa'aa.
• Karaa karoorfadhu, fi karaa duubatti hafummaa. Yoo xiqqaate daqiiqaa 30f buffer itti dabali.
• Lakkoofsa quunnamtii giddugala qormaataa fi qaama qormaataa bilbila keessan irratti save godhaa, waraqaa irrattis barreessaa.
• Meeshaalee chaarjii gochuu fi qormaata onlaayiniidhaaf karoora humna duwwaa qabaachuu.
• Yoo wanti tokko dogoggora ta’e namni tokko akka gargaaruu danda’uuf sagantaa kee warra ykn hiriyyaa keetti himi.
• Yoo haala fayyaa qabaatte, dursitee mana barumsaa kee wajjin karoora tokko irratti mari’adhu. Qajeelfama irratti ilaalaa bakka jireenyaa qormaataa fi deeggarsa argachuu.

ID bade, dagatame ykn sirrii hin taane¶

Qormaatni qooda olaanaa qabu irra caalaan isaa dorgomaa galmaa’e ta’uu kee mirkaneessuuf eenyummaa suuraa barbaachisa. Isa malee seenuu diduu ykn tarkaanfiiwwan dabalataa akka xumurtu si gaafachuu danda’a.

Maal gochuu qabna¶

1. Dafaa garuu tasgabbiidhaan barbaadi. Borsaa, kiisha, konkolaataa fi bakka yeroo dhumaaf argite ilaali. Miseensi maatii tokko mana keessatti akka ilaalu gaafadhu.
2. Yeroo tokkotti giddugala qormaataa ykn qaama qormaataa qunnamuu. Rakkoo jiru ibsi. ID filannoo ykn mirkaneessi maaltu fudhatama akka qabu gaafadhu.
3. Waa’ee waraqaa eenyummaa seera qabeessa biroo yaadi. Sanadoonni fudhatama qaban garaagarummaa qabu, garuu paaspoortii, waraqaa eenyummaa biyyaalessaa, hayyama konkolaachisummaa, eenyummaa waraanaa ykn waraqaa eenyummaa mana barumsaa suuraa qabu of keessatti qabachuu danda’a. Tarree qaama qormaata keessanii ilaalaa.
4. Miseensi maatii tokko suuraa isaa akka fidu ykn ergu gaafadhu, yoo hayyamame. Qormaatni tokko tokko orijinaala barbaada, tokko tokko garuu yeroo hatattamaadhaaf kooppii dijitaalaa fudhatu.
5. Manni barumsichaa wabii siif kennuu danda’uu isaa gaafadhu. Sirnoonni tokko tokko hojjetaan mana barumsaa ykn giddugalichaa kan si beeku eenyummaa kee akka mirkaneessu fi unka akka guutu ni hayyamu.
6. Yoo IDn hatame gabaasaa. Yoo barbaachisaa ta'e poolisiitti himaa, lakkoofsa gabaasaas argadhaa. Qajeelfama irratti ilaalaa boorsaa bade fi ID hatame deebisuu.
7. Waan waliigaltee irra gahe barreeffamaan mirkaneessa argadhu. Maqaa nama dubbattee fi sa'aatii isaa eeggadhu.

Rakkoolee ID irratti mul’atan¶

Yoo garagalfamte¶

Yoo seenuu didamtee fi furuu hin dandeenye, waa’ee filannoowwan kee ifatti gaafadhu: kutaa boodaa, guyyaa qormaata bakka bu’iinsaa, ykn gaaffii ilaalcha addaa. Murtoo barreeffamaan gaafadhu. Dafii mana barumsaa keessan qunnamaa. Guyyaa sanatti hojjettoota waliin hin falminaa, sababiin isaas yeroo baayyee seera cimaa hordofu. Adeemsi ol’iyyannoo ykn sagantaa irra deebi’uu maal akka ta’e tasgabbiidhaan gaafadhu.

Dhukkuba guyyaa¶

Qormaata dura miira fayyaa dhabuun baramaa dha. Gaaffiin jiru waraqaa sana nagaadhaan taa'uu dandeessaa, deeggarsa akkamiitu jira kan jedhudha.

Kunuunsa hatattamaa si barbaachisuu fi dhiisuu isaa murteessii¶

Gargaarsa fayyaa hatattamaa barbaadaa yoo qabaattan qormaata hin taa'inaa:

• Dhukkubbiin garaa, rakkina hafuura baafachuu ykn of wallaaluu.
• Ho'a qaamaa olaanaa kan morma jabaatu, dhangala'aa, burjaajii ykn mataa dhukkubbii cimaa.
• Garaa kaasaa cimaa ykn itti fufiinsa qabu, garaachaa ykn dhukkubbii garaa.
• Miidhaa cimaa, kan akka madaa mataa ykn lafeen cabe jedhamee shakkamu.
• Alarjii cimaa ta'e.
• Mallattoolee rakkoo fayyaa sammuu ykn yaada of miidhuu.

Lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbilaa (Ameerikaa fi Kanaadaatti 911, guutuu Gamtaa Awurooppaa keessatti 112, Yunaayitid Kingidam keessatti 999). Qajeelfamtoonni irratti rifachuudhaan namatti dhufu fi of wallaaluu rakkoolee sanaaf maal gochuu akka qaban ibsu. Yoo yaada of miidhuu qabaatte, kutaa gargaarsa argachuu armaan gadii ilaali.

Yoo dhukkubsatte garuu balaa keessa hin jirre¶

Filannoo sadii irratti yaadiitii murteessuu kee dura warra tokkoo fi mana barumsichaa wajjin haasa’i.

1. Qormaata akkanumatti taa'ii booda ilaalcha addaa argachuuf iyyadhu. Kun dhukkuba salphaa, akka qorraa mijachuu danda'a. Dhukkuba galmeessuun yoo danda’ame doktora ykn ogeessa qorichaa irraa ragaa argadhaa.
2. Qormaata taa'ii guyyaa sanatti sirreeffama gaafadhu. Bishaan, tishuu, boqonnaa boqonnaa ykn kutaa tasgabbaa'aa qabaachuu dandeessa ta'a.
3. Qormaata taa'ee qormaata tursiisaa ykn meekaappii hin gaafatin. Kun dhukkuba cimaa, dhukkuba daddarbaa, ykn yoo xiyyeeffachuu dadhabde ta'uu danda'a. Qaamoleen qormaataa hedduun ragaa yaalaa barbaadu.

Dhukkuba daddarbaa¶

Dhukkuba daddarbaa kan akka infuleenzaa, raammoo garaachaa, busaa ykn infekshinii biraa yoo qabaattan, osoo hin dhufin dura giddugala qormaataatti himaa. Hojjettoonni kutaa addaa qopheessuu, mana akka turtu si gaafachuu ykn guyyaa biraa, seeraa fi dhukkuba irratti hundaa’uun si dhiyeessu danda’u. Namoota biroof balaa ta'uu yoo dandeesse dursitee osoo bilbiltee qormaata hin dhufiin. Weerara mooraa ilaalchisee qajeelfama on dhukkuba meningitis mooraa, busaa ykn weerara norovirus.

Yeroo qormaataa yoo dhukkubsatte¶

Harka kee ol kaasii callistee nama ilaalutti himi. Bishaan, boqonnaa ykn gargaarsa fayyaa qopheessuu dandaʼu. Yeroon boqonnaa to’annaa jala oole irratti bade yeroo tokko tokko deebi’ee dabalama. Waa’ee ilaalcha addaa booda gaafadhu. Yaaddoo ykn rifachuudhaaf, ilaali yaaddoo qormaataa guyyaa qormaataa fi yeroo qorannootti rifachuu.

Ragaa argachuu¶

• Xalayaa doktoraa ykn ragaa fayyaa dhukkuba, guyyaa fi akkamitti akka si miidhe ibsu gaafadhu. Qaamoleen qormaataa tokko tokko unka addaa qabu.
• If you cannot see a doctor, keep records such as prescriptions, receipts or hospital paperwork.
• Ask a parent or adult to write down what happened and when.
• Ask your school what evidence the exam body needs, and by when.

Missed or delayed transport¶

A late bus, a car breakdown or a road closure can threaten a start time. Move fast and communicate.

Maal gochuu qabna¶

1. Call the exam centre immediately. Tell them you are on your way and your estimated arrival time. Give your name and candidate number.
2. Find a faster way. Ask a parent, friend or taxi service. Consider whether cycling or a ride share is faster.
3. If your car breaks down, get safe first. Move to a safe place away from traffic. See the guide on konkolaataan caccabuu yoo karaa irratti qabamte. Nageenyi qormaata dura dhufa.
4. Keep contact open. Keep your phone charged and answer calls from the centre.
5. Record proof. Keep tickets, screenshots of delays, a note from the transport company, or a tow receipt.
6. Ask what is possible when you arrive. Many centres allow late arrival within a limited time. Rules vary, and some exams do not allow entry after the start. Ask for the rule.

Late arrival rules¶

Late arrival policies differ by exam. Some allow entry up to a set time after the start and no extra time to make up for lateness. Others close the door when the paper begins. If you arrive after the cut off, ask about a make up date. If transport problems were outside your control, such as severe weather, a strike or a major crash, you may be able to apply for special consideration. Keep evidence.

Severe weather and emergencies¶

If a storm, flood, fire or other emergency makes travel unsafe, do not risk your life for an exam. Contact the exam body and your school. Exams are often rescheduled for widespread emergencies. See the guide on going to school in severe weather and blizzards.

Power or internet failure in an online exam¶

Online and remote proctored exams depend on devices and connections. Technical failures are one of the most stressful problems, but many exam providers have clear steps.

Before the exam¶

• Run the system check offered by the exam provider, ideally a few days before.
• Meeshaa keessan update gochuun sagantaalee biroo cufaa.
• Plug in your charger and use a power strip. Consider a backup power source if outages are common.
• Yoo danda'ame walitti hidhamiinsa wayaa fayyadamaa, ykn raawwatara keessanitti dhihoo taa'aa.
• Bakki bilbilaa hotspot qophaa'aa yoo seerri hayyame qofa.
• Quunnamtii deeggarsa teeknikaa beekuu fi akka barreeffamu gochuu.
• ID kee fi meeshaalee hayyamaman kamiyyuu qophaa’aa.
• Hiriyoonni manaa yeroo qormaataa baandii ulfaataa akka hin fayyadamne itti himi.

Yoo interneetiin keessan gadi bu'e¶

1. Tasgabbaa'aa bakka keessan jiraadhaa. Yoo hayyamame malee kutaa keessaa hin ba'inaa ykn meeshaalee biroo hin fudhatinaa, sababiin isaas kun akka seera cabsuutti ilaalamuu danda'a.
2. Irra deebitee wal qunnamsiisuuf yaali. Raawtara fi keebilii kee ilaali, ykn yoo seerri hayyame gara bakka ho'aa jijjiiri.
3. Deeggarsa teeknikaa ykn proctor qunnamaa. Chat, bilbila ykn email qajeelfama qormaataa keessatti tarreeffame fayyadamaa. Maaltu yoom akka ta'e dubbadhu.
4. Suuraa iskiriinii fi yaadannoo chaappaa yerootiin fudhadhu. Ergaa dogongoraa, yeroo addaan cituu fi yeroo irra deebitee wal qunnamte galmeessi.
5. Qajeelfama siif kenname hordofi. Irra deebitee akka jalqabdu, deebitee akka jalqabdu ykn irra deebitee sagantaa akka qopheessitu hayyamamuu danda'a.
6. Booda battalumatti mana barumsaa ykn barsiisaa keessaniif gabaasaa. Ergaa hunda waraabbii qabadhaa.

Yoo humni kee kufe¶

1. Meeshaan keessan baatirii qabaachuu fi sooftiweeriin qormaataa itti fufuu danda'uu fi dhiisuu isaa ilaalaa.
2. Bilbila fayyadamuun pirooktara ykn deeggarsa teeknikaa qunnamaa.
3. Yoo hayyamame gara madda humnaatti ce'i, waan hojjettus galmeessi.
4. Yoo nageenya qabaate addaan cituu suuraa kaasuun, yeroo isaas hubadhaa. Beeksisni addaan cituu utility ykn website dhimma keessan deeggaru danda’a.
5. ID fi iddoo hojii kee akka qindaa'etti eegi, himannaa seera cabsuu irraa of qusachuuf.

Yoo sooftiweeriin qormaataa kufe ykn dogoggoraan si alaabaa godhe¶

Sirnoonni pirooktarii ofumaan hojjetan dogoggoraan amala idilee, kan akka yaaduuf fagoo ilaaluu ykn sagalee duubatti mul'atu alaabaa kaa'uu danda'u. Yoo qormaanni kee kufe ykn haqa malee alaabaa siif kenname, ragaa walitti qabi, deeggarsa qunnami, adeemsa ol’iyyannoo hordofi. Qajeelfama irratti kufaatii qormaata online proctoring fi alaabaa sobaa akkaataa galmee fi deebii itti kennan kan hammatudha. Yoo gowwoomsuun himatamte ilaali qulqullina barnootaa fi himannaa gowwoomsaa.

Gorsa waraabbii qormaataa¶

• Bakka hojii kee sirrii ta'e eegi, wantoota hayyamaman qofa qabadhu.
• Addaan ciccituu hin oolle kamiyyuu pirooktorichaaf ibsi, akkasumas hubadhu.
• Yoo itti himame malee kaameraa ykn maaykiroofoonii hin dhaamsin.

Qormaata kompiitara irratti hundaa’e wiirtuu qormaataa keessatti¶

Giddugala tokkotti qormaata yoo fudhattan rakkoon teeknikaa kan akka iskiriinii qorraa ykn humni ibsaa addaan cituu mudachuu danda’a. Harka kee ol kaasii hojjettootaatti himi. Qormaata kee dhaabuu ykn deebi'anii jalqabuu danda'u, daqiiqaawwan badeef yeroo dabaluu danda'u. Rakkoo jiru akka galmeessaniif gaafadhu. Waan argitee fi yoom akka argite yaadannoo qabadhu. Yoo itti hin quufne, qormaata booda ogeessa qormaataa qunnamuudhaan galmee taatee caqasuu.

Akkaataa boordii qormaataa ykn dhiyeessaa qormaataa qunnamuu dandeessan¶

Namoota sirrii ta’an dafanii qunnamuun baay’ee gargaara. Tarkaanfiiwwan kana yaada keessa galchaa.

Eenyu qunnamuu qabna¶

Maal jechuu qabna¶

Ergaa keessan gabaabaa fi dhugaa ta'e qabadhaa. Itti dabaluu:

• Maqaa guutuu fi lakkoofsa kaadhimamaa keessan.
• Maqaa qormaataa, guyyaa fi sa'aatii.
• Giddugaleessi ykn bakka qormaataa, ykn waltajjii toora interneetii.
• Maaltu ta'ee fi yoom ta'e.
• What you need: a late start, a different date, special consideration, a record of the incident.
• Lakkoofsa bilbilaa fi email bakka itti qunnaman.

Example: "My name is [name], candidate number [number]. I am due to sit [exam] at [time] at [centre]. I have a fever and a doctor's letter. I would like to know my options for sitting at a later date or applying for special consideration."

Keep a record¶

• Guyyaa, sa'aatii, maqaa namaa fi waan dubbatan barreessi.
• Imeelii fi suuraa iskiriinii save.
• Ask for decisions in writing.
• Keep copies of medical letters, receipts and reports.

If you cannot reach anyone¶

Try more than one channel: phone, email, website form, and your school. If it is outside office hours, leave a message and follow up first thing. Ask a parent or adult to help. In the meantime, keep notes of your attempts to contact them.

Special consideration and other support¶

Special consideration is a process, used in many systems, that allows exam bodies to adjust a result when a candidate has been affected by temporary events at or near the time of the exam, such as illness, bereavement, an accident, or a serious disruption. It is not a way to change a poor performance caused by lack of study. Rules differ by country and exam body.

What may qualify¶

• Acute illness or injury on or around the day.
• Serious family problems, such as a death or hospital admission.
• Domestic emergencies, such as fire or flood.
• Disruption at the centre, such as a fire alarm, noise or technical failure.
• Transport disruption outside your control.

How it works¶

• The school or exam centre usually submits the application, so tell them quickly.
• Evidence is usually required, such as a medical letter, death notice or incident record.
• There are deadlines, which may be days or weeks after the exam.
• The outcome may be a small adjustment to marks, usually based on how much you were affected, or approval to resit. In some systems, adjustment may be limited if you did not sit enough of the exam.
• Special consideration is different from access arrangements, which are planned in advance for long term needs. See the guide on bakka jireenyaa qormaataa fi deeggarsa argachuu.

In the United States¶

For standardized tests such as the SAT and ACT, test providers offer ways to reschedule or switch test dates, sometimes with fees or fee waivers in certain situations, and have procedures for testing irregularities such as technical issues or disruptions at the centre. Details change, so check the current policy pages of the College Board and ACT. For state tests and school exams, the school or district decides on make up dates.

In the United Kingdom¶

For general qualifications, the Joint Council for Qualifications publishes rules for special consideration, and the school or college makes the application with evidence. Exam boards can also provide guidance on emergencies and late arrivals.

Elsewhere¶

National exam authorities in many countries have comparable processes. In Ireland, the State Examinations Commission handles issues for the Certificate examinations. Ask your school or education ministry for the process in your country.

A decision path for exam day problems¶

flowchart TD
    A["A problem threatens your exam"] --> B{"Is anyone in physical danger or very unwell?"}
    B -->|"Eeyyee"| C["Get medical help or call emergency services first"]
    B -->|"Lakki"| D["Call the exam centre or provider and give your candidate number"]
    D --> E{"What is the problem?"}
    E -->|"ID"| F["Waa’ee waraqaa eenyummaa biroo ykn mirkaneessa mana barumsaa gaafadhu"]
    E -->|"Illness"| G["Waa’ee deeggarsa waliin taa’uu ykn yeroo booda gaafadhu ragaa yaalaa argadhu"]
    E -->|"Geejjiba"| H["Give an arrival time, ask about late entry, keep proof"]
    E -->|"Tech failure"| I["Contact support, take screenshots, follow instructions"]
    F --> J["Get decisions in writing and keep records"]
    G --> J
    H --> J
    I --> J
    C --> J
    J --> K["Tell your school and ask about special consideration"]

Comparing common problems and responses¶

Yeroo guyyaan dogoggora ta'u of ilaaluu¶

Guyyaan qormaataa jeeqame akka balaa ta’ee itti dhaga’amuu danda’a, miirrii cimaan immoo waanuma jirudha. Tarkaanfiiwwan armaan gadii gargaaruu danda’u.

• Suuta jettee hafuura baafadhuu of lafa qabi. Tooftaalee qajeelfama irratti yaaddoo qormaataa guyyaa qormaataa yeroo dhiphina qabu kamiyyuu keessatti hojjechuu.
• Nyaadhaa, bishaan dhugaatii boqodhaa.
• Nama amanattu waliin haasa'i.
• Of komachuu irraa fagaadhu. Rakkoowwan kun baay’een isaanii to’annaa keessaniin ala jiru.
• Bu’aa guutuu osoo hin taane tarkaanfii itti aanu irratti xiyyeeffadhu.
• Qormaanni dabalataa yoo dhufaa jiraate, akkaataa itti qabattu karoorfadhu, akkasumas deeggarsa gaafachuu yaadi.

Yoo qormaanni hamaa deeme, qajeelfamni on bu'aa badaa booda maal gochuu qabna ol’iyyannoo, irra deebi’ee fudhachuu fi dandamachuu ibsa.

Yoom gargaarsa bal’aa barbaaduu qabna¶

Yoo abdii kutannaa sitti dhaga’ame, hirriba yoo sitti dhaga’ame, irra deddeebitee rifachuu yoo sitti dhaga’ame, ykn qormaata itti aanu hanga irraa fagaattutti yoo sodaatte gorsaa mana barumsaa, doktora ykn nama guddaa amanamaa wajjin haasa’i.

Gorsa warraaf¶

• Tasgabbaa'aa, sababiin isaas mucaan keessan sagalee keessan ni waraaba.
• Dhiibbaa dabaluu irra, bilbila bilbiluun, konkolaataa oofuun ykn sanadoota barbaaduun gargaaraa.
• Yeroo, maqaa fi murtii galmeessi.
• Yoo daa’imni keessan dhukkubsate ykn yoo rakkoon uumame mana barumsichaa qunnamaa.
• Guyyaa sanatti hojjettoota qormaataa wajjin hin falminaa. Adeemsa isaa gaafadhaa hordofaa.
• Qormaanni addaan cite tokko yeroo baay’ee sirreeffamuu akka danda’u, akkasumas gatiin isaanii kana irratti akka hin hundoofne mucaa keessan mirkaneessaa.
• Waa’ee daa’imman deeggaruun caalaatti baruuf qajeelfama on akkamitti warri daa’ima tokko dhiphina qormaataa keessa darbee gargaaruu danda’u.

Karoora balaa tasaa salphaa qopheessuu¶

Karoorri gabaabaan, dursee barreeffame, dhiphina jalatti tarkaanfii fudhachuuf salphaa taasisa. Guutuu:

• Maqaa wiirtuu qormaataa, teessoo fi lakkoofsa bilbilaa.
• Sarara gargaarsa qaama qormaataa fi marsariitii.
• Maqaa qondaala qormaata mana barumsaa fi lakkoofsa bilbilaa.
• Filannoowwan geejjibaa duwwaa.
• Backup ID fi bakka itti qabamu.
• Nama guddaa amanamaa guyyaa sanatti gargaaruu danda'u.
• Qormaata toora interneetii, qunnamtii deeggarsa teeknikaa fi karoora humna duwwaa ykn walitti hidhamiinsa.
• Lakkoofsa bilbilaa doktoraa.

Koppii isaa waraqaa irrattis ta'e bilbila keessan irratti qabadhaa.

Oduu durii beekamaa¶

Asoosama: Yoon ID koo dhabe qormaata taa'uu hin danda'u. Qaamoleen qormaataa hedduun adeemsa mirkaneessaa filannoo qabu. Akkuma hubatteen bilbili.

Asoosama: Yoon harkifadhe ofumaan ulaagaa guutuu hin danda'u. Imaammattoonni garaagarummaa qabu, baay'een isaaniis daangaa murtaa'e keessatti yeroon booda seenuu ni hayyamu ykn filannoowwan make up ni kennu.

Asoosama: Osoo dhukkubsatee qormaata taa'uun gargaarsa argachuu hin danda'u jechuudha. Yoo dhiibbaan sirra ga'e agarsiisuu dandeesse ilaalcha addaa argachuuf iyyachuu dandeessa ta'a, kanaaf mana barumsichaa itti himi.

Asoosama: Rakkoon qormaata toora interneetii yeroo hunda badii kooti. Kufaatiin teeknikaa ni mudata, dhiyeessitoonnis adeemsa galmeessuu fi gamaaggamuu qabu.

Asoosama: Qormaata booda komachuun bu'aa hin qabu. Ragaan guyyaa sanatti walitti qabamee fi gabaasa ariifachiisaa yeroo baayyee jijjiirama fida.

Tarree sakatta'iinsaa haala hatattamaa guyyaa qormaataa¶

• Giddugalicha, qaama qormaataa fi lakkoofsa quunnamtii mana barumsaa qusadheera.
• ID maaltu fudhatama akka qabuu fi kan koo eessa akka jiru nan beeka.
• Karaa duwwaa fi yeroo buffer qaba.
• Yoon dhukkubsadhe ragaa yaalaa akkamitti akkan argadhu nan beeka.
• Qormaata onlaayiniidhaaf sirna koo qoradheera yoo hayyamame humna duwwaa ykn qunnamtii qaba.
• Yoo wanti tokko dogoggora ta'e yeroo waliin screenshots fi notes nan fudhadha.
• Murtoo barreeffamaan nan gaafadha.
• Dafee mana barumsaa kootti himee waa’ee ilaalcha addaa nan gaafadha.

Maddoonni sakatta'aniiru¶

• Boordii Kolleejjii (Ameerikaa), guyyaa qormaata SAT, ID fi fuula imaammata sirna dhabuu qormaataa.
• ACT (United States), guyyaa qormaataa, fuula imaammata ID fi sirna dhabdummaa.
• Mana Maree Waloo Ulaagaa (Yunaayitid Kingidam), qajeelfama qormaata gaggeessuu, ilaalcha addaa fi qajeelfama qophii qaqqabummaa.
• Komishinii Qormaata Naannoo (Ayerlaand), odeeffannoo dorgomtootaa fi wiirtuuwwan.
• Baccalaureate Idil-addunyaa fi Cambridge, qajeelfama kaadhimamaa fi qindeessaa haalawwan gadhee irratti.
• Tajaajila Fayyaa Biyyaalessaa (Yuunaayitid Kingidam), fuula dhiphina qormaataa fi yoom gargaarsa yaalaa barbaaduu.
• Waldaa Xiin-sammuu Ameerikaa (Ameerikaa), qabeenya dhiphinaafi yaaddoo irratti.
• 988 Sarara Jireenyaa Of Ajjeechaa fi Rakkoo (Ameerikaa), Samaariyaa fi Sarara Daa’immanii (Yuunaayitid Kingidam), odeeffannoo quunnamtii muddamaaf.

Imaammattoonni yeroo baay’ee kan jijjiiramanii fi biyya, qormaataa fi dhiyeessaadhaan garaagarummaa kan qaban waan ta’eef, qormaata mataa keessaniif seera amma jiru ilaalaa. Qajeelfamni kun odeeffannoo waliigalaa malee gorsa seeraa ykn yaalaa miti, gorsa qorichaas hin qabu.

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Qormaata barbaachisaa tokko dura yoo ID koo dhabe maal gochuu qaba?¶

Giddugala qormaataa ykn dhiyeessaa qormaataa kallattiin qunnamaa, haala jiru ibsaa fi waraqaa eenyummaa ykn mirkaneessa filannoo akkamii akka fudhatan gaafadhaa, kan akka ID suuraa kan biraa ykn mirkaneessa mana barumsaa keessan irraa. Miseensi maatii tokko mana keessatti akka sakatta’u ykn nama bakka bu’u akka fidu gaafadhu, yoo barbaachise immoo hanna poolisiitti gabaasi. Waliigaltee kamiyyuu barreeffamaan argachuu fi yoo seenuu hin dandeenye waa’ee sagantaa irra deebi’uu gaafadhu.

Guyyaa qormaataa dhukkubsadhee yoo hirribaa ka'e hoo?¶

Mallattoolee ciccimoo kan akka dhukkubbii garaa, rakkina hafuura baafachuu ykn ho’a qaamaa olaanaa burjaajii wajjin yoo qabaattan dursa gargaarsa yaalaa argachuun lakkoofsa hatattamaa naannoo keessanii bilbilaa. Dhukkuba salphaa ta’eef, wiirtuu qormaataa fi mana barumsaa keessanitti bilbili, yoo dandeesse yaadannoo doktoraa argadhu, akkasumas qormaata deeggarsa waliin taa’uu, ilaalcha addaa argachuuf iyyachuu ykn yeroo biraatti dabarsuu isaan waliin murteessi. Yoo daddarbaa ta'uu dandeessu dursitee osoo hin bilbiliin hin dhiyaatin.

Qormaata onlaayinii irratti interneetiin ykn humni koo yoo kufe maaltu ta'a?¶

Bakka jirtutti taa’ii, irra deebi’ii wal qunnamsiisuuf yaali, akkasumas qajeelfama qormaata kee keessatti karaa chaanaalii proctor ykn deeggarsa teeknikaa qunnami. Suuraa iskiriinii fi yeroo yaadannoo fudhadhu, akkasumas qajeelfama deeggarsa hordofi, kunis akka deebitee jalqabuu, irra deebitee jalqabuu ykn irra deebitee saganteessuu si dandeessisuu danda'a. Sana booda kallattiin mana barumsaa keessanitti gabaasaa ergaa hunda akka ragaatti qabadhaa.

Akkamittan ilaalcha addaa argachuuf iyyachuu danda’a?¶

Sirnoota baay’ee keessatti manni barumsaa ykn wiirtuun qormaataa keessan iyyata dhiyeessa, kanaaf daftee itti himaa fi ragaa kan akka xalayaa hakiimaa ykn galmee taatee kenni. Yeroon xumuraa gabaabaa dha, bu’aan isaas garaagarummaa qaba, sirreeffama qabxii xiqqaa irraa kaasee hanga carraa deebi’anii taa’uutti. Seerotaa fi unkaalee amma jiran qaama qormaata keessaniif qondaala qormaata keessanii gaafadhaa.

Yaadannoo caalaatti barachuu irratti¶

Koorsii gargaarsa jalqabaa ykn fayyaa sammuu gargaarsa jalqabaa Fannoo Diimaa, Ambulaansii Qulqulluu Yohaannis, ykn dhiyeessaa naannoo irraa kennamu, yeroo hiriyaan daree tokko guyyaa qormaataa dhukkubsatu ykn rifatu tasgabbaa’aa akka turtuu fi akka gaariitti akka hojjettu si gargaara. Koorsii hedduun gabaabaa, harkaan kan hojjetamuu fi barattoota umuriin isaanii guddaa ta’ee fi warraaf kan mijatudha.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Halkan qormaata guddaa duraa
• Bakka jireenyaa qorachuu fi deeggarsa argachuu
• Kufaatii qormaata proctoring online fi alaabaa sobaa
• Boorsaa bade fi ID hatame deebifachuu
• Lakkoofsa yeroo muddamaa