Nasal Septal Hematoma fi Auricular Hematoma: Miidhaa Booda Cartilage Necrosis Ittisuu¶

Namni tokko yeroo ispoortii tuttuqaa, kufaatii, walitti bu’iinsa konkolaataa ykn waldhabdee qaamaa hidhii ykn gurra alaa irratti dhiibbaa ifa ta’e yeroo isa mudatu, dhiigni ykn madaan mul’atu yeroo baay’ee balaa caasaa yeroof murteessaa ta’e fuula jala jiru haguuga. Septum hidhii fi gurri alaa (auricle ykn pinna) lamaan isaanii iyyuu avascular hyaline fi elastic cartilage kan ujummoo dhiigaa keessaa mataa isaa hin qabne irratti hirkatu. Kanaa mannaa, lafee cinaachaa kun guutummaatti oksijiinii fi soorata karaa babal’ina dabarsoo (passive diffusion) gogaa fibrous cimsee maxxane kan perichondrium jedhamu irraa xuuxuudhaan jiraata. Humnoonni cirrachaa perichondrium lafee irraa fagaatanii kiisha bu’aa kana keessaa dhiiga kuufamaa yeroo guutan, lafeen sun battaluma sanatti dhiyeessii dhiigaa isaa beela’a. Baqaqsanii hodhuu hatattamaan ciccituu, bishaan baasuu fi dhiibbaa bolster malee, irreversible ischemic cartilage necrosis sa’aatii 24 hanga 48 keessatti kan jalqabu yoo ta’u, sa’aatii 72 keessatti kufaatii caasaa dhaabbataa fiduu danda’a. Namni sun fuula isaa irratti miidhaa cimaan yoo qabaate, of wallaaluun isaa yoo jijjiirame ykn dhiigni to’annaa ala ta’e yoo qabaate, naannoo kee jiru bilbili lakkoofsa balaa tasaa hatattamaan qajeelfama keenya irratti gamaaggamaa dhiiga hidhii, . mataa irratti miidhaan qaamaa irra ga’e, fi orbital cellulitis fi cavernous sinus thrombosis jedhamuun beekamu.

Amma kana godhi¶

1. Dura miidhaa mataa, qoonqoo fi ujummoo qilleensaa lubbuu namaa balaa irra buusu sakatta'i: Rukuttaan cimaan hidhii cabsuu ykn lafee gurraa ciruu danda'us raafamuu, bu'uura mataa, ykn lafee dugdaa gadameessaa miidhamuu danda'a. Dhukkubsataan dhangala’aa bishaan qulqulluu hidhii ykn gurra irraa dhangala’u (cerebrospinal fluid rhinorrhea or otorrhea), dachaa lama arguu, garaa kaasaa, burjaajii, ykn dhukkubbii mormaa yoo qabaate, lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii (911 Ameerikaa fi Kanaadaatti, 112 guutuu Gamtaa Awurooppaa, 999 Yunaayitid Kingidam keessatti) bilbiluun mataa fi qoonqoo akka hin sochoone godhi.
2. Miidhaa hidhii hunda booda qaawwa hidhii lamaan keessaa ibsaa ifaa ta'een sakatta'i: Fiixee hidhii suuta ol kaasuun ibsaa qalamaa ykn ibsaa bilbila ismaartii gara hidhii lamaanitti ibsi. Addatti dallaa qoqqoodinsa giddugaleessaa (nasal septum) ilaali. Septum fayya qabeessa ta’e jabaa, bifa pilaastikii fi haphii dha. Nasal septal hematoma akka dhiita’uu lallaafaa, olka’aa, diimaa cherry, bifa diimaa ykn diimaa wayinii fakkaatu kan qaawwa hidhii tokko ykn lamaan cufuudhaan mul’ata.
3. Cheekkii tuqaalee suufii fiixee qabu raawwadhu (yoo leenji’e ykn qajeelfama kenname qofa): Turbinate hidhii dhiita’e idilee kan erga biifama decongestant booda xiqqaatee fi dallaa alaa qaawwa hidhii irratti jabaatee itti dhaga’amu irraa adda ta’ee, septal hematoma’n qoqqoodduu giddugaleessaa irraa gara alaatti ol ka’ee yeroo lallaafaa, boggy, fi fluctuant (akka baaloon bishaanii dhiibamuu danda’u) itti dhaga’ama suufii qulqulluu ta’een tuqame.
4. Dhiidaan septal shakkame kamiyyuu sa'aatii muraasa keessatti bishaan yaalaa hatattamaa barbaaduu: Keessattuu daa'ima irratti doktorri keessoo hidhii miidhame akka qoratu gochuun dura dhiita'uun fuula alaa akka gadi bu'u guyyoota muraasa hin eeginaa. Nasal septal hematoma jechuun haala kutaa balaa tasaa guyyaa tokkoo kan ta’ee fi sterile incision fi drainage kan anterior nasal packing wajjin barbaachisudha.
5. Gurra alaa dhiita’e (auricular hematoma) irratti battalumatti dhiibbaa qorraa (auricular hematoma): Yoo gurri alaa wal’aansoo, raagbii, maarshaal aartii, ykn miidhaan qaamaa (blunt trauma) booda dhangala’aa uumamaa isaa kan balleessu, kan lallaafaa, diimaa-diimaa ta’e uumame, paakkii bubbee huccuu jiidha qabu qulqulluu ta’een marsiitii jabeessitee, dhiibbaa lallaafaa kontooraadhaan bocame gara sanatti qabadhu gurra daqiiqaa 15 hanga 20tti dhiiguu keessoo suuta jedhee sa’aatii 24 keessatti madaallii hatattamaa qopheessuudhaan.
6. Gonkumaa mana keessatti dhiiga hidhii ykn gurraa kan hin qabneen lance, pop, ykn aspirate gochuuf hin yaalin: Dhiiga perichondrial walitti qabamu antisepsis baqaqsanii hodhuu cimaa fi custom pressure bolster malee bocuun Staphylococcus aureus ykn Pseudomonas aeruginosa kallattiin avascular cartilage du'e irratti kan seensisu yoo ta'u, sterile hematoma saffisaan gara sterile hematoma tti jijjiira abscess nama balleessu.

Muka murtii: Nasal fi auricular trauma triage¶

flowchart TD
    Trauma["Miidhaa Hidhii ykn Gurra Alaa irratti (Blunt Trauma)."] --> NeuroCheck{"Mallattoo Caccabuu Mataa, Dhangala’aa CSF, Burjaajii, ykn Dhiigni Ujummoo Qilleensaa Hamaa?"}
    NeuroCheck -->|"Eeyyee"| Call911["911 / 112 / 999 Hatattamaan bilbili; Mormaa fi Ujummoo Qilleensaa Tasgabbeessuu"]
    NeuroCheck -->|"Lakki"| Site{"Caasaa Kamtu Miidhame?"}
    Site -->|"Hidhii / Fuula Giddugaleessaa"| LightCheck["Qaawwa Hidhii Lamaan Keessatti Ifa Ifa Ifaa fi Dhangala'aa Qilleensaa Ilaaluu"]
    LightCheck --> SeptumLook{"Dallaa Giddugaleessaa Irratti Bulge Wayinii Diimaa/Diimaa fakkaatu YKN Guutummaatti Hidhii Gama Lamaan Cufuu?"}
    SeptumLook -->|"Eeyyee"| SeptalER["DAAWWII KUTAALEE ATATTAMAA AMMA: Sa’aatii Keessatti Ciccituu, Dhangala’uu fi Bolster Barbaachisa"]
    SeptumLook -->|"Lakki, Septum Qulqulluu"| FeverCheck{"Ho'a qaamaa, Dhukkubbii dha'annaa, ykn Gufuun Gufuu Hammachuu Guyyaa 2 hanga 5 Booda?"}
    FeverCheck -->|"Eeyyee"| AbscessER["IMMEDIATE ER TRANSFER: Shakkamaa Septal Abscess fi Balaa-Triangle Intracranial Risk"]
    FeverCheck -->|"Lakki"| FractureCheck["Epistaxis Salphaa To’achuu; Madaallii Caccabsa ENT Yaala Alaa Guyyaa 3 hanga 5 Keessatti"]
    Site -->|"Gurra Alaa (Pinna / Auricle) ."| EarCheck{"Dhiita'uu, Boggy, Fluctuant Dachaasuu Lafee Gurraa Idilee Haquu?"}
    EarCheck -->|"Eeyyee"| EarDrain["Dhiibbaa Boca Qabbanaawaa (Cold Molded Compression) hojiirra oolchuu; ENT ykn Hatattamaa Dhangala’uu fi Bolster Sa’aatii 24 hanga 48 Keessatti"]
    EarCheck -->|"Lakki, Laceration Cartilage Saaxilu"| EarLac["Gaazii Jiidhina Sterile Ta'een Uwwisu; Uwwisa Antibaayootikii Hatattamaa Suturing fi Cartilage-Penetrating"]

Pathophysiology: Maaliif lafeen hidhii fi gurraa yeroo dhiita’u du’a¶

Hidhii keessaa ykn qarqara gurraa irratti madaan baqaqsanii hodhuun bishaan baqaqsanii hodhuu kan barbaadu yoo ta’u, harka ykn miila irratti madaan ofumaan akka fayyu hubachuuf, anatoomii maaykiroovaskulaarii lafee fuula qorachuun barbaachisaadha.

Nyaata vaaskiilaarii babal’ina perichondrial diffusion tiin¶

Lafeen hayaalaayinii afur kan qabu kan hidhii seeptamii yookaan lafeen elastikii walxaxaa kan auricle kaappilaarii keessaa, arteriyoolii yookaan chaanaalii limfii hin qabu. Inumaayyuu, tokkoon tokkoon waraqaa lafee dugdaa, tishuu walqabsiisaa dhangala’aa, vaaskilarii lama perichondrium jedhamu (keessattuu mucoperichondrium hidhii keessaa, bakka mucous membrane fi perichondrium walitti makaman gara layer jabaa tokkotti) gidduutti cimsee sandwiched ta’a.

• Haala idilee: Oksijiinii, gilukoosii fi amiinoo asiidonni fageenya maaykirooskoopii miliimeetira 0.5 (inchii 0.02) gadi ta’een kaappilaarii pleeksasii perichondrium keessa jiru irraa kallattiin gara kondroosaayitii (seelota lafee dugdaa) maatiriksii keessatti ukkaamfamanitti babal’atu.
• Miidhaa buckling fi shearing: Yeroo fist, elbow, airbag, ykn wrestling mat hidhii ykn gurra rukutu, cartilage flexible cartilage akka malee qaxxaamuree duubatti burqaa. Buckling tasa kun ujummoo dhiigaa subperichondrial cirrachuun perichondrium matrix cartilage jala jiru irraa hiikee, gogaan alaa ykn fuula mucosal akka hin tuqamne taasisa.
• Gufuu babal’ina: Dhiigni arteriin fi ujummoo dhiigaa gara iddoo subperichondrial haaraa uumame kana keessatti dhangala’ee, kiisha dhiphaa fi dhiibbaa qabu perichondrium fi cartilage qullaa gidduu jiru afuufeera. Septamii hidhii keessatti, yeroo dhiibbaa sanaa lafeen yeroo baay’ee ni caccaba, kunis dhiigni sarara caccabaa keessaa akka ciccituu fi mucoperichondrium gama lamaan septum irraa yeroo tokkotti akka baasu taasisa (bilateral septal hematoma).
• Du’a kondroosaayitii fi dhangala’uu inzaayimii: Fuula vaaskiilaarii isaa irraa dhiiga dhaabbataa, oksijiinii irraa bilisa ta’een miliimeetira hedduudhaan adda baafamee, kondroosaayitoonni sa’aatii 12 hanga 24 keessatti iskeemiyaan du’uu jalqabu. sa’aatii 48 hanga 72tti seelonni dhiiga adii fi baakteeriyaan dhaabbataa ta’e inzaayimoota kolaajineesii fi pirootiyeesii kanneen maatiriksii pirootiyoogilaayikaan caasaa bulbulan gadhiisuun dallaa lafee jabaa gara dhangala’aa fi caccabaa neekrootikiitti godhu.

Dhiyeessii ujummoolee dhiigaa fi madda dhiiguu¶

Hidhii fi gurra keessaa ujummoon dhiigaa kamtu akka ciccitu hubachuun dhiibbaa arteriin kun maaliif saffisaan akka babal’atan ibsa:

• Ujummoolee dhiigaa septal hidhii (Kiesselbach's plexus / . Little's area): Septamii hidhii fuulduraa kan dhihaatu toora anastomotic kan sirnoonni arteriin afur itti walitti dhufanidha: arteriin ethmoidal fuulduraa fi duubaa, arteriin sphenopalatine, arteriin palatine guddaa, fi damee septal arteriin labial superior. Yeroo miidhaan qaamaa (trauma) mucoperichondrium cirratu, dameen arterial plexus kanaa kallattiin gara kiisha subperichondrial cufameetti dhiigu, qaawwa hidhii keessaa dhangala’uu mannaa.
• Auricular vasculature: Fuulli fuulduraa pinna dhiyeessii dhiigaa isaa dameelee boca qaban posterior auricular artery fi superficial temporal artery kanneen foramina xixiqqoo cartilage keessa jiran keessaa bocuun anterior perichondrium sooru irraa argata. Tangential friction ujummoolee boca qaban kana bakka isaan fuula lafee cinaachaa keessaa ba’anitti cirra.

Bakka balaan kun itti dhaqqabeetti nasal septal hematoma adda baasuu¶

Balaan guddaan tokkichi nasal septal hematoma, deebii hatattamaa, leenjistoonni atileetiksii, warri, fi illee ogeeyyiin fayyaa ariifatan dhiigni hidhii jalqabaa dhaabuu ykn lafeen hidhii gubbaa qaxxaamuraa fakkaachuu isaa sakatta’uu qofa irratti xiyyeeffachuu isaaniiti, qaawwa hidhii fuulduraa ilaala.

Qormaata ijaa fi qaamaa tartiiba tartiiba¶

Erga active anterior epistaxis hidhii keessaa arguuf saffisa isaa hir’isee booda, madda ifa focal ifaa fayyadamuun sakatta’iinsa sirnaa raawwadhu:

1. Dhukkubsataa qajeelee taa'ee kaa'i: Namni sun qajeelee akka taa'ee fi qoma isaa xiqqoo gara oliitti digrii 15 akka garagalchitu gochuun sarara ijaa ifa ta'e lafa hidhii irratti akka qabaattuuf.
2. Fixee hidhii ol kaasuu ("Pig-Nose" view): Quba guddaa qulqulluu suuta fiixee hidhii irratti kaa'uun gara oliitti dhiibuun qaawwa hidhii (nares) bal'isuu. Meeshaalee sibiilaa qara qaban ykn forceps gonkumaa hidhii keessa bakka hospitaalaan alatti hin galchinaa.
3. Dallaa giddugaleessaa gama lamaan wal bira qabi: Dallaa gidduu ilaali (qoqqoodinsa giddugaleessaa qaawwa hidhii bitaa fi mirgaa qoodu):
4. Septamii idilee: Qoodinsi giddugaleessaa diriiraa, dhaabbataa (ykn sarara qulqulluu, jabaa ta’een salphaatti kan maqe), fi muukoosaa bifa pilaastikii xixiqqoo hanga diimaa salphaa ta’een kan haguugamee fi qaawwi ujummoo qilleensaa banaa arjummaa kan qabuu fi septum fi dallaa cinaa gidduutti kan argamu dha.
5. Septal hematoma: Gama tokko ykn lamaan qoqqoodinsa giddugaleessaa gara alaatti akka pilaamii sirri, geengoo, diimaa cherry, halluu diimaa dukkanaa’aa ykn violaceous kan qaawwa hidhii guutuu fi dallaa hidhii cinaachaa tuqutti ol guddatu.
6. Septal hematoma dhiita'e inferior turbinate ykn simple deviated septum irraa adda baasuu:
7. Iddoo: Tarbinaatonni gadii dallaa alaa (cinaa) qaawwa hidhii irraa gara keessaatti pirojektii; septal hematoma dallaa giddugaleessaa (giddugaleessa) irraa gara alaatti pirojekteessa.
8. Compressibility: Septum cartilage salphaan kan irraa maqe ykn caccabee akka lafee ykn pilaastikii jabaa ta'ee jabaa fi jabaa ta'ee yeroo suufii jiidhaan suuta tuqamu itti dhagahama. Seeptal hematoma lallaafaa, ispoonjii fi boggy ta’ee itti dhaga’ama: suufiidhaan suuta dhiibuun fuula isaa keessaa kan seenu yoo ta’u, yeroo dhiibbaan gadhiifamu battalumatti deebi’ee ka’a.
9. Vazoconstrictors tiin xiqqaachuu dhabuu: Kilinika ykn kutaa balaa tasaa keessatti, oxymetazoline biifamuu (0.05%) ykn phenylephrine gara hidhiitti seenuun daqiiqaa 3 keessatti turbinates mucosal dhiita’an akka malee akka xiqqaatan kan godhu yoo ta’u, subperichondrial hematoma ammoo guddina walfakkaatuun hafa.

Mallattoolee alaabaa diimaa hatattamaan kutaa yaala hatattamaa jijjiirraa gaafatan¶

Ifa harkaa ifaa hidhii keessaa sirriitti argitu yoo hin qabaannellee, mallattoolee armaan gadii keessaa tokko erga hidhii miidhamee booda yoo mul’ate hatattamaan gara kutaa balaa tasaa geessuu:

• Qolla hidhii tokko ykn lamaan keessaa hafuura baafachuu dadhabuu guutuu kan hidhii irratti rukutamanii booda battalumatti ykn sa'aatii 24 keessatti kan jalqabu yoo ta'u, dhiiga laaftuu erga afuufanii booda suuta hin qulqullaa'u.
• Dhiibbaa itti fufiinsa qabu, dull, throbbing ykn riqicha fi fiixee hidhii qaxxaamuree miira bal'achuu kan fooyya'uu mannaa sa'aatii 24 hanga 72 jalqabaa keessatti hammaatu.
• Alaabaa diimaa daa'immanii: Daa'ima, daa'ima xiqqaa, ykn daa'ima sababa hidhiin isaa cufameef qaruuraa irraa hoosisuu ykn dhuguu dide, erga kufee booda yeroo jalqabaaf sagalee guddaadhaan qufa'u, ykn funyaan gubbaa fi bu'uura hidhii bal'atee, kan dhiita'e (columella).
• Mallattoolee gara hidhii septal abscess (Guyyaa 2 hanga 5): Ho'i qaamaa digrii seentigireedii 38.0 (digrii Faareenhaayitii 100.4) ol dabaluu), mataa dhukkubbii cimaa dha'uu, erythema fi dhiita'uu gogaa fiixee hidhii fi qoonqa irratti babal'achuu, ykn jijjiirama ijaa.

Bulchiinsa kilinikaa dhiiga hidhii septal hematoma fi abscess¶

Kutaa balaa tasaa ykn kutaa baqaqsanii hodhuu otolaryngology (ENT) keessatti maaltu akka ta’u hubachuun dhukkubsattoonni fi warri yaala akkamii akka eeggachuu fi maaliif akka salphaatti needle aspiration qofti gahaa akka hin taane akka beekan gargaara.

1. Ciccituu fi bishaan baqaqsanii hodhuu murtaa’aa¶

Ga’eessota walta’iinsa qaban keessatti anesthesia vasoconstrictive bakka bu’u jalatti, ykn daa’imman xixiqqoo irratti adeemsa gabaabaa tasgabbeessuu jalatti:

• Horizontal mucoperichondrial incision: Nasal speculum fi ibsaa fuula ifaa fayyadamuun ogeessi fayyaa horizontal incision (Killian ykn hemitransfixion incision) karaa mucoperichondrium keessaa bulge isa gadii fi isa fuulduraa hematoma qaxxaamuree, lafee hidhii jala jiru akka hin murneef lafa hidhii wajjin walqixa ta’ee turuu.
• Bilateral evacuation without overlapping incisions: Yoo hematoma gama lamaa ta’e, yeroo baay’ee gama tokko qofa dhangalaasuun yoo cartilage caccabe gama lamaan keessaa ba’a. Yoo ciccitiinsi lammaffaan gama faallaatiin barbaachise, ogeessi baqaqsanii hodhuu sadarkaa dhaabbataa adda addaatiin ciccitiinsa sana ni raasee, akka boca septal dhaabbataa ta’e ittisuuf.
• Xuuxuu, jallisii, fi bishaan baafannaa kaa’uu: Dhiigni dukkanaa’aa ykn dhangala’aan cufame guutummaatti xuuxamee ba’a, kiisha immoo soogidda idilee sterile ta’een jallisiifama. Sana booda ogeessi fayyaa yookaan bishaan xiqqaa sterile latex-free Penrose drain yookaan xuuxamuu danda’u karaa-fi-karaa quilting sutures (4-0 chromic gut ykn Vicryl Rapide) kanneen sheet mucoperichondrial cimsanii duubatti cimsanii gara lafee giddugaleessaa irratti hodhaniidha.

2. Hidhii fuulduraa gama lamaanii fi ittisa antibaayootikii¶

Dhiigni erga baafamee booda, perichondrium jabeessee diriiree lafee qullaa irratti qabamuu qaba, kanaaf tamsa’inni oksijiinii fi soorataa battalumatti deebi’ee jalqabuu danda’a.

• Bilateral splinting: Qaawwi hidhii lamaan wal qixa ispoonjii alkoolii poliiviinii babal’achuu danda’uun (Merocel), gaazii farra baakteeriyaatiin itti naqame, ykn silikoonii hidhii keessaa (Doyle splints) sa’aatii 48 hanga 72 waan ta’eef septum laafe gama lamaan irraa walqixa deeggarama.
• Dhukkuba Summii Shookii Ittisuu (TSS): Dhukkubsataan hidhii paakkiidhaan gadi lakkifamu hundi farra baakteeriyaawwan farra istaafilookookii afaaniin fudhataman (kan akka amoxicillin-clavulanate, cephalexin, ykn clindamycin) osoo paakkii bakka isaanii jiranitti ajajama. Dhukkubsattoonni septal abscess kan dhangala’aa qaban haguuggii antibaayootikii hidda dhiigaa keessaa argachuuf hospitaala seenuu qabu MRSA fi anaeroobii sirna hargansuu gubbaa. Qajeelfama keenya irra deebi'ii toxic shock syndrome kan hidhii paakkii irraa dhufu mallattoolee alaabaa diimaa ta’eef.

Dhibee auricular hematoma ("Cauliflower Ear") adda baasuu fi yaaluun .¶

Hematoma auricular kan uumamu anterior (front-facing) surface gurra alaa irratti qofa jechuun ni danda’ama, addatti conchal bowl, scaphoid fossa, fi triangular fossa keessatti yoo ta’u, foon earlobe (lobule, kan cartilage caalaa fat fi fibrous tissue of keessaa qabu) qusata.

Fuulli gurraa maaliif akka dhiita'uu fi gurri kaaliifaaraa akkamitti akka uumamu¶

• Andterior vs. posterior skin adherence: Fuula gurraa fuulduraa kan qaxxaamuree ta’e irratti gogaan akka waraqaa haphii ta’ee cooma gogaa jalaa zeeroo kan qabu yoo ta’u, kallattiin perichondrium irratti kan maxxanudha. Wal’aansoo ykn raagbii keessatti wal-nyaatinsi tangeenshiyaalii perichondrium cartilage irraa cirra. Dugda gurraa irratti, kuushiiniin cooma gogaa jalaa gogaan ujummoolee jalaa osoo hin ciccitin dhiibbaa irratti akka siqsu taasisa.
• Marsaa Battalaa (sa’aatii 0 hanga 24): Dhiibbaan booda yeroo muraasa booda, citaa fi gammoojjiin gurra gubbaa boca C kan qulqulluu ta’e (helix, . antihelix, . scapha, . concha) baduu, dhangala’aa dhangala’aa dhiphaa, sirri, diimaa-diimaa ykn halluu gogaa qabuun bakka bu’a.
• Marsaa Gurmeessuu fi Kaalsii (Guyyaa 2 hanga 21+): Guyyaa 2 fi 7 gidduutti dhiigni dhangala'aan gara laastika hedduu dhangala'aa ta'ee fi cirracha xixiqqoo uggurutti walitti qabama. Septamii hidhii (kan yeroo dhiiga irraa mulqamu kan bulbulamu) irraa adda ta’ee, perichondrium auricular detached chondrogenic progenitor cells sochii qaban kan of keessaa qabu yoo ta’u, isaanis Guyyaa 7 booda sirriitti qaawwa dhiigaa keessaa tishuuwwan fibrous hin gurmoofnee fi ectopic new cartilage oomishuuf kan jalqaban yoo ta’u, gara gurra cauliflower dhaabbataa ta’etti kaalsii ta’u (wrestler's ear).
• Rakkoolee hojii: Hematomas kan hin yaalamne kan conchal bowl keessatti argamu banaa karaa gurraa dhiphisuun, earwax fi bishaan kiyyootti galchuun, dhageettii dhabuu conductive fiduudhaan, stethoscopes ykn gargaarsa dhageettii cufuu. Kana malees, uleewwan cirrachaa sterile hin taane Pseudomonas aeruginosa ykn Staphylococcus aureus kan seenu yoo ta’u, kunis suppurative perichondritis (dhiita’uu gurra gubbaa dhukkubbii hamaa, ho’aa, diimaa ta’ee fi amala isaatiin cartilaginous earlobe hin taane qusatu) fida.

Kunuunsa dirree gargaarsa jalqabaa fi bishaan yaalaa dhibee dhiigaa auricular hematomas¶

Tarkaanfiiwwan dirree fi kutaa uffannaa hatattamaa¶

1. Hirmaannaa hatattamaan dhaabi: Wrestle ykn spar itti fufuun dhiiga arterial dabalataa gara kiishaatti paampii godha, perichondrium hafe kan maxxane guutummaa pinna keessaa gogsa.
2. Qaama gurraa fi dhageettii sakatta'uu: Ifa tokkoon banaa karaa gurraa keessa ilaalaa. Yoo dhangala'aan bishaan qulqulluun ykn dhiigni ifaan gadi fageenya keessa gurraa irraa dhangala'aa jiraate, ykn namni sun akka tasaa gurri isaa gurrachuu, garagalchuu, ykn lafee mastoid irratti dhiita'uu yoo qabaate (Battle's sign), caccabbii mataa baasiilar ykn ciccituu gurraa shakku. Qaama gurraa irratti dhiibbaa hin godhinaa; irratti qajeelchitoota keenya ilaalaa mataa irratti miidhaan qaamaa irra ga’e fi dhageettii akka tasaa dhabuu fi qoochoo gurraa ciccituu.
3. Daqiiqaa 15 hanga 20f dhiibbaa qabbanaa’aa kontooraa ta’e dibadhu: Huccuu jiidha qabu lallaafaa gara qaxxaamuraa gurra alaatti bocuudhaan, huccuu sana irratti paakkii bubbee caccabee haalluudhaan marfame kaa’i, daqiiqaa 15 hanga 20f dhiibbaa harkaan lallaafaa qabadhu. Gonkumaa kallattiin gogaa gurra qullaa irratti ice hin dibatinaa.
4. Sa’aatii 24 hanga 48 keessatti dhangala’aa yaalaa sterile ta’e qopheessuu: Sa’aatii 24 keessatti kutaa balaa tasaa, hakiima qoricha ispoortii, ykn ogeessa ENT daawwachuu dhiigni ammallee dhangala’aa ta’ee osoo jiruu.

Dhangala’aa yaalaa murtaa’aa, bolsters, fi filannoo antibaayootikii¶

Kunuunsa manaa fi hordoffii alaabaa diimaa erga bishaan bahee booda¶

Dhukkubsataan tokko nasal septal hematoma intranasal packing tiin kan dhangala’e yookiin auricular hematoma kan sewn bolster dressing tiin kan dhangala’e yoo ta’e, guyyoota 5 hanga 7 itti aanan keessatti of eeggannoodhaan hordofuun tishuuwwan sadarkaa lammaffaa akka hin dhabne taasisa.

Nasal bolster/packing kunuunsuu¶

• Mataan digrii 30 hanga 45 ol kaasuun barcuma lama irratti ykn recliner keessatti ciisuun ujummoo dhiigaa fi hidhii keessatti dhadha'uu xiqqeessuuf rafuu.
• Afaan keessan bal'inaan banatanii haxxiffadhaa: Haxxiffannaa hidhii ciniinuudhaan ykn afaan cufuudhaan gonkumaa hin ukkaamsinaa, sababiin isaas dhiibbaan akka tasaa olka'uun hidhii ciccitaa buqqisuu ykn baakteeriyaa dirqisiisuun tuuboo Eustachian fi sinus ostia ol bahuu danda'a.
• Hidhii hin harkisin ykn hin cirinaa: Paakkii hidhii yeroo baayyee firii silkii nageenya qabu kan qoonqoo irratti teeppiidhaan hidhamee ykn kolumeelaa qaxxaamuree hidhamee akka duubaan gara qoonqootti akka hin aspiraneef qaba. Hanga doktorri sa’aatii 48 hanga 72tti irra deebi’ee sakatta’utti paakkii sana baasutti funyoowwan hunda akka hin tuqamne dhiisi.
• Hatattamaan gara kutaa balaa tasaa deebi'aa yoo:
• Dhiigni diimaan ifaan karaa paadiin dhangala’aa hidhii fuulduraa walitti fufiinsaan jiidhee qajeelee taa’us dugda qoonqoo gadi fiiga.
• Dhukkubsataan ho'a qaamaa digrii seentigireedii 38.0 ol (digrii Faareenhaayitii 100.4), qorra, yeroo dhaabbatu garaa kaasaa, garaa kaasaa, garaacha bishaanii, ykn dhangala'aa diimaa babal'ate (mallattoo akeekkachiisaa Toxic Shock Syndrome kan paakkii wajjin walqabatu) ni qabaata.
• Dhukkubsataan kun dachaa lama arguu, qoonqoo ijaa gadi bu’uu, ija isaa ol ka’uu, mataa dhukkubbii mormaa cimaa, ykn mormi isaa jabaachuu (mallattoo akeekkachiisaa babal’ina saayinisii ujummoo dhiigaa keessaa) ni qabaata.

Uffata gurra jabeessuu kunuunsuu¶

• Boolster gurraa guutummaatti goggogaa taasisuu: Mataa irratti bishaan hin dhidhiinaa, hin daakatinaa, ykn dafqi roola ilkaan ykn boca pilaastara akka jiisu hin godhinaa. Bolster jiidhaan gogaa gurraa haphii macerate godhee baakteeriyaa Pseudomonas hora.
• Monitor for bolster pressure necrosis vs. perichondritis: Bolster gogaa cartilage irratti waan qabatuuf, bolster garmalee cimsee hidhame dhangala'aa arterial gara gogaa ofii isaatiitti cufuu danda'a. Sa’aatii muraasa keessatti gara hakiimaatti deebi’aa yoo:
• Dhukkubbiin gurraa akka tasaa dhukkubbii dull irraa gara ciniinsuu cimaa, kan hin boqonne, gubaa ykn dhadha’uutti guddata (mallattoo kalaasikii yookaan ischemic skin necrosis under the bolster yookaan acute Pseudomonas perichondritis).
• Rimichi gurraa naannoo bolster mul’atu adii, halluu diimaa-gurraacha dukkanaa’aa (ischemia) ykn ibiddaa ta’ee, diimaa babal’atee, qaawwa suturaa irraa dhangala’aan dhangala’aa ta’a.
• Yeroo ispoortiitti deebi’an uffata mataa ittisaa jabaa uffadhu: Gurri guutummaatti erga fayyee booda (akkaataa idileetti erga bolster baafamee torban 2 hanga 4 booda, ogeessa fayyaatiin qulqullaa’e), wrestlers, grapplers, fi rugby forwards uffachuu qabu, kan sirriitti walqabate, hard-shell four-strap wrestling headgear (ear guards) kan qaban kooppiiwwan gurraa gadi fagoo kanneen osoo lafee cinaachaa irratti hin xuuxin pinna irratti riqicha godhatan.

Lakkoofsa balaa tasaa naannoo fi pirootokoolii ejensii¶

Miidhaan fuula ykn mataa dhiiguu cimaa, ujummoo qilleensaa miidhamuu, mallattoolee niwurooloojikaalaa ykn infekshinii babal’achuu wajjin yoo ta’e, hatattamaan tajaajila yaalaa hatattamaa qunnamaa:

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Doktooronni maaliif hidhii cabe sirreessuuf guyyaa 5 eeguu dandeessa jedhu, ammas septal hematoma guyyuma sanatti dhangala'uu qaba?¶

Yeroo lafeen hidhii caccabu, alaa hidhii battaluma sanatti dhiita’uu tishuu lallaafaatiin waan dhiita’uuf, ogeessi baqaqsanii hodhuu ENT hanga dhiitaan alaa sun guyyoota 4 hanga 7 booda hir’atutti sirriitti walsimsiisuun lafeewwanii arguun rakkisaadha. Haa ta'u malee, dhiigni hidhii septal hematoma qaawwa hidhii keessaa ta'e balaa tasaa guutummaatti adda ta'edha: dhiigni qabame fo'aa soorata dhiyeessuu lafee hidhii irraa mulqee sa'aatii 24 keessatti seelii lafee ajjeesuu jalqaba. Kanaafidha namni hidhiin isaa cabe ykn cabe hundinuu torban itti aanuuf lafeen alaa qajeelchuun yoo beellamame illee, guyyaa 1ffaa irratti keessoo hidhii lamaan ibsaadhaan sakatta’amuu qaba.

Daa’imni tokko hidhiin isaa baay’ee kan hin dhiignee fi qaxxaamuree yoo hin mul’annellee dhukkuba hidhii septal hematoma balaafamaa qabaachuu danda’aa?¶

Eeyyee, dhugumatti daa’imman ga’eessota caalaa carraan silent nasal septal hematomas’f saaxilamu sababiin isaas daa’imman septal cartilage brittle osoo hin taane lallaafaa fi elastic waan ta’eef. Daa’imni xiqqoo fuula isaanii irratti yeroo bu’u, lafee hidhii alaa osoo hin cabsin ykn gogaa alaa osoo hin ciccitin, ujummoo dhiigaa ujummoo dhiigaa keessaa mucosal lining jala jiru callisee osoo hin ciccitin, lafee hidhiin isaa akka malee jilbeeffatee bakka isaatti deebi’ee ka’a. Daa’imni tokko erga fuula isaa rukutee booda hidhii isaatiin hafuura baafachuu yoo dadhabe, guyyuma sanatti ogeessa fayyaatiin qaawwa hidhii lamaan keessaa qoratamuu qaba.

"Saddle-nose deformity" jechuun maali fi septal hematoma akkamitti fida?¶

Riqichi hidhii namaa harka sadii keessaa lama isa gadii guutummaatti akkuma utubaa dunkaana giddugaleessaa dunkaana kanfaasiin ol qabatu, lafee septal arfaffaatiin ol qabama. Yoo nasal septal hematoma ykn abscess sa’aatii 48 hanga 72f osoo hin adda baafamin hafe, cartilage hanqina oksijiinii fi inzaayimii caccabuu irraa kan ka’e ni bulbulama. Dallaa deeggarsa giddugaleessaa isaa malee, vaaltiin gidduu hidhii gara keessaatti holqa gara fuulaatti diriiree, piroofaayilii konkaavii scooped-out kan saddle-nose deformity jedhamuun beekamu uumuun suphaadhaaf baqaqsanii hodhuu walxaxaa rib-cartilage reconstructive surgery barbaadu.

Maaliif mana keessatti gurra kaaliifaaraa ofii kootii siriinjii insuliinii mana qorichaa irraa argamuun qofa dhangalaasuu hin danda'u?¶

Tokkoffaa, dhiiga siriinjiidhaan baasuun, perichondrium ciccite ​​cartilage olitti akka laaftuutti akka yaa’u waan godhuuf, kiisha sun sa’aatii muraasa keessatti dhiigaa fi dhangala’aan salphaatti guuta, yoo custom pressure bolster ykn mattress suture layers guyyoota 5 hanga 7f diriirsee walitti qabe malee. Lammaffaa, gogaan gurra alaa baakteeriyaa Pseudomonas aeruginosa tiin baay’ee koloneeffameera; qophii ayoodiinii baqaqsanii hodhuu fi antibaayootikii lafee keessaa seenu malee gogaa keessaa cirracha dhiibuun kallattiin gara lafee avascular cartilage infekshinii galchuun, suppurative perichondritis kan gurra alaa guutuu baqsuu fi bocuu danda’u fiduu danda’a.

Akkamittan garaagarummaa gurra dhiita’e idilee fi infekshinii balaafamaa auricular perichondritis gidduu jiru adda baasuu danda’a?¶

Ragaan kilinikaa murteessaan, qoochoo gurraa (lobule) gurraa isa jala jiru qorachuudha. Qaamni gurraa tishuu coomaa fi gogaa lafee dugdaa hin qabne qofa waan of keessaa qabuuf, dhukkubni gurraa dhugaa (infection of the cartilage lining) diimachuu cimaa, abiddaa, garmalee lallaafaa fi furdina kutaa gurraa jabaa gubbaa irratti kan fidu yoo ta’u, qoochoo gurraa lallaafaa isa gadii guutummaatti qusata. Yoo gurri gubbaa ho’e, diimaa ifaa ta’ee fi salphaatti tuqame dhukkubbii cimaa ta’e, qoricha farra baakteeriyaawwan farra sobaa hatattamaan yaala fayyaa barbaadi.

Hematoma gurraa erga uumamee booda yeroo hammamii booda, cirrachaan ykn ciccituudhaan bishaan keessaa baasuuf yeroon isaa darbeera?¶

Hematoma auricular sa’aatii 24 hanga 48 jalqabaa dhangala’aa ta’ee kan turu yoo ta’u, kunis baqaqsanii hodhuu salphaa bishaan baasuu fi jabeessuuf foddaa gaarii dha. Guyyaa 3 fi 7 gidduutti dhiigni gara jeel fibriin furdaa fi laastikaa ta’etti kan dhangala’u yoo ta’u, kunis baqaqsanii hodhuun dacha’uu gurraa irratti cicciruu fi balleessuuf lallaafaa curettage barbaachisa. Guyyoota 7 hanga 14 booda, perichondrium olkaafame tishuu cirrachaa fibrous jabaa fi cartilage haaraa calcified uumuu jalqaba, yeroo kanatti bishaan salphaan kana booda bishaan bahuun waan hin danda’amneef ogeessa baqaqsanii hodhuu ENT ykn pilaastikiitiin bocuun barbaachisaadha.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Dhiigni hidhii (epistaxis): hidhii lallaafaa ciniinuu fi dhiigni duubaa alaabaa diimaa
• Orbital cellulitis, cavernous sinus thrombosis, fi infekshinii fuula Danger Triangle
• Dhagahuu dhabuun akka tasaa sensorineural, dhiigni gurraa, fi kunuunsa qoochoo gurraa ciccituu
• Toxic shock syndrome (TSS): tampon, hidhii kuusuu, fi alaabaa diimaa madaa baqaqsanii hodhuu
• Miidhaa mataa, alaabaa diimaa raafamuu, fi mallattoo caccabbii mataa

Maddootaa fi qajeelfama ofiisaa¶

• Akkaadaamii Ameerikaa kan Otolaryngology - Baqaqsanii Hodhuu Mataa fi Mormaa (AAO-HNS, Yunaayitid Isteetis): Waliigaltee Kilinikaalaa Caccabsa Hidhii Cimaa, Hematoma/Abscess Drainage Nasal Septal, fi Auricular Perichondritis.
• Inistiitiyuutii Biyyoolessaa Fayyaa fi Kunuunsa Gahumsa (NICE) & ENT UK (United Kingdom): Qajeelfama Kilinikaalaa Biyyaalessaa Miidhaa Hidhii Cimaa: Guyyaa Tokkotti Septal Hematoma fi Bulchiinsa Pinna Haematoma.
• Akkaadaamii Daa’immanii Ameerikaa (AAP, Yunaayitid Isteetis): Madaallii Miidhaa Fuula Daa’immanii: Beekkamtii Occult Bilateral Nasal Septal Hematoma.
• Kitaaba Qoricha Ispoortii Waldaa Atileetiksii Kolleejjii Biyyaalessaa (NCAA) (Ameerikaa): Qajeelfama Miidhaa Gurraa Ispoortii Wal’aansoo fi Tuttuqaa.
• Hospitaala Daa'immanii Mootii Melbourne (Australia): Qajeelfama Hojii Kilinikaalaa: Miidhaa Hidhii fi Seeptal Hematoma Drainage Daa'immanii.