Daa’imman BRUE (Taatee Gabaabaa Furmaata Hin Ibsamne): Jijjiirama Halluu Tasaa, Laamsha’uu ykn Apnea¶

Daa’imni waggaa 1 gadi ta’e akka tasaa hafuura baafachuu dhiisee, bifa diimaa ykn akka hafuuraa ta’ee, akka ragdoll laamsha’ee ykn dugda isaa jabaatee qaxxaamuree, achiis sekondii muraasa keessatti fayyuu ilaaluun taateewwan sodaachisoo warri ykn kunuunsituu arguu danda’an keessaa isa tokkodha. Qoricha hatattamaa daa’immanii keessatti, daa’imni ji’a 12 gadi ta’e tokko tasa daqiiqaa 1 gadi kan turu kan saayanoosii ykn halluu diimaa, hafuura baafachuu dhabuu ykn sirnaan hin taane, jijjiirama mallattoo maashaa, ykn deebii kennuu jijjiiramaa sababa ifa ta’e malee guutummaatti sadarkaa bu’uuraatti deebi’ee furmaata argatu, ogeeyyiin fayyaa akka Brief Resolved Unexplained jedhanii ramadu Taatee (BRUE). Daa’imni keessan yeroo bilbila fudhattan dhibbeentaa 100 dammaqee, bifa pilaastikii fi gammachuu kan qabu yoo fakkaatellee, daa’ima waggaa 1 gadi ta’e keessatti wanti ibsa hin qabne hundi naannoo keessanitti bilbiluun madaallii yaalaa hatattamaa barbaada lakkoofsa balaa tasaa (Ameerikaa fi Kanaadaatti 911, guutuu Gamtaa Awurooppaatti 112, Yunaayitid Kingidam keessatti 999) ykn kallattiin gara kutaa balaa tasaa daa’immanii deemuun. Wanti sekondii 20f dhaabbachuu miidhaa hin qabne fakkaatu mallattoo akeekkachiisaa jalqabaa dhukkuba apneic pertussis (qufaa guddaa), vaayirasii sirna hargansuu (RSV), arrhythmia onnee kan akka Long QT Syndrome, dhukkuba meetaabolii dhalootaan dhufu, ykn laryngospasm, akkasumas akkaataa itti raawwattu beekuu qabda CPR daa’immanii fi daa’immanii fi ukkaamsuu daa’ima baraaruu fi adda baasuu BRUE daa’ima xiqqaa irraa hafuura baafachuu dadhabuu fi hafuura baafachuu daa’immanii ykn daa’imman ho’a qaamaa olaanaa fi dhukkubbii ho’a qaamaa.

Amma kana godhi¶

1. Daa’ima cinaacha isaaniitiin diriiraa bakka jabaa ta’e irratti kaa’aatii ujummoo qilleensaa fi hafuura baafachuu hatattamaan ilaalaa. Daa’ima laamsha’e ykn deebii hin kennine qajeelee garba keessan irratti hin qabatinaa, sababiin isaas dhaabbii dhaabbataa dhiiga hundee sammuu irraa fageessuun mataan floppii akka qomaatti gara garaatti akka kufu waan taasisuufi, ujummoo qilleensaa lallaafaa akka cufamu taasisa. Daa’ima cinaacha isaaniitiin (bakka daa’imni itti fayyu) firaasha jabaa, lafa ykn minjaala jijjiirraa irratti diriirsitee akka aannan ykn dafqi deebi’ee ba’e kamiyyuu gara sombaatti osoo hin taane afaan keessaa ba’uuf.
2. Sekondii 5 hanga 10f cimaa tactile stimulation dibadhu (gonkumaa daa'ima hin raasin). Dugda ykn lafee harmaa daa'imaa saffisaan xuuxuu (sternum). Daa’ima dammaqsuuf gara fuulduraa fi gara duubaatti gonkumaa hin raasin, imimmaan raasuun ujummoolee mataa keessaa riqicha godhatan micciiramaa waan ta’eef dhiigni sammuu du’aa fida.
3. Yoo daa’imni sekondii 10 keessatti hafuura hin fudhanne ykn deebii hin kennine hatattamaan CPR daa’imaa ykn baraarsa ukkaamsuu jalqabi. Lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii (Ameerikaa fi Kanaadaatti 911, guutuu Gamtaa Awurooppaa keessatti 112, Yunaayitid Kingidam keessatti 999) bilbiluuf bilbila keessan ispiikeera irratti kaa’aa. Yoo daa’imni callisee fi dhangala’aa furdaa erga nyaachisee ykn gagging booda sirriitti hafuura baafachuu dadhabe, Dhiibbaa dugda daa’imaa 5 (mataan isaa jilba irraa gadi bu’ee jilba fi garaa harka kee duraatiin deeggaruun) itti aansuudhaan garaa quba lamaatiin 5 dhiibuu; yoo daa’imni hafuura baafachuu idilee hin qabnee fi cufamuu ukkaamsuu ifa ta’e kan hin qabne ta’e, CPR daa’imaa 30 garaa dhiibuu hanga qilleensa lallaafaa 2tti (ykn yoo baraartoonni leenji’an lama jiraatan 15:2) jalqabuu, giddugaleessa garaa gadi fageenyaan seentimeetira 4 (inchii 1.5) sarara harma irraa xiqqoo gadi fageenya 100 hanga Daqiiqaa tokkotti dhiibbaa 120.
4. Sa’aatii ykn sa’aatii bilbilaa keessan ilaalaa yeroo sirrii fi ibsa kilinikaa afur hubadhaa. Doktooronni kutaa balaa tasaa keessa jiran daa’ima kana balaa xiqqaa ykn balaa guddaa qabu jedhanii ramaduuf ilaalcha ijaan argattan irratti hirkatu BRUE. Sammuudhaan cufuu ykn barreessi: (a) taatee sun sekondii meeqa akka turu, (b) halluu sirrii funyaan, arrabaa fi fuula (buluu/diimaa, adii hafuuraa/halluu diimaa, ykn diimaa ifaa), © qaamni daa’imaa guutummaatti floppy ta’uu fi dhiisuu isaa (hypotonia) ykn jabaa fi qaxxaamuraa ( .hypertonia), fi (d) daa’imni sun taatee sana dura daqiiqaa 5 keessatti maal hojjechaa akka ture (diriirsee rafuu, teessoo konkolaataa irra taa’uu, nyaachisuu, tufuu ykn boo’uu).
5. Amma daa'imni dhibbeentaa 100 idilee yoo fakkaatellee hatattamaan gara kutaa balaa tasaa dhaqi. Daa'ima mana keessa akka rafu deebiftee hin kaa'inaa fi beellama ogeessa daa'immanii ganama eegaa. Daa’imman ji’a 12 gadii (fi keessumaa daa’imman umuriin isaanii guyyaa 60 gadi ta’e ykn ulfa torban 32 dura yeroo malee dhalatan) keessatti, yeroo baay’ee yeroo hirriba gadi fagootti sa’aatii booda yeroo hirriba gadi fagootti dhaabbachuu onnee fi hafuura baafannaa lammaffaa, dheeraa, lubbuu namaa balaa irra buusu dura taatee sentinel ta’a.
6. Naannoo hirribaa ykn nyaata sirrii ta'e suuraa kaasuun foormulaa daa'imaa, qoricha, fi tarree kunuunsitootaa gara hospitaalaatti fidaa. Osoo hin deemin dura ykn yeroo ga'eessi biraa paakkii godhu, suuraa bilbila ismaartii saffisaa bakka daa'imni sun ciisee ture (ciree siree, baasinet, inclined sleeper, teessoo konkolaataa, ykn siree ga'eessotaa) kaasuun qaruuraa foormulaa banaa, copha vitaamin, jeelota ilkaan baala mukaa, ykn qoricha qorra manaa fidaa akkas hakiimonni balaa tasaa odiitii hirriba-nageenyaa fi summii guutuu raawwachuu danda’u.

Muka murtoo: Daa’imni halluun akka tasaa jijjiiramu, hafuura baafachuun isaa ni dhaabbatu ykn laamsha’uu¶

flowchart TD
    A["Daa’imni ji’a 12 gadi ta’e akka tasaa hafuura baafachuu ni dhaabata, halluu diimaa/pale ta’a, ykn ni laamsha’a/jabaata"] --> B{"Cinaachaan diriirsuu + sternum / flick soles sekondii 5 hanga 10f xuuxi. Hafuura baafachuun ni deebi'aa?"}
    B -->|"Lakki: Deebii kan hin kenninee fi akka idileetti hafuura baafachuu dhabuu"| C["Hatattamaan 911 / 112 / 999 speaker irratti bilbilaa"]
    C --> D{"Kutaan aannan ykn meeshaa irratti acute choking/gagging jedhamuun jalqabee?"}
    D -->|"Eeyyee: Ujummoon qilleensaa cufame"| E["Dugda Daa’imaa 5 + Dhiibbaa Garaa 5 raawwachuu; hanga ujummoon qilleensaa qulqullaa’utti irra deebi’i ykn yoo deebii hin kennine CPR jalqabi"]
    D -->|"Lakki: Giddugaleessaan dhaabbachuu ykn laamsha’uu"| F["Jalqaba CPR Daa’immanii: dhiibbaa garaa 30 (4 cm / 1.5 in deep, 100 hanga 120/min) + hafuura lallaafaa 2"]
    B -->|"Eeyyee: Daa’imni sekondii 60 keessatti fayyee gara sadarkaa bu’uuraa idileetti deebi’a"| G{"Yeroo ammaa kana daa'imni mallattoo sochii ifa ta'e qabaa? (Ho'a qaamaa, hafuura baafachuu, irra deddeebiin garaa kaasaa, stridor, lethargie)"}
    G -->|"Eeyyee: Kan hin ibsamne miti"| H["Madaallii Kutaa Balaa Tasaa Hatattamaa dhukkuba sochii qabuuf (Sepsis, RSV, Pertussis, Aspiration, Seizure) ."]
    G -->|"Lakki: Daa'imni yeroo bu'uuraatti 100% idilee fakkaata (Possible BRUE) ."| I{"Ulaagaalee BRUE Balaa Ol’aanaa AAP ilaali (1 jiraa?)"}
    I -->|"Umurii <= guyyaa 60 YKN Yeroo malee < 32 wks (< 45 wks sirreeffame) YKN Turtii >= 1 min YKN Taateewwan irra deddeebi’uu YKN CPR Barbaachisu"| J["BRUE BALAA OL’AANAA: Geejjibaa Kutaa Balaa Tasaa hatattamaa + Dhukkubsataa mana yaalaa keessa galchuu + Oksimeetrii walitti fufiinsa qabu, Pertussis/RSV PCR, ECG 12-lead, Sepsis/Metabolic screen"]
    I -->|"Umurii > guyyaa 60 hanga 12 mos FI Yeroo guutuu >= 32 wks FI Taatee jalqabaa < daqiiqaa 1 FI CPR hin barbaachisu FI Qormaata idilee"| K["LOW-RISK BRUE: Madaallii Kutaa Balaa Tasaa hatattamaa + sa’aatii 1 hanga 4 walitti fufiinsaan pulse oximetry, 12-lead ECG, qorannoo Pertussis, Safe-Sleep Audit, fi hordoffii ogeessa daa’immanii sa’aatii 24"]

Ulaagaalee kilinikaa: BRUE maaltu ibsa fi maaliif ALTE bakka bu’e¶

Bara 2016 dura waggoota kurnan sadiif ogeeyyiin fayyaa daa'immanii jecha gabaabduu gaaddisa bal'aa ** jedhu fayyadamaa turan.ALTE (Apparent Life-Threatening Event)** daa’ima tokko keessatti taatee sodaachisaa kamiyyuu kan kunuunsituu daa’imni du’aa akka jiru akka sodaatu taasise ibsuuf. Qorannoo kilinikaa booda kana mirkaneesse ALTE balaadhaan sirrii kan hin taane ture: daa’imman ammallee kutaa balaa tasaa keessatti dammaqinaan dhukkubsatan daa’imman guutummaatti fayyan waliin walitti qaba, akkasumas mallattoolee fiiziyoloojii kaayyoo qaban osoo hin taane sadarkaa sodaa kunuunsitootaa kan mataa ofii irratti hirkate. Bara 2016 (fi qajeelfama yaala daa’immanii idil-addunyaa itti aanu keessatti cimee), Akaadaamii Daa’immanii Ameerikaa (AAP) yeroo sana soorama ba'e ALTE akkasumas qorannoo cimaa, kaayyoo qabu kan ** .BRUE (Taatee Hin Ibsamne Gabaabaa Furmaata)**.

Utubaawwan dirqamaa 4n qorannoo BRUE¶

Ogeessi fayyaa tokko haala daa'ima tokkoo akka ** 10tti ramada.BRUE** yoo daa'imni **umriin isaa ji'a 12 (waggaa 1) gadi ta'ee fi kutaan sun utubaawwan adda baasuu armaan gadii arfan isaanii yoo guute qofa:

1. Gabaabaa (Yeroon sekondii 60 gadi): Kutaan hin baramne guutuun daqiiqaa 1 gadi (baay'ee dhugaadha BRUE kutaaleen isaanii sekondii 10 hanga 45 gidduutti turu). Yoo kutaan sun daqiiqaa 1 (sekondii 60) fi isaa ol fudhate, ulaagaa gabaabaa darbee ofumaan gara karaa adda baasuu Balaa Ol’aanaa tti sadarama.
2. Furmaata (dhibbeentaa 100 gara sadarkaa bu’uuraatti deebi’uu): Yeroo daa’imni madaallii yaalaaf dhufutti daa’imni guutummaatti haala fayyaa bu’uuraa idilee isaatti deebi’eera. Dha’annaan onnee isaanii, saffisa hafuura baafannaa, oksijiinii guutuu, ho’a qaamaa, gogaan isaanii dhangala’uu, maashaa isaanii fi ijaan wal arguun isaanii guutummaatti idilee ta’uu qaba. Yoo daa'imni hirriba dhabuu, dadhabbiin, tachypneic (saffisaan hafuura baafachuu), ho'a qaamaa, ykn aarii qabaatee hafe, taatee sun miti furmaata argateera BRUE, balaa yaalaa hatattamaa sochii qabuu fi hatattamaan lubbuu deebisuu fi hojii xiyyeeffannoo qabu barbaadudha.
3. Jijjiirama kaayyoo addaa 4 keessaa yoo xiqqaate 1n kan amala qabu:
4. Central cyanosis or pallor: Jijjiirama halluu ifa ta’e halluu diimaa, diimaa, dukkanaa’aa dukkanaa’aa, ykn hafuuraa adii/asheeta kan funyaan, arraba, ilkaan, fuula, ykn jirma giddugaleessaa hirmaachisu. (Harkaa fi miilli yeroo qabbanaa'u miidhaa hin qabne bifa diimaa ta'uu, acrocyanosis jedhamuun beekama, ykn yeroo boo'uu ykn sagaraa darbuu naannoo afaanii yeroodhaaf diimaa ta'uun hin ulaagaa guutuu qaba BRUE).
5. Hafuura baafannaa hin jirre, hir’ate, ykn sirnaan hin baane: Hafuura baafachuu keessatti dhaabbannaa dhugaa (apnea), gadi fageenyaan hafuura baafachuu, ykn akka tasaa ukkaamsuu/qilleensa argachuuf qabsaa’uu. (Daa'imni reefuu dhalate kan idilee yeroo yeroon hafuura baafachuu, kan daa'imni rafaa jiru tokko hafuura saffisaa hedduu itti fudhatu itti aansee sekondii 5 hanga 10tti osoo guutummaatti bifa pilaastikii ta'ee hafu, fiiziyoloojii idilee malee a BRUE).
6. Jijjiirama mallattoo maashaa (hypotonia ykn hypertonia): Daa'imni akka tasaa guutummaatti laamsha'ee Ragdoll-floppy (hypotonia) ykn akka tasaa fiixee isaa jabaa fi dugda qaxxaamuraa (hypertonia ykn opisthotonos).
7. Sadarkaa deebii kennuu jijjiirame: Daa'imni akka tasaa sagalee fi tuqaaf deebii kan hin kennine ta'a, ija geejjibaa ta'een duwwaa ilaala, ykn of wallaala.
8. Seenaa fi qorannoo qaamaa booda kan hin ibsamne: Ogeessi fayyaa hatattamaa seenaa bal'aa fudhatee daa'ima mataa hanga miilaatti erga qoratee booda sababni battalaa ifa ta'e hin jiru. Fakkeenyaaf, daa’imni ho’a qaamaa digrii seentigireedii 39.2 (digrii Faareenhaayitii 102.6) qabuu fi garaan isaa duubatti deebi’uu cimaa qabu yoo hafuura baafachuu dhaabe, adda baafamuun isaa dhukkuba biroonkiyolaayitii vaayirasii ykn seepsis malee kan hin ibsamne miti BRUE.

Gabatee walmadaalchisuu: BRUE Balaa Xiqqaa fi BRUE Balaa Ol’aanaa fi Fakkeessitoota BRUE Hin Taane¶

Daa'imni keessan Low-Risk keessa kufuu fi dhiisuu isaa hubachuu BRUE ykn Balaa Ol’aanaa Qabu BRUE category qorannoo fi ilaalcha hospitaalaa gareen balaa tasaa akkamii akka raawwatu sirriitti sitti hima. Daa'imni tokko ulaagaalee Balaa Xiqqaa keessaa tokkollee yoo darbe, Balaa Ol'aanaa ta'uun ramadamu BRUE.

Sababoota lubbuu namaa balaadhaaf saaxilan dhokatan High-Risk BRUE keessatti qorataman¶

Ogeeyyiin fayyaa hatattamaa maaliif High-Risk seenuu irratti cichu BRUE daa’imman (kan akka daa’ima guyyaa 60 gadi ta’e kamiyyuu ykn daa’ima kamiyyuu kan spell lammaffaa qabu) gara hospitaalaatti yeroo daa’imni kolfaa fi kutaa balaa tasaa keessatti qaruuraa dhugullee? Sababni isaas daa’imman xixiqqoo sirna narvii of danda’ee hin bilchaanne qaban keessatti, haalli lubbuu namaa balaa irra buusan torba yeroo baay’ee mallattoolee kalaasikii kan akka ho’a qaamaa ykn qufaa osoo hin mul’atin dura callisee, adda baafamee hafuura baafachuu dadhabuu ykn laamsha’uu akka mallattoo isaanii isa jalqabaatti mul’atu.

1. Laariingoospaasmii fi Keemooreflexii Laariinjii ( .LCR) deebi’ee dhufu irraa¶

Daa’imman umuriin isaanii guddaa ta’ee fi ga’eessota irratti, yoo cophni asiidii garaachaa ykn haxxiffannaa ujummoo sagalee tuqe (larynx), hundeen sammuu ujummoo qilleensaa qulqulleessuuf qufaa hamaa kakaasa. Daa’imman reefuu dhalataniifi daa’imman ji’a 4 hanga 6 gadii garuu, narviin laryngeal superior mala lubbuun jiraachuu daa’ima gadameessa keessa jiru isa jalqabaa Laryngeal Chemoreflex (LCR) (daa'imni gadameessa keessa jiru dhangala'aa amniotic gadameessa keessatti akka hin fudhanne dhorkuuf kan qophaa'e). Cophni xiqqaan aannan deebi’ee ba’e ykn asiidiin garaachaa qulqulluun callisee dugda qoonqoo daa’imaa yeroo ga’u, funyoon sagalee guutuu laryngospasm keessatti cimsee cufamee, hafuura baafachuun hundee sammuu giddugaleessaa ni dhaabata, narviin vagus dha’annaa onnee saffisiisa (bradycardia).

• Waan warri yeroo a... LCR spell: Kutaan kun yeroo baay’ee kan mudatu daa’imni dugda isaanii irratti diriiree osoo ciisee jiruu nyaachisee daqiiqaa 15 hanga 60 booda (ykn erga jiidhaan burp ta’ee booda). Daa’imni akka tasaa jabaatee, dugda isaanii qaxxaamuree, sodaa irraa kan ka’e ija isaanii bal’isee banee, sagalee zeeroo tiin afaan callisee ykn sochii garaa qabsaa’aa ta’ee, diimaa diimaa ifaa ta’ee fi sana booda naannoo funyaan isaa halluu diimaa ta’ee, dhumarratti sagalee olka’aa ta’e tokko gadi dhiisa (inspiratory stridor) sekondii 20 hanga 45 booda akkuma funyoon sagalee boqotutti.
• Hatattamaan siree cinaa gidduu seenuun: Daa'ima gara cinaa isaaniitti garagalchi ykn garaa kee irratti kofa digrii 45n qajeelee qabadhu, aannan mul'atu qaawwa hidhii irraa siriinjii ampuulii lallaafaa ta'een suuta xuuxaa (daa'imman ji'a 4 gadii hafuura hidhii dirqisiisu waan ta'eef), qilleensa qabbanaawaa ta'e morma isaanii irratti afuufuu. Gonkumaa quba tokko dirqiin qoonqoo gadi hin buusin.

2. Dhukkuba apneic pertussis (qufaa guddaa) fi RSV bronchiolitis¶

Warri daa'ima pertussis (Bordetella pertussis) ykn Respiratory Syncytial Virus (RSV) qufaa ykn ho'a qaamaa sagalee guddaa, hacking qabaachuu. Daa'imman umriin isaanii ji'a 3 gadi keessatti tilmaamni sun lubbuu namaa galaafachuu danda'a:

• Qufaa dura hafuura baafachuu dhabuu: Daa'imman da'umsa boodaa fi daa'imman xixiqqoo torban 8 gadi ta'an kanneen dhukkuba kanaan qabaman keessaa hanga dhibbeentaa 50 ta'an irratti RSV ykn dhukkuba garaachaa obboleessa guddaa ykn nama guddaa "qorraan nama aarsu" salphaa ta'e irraa dhufu, akka tasaa giddu galeessaan hafuura baafachuu dhiisuu (sekondii 20 hanga 60f hafuura baafachuu dhaabuu fi halluu diimaa ta'uu) mallattoo kilinikaa isa jalqabaati, qufaa, dhiphina, ykn ho'i qaamaa kamiyyuu osoo hin uumamin sa'aatii 24 hanga 48 dura kan uumamu**.
• "Whoop" dhabamuu: Daa'imman xixiqqoo humna dallaa garaa sagalee "whoop" classic inspiratory of whooping cough uumuuf hin qaban. Kanaa mannaa, dafqa ujummoo qilleensaa maaykirooskoopii maxxanu irratti callisanii gag godhu, dadhabu, hafuura baafachuu dhaabu, akkasumas bradycardia gadi fagoo qabaatu. Sababni isaas daa'imni dhukkuba apneic pertussis jalqabaa qabu ykn RSV yeroo jalqabaa gidduutti guutummaatti normal fakkaachuu danda'a sana booda yeroo hirriba gadi fagootti hafuura baafachuu dhaabbataadhaan dhaabuu danda'a sa'aatii 6 booda, kutaaleen balaa tasaa nasopharyngeal ** raawwatu.PCR swabs dhukkuba Pertussis fi RSV** akkasumas daa’imman xixiqqoo pulse oximetry fi apnea monitors walitti fufiinsa qabu irratti akka turu gochuu.

3. Dhukkuba chaanaalii onnee (Long QT Syndrome, WPW, fi mudaa daaktii irratti hundaa’e) .¶

Kutaa tasa daa'imni tokko hafuura adii, halluu diimaa, ykn asheeta (pallor) fi akka ragdoll limp ta'a yeroo baay'ee kan hafuura baafannaa osoo hin taane cardiac ykn vagal dha. Daa’imni hundi madaalame a BRUE (Lamaanuu Balaa Xiqqaa fi Balaa Ol’aanaa) 12-lead electrocardiogram (ECG):

• Dhukkuba QT Dheeraa Dhalootaan dhufu (LQTS) fi Brugada Syndrome: Mudaan jeneetikii ayoon-chaanaalii sirna elektirikii onnee keessatti mul’atu, fiigicha gabaabaa, ofumaan xumuramu, polymorphic ventricular tachycardia (torsades de pointes) fiduu danda’a. Yeroo fiigicha sekondii 20f arrhythmia, oomishni onnee gara zeerootti gadi bu’a, kunis daa’imni akka diimaa fi laamsha’u taasisa; yoo sirbichi ofumaan gara sirba saayinisii idileetti deebi’e, daa’imni sun gaarii fakkaatee hirribaa ka’a, hanga fiigichi itti aanu onneen akka tasaa akka dhaabbatu taasisutti (SIDS).
• Wolff-Paarkinson-Adii (WPW) fi Taakikaardiyaa Supraventricular ( .SVT): Daa’imman onnee keessatti karaa elektirikii gargaaraa qaban tasa gara dha’annaa onnee daqiiqaa tokkotti dha’annaa 240 hanga 300 ta’etti utaaluu danda’u, kunis akka tasaa halluu diimaa, gogaan isaanii tuqaa, nyaata gaarii hin taane, ykn yeroo gabaabaaf dhukkuba garaa kaasaa fiduu danda’a.
• Dhukkuba onnee dhalootaan daaktii irratti hirkatee yeroo booda dhufu ykn ALCAPA: Haalota akka coarctation aorta ykn anomalous left coronary artery arteriin sombaa irraa (ALCAPA) yeroo nyaachisuuf carraaqqii godhamutti akka tasaa boo’uu, dafquu, halluu diimaa fi laamsha’uu kakaasuu danda’a.

4. Dhukkuba daa’immanii fi daa’immanii xixiqqoo (Infantile Spasms dabalatee) .¶

Daa’imman umuriin isaanii guddaa ta’e kanneen raafama waliigalaa hin dogoggorre qaban irraa adda ta’ee, daa’imman ji’a 6 gadii karaa qola sammuu isaanii irratti maayilineeshinii guutuu hin taane qabu. Kanarraa kan ka’e, dhukkubni garaachaa naannoo yeroo ykn hundee sammuu irraa jalqabu yeroo baay’ee akka taateewwan sochii qaamaa qulqulluu ofiin of bulchuu ykn xixiqqoo ta’ee mul’ata:

• Apneic seizures: Daa'imni akka tasaa hafuura baafachuu dhiisee ija geejjibaatiin gama tokkoon ilaala, miila isaa kan sirbaan rukutuu, arraba dhiibuu, ykn biskileetiidhaan socho'u, sekondii 30 hanga 60tti halluu diimaa dukkanaa'aa ta'a.
• Ispaasmii Daa’immanii (West Syndrome): Akkaataa idileetti ji’a 3 fi 8 gidduutti kan jalqabu, yeroo baay’ee akkuma daa’imni hirribaa ka’u ykn hirriba rafutti, daa’imni yeroo gabaabaaf, tasa sekondii 1 hanga 2 jackknife flexion ykn dheerina jabachuu morma, jirma, fi harka isaa kan qabu yoo ta’u, yeroo baay’ee 5 hanga 15tti tuutaadhaan kan mul’atudha sekondii fi yeroo baayyee warraan "reflux cramps" ykn startle spells jechuun dogoggora. Warra viidiyoo jalqabaa waraabuu fi elektiroo-ensefaalogiraamii hatattamaa niwurooloogii daa’immanii (EEG) guddina dhaabbataa duubatti deebi’uu ittisuuf barbaachisoo dha.

5. Dogoggora dhalootaan meetaabolii fi hir’ina sukkaaraa¶

Rakkoowwan meetaabolii dhalootaan dhufu baay’ee hin mul’anne (kan akka Hanqina Sansalata Giddugaleessaa Asyl-CoA Dehydrogenase [MCADD], mudaa oksideeshinii asiidii coomaa, jeequmsa marsaa yuuriyaa, fi asiidii orgaanikii) daa’imni nyaata gidduutti yeroo soomanu cooma kuufame gara gilukoosiitti akka hin jijjiirre taasisa. Daa’imni tokko yeroo biraa caalaa xiqqoo yoo rafe ykn nyaata gaarii yoo nyaate, guluukoosiin dhiiga isaa baay’ee gadi bu’a ykn ammooniyaan summii qabu kuufama, kunis akka tasaa dadhabbii, laamsha’uu, hafuura baafachuu dadhabuu ykn deebii kennuu dhabuu fida. Kutaa balaa tasaa keessatti siree cinaa gilukoosii dhiiga kaappilaarii, gaazii dhiigaa, elektiroolayitii, fi lakteetii saffisaan sakatta’uun rakkoo meetaabolii battalumatti adda baasa.

6. Baakteeriyaa dhokataa, meningitis, infekshinii ujummoo fincaanii, fi botulism daa’immanii¶

Daa’imman guyyaa 60 gadi ta’an irratti, infekshiniin baakteeriyaa hamaan (kan akka infekshinii ujummoo fincaanii, baakteeriyaa garee B jalqabaa ykn E. coli, ykn meningitis jalqabaa) yeroo baay’ee ho’a qaama saalaa (ho’i qaama saalaa digrii seentigireedii 36.0 / digrii Faareenhaayitii 96.8 gadi) ykn akka tasaa apneic spells fida ho’a qaamaa tokko malee. Haaluma walfakkaatuun dafee botulizimii daa’immanii ispoorota dafqa naannoo liqimfaman irraa dhufu dadhabbii narvii mataa gadi bu’aa, gag reflex gaarii hin taane, haxxiffannaa walitti qabamuu fi tasa obstructive apnea spells fida.

7. Miidhaa akka tasaa hin taane (Abusive Head Trauma) fi osoo hin beekin summii namatti fiduu¶

Qorannoowwan kilinikaa gamaaggamaman AAP daa’imman Balaa Ol’aanaa ykn irra deddeebi’amee dhiyaatan keessaa dhibbeentaa 1 hanga 3 gidduutti akka ta’e agarsiisu BRUE abusive head trauma (shaken baby syndrome) kan bu’uuraa qaban kanneen occult subdural hematomas kanneen central brainstem apnea fidan, yeroo gogaa mataa irratti madaan alaa hin jirrettillee. Kanaaf hakiimonni qorannoo gogaa mataa hanga miilaatti of eeggannoodhaan ni qoratu, fontanelle fuulduraa (bakka lallaafaa) akka hin buqqifne sakatta’u, keessoo funyaan gubbaa labial frenulum ciccitee jiraachuu isaa sakatta’uu, akkasumas qoricha tasgabbeessuu (kan akka copha qorra ga’eessotaa, diphenhydramine, topical lidocaine/benzocaine teething gels causing methemoglobinemia, ykn opioids/kaanaabis seeraan alaa).

Odiitii hirriba nageenya qabuu fi asphyxiation ejjennoo BRUE booda¶

Hafuura baafachuu daa'immanii hedduun kan ka'an positional obstructive asphyxiation, kunis kan ta'u yeroo mataan daa'imaa ulfaataa gara fuulduraatti garagalee (neck flexion) kanaaf qoma isaanii garaa isaaniitti dhiibuudhaan, ujummoo qilleensaa isaanii lallaafaa fi lafee dugdaa qabu (trachea) cufamu, ykn kiyyoowwan siree lallaafaa naannoo qaawwa hidhii isaaniitti kaarboon daayi’oksaayidii yeroo baasan. Geejjibaa hatattamaa yeroo eegdan ykn hospitaala irraa gara manaatti erga deebitanii booda, Odiitii Ujummoo Qilleensaa Nageenyaa fi Ejjennoo guutuu kana raawwadhaa:

• Teessoo Konkolaataa, Srollers, Bouncers, fi Infant Swings Odiitii gochuu: Daa’imni tokko erga konkolaataa keessaa baafamee booda teessoo konkolaataa irratti akka rafu gonkumaa hin hayyaminaa, akkasumas teessoo inclined bouncy, swing, ykn barcuma narsii akka bakka hirribaa idileetti gonkumaa hin fayyadaminaa. Teessoon konkolaataa tokko konkolaataa keessaa bu’uura isaa isa walqixa ta’etti yeroo cuqamu, kofa ciisuu nageenya qabuun taa’a; yeroo lafa kutaa jireenyaa diriiraa irratti kaa’amu, teessoo gara fuulduraatti waan garagaluuf, mataan daa’ima reefuu dhalatee rafaa jiru akka qomaatti gara garaa isaatti akka kufee fi callisee ujummoo qilleensaa akka cufamu taasisa (positional asphyxia).
• Odiitii Daa'ima Slings fi Soft Fabric Wraps: Daa'imman ji'a 4 gadii sling ykn wrap keessatti qabaman keessatti yeroo hunda T.I.C.K.S. seera: yeroo hunda baatee Tight, In ilaalcha keessa galchuu (gonkumaa fuula daa'imaa huccuudhaan hin haguuginaa), Cgubbaa mataa daa'imaa dhungachuuf gahaa dhabuu, qoma daa'imaa Kept garaa isaanii irraa (yoo xiqqaate bal'ina quba ga'eessotaa tokkoo kan qoma jala jiru), fi dugda daa'imaa Supported taasisuu.
• Odiitii Siree ykn Baasinet (ABCs of Safe Sleep): Yeroon hirribaa hundi (yeroo hirribaa fi halkan) A qofa ta'uu qaba, Back (supine), firaasha jabaa, diriiraa Crib ykn bassinet kan sheet cimsee walqabate qofaan haguugame irratti. Barcuma hunda, baampaara quilted, saakkii hirribaa ulfaataa, DockATot-style padded loungers, bineensota guutaman, fi firaasha laaftuu hunda baasi.
• Ho'a Kutaa fi Garmalee Walitti Bu'uu Odiitii: Garmalee ho'isuun yeroo haaypoksiyaa daa'imaa rifleeksii ka'umsa hundee sammuu isaa ni dhaamsa. Kutaa ciisichaa 20 fi 22.2 digrii seentigireedii (digrii Faareenhaayitii 68 fi 72) gidduutti kaa’uu fi daa’ima yoo baay’ate laayibara haphii tokko kan namni guddaan tokko mijataa ta’ee uffatu caalaa uffadhu (kan akka onesie suufii hafuura baafachuu danda’u boorsaa hirribaa ulfaatina hin qabne keessaa kan uffatamu, mataan isaa hin haguugamne).
• Saaxila Eroosoolii Aarri Harka Lammaffaa fi Vape Manaa Odiitii: Nikootiinii, aarri sigaaraa, ykn eroosoolii vaping uffata kunuunsitootaa irratti saaxilamuun daa’ima autonomic brainstem chemoreceptors miidha, dandeettii daa’imni hafuura baafachuu fi yeroo oksijiiniin gadi bu’u hirribaa dammaquu baay’ee miidha (auto-resuscitation).

Lakkoofsa balaa tasaa naannoo fi pirootokoolii ejensii¶

Daa’imni keessan hafuura baafachuu isaa haala hin ibsamneen dhaabbate, halluu jijjiirame ykn laamsha’uu yoo qabaate, tajaajila ambulaansii hatattamaa biyyaalessaa keessanii hatattamaan bilbilaatii torban ykn ji’oota keessatti umurii sirrii daa’imaa nama ergaa beeksisuu:

• Ameerikaa fi Kanaadaa: Tajaajila yaalaa hatattamaa argachuuf hatattamaan 911 bilbilaa (EMS) geejjibaa gara kutaa balaa tasaa daa’immanii danda’utti geessu. Hospitaala adda baasuun Akkaadaamii Daa'immanii Ameerikaa (AAP) fi Waldaa Daa'immanii Kanaadaa (CPS) BRUE qajeelfama hojii kilinikaa. Yoo akka tasaa wanta ykn qoricha mana keessaa liqimsuu shakkite, akkasumas To’annoo Summii 1-800-222-1222 (US) ykn 1-844-764-7669 (Canada) bilbili.
• United Kingdom: Daa'imni tokko hafuura baafachuu yoo dhaabe, halluu diimaa ykn diimaa ta'e, ykn laamsha'e hatattamaan 999 bilbilaa Balaa fi Balaa Daa'immanii (A&E) kutaa hojii. Madaalliin kilinikaa akka armaan gadiitti Inistiitiyuutii Biyyoolessaa Fayyaa fi Kunuunsa Gahumsa (NICE) fi Kolleejjii Mootii Daa'immanii fi Fayyaa Daa'immanii (RCPCH) kufaatii da'umsa boodaa tasa hin eegamne (SUPC) fi BRUE qajeelfama. Gaaffii hordoffii erga gadhiifaman booda, NHS 111 bilbili.
• Gamtaa Awurooppaa: Biyyoota miseensa Gamtaa Awurooppaa hunda keessatti 112 bilbilaa ambulaansii daa’immanii hatattamaa erguuf. Pirootokooliin kilinikaa Mana Maree Duub-deebii Awurooppaa (ERC) qajeelfama deeggarsa jireenyaa bu’uuraa daa’immanii (kan dhiyeessitoota leenji’aniif 15:2 ration dhiibbaa garaa jalqabuu dura hafuura baraarsaa jalqabaa 5 ibsu) fi daa’immanii biyyoolessaa BRUE istaandaardii.
• Australia fi New Zealand: Deebii ambulaansii hatattamaa argachuuf Australia keessatti 000 ykn New Zealand keessatti 111 bilbili. Kutaaleen balaa tasaa daa'immanii Qorannoo Daa'immanii Kutaa Balaa Tasaa Keessatti Walta'iinsa Idil-addunyaa (PREDICT) fi Hospitaala Daa'immanii Mootii (RCH) Melbourne qajeelfama hojii kilinikaa kan BRUE.
• Hindii fi Eeshiyaa-Paasifiik: 112 (lakkoofsa balaa tasaa biyyoolessaa Hindii), 995 (Singaapoor), 119 (Jaappaan fi Kooriyaa Kibbaa), ykn lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbili (hundaa ilaali lakkoofsa balaa tasaa) fi gara hospitaala sadarkaa sadaffaa Kutaa Kunuunsa Cimaa Daa’immanii ykn Daa’immanii (NICU/ .PICU).

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Fuulli daa'ima koo reefuu dhalate maaliif diimaa ifaa ta'ee sekondii 10f hafuura baafachuu dhaabe, osoo garaachaa dabarsuudhaaf gungumaa? Sun BRUE dha?¶

Lakki daa’imni fayyaa ta’e tokko sagaraa ykn gaazii dabarsuudhaaf yeroo dhiphatu (haala guddinaa gaarii kan daa’ima diischeeziyaa jedhamu), ujummoo qilleensaa cufame (Valsalva maneuver) kan yeroo hunda fuula isaanii diimaa ykn diimaa ifaa ta’e kan jijjiiru yoo ta’u, yeroo gabaabaaf hafuura baafachuu isaanii sekondii 5 hanga 10f kan dhaabu yoo ta’u, miilli isaanii ol harkisa. Sababni isaas carraaqqii dhiphina qaamaa idilee ifa ta’ee fi funyaan fi arrabni giddugaleessaa daa’imaa gonkumaa halluu diimaa ykn adii hafuuraa waan hin taaneef, Akkaadaamiin Daa’immanii Ameerikaa diimaa boo’icha idilee fi sagaraa-dhiibuu hiika BRUE irraa ifatti hambisa.

Harki fi miilli daa'ima koo akka idileetti hafuura baafachaa jiraatus yeroon uffata isaanii hiiku xiqqoo bifa diimaa fakkaata. Ambulaansii bilbiluu qabaa?¶

Halluun bifa diimaa qabu kan daa’ima reefuu dhalate ykn xiqqaa ta’e harka, quba, miila fi quba miila qofa irratti cimsee daangeffame akroosaayinoosii jedhama, akkasumas ujummoon dhiigaa xixiqqoo naannoo daa’imaa akka hin ho’isneef dhiphachuun qilleensa qabbanaawaa ta’eef deebii ujummoolee dhiigaa miidhaa hin qabnee fi idilee ta’e dha. Yeroo hunda giddugaleessa mucous membranes daa’imaa ilaali: funyaan, arraba, ilkaan fi garaa giddu galeessaa ifa gaarii jalatti ilaali. Arrabni fi funyaan ho’aa fi bifa diimaa ifaa yoo ta’ee fi daa’imni mijataa fi dammaqinaan kan hafuura baafatu yoo ta’e, acrocyanosis miidhaa hin qabne dha; yoo funyaan, arrabni ykn fuulli isaanii halluu diimaa, diimaa, dukkanaa’aa ykn adii ta’e, saayinoosii giddugaleessaa waan ta’eef waamicha hatattamaa hatattamaa barbaada.

BRUE Balaa Xiqqaa ta’e mudachuun daa’imni koo SIDS (Sudden Infant Death Syndrome)n du’uuf jira jechuudhaa?¶

Qorannoon daa’immanii gurguddoon wiirtuuwwan hedduu qaban akka agarsiisanitti daa’imman ulaagaalee hunda kan BRUE Balaa Xiqqaa (guyyaa 60 ol, ulfa torban 32 ykn booda dhalatan, taatee gabaabaa tokko daqiiqaa 1 gadi, CPR hin barbaachisu, fi qorannoo qaamaa idilee fi ECG) carraan du’a tasaa booda dhufu kan baay’ina daa’immanii waliigalaa bu’uuraa wajjin walsimu garmalee gadi aanaa qabu. Amala hirriba nageenya qabu cimaa (kophaa, dugda irratti, siree jabaa qullaa ta’e keessatti) shaakaluun daa’ima hundaaf barbaachisaa ta’ee hafa.

Doktarri kutaa balaa tasaa daa’ima koo kan BRUE Balaa Xiqqaa ta’eef qorannoo dhiigaa, tapha lafee dugdaa fi sakatta’iinsa sammuu akka hin ajajne maaliif gorse?¶

Daa’imni guyyaa 60 ol ta’e tokko ulaagaa Low-Risk BRUE hunda cimsee yeroo guutee fi qorannoo qaamaa guutummaatti idilee ta’e yeroo qabaatu, yaaliin kilinikaa bal’aan daa’imman kumaatamaan lakkaa’aman hirmaachise, dhiiga weerartuu, lafee cinaachaa, raajii garaa, fi CT scan sammuutiin oomisha adda baasuu dhibbeentaa 1 gadi ta’ee osoo jiruu daa’ima raadiyaashiniif, dhukkubbii, . bu’aa sobaa pozaatiivii, fi infekshinii hospitaala irraa argamu. Inumaayyuu, qajeelfamni AAP ofiisaa sa’aatii 1 hanga 4 walitti fufiinsaan oksimeetrii dha’annaa oksijiinii ilaaluu, ECG 12-lead kan hin weerarre, yoo dhukkubni garaachaa shakkame nasopharyngeal swab, fi sa’aatii 24 keessatti ogeessa daa’immanii keessan waliin hordoffii cimaa akka godhan gorsa.

Daa’imni koo BRUE erga qabaatee booda, hordoffii hafuura baafannaa ismaartii-soksii ykn kilippii-on daappii fayyadamtootaa bitachuu qabaa?¶

Akkaadaamiin Daa’immanii Ameerikaa fi Bulchiinsi Nyaataa fi Qorichaa Ameerikaa warri SIDS ittisuuf ykn daa’ima BRUE booda ta’e hordofuuf smart-socks, camera mats, ykn diaper clips fayyadamtootaa irratti akka hin hirkanne gorsa, sababiin isaas meeshaaleen fayyadamtootaa yeroo baayyee yeroo alarmii sobaa kakaasan hypoxemia waan dhabaniif. Yoo daa’imni keessan BRUE Balaa Ol’aanaa qabu, yeroo malee dhalachuu garmalee, ykn dhibee onnee/ujummoo qilleensaa hordoffii manaa barbaadu qabaachuun isaa adda baafame, ogeessi keessan leenjii CPR warraa idilee wajjin hordoffii onnee fi sirna hargansuu sadarkaa yaalaa FDAn qulqullaa’e ni ajaja.

Garaagarummaan BRUE daa'ima ji'a 2 fi daa'ima ji'a 14 keessatti hafuura namaa baafachuu gidduu jiru maali?¶

BRUEn daa’imman ji’a 12 gadi ta’an irratti cimsee kan mul’atu yoo ta’u, kan hin ibsamne yoo ta’u, yeroo baay’ee yeroo hirribaa, boqonnaa ykn nyaata nyaatanitti kan mul’atudha. Faallaa kanaatiin, yeroo baay’ee daa’imman ji’a 6 hanga waggaa 6 ta’an irratti kan uumamu erga ka’umsa ifa ta’een booda: yookaan mufannaa irraa kan ka’e boo’uu (cyanotic blue spell) yookaan akka tasaa xixiqqoo bump ykn sodaa (pallid white spell). Lamaanuu yeroo jalqabaaf yeroo mul'atan irratti madaallii yaalaa barbaadu, kunis ECG kan 'pale spells' ta'e dabalatee.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Hafuura qabachuu kan danda’u (blue vs. pale syncope) fi infant apnea triage
• CPR daa’immanii fi daa’immanii fi ukkaamsuu
• Botulizimii daa’immanii, damma qalamaa liqimsuu, dhukkuba daa’imaa (floppy baby syndrome) fi qufaa
• Lakkoofsi dhukkuba jaundice, kernicterus, dadhabbii, fi daappii jiidhaan bishaan irraa hir’achuu
• Lakkoofsa yeroo muddamaa

Maddootaa fi qajeelfama ofiisaa¶

• Akkaadaamii Daa'immanii Ameerikaa (AAP, Yunaayitid Isteetis): Qajeelfama Hojii Kilinikaalaa: Taateewwan Hin Ibsamne Gabaabaa Furmaata (BRUE) (Taateewwan Duraan Lubbuu Balaafamaa Mul’atan) fi Madaallii Daa’imman Balaa Xiqqaa Qaban (Tieder et al., Pediatrics) fi Task Force on Sudden Infant Death Syndrome Safe Sleep Commendations.
• Waldaa Daa'immanii Kanaadaa (CPS, Kanaadaa): Qabxii Shaakala Koree Kunuunsa Cimaa: Taatee Ibsa Hin Qabne Furmaata Gabaabaa Balaa Xiqqaa Qabu Bulchuu (BRUE) Daa’imman keessatti.
• Inistiitiyuutii Biyyoolessaa Fayyaa fi Kunuunsa Gahumsa (NICE) fi Kolleejjii Rooyaal Fayyaa Daa’immanii fi Daa’immanii (RCPCH, Yunaayitid Kingidam): Qajeelfama Qorannoo Kufaatii Da'umsa Booda Tasa Hin Eegamne (SUPC) fi Taateewwan Mul’ata Lubbuu Balaa Daa’imummaa.
• Wiirtuuwwan To'annoo fi Ittisa Dhukkubaa (CDC, Yunaayitid Isteetis): Amaloota Kilinikaalaa Dhukkuba Pertussis (Qufaa Guddaa) fi RSV Apnea Daa’imman Ji’a 6 Gadii.
• Dhaabbata Fayyaa Addunyaa (WHO) fi Koree Qunnamtii Idil-addunyaa Duub-deebii (ILCOR): Deeggarsa Jireenyaa Bu'uuraa Daa'immanii (PBLS) Waliigaltee Saayinsii Yaada Wal’aansaa Waliin.