Laga Ice Jams, Lolaan Tasa Cabbii, fi Shoreline Ice Shoves¶

Jaamni bubbee lagaa fi bubbee qarqara galaanaa qilleensaan oofu balaa haayidirooloojii qilleensa qorraa saffisaa fi barbadeessaa dha. Lolaa qorri birraa guyyoota hedduu keessatti ol ka’u irraa adda ta’ee, makaanikaal ice ice jam ykn breakup surge bishaan qorraa fi meetira 1-furdina (3.3-foot-fut) slabs of jagged laver ice daqiiqaa 15 gadi keessatti gara daandii fi manaatti erguu danda’a. Qilleensi cimaan haroowwan gartokkoon isaanii qabbanaa’an keessaa bubbisu dallaa bubbee caccabee olka’iinsa hanga meetira 9 (miiti 30) ta’e kallattiin qarqara galaanaatti oofuu danda’a, kunis buufata doonii fi manneen qarqara haroo jiran saffisa miilaan caccabsuu danda’a.

Qajeelfamni kun qajeelfama tartiiba tartiiba istaandaardii nageenya injinariingii fi bishaan qabbanaawaa ofiisaa irratti hundaa’uun Laaboraatoorii Qorannoo fi Injinariingii Naannoolee Qorqorroo (CRREL), Tajaajila Haala Qilleensaa Biyyaalessaa Yunaayitid Isteetis (NWS), Naannoo fi Jijjiirama Qilleensaa Kanaadaa (ECCC), fi Federeeshinii Waldaalee Fannoo Diimaa fi Ji’a Diimaa Idil-addunyaa (IFRC) irraa argame siif kenna. Qophii haala qilleensaa waliigalaa qorraaf, keenya dubbisaa qajeelfama obomboleettii qorraa. Hojimaata lolaa baqachuuf, keenya dubbisaa qajeelfama lolaa balaqqeessaa fi qajeelfama lolaa.

Amma kana godhi¶

1. Sagalee guddaa laga ykn haroo qorraa irraa dhufu yoo dhageessan yoo xiqqaate meetira 10 (miiti 33) karaa lagaa irraa ol ka’u hatattamaan bakka olka’aa ta’etti baqadhaa. Bishaan ol ka’aa jiru balbala keessan irratti arguuf hin eeginaa. Yeroo jaamiin bubbee olka’aa bakka kennu, dalga dambalii ice-choked surge wave kan sa’aatii tokkotti kiiloo meetira 15 hanga 35 (sa’aatii tokkotti maayilii 9 hanga 22) gara gadiitti imalu gadhiisa, dhagaa bubbee toonii hedduu qabu kan utubaawwan faayidaa irraa ciranii dallaa caccabsan baata.
2. Paaneliin elektirikii guddaa, tajaajila gaazii uumamaa, ykn valve taankii pirooppaan ala jiru yoo miilli kee goge fi bishaan lolaa gamoo keessa hin seenne qofa cufi. Paanaalii cabsituu mana gadi aanaa bira ga’uuf bishaan dhaabbataa keessa gonkumaa hin tarkaanfatinaa. Bishaan lolaa cabbii keessatti bilookiin bubbee socho’u yeroo baay’ee meetira gaazii awwaalame fi sarara pirooppaan ala jiru cabsuun balaa dhohinsaa fi elektirikiin rukutamuu uuma.
3. Yoo qilleensi qarqara galaanaa bubbee dhidhiitu qabeenya qarqara haroo keessanitti dhiyaate hatattamaan mana keessan dhiisaa. Sagalee akka baabura fe’umsaa dhiyaachaa jiruu ykn geejjibaa haroo irraa dhufu dhaggeeffadhaa. Nama fi bineensa manaa hunda balbala duubaa (bishaan irraa fagaatee) sochoosuun ol ba’aa; tuullaan bubbee qarqara galaanaa humna bulldozing cinaachaa kan agarsiisu yoo ta’u, kunis daqiiqaa shan gadi keessatti mana tokko bu’uura isaa irraa dhiibuu danda’a.
4. Yeroo bubbeen lagaa caccabu ykn buufata riqicha irratti jaamtu riqicha ykn daandii lola’e gonkumaa hin oofinaa. Bishaan saffisaan socho’u seentimeetira 15 (inchii 6) illee konkolaataa daandii irraa haxaa’uu danda’a, akkasumas bishaan lolaa dhoqqee keessatti dhokate ice slabs bishaan keessaa cicciruu ykn riqicha bearings isaa irraa rukutuu danda’a.
5. Namni bishaan qorraa ol ka’een qabame ykn bubbee socho’uun yoo rukutame hatattamaan lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbilaa. Ameerikaa fi Kanaadaa keessatti 911, guutuu Gamtaa Awurooppaa keessatti 112, ykn Yunaayitid Kingidam keessatti 999 bilbili, ykn tarree keenya ilaalaa lakkoofsa balaa tasaa. Balaan hatattamaa lolaa jaam bubbee lagaa ykn dhiibbaa bubbee qarqara galaanaa kan of keessaa qabu ta’uu isaa ifatti ergaa sanatti himaa kanaaf gareewwan adda ta’an bishaan qabbanaawaa fi bubbee baraaruu bobbaasu.
6. Namni kamiyyuu bishaan lolaa ice-jam \(0^\circ\text{C}\) (\(32^\circ\text{F}\)) tiin yoo bishaan facaafame, bishaan keessa lixe, ykn jiidhe hatattamaan irra deebi’ee ho’isuu jalqabi. Bishaan qorraa keessatti cuuphamuun sekondii 60 keessatti deebii shookii qorraa kan kakaasu yoo ta’u, daqiiqaa 10 keessatti dandeettii qubaa akka dhabu taasisa. Nama sana gaaddisa ho'aa keessa galchi, uffata jiidha qabu hunda ofirraa baafadhu, firaasha goggogaa danfaa ittisudhaan marsi, kan keenya hordofi qajeelfama bubbee keessaa kufuu fi qajeelfama ho’a qaamaa gadi aanaa fi qorraa.

Jaam bubbee lagaa fi bubbee qarqara galaanaa shove muka murtii hatattamaa¶

Yeroo laga, sulula, ykn haroo guddaa naannoo jiraattan yeroo qorri, walakkeessa qorraa qabbanaa’u, ykn yeroo birraa addaan citu tarkaanfiiwwan nageenya jireenyaa battalumatti fudhattan murteessuuf chaartii yaa’aa kana fayyadami.

flowchart TD
    Start["Balaa Daandii Bishaanii Naannoo Qorqorroo Argame:<br/>Ciccabuu Bubbee Lagaa, Jijjiirama Sadarkaa Bishaanii Saffisaan,<br/>ykn Qilleensi Ol’aanaa Haroo Gartokkoon Banaa Irratti"] --> HazardType{"Yeroo ammaa kana taatee<br/>bubbee kamtu uumamaa jira?"}

    HazardType -->|"1. BISHAAN LAGAA SAFFISAAN OL KA'UU<br/>Gufuu Bubbee Gadii Duuba<br/>(Backwater Ice Jam) ."| Backwater["TATTAMAA LOLAA BISHAAN DUUBAA:<br/>1. Lafa lolaa fi mana gadi aanaa gadi fagoo hatattamaan keessaa baasuu<br/>2. Konkolaataa fi horii yoo xiqqaate sadarkaa baankii guutuu irraa m 10 (33 ft) ol sochoosuu<br/>3. Yoo guutummaatti goge gaazii/pirooppaanii fi ibsaa guddaa cufuu<br/>4. Bubbee gurguddaa daandii fi mooraa keessa yaa'an ilaalaa"]

    HazardType -->|"2. TASA SADARKAA LAGAA BU’UU<br/>YOKN SAGALEE GUDDAA GUDDAA<br/>(Ice Jam Release / Surge Wave) ."| SurgeWave["DAYINAAMIK CIBUU SURGE / JAVE:<br/>1. Bishaan akka tasaa gadi bu’uu ykn sagalee guddaa dhageessisuu akka kufaatii hidhaatti ilaaluu<br/>2. Hatattamaan gara karaa lagaa perpendikulaarii ta’ee ol fiiguu<br/>3. Meeshaa hunda dhiisaatii riqicha gadi aanaa gonkumaa hin qaxxaamuriin<br/>4. Dallaa bishaanii fi bubbee m 2 hanga m 6 (6.5 ft hanga 20 ft) ta’u eegaa"]

    HazardType -->|"."| IceShove["SHORELINE ICE SHOVE / IVU:<br/>1. Gamoo qarqara haroo irraa karaa balbala gara lafaatti (haroo irraa fagaatee) ba’i<br/>2. Gonkumaa deekii, buufata doonii, dallaa galaanaa, ykn kutaa qarqara haroo irratti hin dhaabbatinaa<br/>3. Yoo nageenya qabaate taankii pirooppaan alaa ykn gaazii uumamaa ol kaasu cufi<br/>4. Yoo xiqqaate m 100 (330 ft) biyya keessaa fi ol ba’uu"]

    HazardType -->|"4. MAGAALAA YKN INDUSTRIAL<br/>BISHAAN FUDHAACHUU DHABUU<br/>(Subsurface Frazil Ice Clogging) ."| FrazilClog["URGUU FUDHATA BUBBEE FRAZIL:<br/>1. Bathtubs fi qamadii bishaan dhugaatii hatattamaan guuti<br/>2. Dhiibbaan bishaanii bulchiinsa magaalaa tasa dhabuu ykn imala warshaa humna elektiriikaa eeguu<br/>3. Tuboo hoo’isaa manaa akka hin qabbanaa’ineef 7 C (45 F) ol kaa’i<br/>4. Dhiibbaan erga deebi’ee booda beeksisa bishaan boba’aa naannoo hordofaa"]

Balaawwan bubbee naannoo qorraa sadan hubachuu¶

Jiraattonni hedduun naannoo lolaa ganna waggaa 100 sadarkaa isaa eeggate ol jiraatan lolaa bubbee qorraa fi birraatiin of eeggannoo malee qabamu. Akka Gareen Injinariingii Bubbee USACE fi Jijjiirama Naannoo fi Jijjiirama Qilleensaa Kaanaadaa jedhanitti, bubbeen haayidirooliiksii lagaa baay’ee waan jijjiireef, lagni dhangala’aa lolaa ganna idilee isaa keessaa harka sadii keessaa tokko qofa baatu ammallee yeroo ice jam chaanaalii cufu levees irra darbuu danda’a.

1. Frazil ice fi freeze-up jams (jalqaba hanga walakkeessa qorraa) .¶

Jaamiin qorraa yeroo qorra zeeroo gadi ta’etti dhuma birraa ykn jalqaba qorraa osoo uwwisni bubbee jabaan laga kana ce’ee hin uumamin dura uuma. - Supercooling and frazil ice: Bishaan lagaa jeeqamaan ho'a qilleensaa zeeroo gadi (\(-6^\circ\text{C}\) [\(21^\circ\text{F}\)] gadi) samii halkanii qulqulluu ykn qilleensa cimaa jalatti yeroo saaxilamu, bishaan sun digrii dhibba keessaa muraasaan \(0^\circ\text{C}\) gadi ta'a ($32 ^ naannoo barruu {F} $). - Kristaalota fraazil socho’an: Bishaan saffisaan waan dhangala’uuf, foolii diriiraa waan uumuuf, kiristaloonni bubbee boca diskiin fi cirracha fakkaatu miliyoonaan lakkaa’aman frazil ice jedhaman guutummaa utubaa bishaanii keessatti uumamu. Bishaan sun baay’ee qabbanaa’ee kan hafu yoo ta’u, bubbeen dadhabaan dhagaa cilee, buufata riqicha, bakka kosii elektirikii bishaanii, iskiriinii bishaan dhugaatii bulchiinsa magaalaa fi qarqara lagaa irratti maxxaneera. - Anchor ice fi hidhawwan fannifaman: Yeroo frazil ice jala shallow rapid coat godhu anchor ice uumuun halkan tokkotti bishaan meetira 1 hanga 2 (3.3 hanga 6.5 feet) ol kaasa. Frazil slush sheet of surface ice kan jiru jalatti gara gadiitti yeroo yaa'u, gara gadiitti gara lagaatti kuufamuun hidha bubbee fannifame furdina hanga meetira 10 (33 feet) ta'ee fi bishaan qorraa qarqara galaanaa irratti dirqisiisu uuma.

2. Makaanikaan cabsuu ice jams fi release surges (dhuma qorraa fi birraa) .¶

Jaamiin addaan cituu yeroo ho’aa walakkeessa qorraa (kan akka taateewwan qilleensa Chinook ykn Foehn, ykn obomboleettii tasa rooba qorra irratti) ykn yeroo qorra birraa ni uuma. - Thermal vs. mechanical breakup: thermal breakup keessatti, torban hedduudhaaf aduu ho'aan bubbee lagaa bakka jirutti hanga inni bulbulamutti ni balleessa. makaanikaal (daayinamiik) cabsuu keessatti roobni cimaan ykn qorri saffisaan baquun sadarkaan lagaa akka olka’u kan taasisu yoo ta’u, qorri qorraa ammallee furdina seentimeetira 30 hanga 100 (inchii 12 hanga 40) qaba. - Bakka jaamiin cabbii itti cufamu: Humni haayidiroolikii ol ka’aa jiru haguuggii bubbee qorraa kaasuun caccabsee gara citaa jagged ta’ee fi gara gadiitti fiiga. Caccabni bubbee socho’u kun qaxxaamuraa lagaa qara qabu, barruu dhagaa gadi fagoo, qarqara lagaa diriiraa, bakka wal-qunnamtii, odola ykn bubbee gara gadiitti hin tuqamne irra yeroo ga’u, dhagaa cileewwan sun hidha tokkotti ni marfamu. - Lolaa bishaan duubaa fi gadhiifamuu dambalii ("Javes"): - Lolaan bishaan duubaa olka’aa: Bubbeen jaamfame kutaa qaxxaamuraa lagaa hanga dhibbeentaa 80 waan cufuu fi wal-nyaatinsa cinaacha jalaa waan uumuuf bishaan dhufu jaamicha duuba tuulama. Sadarkaan bishaanii olka’aa sa’aatii tokkoo gadiitti meetira 1 hanga 5 (miiti 3.3 hanga 16.4) ol ka’uu danda’a, kunis ice slabs toonii hedduu ta’u daandii fi manneen keessatti dhiiba. - Downstream breakup surge (Ice Jam Release Wave ykn "Jave"): Dhiibbaan haayidirostaatikii ice jam duuba jiru yeroo wal-nyaatinsa mo'u jaamichi ni kufa. Akkuma hidhi dhoo'u, dambaliin jaam bubbee gadhiisu (ykn "jave") sekondii tokkotti meetira 5 hanga 10 (sa'aatii tokkotti kiiloo meetira 18 hanga 36 [sa'aatii tokkotti maayilii 11 hanga 22]) gara gadiitti rookkeettiidhaan, qarqara lagaa qulqulleessuun caasaa lafa lolaa diiga.

3. Qilleensi kan oofu qarqara galaanaa bubbee dhidhiitu ("Ice Tsunamis" ykn Ivu) .¶

Hawaasa Inupiat fi Yupik qarqara galaanaa Arktiik ivu, fi haroowwan gurguddoo Ameerikaa Kaabaa, haroowwan prairie Kanaadaa, fi bishaan kuufamaa kaaba Awurooppaa akka ice shove, ice push, ice ride-up, ykn ice tsunami jedhamuun kan beekamu, balaan kun haroowwan gurguddoo fi galaana gadi fagoo irratti yeroo birraa ciccitu ykn jalqaba qorraatti uuma freeze-up gochuu. - Fiiziksii dhiibbaa bubbee: Yeroo bubbee haroo gartokkoon qarqara galaanaa irraa fagaatee baqu fi qilleensi itti fufiinsa qabu sa’aatii tokkotti kiiloo meetira 40 hanga 90 (sa’aatii tokkotti maayilii 25 hanga 55) bubbee diriiraa maayilii qaxxaamuree gara lafaatti yeroo afuufu, qilleensi humna harkisaa qajeelaa gara ice sheet lola’utti dabarsa. - Bulldozing ashore: Qilleensaa fi kaarentiin kan oofu, ice sheet lola'aa jiru qarqara galaanaatti slams. Momentum qarqara duraa akka caccabee fi baankii ol yaabbatu dirqisiisa, ciccitaa ice fi slabs gara dallaa socho'u olka'iinsa meetira 3 hanga 12 (10 hanga 40 feet) ta'etti tuula. Daqiiqaa tokkotti meetira 1 hanga 8 (daqiiqaa tokkotti meetira 3 hanga 26) gara biyya keessaa kan socho'u dallaan bubbee kun muka irraa ciccira, dallaa galaanaa ni caccabsa, gaazii uumamaa ol ka'u ni cabsa, manneen bu'uura isaanii irraa hanga meetira 150 (miiti 500) gara biyya keessaatti dhiiba.

Walmadaalchisuu balaa bubbee lagaa fi haroo hatattamaa¶

Gabatee kana fayyadamuun balaan bubbee naannoo qorraa kamtu bakka jirtu balaadhaaf saaxiluu fi akkamitti deebii akka kennitu adda baasuu.

Mallattoolee akeekkachiisa dursaa qarqara galaanaa irraa arguu fi dhaga'uu dandeessan¶

Safartuuwwan lagaa ofumaan hojjetan kanneen qorannoo ji’ooloojii Yunaayitid Isteetis (USGS), Tajaajila Haala Qilleensaa Biyyaalessaa fi Jijjiirama Naannoo fi Qilleensaa Kaanaadaan hojjetan yeroo baay’ee yeroo jaamiin addaan citu bubbee sochoosuun ni cicciramu. Agarsiistota dirree fiizikaalaa kana ilaalaa dhaggeeffadhaa:

Mallattoolee akeekkachiisaa ijaan mul’atan¶

1. Sadarkaan lagaa gara gadiitti akka tasaa gadi bu'uu: Yoo qaxxaamuraa lagaa, riqicha, ykn dhiphoo irraa gara gadiitti jiraattanii fi yeroo birraa qabbanaa'u sadarkaan lagaa gadi bu'uu yoo hubatte, jaamiin bubbee ol cufamee jira, laga sana duubatti deebiseera. Hatattamaan baqadhaa, sababiin isaas yeroo jaamiin olka’aa sun citu, dalga dambalii (surge wave) akeekkachiisa malee ni dhufa.
2. Uwwisni bubbee qarqara irraa ka'uu fi adda bahuu ("Shore Cracks" ykn "Hinge Cracks"): Bubbeen lagaa tokko osoo hin caccabin dura bishaan ol ka'aa jiru wiirtuu bubbee bubbee qarqara galaanaa qorraan qabbanaa'e olitti ol kaasa, qarqara lagaa lamaan irratti caccabaa bishaaniin guutame walfakkaatu uuma.
3. Bubbee lagaa xuraa’aa, bunni, ykn caccabaa-streaked gara cinaatti garagaluu: Bubbee gurguddoon naanneffamuu, qarqara irratti garagalchuu ykn ol yaabbachuu erga jalqabanii booda humnoonni haayidiroolikii jaam makaanikaaliitti dhiyaachaa jiru.
4. Bishaan karaa boolla namaa fi bishaan obomboleettii levees duubaan ol bubbu'u: Jaamni bubbee mataa haayidiroolikii lagaa lolaa bishaan banaa hamma walfakkaatu qabu caalaa ol kaasa waan ta'eef, bishaan lagaa qorraa ta'e yeroo baay'ee karaa boolla bishaan boollaa obomboleettii duubatti deebi'ee osoo lagni sun qarqara irra hin darbiin dura dallaa lolaa duuba boolla namaa daandii keessaa dhoo'a.

Mallattoolee akeekkachiisa sagalee¶

1. Caccabaa dhukaasa qawwee fi boomii gadi fagoo: Bishaan ol ka'aa jiru furdina seentimeetira 50 (furdina inchii 20) qabu gara oliitti yeroo qaxxaamuru, dhiibbaan harkisaa gabaasa sagalee guddaa akka dhukaasa qawweetiin bubbee sana caccabsa.
2. Raafamni lafaa fi boo'icha firikuweensii gadi aanaa: Fiigichi bubbee addaan cituu socho'u ykn dambaliin bubbee jam-release ice toonii miliyoonaan lakkaa'amu qarqara lagaa fi qarqara lagaa irratti ciruun, sagalee guddaa foddaa hanga kiiloo meetira 1 (0.6 miles) fagaatu raasu uuma.
3. Sagalee geejjibaa cabsuu ykn baabura fe’umsaa qarqara haroo irratti: Dhiibbaan bubbee qarqara galaanaa gara ciccitaa bubbee shugguxii fi citaa gabatee ta’etti caccabuun yeroo dallaan bubbee qarqara galaanaa ol ba’u sagalee sibiilaa cirrachaa fi gungumaa uuma.

Pirootokoolii lubbuun jiraachuu tartiiba tartiiba yeroo lolaa ice jam sochii qabu¶

Tarkaanfii 1: Karaa olka’aa baqachuu riqicha fi qaxxaamuraa lagaa irraa fagaatu filadhu¶

Tajaajilli Haala Qilleensaa Biyyaalessaa Akeekkachiisa Lolaa Bubbee Jaam ykn akeekkachiisni balaa tasaa naannoo yeroo kennamu, bishaan daandii keessan osoo hin ga’iin dura ba’aa. - Gonkumaa qaxxaamuraa bishaan gadi aanaa ykn riqicha truss sadarkaa lagaa irratti hin fayyadaminaa: Jaam ice socho’u gama olka’aa piers riqicha fi girders riqicha gadi aanaa irratti tuulama. Akka Bulchiinsi Daandii Guddaa Federaalaa (FHWA) fi USACE jedhanitti, olka’iinsi buoyant fi horizontal ice-jam thrust riqicha sibiilaa fi konkiriitii piers isaanii irraa dhiibuu danda’a. - Kal-de-sacs fi daandii qarqara lagaa wajjin walfaana fiigu irraa fagaachuu: Konkolaachisaa ykn perpendicular (at a 90-degree angle) karaa lagaa irraa fagaatanii gara lafa olka’aa ta’etti deemuu. - Kiitii qilleensa qorraa keessaa baqachuu fidaa: Lolaan ice jam haala qilleensa zeeroo gadi ykn qorraatti dhihoo ta’e keessatti waan uumamuuf, gaaddisa malee ala qabamuun lubbuu namaa galaafachuu danda’a. Kee qabadhu go-bag yeroo hatattamaa, paarkii qorraa dabalataa, boottii bishaan hin dandeenye kan insulaayid ta’e, boorsaa hirribaa fi qoricha.

Tarkaanfii 2: Osoo hin deemin dura ibiddaa fi dhohinsa caasaa ittisuu¶

Ibiddi caasaa hin dhaabbanne bishaan lolaa qorraa fi tuullaa bubbee meetira 3 (miila 10) ta’ee fi motora ibiddaa cufuun marfame yeroo ice jam ykn ice shove balaa sadarkaa lammaffaa guddaadha. - Taankii pirooppaanii fi safartuu gaazii uumamaa cufi: Yeroo ice floo socho’u riser meetira gaazii uumamaa alaa rukutu ykn taankii pirooppaan mooraa duubaa liitira 1,900 (gaalonii 500) ta’u bilookii isaa irraa rukutu, sararri gaazii ni cirracha banamee gaazii dhoo’aa mana keessan cina jiru gadhiisa. Osoo hin ba’iin dura valve gaazii guddaa cufi. - Taankii zayita hoo’isaa mana keessaa fi alaa anchor ykn ol kaasuu: Taankiin boba’aa boba’aa mana gadi aanaa ykn alaa kan olka’u yeroo bishaan duubaa ice-jam gara mana jalaa seenu gara oliitti yaa’u, tuuboo dhiyeessii cabsuu fi zayita hoo’isaa diizilaa gara manaatti dhangalaasu.

Tarkaanfii 3: Bishaan tasa ice-jam ta’een gamoo tokko keessatti yoo qabamte maal gochuu qabda¶

Yoo baqachuu kee dura akka tasaa ice-jam surge mana kee marsee, pirootokoolii dhaabbataa baqachuu kana hordofi: 1. Atattamaan gara kutaa lammaffaa ykn kutaa olka’aa gamoo sanaatti ce’i, akkasumas gamoon sun bubbee socho’aa wajjin walqabatee akkamitti akka dhaabbate ilaali: - Bishaan sun suuta kan socho'u bishaan duubaa jaam irraa ol yoo ta'e, gara kutaa lammaffaa ykn mana gubbaatti ol bahuun nageenya qaba. - Gonkumaa mana gubbaa cufame kan qodaa, qodaa, ykn foddaa foddaa malee hin seeninaa: Meeshaa ulfaataa, ibsaa harkaa, jaakkeetii ykn tarp mul’achuu guddaa qabu, fi meeshaa yaa’uu dhuunfaa (jaakkeetii lubbuu baraaruu) nama hundaaf fidaa, kanaaf yoo bishaan ol ka’e qola fooqii keessaa cabsitu. - Akeekkachiisa dhiibbaa kallattiin ice-slab irratti: Manni keessan kaabin mukaan hojjetame salphaa ykn mana socho’aa kan ta’e yoo ta’e, qarqara lagaa kan ice slabs toonii hedduu ta’e dallaa rukutaa jirutti, gara kutaa downstream (leeward) kutaa gubbaa jirutti ce’aa, dallaa olka’aa dhiibbaa bubbee fudhatu irraa fagaadhaa, fi lakkoofsa hatattamaa naannoo keessanii bilbilaa helikooptara ykn bidiruu qilleensaa baasuuf. 2. Yeroo mana keessa jirtan eegumsa bishaan qabbanaawaa goggogaa uffadhaa: Nama hundaaf laayibarii ho’aa sadii kan suufii hin taane uffadhaa, biifama qorraa dhorkuuf kootii roobaa ykn qola bishaan hin dandeenye uffadhaa, akkasumas yoo caasaan jijjiirame kootii qorraa keessan irratti jaakkeettii lubbuu baraaruu (PFD)** uffadhaa.

Haroo ykn qarqara galaanaa irratti dhiibbaa bubbee qarqara galaanaa irraa hafuu¶

Shoreline ice shoves akka lafa suuta socho’u ykn dhangala’aa laavaatti amala qaba. Isaanis haroowwan gadi fagoo, qilleensaaf saaxilaman kanneen bal’inni isaanii kiiloo meetira 5 hanga 100 (maayilii 3 fi 60) ta’e irratti kan mul’atan yoo ta’u, kanneen akka Haroo Winnebago, Mille Lacs Lake, Lake Erie, Lake Dauphin, Lake Peipus, fi Arctic coastal lagoons.

Foddaa ice shove daqiiqaa 30 adda baasuu¶

Dhiibbaan bubbee haalawwan sadii yeroo tokkotti barbaada: 1. Bubbee gartokkoon manca’e ykn haaraa uumame (furdina seentimeetira 15 hanga 60 [inchii 6 hanga 24]) kan qarqara galaanaa irraa bilisa ta’ee baqu kanaaf gabatee bubbee bishaan keessa yaa’uu fi saffisaan deemuu danda’a. 2. Qilleensi itti fufiinsa qabu qarqara galaanaa yoo xiqqaate sa’aatii tokkotti kiiloo meetira 40 hanga 80 (sa’aatii tokkotti maayilii 25 hanga 50) yoo xiqqaate kiiloo meetira 5 (maayilii 3) bubbee qaxxaamuree gara qarqara galaanaa keessanitti afuufa. 3. Qarqara galaanaa suuta garagalfame, daandii, ykn bluff gadi aanaa kan akka raampii garagalfameetti hojjetu, qarqara duraa ice sheet gara oliitti lafa irratti akka siqsu kan taasisu.

Tarkaanfiiwwan battalaa yeroo ice sheet qarqara galaanaa yaabbachuu jalqabu¶

1. Bubbee sana fiilmii gochuuf foddaa haroo fuuldura jiru biratti hin dhaabbatin. Tuullaa bubbee dallaa gara harootti olka’iinsa meetira 4 hanga 9 (13 hanga 30 feet) ta’ee yeroo ijaaramu, geejjibni gara keessaatti caccabee, eeboo bubbee cirracha qabu kutaa sana keessa erga.
2. Hatattamaan gama lafaa manaa keessaa ba’aa. Balbala haroo irraa garagalcheen ba’aatii yoo xiqqaate meetira 100 (miiti 330) tarree manaa isa jalqabaa bira darbuun ol ba’aa ykn gara biyya keessaa deemuun ni danda’ama.
3. Gonkumaa konkolaataa ykn meeshaalee ulfaatoodhaan dhidhiita bubbee tarkaanfachaa jiru ugguruu hin yaalin. Bubbeen furdina kiiloo meetira 5 fi kiiloo meetira 5 (maayilii 3 fi maayilii 3) fi seentimeetira 30 (inchii 12) qabu tilmaamaan meetirikii toonii miliyoona 7 (toonii Ameerikaa miiliyoona 7.7) ulfaata. Konkolaataan fe’umsaa ykn tiraaktarri bakka bubbee itti dhidhiitu fuuldura dhaabatee jiru bubbee sana waliin mana keessan keessa ni dhiibama.
4. Erga qilleensi gadi du'ee booda qubni miila tuullaa bubbee irraa fagaadhaa. Erga dhidhiitni bubbee dhaabatee booda, tuullaan bubbee shugguxii fi citaa caccabee meetira 6 hanga 10 (miiti 20 hanga 33) tasgabbaa'aa waan hin taaneef akeekkachiisa malee kufuu danda'a.

Bishaan qabbanaawaa keessa cuuphamuu fi ice-floe kiyyootti galchuu gargaarsa jalqabaa¶

Jaam bubbee keessatti, balaawwan lubbuu namaa galaafatan sadii yeroo tokkotti si mudatu: sa’aatii bishaan qabbanaawaa cuuphamuu 1-10-1, makaanikaal caccabsuu ice blocks ciranii gidduutti, fi under-ice current sweep.

Yoo bishaan ice floes socho'u of keessaa qabu keessatti kufte¶

1. Harkaa fi harka kee cinaacha dhaabbataa bilookii bubbee lola'aa irraa OFF godhi: Yoo harki kee, harki kee ykn qaamni kee gidduu jirutti bubbee toonii hedduu qabu lama walitti siqanii, bilookiin sun battalumatti lafee ni caccabsu. Harka keessan top horizontal surface isa ice slab guddaa isin bira gahuu dandeessan irratti diriirsuu.
2. Sekondii 60 jalqabaa keessatti hafuura baafachuu kee to'adhu (Cold Shock Phase): Bishaan \(0^\circ\text{C}\) (\(32^\circ\text{F}\)) rukutuun fedhii malee hafuura baafachuu (involuntary gasp reflex) kakaasa. Afaanii fi hidhii kee gubbaa ol kaa’i, qarqara gubbaa ice floe guddaa ykn jirma mukaa qabadhu, hafuura baafachuun kee akka tasgabbaa’u sekondii 60 eegi.
3. Horizontally rukutuu fi of harkisuu diriiraa ice slab isa guddaa ykn qarqara lagaa irratti: Yoo qarqara lagaa jabaa bira gahuu hin dandeenye, miila kee ol duubaan rukutee giddugala ice floe isa guddaa irratti horizontal roll gochuun torso kee bishaan keessaa baasuu fi naannoo caccabsuu bilookii gidduu jiru irraa fagaachuu. Baraarsaaf osoo iyyituu fi harka raasaa garaa kee irratti gadi bu'i.

Dirree irra deebiin ho'isuu nama lolaa ice-jam irraa hafe¶

Namni lubbuun hafe tokko bishaan lolaa qorraa irraa gara gaaddisa ho’aatti erga harkifamee booda: 1. Namoota miidhaan irra gahe suuta qabadhuutii garagalchuu yoo bishaan keessa daqiiqaa 15 ol ture ykn yoo raafamuun dhaabbate. Nama ho’a qaamaa cimaa qabu tokko akka malee qabachuun ykn dirqisiisuun akka ka’u gochuun dhiigni qorraa miila irraa gara onneetti akka deebi’u taasisa (afterdrop), kunis ventricular fibrillation cardiac arrest kakaasa. 2. Kutaa ho'aa keessaa uffata jiidha qabu muraa ykn ofirraa baasuu fi gogaa haalluudhaan gogsi. Gogaa qorraa ykn qorraa gonkumaa hin xuuxinaa. 3. Dura ho’a sochii qabu wiirtuu jirma (morma, dallaa garaa, fi jilba) irratti dibadhu: Nama sana danfaa danfaa firaasha goggogaadhaan marfameen marsi. Qaruuraa bishaan ho’aa ykn paakkii ho’a keemikaalaa haalluudhaan marfame cinaacha garaa, jilbaa, fi qoonqoo irratti kaa’i, gonkumaa gogaa qullaa ykn miila qorraa irratti gonkumaa dursitee kaa’i. 4. Dhangala'aa ho'aa, mi'aawaa, alkoolii hin qabne, kaafeeniin irraa bilisa ta'e kan kenninu yoo namni sun dammaqee fi liqimsuu danda'e qofa. Pirootokoolii yaalaa keenya guutuu ta'e keessatti dubbisaa gargaarsa jalqabaa ho’a qaamaa gadi aanaa fi qorraa.

Kufaatii bu’uuraalee bulchiinsa magaalaa: Yeroo bubbeen dadhabaan bishaanii fi humna magaalaa keessanii kutu¶

Manni keessan tulluu bishaan lolaa irraa bilisa ta’e irra yoo taa’ellee, halkan zeeroo gadi ta’etti bishaan dhugaatii guutuu magaalaa keessatti cufamuu fi ibsaan akka addaan citu fiduu danda’a.

Akkaataa sub-surface frazil ice magaalota cufu¶

Warshaaleen bishaanii bulchiinsa magaalaa fi buufataaleen humna elektiriikaa bishaan qulqulluu karaa siree fudhannaa bishaan keessa lixee fi lageen fi haroowwan irraa meetira 3 hanga 10 (10 hanga 33 feet) gadiitti argamaniin harkisu. - Yeroo bubbee zeeroo gadi ta’e osoo bubbeen gubbaa hin uumamin dura, makaan jeequmsaa bishaan baay’ee qabbanaa’ee fi maxxanuu active frazil ice crystals gara jala laga ykn harootti gadi bu’a. - Kiristaalonni dadhaboo ta’an sun yeroo sibiilota qabbanaa’oo bakka kosii fudhannaa bishaan keessaa liqimfaman tuqan, daqiiqaa 30 hanga 60 keessatti tuuboo fudhannaa irratti dallaa jabaa bubbee ijaaru, paampii bishaanii bulchiinsa magaalaa fi loopoota qabbanaa’uu warshaalee humna elektiriikaa cufu.

Ittisa manaa frazil ice utility addaan cituu irraa¶

• Kuusaa bishaan dhugaatii mana keessaa sa’aatii 72f turu yeroo qorraa guutuu eegi: Yoo xiqqaate guyyaatti nama tokkoof bishaan dhugaatii liitira 4 (gaalonii 1)** kaazinaa ho’aa keessa kuusuu, kanaaf akka tasaa frazil-ice intake cufamuun bishaan malee mana keessan keessaa hin baane.
• Beeksisa bishaan boba’aa hordofuu erga tajaajilli deebi’ee booda: Tajaajilli bishaan bulchiinsa magaalaa taatee ice-jam ykn frazil booda erga deebi’ee booda, gorsa bishaan boba’aa ilaali, sababiin isaas bubbeen qarqara lagaa irratti dhangala’uun biyyee fi bishaan xuraa’aa dhangala’u ni kakaasa; keenya ilaalaa qajeelfama beeksisa nageenya bishaanii fi boba’aa.

Nageenya lolaa boodaa: Yeroo qabeenyi kee bubbee lagaa keessatti awwaalame gara manaatti deebi’uu¶

Lolaan ice-jam ice blocks lagaa toonii hedduu furdina hanga meetira 1.5 (5 feet) ta'ee fi mooraa, daandii fi kutaa jireenyaa keessatti kan qabame yoo ta'u, bishaan lolaa immoo bu'uura irratti jabaatee qorraan qabbanaa'a.

1. Gamoowwan osoo hin seenin dura cirracha caasaa qabaachuu isaanii sakatta’uu¶

Bishaan haayidirostaatikii buoyancy kan agarsiisu yoo ta'u, lolaan ice-jam gamoowwan jajjaboo toonii hedduu qaban kanneen akka korbeeyyii rukuttaa rukuta. - Balbalaatti dhiyaachuu kee dura fageenya nageenya qabu irraa gara alaatti naanna’i. - gabatee siil jijjiirame (bakka furmaata mukaa dallaa bu’uuraa irraa siqse), masonry mana gadi aanaa caccabee, utubaa barandaa ciccirame, ykn studs golee addaan ba’e barbaadi. - Yoo bilookiin bubbee lagaa dallaa irratti ykn kutaa tokko keessa boqote, hin seeninaa fi bilookii bubbee tiraaktaraan hin harkisin. Blookiin ice stranded dallaa ykn roof beam balaadhaaf saaxilamee fi yeroo socho’u ni jigu deeggaraa ta’uu danda’a.

2. Sarara humnaa kufe, bakki qilleensaa cufame, fi siltii faalame ilaali¶

• Sarara humnaa gadi bu'e caccabaa ice keessatti awwaalame: Ice runs snap utility poles, sibiilli lubbuu qabu tuullaa ice keessa awwaalame dhiisa. Bubbeen jiidhaan humna elektirikii waan geessuuf, tuullaa bubbee naannoo sibiilli kufetti argamu irra deemuun elektirikiin akka rukutamu gochuu dandaʼa; ilaali sarara humna elektiriikaa kufe.
• Fuulawwan hafuura baafannaa iddoo ibiddaa fi bishaan hoo’isaa cufame: Ujummoolee alaa furnaasii PVC fudhannaa fi ba’uu, bakka qilleensa goggogduu, fi foddaa mana gadi aanaa hunda ilaali. Ice slabs fi frozen slush vents alaa cufu, carbon monoxide (\(CO\)) yeroo ho'i deebi'ee jalqabu gara mana keessanitti akka duubatti deebi'u taasisa; ilaali summii kaarboon monoksaayidii.
• Bubbee fi siltii faalame: Bubbeen lagaa cabsu bishaan xuraa’aa raw, dhangala’aa qonnaa, zayita hoo’isaa dhangala’e, fi sibiilota citaa of keessaa qaba. Yeroo qulqulleessitu boottii fi guwaantii bishaan hin dandeenye uffadhu, dhugaatiif immoo gonkumaa bubbee lagaa hin balleessin.

Tarree qophii waqtii duraa naannoo ice-jam fi lakefront zones¶

Tarree sakatta’iinsaa kana osoo qorri birraa fi addaan cituu birraa dura guuti:

• Galmee seenaa Ice Jam Database qabeenya keessanii ilaalaa: USACE CRREL Ice Jam Database ykn kaartaa seenaa caccabuu wiirtuu tilmaama lagaa naannoo keessanii barbaadi. Kaartaan lolaa waggaa 100 istaandaardii kan shallagamu haayidiroolikii ganna bishaan banaa fayyadamuun yoo ta’u yeroo baay’ee olka’iinsa bishaanii ice-jam xiqqeessuudha.
• Sarara bishaan boollaa guddaa keessan irratti valve sakatta’iinsa bishaan duubaa dhaabuu: vaalviin bishaan boollaa duubaa sarara guddaa bishaan xuraa’aa fi bishaan lagaa osoo bishaan gubbaa mana keessan hin ga’iin dura bishaan xuraa’aa fi bishaan lagaa karaa boolla bishaanii gadi aanaatiin akka hin geezerii ta’e dhaaba; ilaali bishaan xuraa’aa duubatti deebisuu.
• Faayidaa mana gadi aanaa fi taankii boba’aa anchor gochuu: Paanaalii cabsituu, bishaan hoo’isaa, fi furnace sadarkaa seena qabeessa ice-jam ol kaasuu, akkasumas taankii zayita boba’aa fi pirooppaan gara konkiriitii slabs irratti anchor gochuun akka ice floating line boba’aa hin ciccirneef.
• Buufata doonii waqtii fi bidiruu olkaasu osoo birraa hin qabbanaa’iin dura buqqisuu: Tuullaawwan dhaabbataa ta’an ice floes socho’an qabatanii anniisaa ice-shove gara bulkheads qarqara galaanaatti qajeelchu.
• Raadiyoowwan akeekkachiisa haala qilleensaa sagantaa fi akeekkachiisa barreeffama kaawuntii: Raadiyoo baatiriidhaan deeggarame akeekkachiisa haayidirooloojii ("Akeekkachiisa Lolaa Ice Jam"); ilaali qunnamtii hatattamaa giiridii ala ta’e.
• Uwwisa inshuraansii lolaa guyyoota 30 dura birraa qabbanaa’uu isaa mirkaneessuu: Imaammattoonni abbootii qabeenyaa manaa istaandaardii lolaa lagaa ice-jam kan hin daballee yoo ta’u, sagantaaleen inshuraansii lolaa biyyoolessaa yeroo eegaa guyyoota 30 dirqisiisu.

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Maaliif jaamiin bubbee lagaa lolaa ganna dhangala’aa lagaa walfakkaataa qabu caalaa sadarkaa lolaa ol’aanaa fida?¶

Akka Laaboraatooriin Qorannoo fi Injinariingii Naannoolee Qorqorroo USACE (CRREL) jedhutti, jaamiin bubbee sadarkaa lagaa buqqa’iinsa qaxxaamuraa fi dachaa lama ta’een haayidirooliik roughness ol kaasa. Tokkoffaa, tuutni cufame kan caccabee ice blocks furdina meetira 2 hanga 6 (6.5 hanga 20 feet) ta’uu danda’a, akka hidha bishaan keessa lixeetti walakkaa ol ulfaatina chaanaalii qabachuu danda’a. Lammaffaa, laga banaa keessatti, wal-nyaatinsi bishaan siree jalaa fi qarqara galaanaa irratti argamu qofa saffisiisa; jaam ice jagged jalatti, cinaacha jalaa ice cabee gubbaa utubaa bishaanii irrattis wal-nyaatinsa uuma, saffisa dhibbeentaa 50 ol saffisiisaa fi bishaan meetira hedduu qarqara galaanaa irratti ol dirqisiisa.

Dhaabbileen balaa tasaa maaliif lolaa dhaabuuf jaam bubbee lagaa daayinamitii hin godhan?¶

Injinariingii haayidiroolikii USACE fi Environment Canada akka agarsiisutti, jaam bubbee jiru dhoosuun yeroo muraasaaf kan hojjetu yoo ta’u yeroo baay’ee lolaa hammeessa. Dhoo’oonni ykn qottoonni ice jam qulqulleessuuf, bishaan banaa gara gadiitti fi kaarentiin gahaan ciccitaa caccabee geessu jiraachuu qaba; yoo kana hin taane, bubbeen dhoohe gara hidha bishaan dhangala’aa dhangala’aa ta’etti deebi’ee kan qubatu yoo ta’u, dambaliin shookii riqicha fi levees ni miidha. Kanaa mannaa, hawaasni osoo jaamiin hin uumamin dura mala ittisaa fayyadamu, kanneen akka qottoo bubbee bishaan keessaa fi bishaan keessaa cabsan, hovercraft, ykn jalqaba birraa irratti cirracha dukkanaa’aa bubbee irratti dafqa gochuun ho’a aduu xuuxuu fi osoo dhangala’aan hin ka’iin dura bubbee laaffisu.

Garaagarummaan jaam bubbee lagaa fi "tsunami bubbee" (ice shove) haroo gidduu jiru maali?¶

Jaamiin bubbee lagaa harkisa lafaa fi bishaan lagaa yaa’een kan oofudha: bubbee lagaa caccabee qaxxaamuraa dhiphoo irratti ykn riqicha irratti kan argamu yoo ta’u, laga kana hidhee bishaan duubaa dhangala’aa saffisaan akka lola’uu fi dalga gammoojjii tokko irratti gadhiisa. Dhiibbaan bubbee qarqara galaanaa (sunaamiin bubbee ykn ivu) haroowwan gurguddoo ykn qarqara galaanaa irratti kan raawwatamu yoo ta’u, qilleensa humna guddaa (sa’aatii tokkotti km 40 hanga 90) bishaan banaa kiiloo meetira hedduu fi bubbee haroo lola’aa ta’een kan oofudha. Dhiibbaan bubbee dallaa goggogaa bubbee caccabee olka’iinsa meetira 3 hanga 12 (miiti 10 hanga 40) ta’e kallattiin qarqara galaanaa fi manneen qarqara haroo jiranitti dhiiba, osoo dhangala’aan hin lola’in.

Lagni koo ho’a nagaa ykn jeequmsa makaanikaal cabsuu akka qabaatu akkamittan beeka?¶

Ho’aan nagaa kan baqu yoo ta’u, ho’i qilleensa birraa torban lamaa hanga sadii keessatti aduu fi rooba xiqqoo wajjin suuta suutaan yeroo ho’u, kunis bubbeen akka dukkanaa’u, damma akka kiristaala shugguxii-bubbee ta’ee fi bakka isaa akka baqu kan taasisu yoo ta’u, dhangala’aan gadi bu’aa ta’ee hafu. Jaamiin makaanikaal cabbii kan uumamu yeroo qorri qorraa bubbee furdaa adii-buluu (furdina seentimeetira 30 hanga 100 [inchii 12 hanga 40]) fi qorra gadi fagoo uumuun, itti aansuunis akka tasaa ho'isuu ($10^\circ\text{C}$ hanga $20^\circ\text{C}$ [$50^\circ\text{F}$ to $68^\circ\text{F}$]) fi rooba cimaa (milimeetira 25 ol [inchii 1]) sa'aatii 24 hanga 48 keessatti. Yeroo bishaan yaa’u osoo bubbee furdaan hin lallaafamin laga sana dhiita’u, jaamiin makaanikaal cabbii ta’uu hin oolu.

Maddoonni sakatta'aniiru¶

• Koorporeeshinii Injinaroota Waraana Yunaayitid Isteetis (USACE), Giddugala Qorannoo fi Misooma Injinarootaa / Laaboraatoorii Qorannoo fi Injinariingii Naannoolee Qorqorroo (CRREL): Injinariingii fi Dizaayinii: Maanu’alii Injinariingii Bubbee (EM 1110-2-1612) fi Qajeelfama Teeknikaa Kuusaa Deetaa Bubbee Jaam Biyyaalessaa USACE.
• Tajaajila Haala Qilleensaa Biyyaalessaa Yunaayitid Isteetis (NWS / NOAA): Adeemsa Bubbee Lagaa, Bubbee Frazil, Lolaa Jaam Bubbee Freeze-Up fi Breakup, fi Hiika Akeekkachiisa Haayidrooloojii.
• Jijjiirama Naannoo fi Qilleensaa Kanaadaa (ECCC) fi Mana Maree Qorannoo Biyyaalessaa Kanaadaa (NRC): Cifamuu Bubbee Lagaa, Madaallii Balaa Lolaa Bubbee Jaam, fi Qajeelfama Fudhannaa Bulchiinsa Magaalaa Frazil Ice Salphisuu.
• Ejensii Bulchiinsa Balaa Tasaa Federaalaa (FEMA, Yunaayitid Isteetis): Lolaa Ice Jam: Sababoota, Dhiibbaa, fi Tooftaalee Salphisuu Hoggantoota Lafa Lolaa fi Abbootii Qabeenyaa Manaa.
• Eegdota Galaanaa Yunaayitid Isteetis (USCG) fi Federeeshinii Waldaalee Fannoo Diimaa fi Ji’a Diimaa Idil-addunyaa (IFRC): Bishaan Qorqorroo Keessatti Cuuphuu (1-10-1 Principle), Pirootokoolii Baraarsa Bubbee, fi Bulchiinsa Dirree Haayipooteermiyaa.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Lolaa cimaa: battalumatti miliquu fi lubbuun jiraachuu
• Lolaa: qophii, baqachuu, fi nagaan deebi’uu
• Obomboleettii fi bokkaa cimaa yeroo qorraa: qophii fi lubbuun jiraachuu
• Bubbee keessaa kufuu: of baraaruu fi bishaan qabbanaawaa lubbuun jiraachuu
• Gargaarsa jalqabaa hatattamaa hypothermia fi frostbite