Ollaa Kosii, Pilaastikaa, Gommaa, ykn Muka Wal’aanamaa Gubuu: Summii Daayoksiinii fi Arseenikii Aarri adda baasuu¶

Mooraa duubaa keessa ilaaluun, urgaan cimaan pilaastikii baala’e, laastika gubate, ykn furdaa keemikaalaa kallattiin foddaa kutaa ciisichaa banaa keessanitti dhangala’u, aarri furdaa, zayita qabu gurraacha ykn magariisa-halluu barmeela gubaa, boolla ibiddaa, ykn tuullaa diigaa keessaa ba’ee ba’ee arguun jeequmsa naannoo qofa miti: inni summii cimaa fi hazardous-materials afuura baafannaa hatattamaa. Muka jabaa qulqulluu fi mi’aawaa ta’ee fi ho’a ol’aanaa irratti gubate irraa adda (800+ degrees Celsius / 1,500+ degrees Fahrenheit), balfa manaa mooraa duuba banaa gubuu, tuuboo pilaambaa PVC, saayidii vaayinaayilii, fiilmii pilaastikii qonnaa, insulaashinii foomii, gogaa laastikaa, muka diigaa diimame, ykn arseneetii sibiila diimaa kiroomaati magariisa (CCA) muka deekii dhiibbaan wal’aanamaa ho’a qilleensaa gadi aanaa, oksijiinii beela’e irratti kan uumamu (250 to 450 degrees Celsius / 480 to 840 degrees Fahrenheit). Teempireechara sirrii sana irratti gubachuun guutuu hin taane akka riyaaktarii keemikaalaa qilleensa banaa ta’ee fi wantoota summii qorichaan beekaman tokko tokko walnyaachisee fi eroosoolii godhutti hojjeta: polychlorinated dibenzo-p-dioxins and furans (PCDD/Fs), arseenikii tiraayiksaayidii danfifame ( .As2O3) fi kiroomiyeemii heksaavaaleentii ( .Cr(VI)), haayidiroojiinii kilooraayidii ( .HCl) fi haayidiroojiinii saayaanaayidii ( .HCN) gaazota asiidii, haayidirookaarboonii aroomaa poliisaayikilii ( .PAHs), fi benzene.

Kan caalu ammoo, tuullaan gubaa mooraa duubaa ollaa tokkoo sadarkaa lafaa (0 to 2 meters / 0 to 6 feet olka’iinsa) bakka aarri industirii meetira 60 (miila 200) dheeratu kan meeshaalee xurii qabu gubbaa osoo hin taane, Ejensiin Eegumsa Naannoo Ameerikaa (EPA) akka agarsiisutti mana tokko tokko kosii barmeela mooraa duubaa keessatti gubuun, meeshaa balfa bulchiinsa magaalaa ammayyaa guyyaatti balfa meetiriik toonii 200 gubu caalaa daayooksiinii hafuura baafachuu danda’an qilleensa naannoo dhiyoo jirutti akka gadhiisu agarsiiseera. Kan caalaa hammaatu ammoo, ollaan sun muka dhiibbaa magariisaadhaan wal’aanamaa jiru yoo gubaa jiraate (CCA wood), asheeta bu’aa kanaa ulfaatinaan hanga 3% hanga 10% qulqulluu elementii arsenic, chromium, fi copper of keessaa qaba, bakka dafqa liqimsuu ykn afuura baafachuun kanastaa tokko qofa (15 grams / 0.5 ounces) kan CCA wood ash doosiin nama ajjeesu arseenikii geessisa. Akkaataa qilleensa qulqulluu HVAC mana keessanii hatattamaan itti cuftan beekuun, qilleensa mana keessaa activated-carbon fi HEPA filtration tiin xuuxuu, asheeta summii qabu iddoo biqiltuu fi bineensota manaa irratti akka hin kufne, fi komii suuta jedhee zoonii siiviilii osoo hin taane battalumatti Ajaja dhaamsuu Fire Marshal kakaasuu beekuun sombaa fi qabeenya maatii keessanii ni eega.

(Ibidda warshaalee industirii gurguddoo ykn baabura daandii irraa maquuf, ilaali Dhohinsa warshaa keemikaalaa, baaburri daandii irraa maquu, fi cufiinsa gaaddisa bakka jiru. Namni tokko yoo shubbisa keemikaalaa gatame argate ilaali Balfa balaafamaa seeraan alaa itti gatan ykn dhuumbii keemikaalaa argachuu, keenyas eeggadhaa lakkoofsa balaa tasaa galmee mallattoo itti godhame.)

Amma kana godhi¶

1. Daa’imman, ga’eessota umuriin isaanii guddaa ta’e, namoota ulfaa, bineensota manaa, fi nama dhukkuba asmii ykn COPD qabu kamiyyuu hatattamaan mana keessaa fiduudhaan foddaa, balbala, fi daamparoota iddoo ibiddaa hunda cufaa. Aarri sadarkaa lafaa pilaastikii, gommaa, ykn muka wal’aanamaa gubaa jiru irraa dhufu saffisaan biroonkoospaasii keemikaalaa, dhiita’uu laryngeal, fi hojii dhabuu ujummoo qilleensaa deebii kennu daqiiqaa muraasa keessatti kakaasa.
2. Sirna makaanikaalii qilleensa alaa gara mana keessanitti harkisu hunda cufaa (Fresh-Air Intakes, . ERV/HRV, . Window ACs, fi Exhaust Fans) sekondii 60 keessatti.
3. Iddoo ibiddaa giddugaleessaa ykn fanjii teermoostaatii qilleensaa keessan irraa jijjiiri "ON" gara "AUTO" (akkasumas yoo sirni kee qabaate damper meeshaa miidhaginaa qilleensa qulqulluu ala jiru cufi);
4. Ventilaatorii Humna Deebisuu (ERV) ykn Ventilator Ho’a Deebisuu (HRV), kan yoo kana hin taane aarri summii alaa kallattiin gara kutaa ciisichaa hundatti paampii godhu;
5. Qilleensaa foddaa kamiyyuu ykn daampeerii sakatta'iinsa xiqqaa addaan ba'e kamiyyuu gara "Recirculate / Closed Vent" tti jijjiiri;
6. Fannoowwan hafuura baafannaa mana fincaanii, hoodii range kushiinaa, fi goggogduu uffata OFF godhaa: fanjii hafuura baafannaa kamiyyuu fiiguun qilleensa mana keessaa mana keessaa afuufa, kunis dhiibbaa qilleensa mana keessaa negaatiivii uuma (vacuum suction) kan aarri summii ollaa keetii kallattiin karaa foddaa, boolla furtuu fi bakka dallaa itti bahu hunda xuuxu.
7. Yoo ollaan gogaa konkolaataa, pilaastikii, kosii diiguu, ykn muka qulqullaa’e gubaa jiraate hatattamaan 911 (Fire Department Dispatch) bilbili: yeroo ibiddi dammaqinaan gubatu sarara koodii 311 suuta jedhu hin bilbilinaa. Kutaalee bulchiinsa U.S. 50 hunda keessatti, Kanaadaa, UK, EU, fi Awustiraaliyaa, ifatti pilaastikii, gogaa laastikaa, manaa gubuu balfa, muka dibame/qulqullaa’e, fi caccabaa ijaarsaa Seerota Ittisa Ibidda lamaan (IFC Section 307) fi dambiiwwan Seera Qilleensa Qulqulluu. Ergaa ibiddaa 911tti himaa: "[Teessoo Daandii Ollaa] irratti gubanni hazmat seeraan alaa sochiirra jiru [pilaastikii / gommaa laastikaa / muka dhiibbaan wal’aanamaa / aarri keemikaalaa gurraacha] kan of keessaa qabu kan mana keenya dafqa summii guutee balaa sirna hargansuu cimaa uumuudha. Maaloo Fire Engine and the Fire Marshal ergaa hatattamaan ajajuu." dhaamsuu."
8. Namni kamiyyuu yoo afuura baafachuu, garaan isaa dhiphachuu, afaan keessatti dhandhamaa sibiilaa/garlic, ija gubachuu, garaa kaasuu, ykn qufa’uu yoo mudate: gara bakka qilleensa olka’aa mana irraa fagaatee jirutti socho’uun kunuunsa fayyaa barbaadu. Namni dhukkuba asmii qabu tokko pilaastikii asiidii qabu irraa hafuura kutuu yoo qabaate (HCl) ykn gommaa ( .SO2) dafqa, qoricha isaanii kan ajajame kennuu rescue bronchodilator inhaler ( .Albuterol / Salbutamol) hatattamaan 911 (ykn 112 / 999) bilbili yoo mallattoon dhukkubaa saffisaan hin furamne.
9. Qulqulleessituu Qilleensaa HEPA kan socho’aa ta’e (akka gaariitti sadarkaa peeleetii Activated-Carbon VOC/Acid-Gas kan qabu) ykn a MERV 13 Sanduuqa-Fan Filter (Corsi-Rosenthal Box) kutaa jireenyaa keessan isa guddaa keessatti. Filtaroonni HEPA istaandaardii daayooksin-, arsenic-, fi PAH-coated soot particles (PM2.5), kaarbooniin hojiirra oole ammoo gaazota orgaanikii jijjiiramaa (benzene, styrene, acrolein, fi formaldehyde) xuuxa.
10. Viidiyoo bilbila ismaartii sekondii 15 foddaa keessan keessaa halluu dhangala'aa aarri fi tuullaa madda sirrii mana itti aanuu agarsiisu fudhadhaa. Kutaan ibiddaa tuullaa sana dhaamsuu isaa dura, viidiyoo ifa ta'e kan agarsiisu qabadhaa: (a) aarri furdaa gurraacha, keelloo, ykn magariisa barmeela ykn boolla ollaa irraa maddu, (b) meeshaalee meeshaalee keessaa ykn cinaatti mul'atan tuullaa (boorsaa pilaastikii, tuuboo PVC, boordii deekii magariisaa, gogaa, shingles), fi © aarri sarara qabeenya keessanii irratti dhangala’u. Viidiyoon kun ragaa tokkicha Inspeektaroota Qulqullina Qilleensaa Mootummaa (EPA / DEP / Environment Agency) dirqama dhaabuu fi dhiisuu waamicha fi adabbii maallaqaa baasuu qabu.

Muka murtii: Gubaa banaa summii ollaa (Pilaastikaa, Gommaa, Kosii, ykn Muka Wal’aanamaa) .¶

flowchart TD
    Start["Urgaa Keemikaala / Pilaastikaa / Laastikaa YKN Gurraacha/Magariisa/Keelloo Gubaa Ollaa Irraa Qabeenya Seenuu"] --> SealHome["Tarkaanfii 1: ENVELOPE QILLEENSAA MANAA KEESSAA CUFUU (Maatii fi Bineensota Manaa Keessatti Fiduu, Foddaa Cufuu, ERV/HRV & Exhaust Fans Cufuu)"]

    SealHome --> IdentifySmoke{"Meeshaa Maali Gubachaa Jira, Aarri Halluu/Urgaa Akkamii Qaba?"}

    IdentifySmoke -->|"1. Muka Magariisaa Deekii/Dallaa, Hidhaa Baaburaa, ykn Utubaa Faayidaa (Urgaa Garlic/Metallic, Grey-Green Fly Ash) ."| ArsenicPath["BALAA ARSENIC & HEXAVALENT CHROMIUM: Asheeta Dhaamsuuf & Of Keessan, Bineensota Manaa Marga Irraa Akka Hin Qabne, DEP tti gabaasa"]

    IdentifySmoke -->|"2. Kosii Manaa, Tuboo PVC, Vinyl Siding, Foam, ykn Pilaastikaa (Sharp Acidic/Sweet Chemical Burn) ."| DioxinPath["DIOXIN, HYDROGEN CHLORIDE (HCl), & BALAA GAASII SAAYANAAYID: Ergaa Ibiddaa fi Maarshaal Ibidda 911 bilbili (IFC Kutaa 307), HEPA/Carbon Filter hojjedhu"]

    IdentifySmoke -->|"3. Gommaa Laastikaa, Shingilii Asfaaltii, Insulaashinii Wayyaa, ykn Zayitii Balfaa (Thick Oily Black Plume) ."| TirePath["POLYCYCLIC AROMATIC HYDROCARBONS (PAHs) & SULFUR DIOXIDE: Hatattamaan 911 Fire Dispatch bilbili yoo Asmiin Ka’e Bubbee Ol Baasuu"]

    ArsenicPath --> EnfFollowup["Tarkaanfii 3: Madda Plume Viidiyoo Sanadaa fi Komii Walfakkaataa Aanaa Bulchiinsa Qulqullina Qilleensaa Naannoo (AQMD / DEP) Waliin Galchuu ."]
    DioxinPath --> EnfFollowup
    TirePath --> EnfFollowup

Marsaa 1ffaa: Fooreensikii aarri: summii sirrii halluu aarri, urgaa fi madda meeshaatiin adda baasuu¶

Yeroo 911 ykn Inspeektara Qulqullina Qilleensaa Mootummaa bilbiltan, meeshaa addaa dhorkamee fi balaa gubannaa keemikaalaa isaa maqaa dhahuu danda'uun akkaataa ergamtoonni bilbila keessan itti ramadan jijjiira ("komii ibidda kaampii" dursa xiqqaa qabu irraa gara battalumatti Hazmat / Meeshaalee Seeraan Ala Gubuutti ol guddisuu).

Maatiriksii Gubuu Summii: Waan Tuullaa Gubaa Ollaa Keessan Qilleensa Keessanitti Gadi Lakkisu¶

Marsaa 2ffaa: Kutaan Ibidda (911) maaliif meeshaa raawwachiisummaa saffisaa keessan ta’a, akkasumas akkamitti seera sirrii caqasuu dandeessu¶

Abbootiin qabeenyaa manaa hedduun dogoggora barreessaa zoonii hatattamaa hin taane bulchiinsa magaalaa ykn kutaa fayyaa kaawuntii Isniina ganama bilbiluun, inspeektarri torban lama booda xalayaa akka ergu itti himamu qofa. Gidduu kana ollaan galgala galgala yeroo galgalaa barmeela pilaastikii biraa guba (tofti barame kan guboonni seeraan alaa itti fayyadaman waan ta'eef aarri gurraacha samii halkanii irratti mul'achuu hin dandeenye).

Akkaataa Koodii Ibidda Jalatti Battala Bakka Ta'etti Dhaamsuu Dandeessan (IFC Section 307) .¶

Kaawuntii baadiyyaa hin hundeeffamne keessatti illee buruushiin uumamaa qulqulluu, goggogaa ykn qaama mukaa ifatti gubuun hayyama malee seera qabeessa ta'e keessatti illee, Ameerikaa, Kanaadaa, UK, EU, ykn Awustiraaliyaa keessatti aangoo ZERO kan jiru yoo ta'u pilaastikii, gogaa laastikaa, balfa manaa, muka dibame/qulqullaa'e, ykn balfa diigaa ijaarsaa banaa gubuun seera qabeessa ta'e:

1. Seera Ibidda Idil-addunyaa (IFC Section 307.1.1: Prohibited Open Burning) & . NFPA 1 (Section 10.10):
2. Abbaa taayitaa ibiddaa naannoo fi naannoo hundaan jechuun ni danda’ama kan fudhatame, . IFC Section 307.1.1 ifatti Ofisara Ibiddaa motora ibiddaa dhufu irratti aangoo seeraa gabaabduu qabeenya keessa seenee boolla ibiddaa bashannanaa xiqqaa mooraa duubaa dabalatee ibidda banaa KAMIYYUU hatattamaan akka dhaamsu ajajuu akka:
   • Gubuu meeshaalee nama aarsan, dhorkaman, ykn aarri maddisiisan (balfa, pilaastikii, laastika, muka qulqullaa’e); YKN
   • haala aarri balaafamaa ykn mormisiisaa kan caasaa ollaa dhuunfatame irratti godaanuu uuma.
3. Yeroo 911 ykn Ofisara Dirqama Fire Marshal Bilbiltan Maal Jechuu qabna:
4. Gonkumaa hin jedhiin: "Ollaan koo ibidda qabsiisee aarri na aarsaa jira."
5. Jedhi: "Ani gabaasaa jira active illegal open gubuu meeshaalee summii dhorkaman at [Neighbor's Address]. Gubachaa jiru [plastics / household garbage / pressure-treated lumber / tires / demolition debris], fi aarri keemikaalaa hedduun mana jireenyaa keenyatti dammaqinaan seenaa jira [Your Address] bakka qabnutti [children / an asthma patient / older adults]. Tumaalee Seera Ibiddaa Gubuu Banaa Dhorkame jalatti dhaabbata motoraa hatattamaan ergamee meeshaa summii qabu dhaamsuuf nu barbaachisa."
6. Akeekkachiisa Abidda Dhaamsu Yoo CCA Pressure-Treated Wood Tuullaa Keessa Jira:
7. Yeroo motorri ibiddaa dhufu, ollaan sun gabatee deekii ykn utubaa dallaa dhiibbaa magariisaadhaan wal’aanamaa jiru yoo gubaa jiraate hatattamaan Kaapteenii Ibiddaatti himi. Yoo namoonni ibidda dhaamsan tuullaa muka CCA gubaa jiru dhiibbaa guddaadhaan rukutan 600 kPa (90 psi) hose stream kan eegumsa sirna hargansuu hin qabne (SCBA), jeettiin bishaanii asheeta balali’aa arseenikii fi heksaavaaleentii-kiroomiyeemii fe’ame gara duumessa yaardiiwwan lamaan irratti dhoosee arseenikii bulbulame gara boolla obomboleettii ykn bishaan boolla bishaanii keessatti dhiqa. Namoonni ibidda dhaamsan SCBA air packs uffatu, low-velocity fog pattern tiin abidda ni kuffisu, akkasumas abbaan qabeenyaa asheeta summii qabu kana gara dhuumbii/boorsaa cufameetti akka shoovel godhu ajaja, balfa balaafamaa akka gatuuf.

Marsaa 3ffaa: Qilleensa mana keessaa, biyyee iddoo biqiltuu fi bineensota manaa keessan yeroo taatee aarri summii qabuu fi booda eeguu¶

Pilaastikiin summii qabu ykn muka wal’aanamaa ta’e tokko mooraa keessan keessa erga dhangala’ee booda balaawwan adda addaa lamatu jira: gaasii qilleensa keessaa fi xixiqqoo (PM2.5) mana keessan keessaa fi kufaatii summii itti fufiinsa qabu (dioxins, lead, and arsenic ash) kan alaa keessan irratti.

1. Pirootokoolii Qilleensaa Mana Keessaa Qulqulleessuu fi DIY Corsi-Rosenthal Caalbaasii¶

• Yeroo Aarri Alaa Jiru: Mana cimsee cufamee kaa'i, fanjii hafuura baafannaa OFF godhi, akkasumas HEPA + Activated Carbon air cleaner kan socho'aa kee kutaa ciisichaa ykn kutaa jireenyaa maatiin kee gaaddisa godhate keessatti High irratti hojjedhu. Yoo sirna HVAC giddugaleessaa qofa qabaatte, MERV 13 pleated filter (ykn activated-carbon-impregnated furnace filter) galchiiti yoo daaktoonni deebi’uu qilleensa haala hin qabne mana gubbaa ykn crawlspace ala irraa akka hin harkisne mirkaneeffatte QOFA.
• Akkaataa Filtara Sanduuqa-Fan Hatattamaa Daqiiqaa 10 Keessatti Ijaartan: Yoo qulqulleessituu HEPA daldalaaf ta'u hin qabdan ta'e, teeppii 50-by-50-centimeter (20-by-20-inch) MERV 13 pleated furnace filter (dabalataan activated-carbon pre-filter pad) kallattiin gara grille fudhannaa duubaa fanjii saanduqa elektirikii istaandaardii 50-centimeter (20-inch) ta’etti duct tape fayyadamuun qilleensi kutaa hundi karaa miidiyaa filtaraa akka harkifamu.
• Yeroo Ibiddi Dhaamfamee Qilleensi Alaa Qulqulleessuu: Achumaan foddaa mana keessanii gama faallaa ta'e banaatii fanjii saanduqa ALAA afuufu daqiiqaa 30f qabsiisuudhaan gaasii jijjiiramaa qabame kamiyyuu qulqulleessuu (benzene, HCl, formaldehyde, CO) osoo isaan off-gassing gara golgaa fi kaarpettii keessanitti hin xumurin dura.

2. Kufaatii Ashaa Alaa, Iddoo Kuduraa, fi Nageenya Bineensota Manaa (The Dioxin & Arsenic Persistence Rule) .¶

Marsaa 4ffaa: Mallattoolee yaalaa aarseenikii, daayooksiinii fi aarri asiidii-gaasii cimaa afuufamuu¶

Yoo ati, daa’imni kee, ykn bineensi manaa foddaa cufuu kee dura muka dhiibbaan wal’aanamaa jiru, pilaastikii PVC, ykn foomii poliyureetiin gubuu irraa aarri baay’ee dhangala’e yoo fudhatte, summii keemikaalaa fi sirnaa harkifachuu isaa sa’aatii 24 hanga 72 itti aanutti sirriitti ilaali:

1. Idoomaa Somba Onnee Hin Taane Harkifate (12 to 24 Hours Post-Exposure):
2. Gaasii asiidii PVC gubuun gadi lakkifamu (Hydrogen Chloride, HCl), furdaa kilooriinii qabu ( .Phosgene), fi gommaa (Sulfur Dioxide, SO2) gadi fageenyaan gara alveolii sombaa gadii seenu. Namni tokko ibiddi erga dhaamfamee sa’aatii tokko booda qufaa dhaabuu fi yeroodhaaf akka gaariitti itti dhaga’amuu danda’a, dhangala’aan suuta suutaan gara kiisha qilleensaa alveolar sa’aatii 6 hanga 24 booda qofa dhangala’uu danda’a.
3. Alabaa Diimaa Yeroo Muddamaa: Namni kamiyyuu yeroo boqotu ykn ciisu hafuura kutuu tartiibaan, fincaan bifa pilaastikii ykn adii foolii qabu, dhukkubbiin garaa, ykn gara funyaan/cimaara qubaatti bifa diimaa qabu yoo qabaate hatattamaan kunuunsa Kutaa Hatattamaa barbaadaa.
4. Arsenic Trioxide cimaa (As2O3) Mallattoo Hafuura Baafannaa (Magariisa Gubachuu Irraa CCA Muka Wal'aanamaa):
5. Aarri mukaa idilee irraa adda ta’ee, aarri arseenikii fi asheeta balali’aa boordii deekii CCA gubate irraa afuura baafachuun sa’aatii muraasa keessatti summii sibiilaa ulfaataa sirnaa fida: afaan keessatti dhandhamni sibiilaa ykn garlic adda ta’e, hidhii fi qoonqoo keessatti gogiinsa gubuu (yeroo tokko tokko dhiigni hidhii ykn septum hidhii wajjin), mataa dhukkubbii fuula duraa dhadha’uu, garaan namaa mar’achuu, garaa kaasaa, garaa kaasaa, garaacha bishaanii, dhiita'uu maashaalee, fi qubaa fi quba miilaa irratti dhiita'uu ykn cittoo ("pinii fi cirracha").
6. Tarkaanfii Kilinikaalaa: Namni kamiyyuu muka dhiibbaa magariisaan wal’aanamaa gubuu irraa aarri afuura baafachuun mallattoo garaachaa ykn niwurooloojikaalaa yoo qabaate gara Kutaa Balaa Tasaa dhaquu ykn To’annoo Summii (1-800-222-1222 US keessatti) fi Paaneliin Arseenikii Inorgaanikii Fincaanii sa’aatii 24 (nyaata galaanaa nyaataa miidhaa hin qabne arsenobetaine fi arsenic inorganic summii qabu adda baasuuf adda baafame) gaafachuu.

Lakkoofsa balaa tasaa naannoo fi pirootokoolii ejensii¶

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Ollaan koo kutaa baadiyyaa keessa jiraata "Asitti zooniin hin jiru, lafa koo irratti waanan barbaade gubuuf mirga heera mootummaa qaba" jedha. Dhugaadhaa?¶

Lakki, sun kutaa U.S., bulchiinsa Kanaadaa, mana maree UK fi kutaa Awustiraaliyaa hunda keessatti dhibbeentaa 100 soba. Kaawuntii qonnaa baadiyyaa, zoonii hin qabne, hin hundeeffamne kan hayyama malee buruushiin uumamaa qulqulluu, goggogaa ykn qaama mukaa gubuun hayyamame keessattillee, seerotni naannoo SADARKAA NAANNOO fi Seerotni Ittisa Ibidda balfa manaa, pilaastikii, PVC, gogaa laastikaa, shingles asfaaltii, muka dibame ykn faalame, arsenate sibiila diimaa kiroomated ta’e ifatti gubuun cimsee seeraan ala (CCA) muka dhiibbaan wal’aanamaa, fi caccabaa diigumsaa bakka hundatti kutaa biyyattii keessatti. Dambiiwwan Seera Qilleensa Qulqulluu Mootummaa gumurukaa baadiyyaa naannoo kan calaqqisu sababiin isaas summii daayooksiinii, arseenikii fi beenziinii plumes sarara qabeenya qaxxaamuranii qilleensa naannoo fi bishaan lafa jalaa waan faalaniifi.

Akkamittan osoon hin gubatin dura muka mooraa duubaa ykn utubaa dallaa dulloomaa muka summii CCA dhiibbaa-wal’aanamaa ta’uu isaa beekuu danda’a?¶

Muka irratti ragaalee fiizikaalaa sadii ilaali: jalqaba, dhuma gabatee sanaa pilaastikii ykn sibiilaa dhuma-tag ykn chaappaa inkii (chaappaawwan "CCA," "ACZA," "ACQ," ykn "Ground Contact / Pressure Treated" jedhanii dubbifaman) ilaali. Lammaffaa, halluu fi uwwisa fuula isaa ilaali: Mukti CCA fi ACQ dhiibbaadhaan wal’aanamaa ture yeroo baay’ee halluu magariisa ejersaa ykn magariisa-buraa’aa haxxee (keessattuu yeroo midhaan keessaatti cirracha haaraa murame kan mul’atu) ykn tarreewwan mallattoolee xixiqqoo, walfakkaataa walfakkaataa ta’an kanneen akka istaaplii ciccitaa ("mallattoo ciccituu") fuula mukaatti dhiibaman kan jiidhuu keemikaalaa ittisu gargaaran qaba gadi fageenyaan muka keessa seene. Seera: Muka ijaarsaa dimensional kamiyyuu, boordii deekii, utubaa dallaa, paaletii keemikaalaan faalame, ykn pilaayiwuudii boolla ibiddaa ykn iddoo ibiddaa mukaa keessatti GONKUMAA HIN gubin, akkasumas muka funyoo uumamaa, kan hin dibamne, kan hin qulqullaa’in qofa gubuu.

Ollaan koo halkan gara galgalaa (sa'aatii 10:00 PM booda) addatti kosii seeraan alaa ykn pilaastikii gubaa jiraate akka inspeektaroonni Qulqullina Qilleensaa aarri gurraacha sana hin argineef hoo?¶

Halkan gubuun tooftaa beekamaa kosii seeraan alaa fi sibiilli gubuun aarri gurraacha inspeektaroota koodii guyyaa irraa dhoksuuf itti fayyadamanidha. Sunis sababa biraa barreessaa waajjira bilbiluuf hanga ganamaatti eeguurra osoo ibiddi halkanii dammaqinaan gubaa jiruu 911 (Fire Department Dispatch) bilbiluu qabdanidha. Tokkoffaa, naannolee murtii irra caalaan isaanii ibiddi kaampii bashannanaa fi gubannaa banaa irratti argamuun dirqama halkan sochii cimaa ykn daangaa olka’iinsa abiddaa hordofuu qaba. Lammaffaa, namoonni abidda dhaamsan dhufan kaameraa suuraa ho’aa fi ibsaa mul’ataa lumen ol’aanaa qabu kan battalumatti pilaastikii, gommaa, ykn kosii barmeela gubaa keessa jiru saaxilu fayyadamu, gabaasa fiigicha ofiisaa Kaapteenii Ibiddaa NFIRS (National Fire Incident Reporting System) galmee mootummaa yeroo hin mormamne kan chaappaa yeroo qabu kan ganama itti aanutti himannaa adabbii siviiliitiif Ejensii Eegumsa Naannoo Mootummaatti iimeeliidhaan erguu dandeessan uuma.

Ollaa koo himachuu ykn ajaja mana murtii argachuu nan danda’aa, yoo mana koo irra deddeebi’anii pilaastikii summii ykn aarri keemikaalaan guutan?¶

Eeyyee, doktiriinii seera waliigalaa jaarraa hedduudhaaf ture kan Private Nuisance and Trespass by Particulate Matter jedhu jalatti, abbaan qabeenyaa kamiyyuu gaasii miidhaa geessisu, aarri summii qabu, ykn asheeta balaafamaa sarara qabeenya qaxxaamuree fi itti fayyadama nageenyaa fi gammachuu mana keessanii haalaan gufachiisu ykn fayyaa maatii keessanii balaadhaaf saaxilu maddisiisuudhaaf mirga seeraa hin qabu. Haa ta’u malee, abukaatoo dhuunfaa qabeenyaa manaa fi lafaa irratti maallaqa baasuu dura, qaamoleen raawwachiistuu mootummaa hojii ulfaataa kaasuun bilisaan haa hojjetan: (1) yeroo meeshaaleen dhorkaman yeroo gubatan hundatti Kutaa Ibiddaa (911) bilbiluun Gabaasni Taatee Ibidda ofiisaa galmaa’a, (2) kaameraa nageenyaa alaa gatii xiqqaa qabu kan mooraa mataa keessaniitti akeekee fi viidiyoo yeroon chaappaa qabu kan aarri dallaa qaxxaamuree jiru kaa’uu, (3) PM2.5 fi VOC spikes mana keessaa galmee qulqullina qilleensa fayyadamaa $100 fayyadamuun (kan akka AirThings, Awir, ykn PurpleAir), fi (4) paakeeti ragaa sana Kutaa Eegumsa Naannoo Naannoo (DEP/AQMD) fi Kutaa Fayyaa Kaawuntii keessaniif galchuu, isaanis maallaqa seeraan tumame doolaara kumaatamaan lakkaa’amu kaffaluu danda’u.

Ollaan koo tuullaa gabatee magariisa dulloomaa deekii gubee asheeta halluu diimaa qabu mooraa kootti afuufe. Akkamittan nagaan qulqulleessa?¶

Asheeta balali’aa muka magariisa dhiibbaa CCAn wal’aanamaa irraa akka balfa balaafamaa inorganik arseenikii, kiroomiyeemii heksaavaaleentii fi sibiila diimaa qindoomina guddaa qabuutti ilaali. Gonkumaa asheeta sana meeshaa marga muruun hin musin, gonkumaa meeshaa baala afuufu hin fayyadaminaa, akkasumas gochoonni sadan dafqa arseenikii nama ajjeesu kallattiin gara somba keessaniitti waan darbaniif, gonkumaa fixaadhaan hin gogsin. Guwaantii naayitiraayil yeroo tokkotti gatamu, eegumsa ijaa, fi haguuggii sirna hargansuu NIOSH N95 ykn P100 particulate respirator uffadhu. Asheeta sana bakka jabaa (patiyoo, daandii konkolaataa, deekii) irratti noozlii biifama hoosii iddoo biqiltuutiin salphaatti awwaara godhaa, akka inni qilleensa keessa hin seenineef, paastaa asheeta jiidhaan gara boorsaa pilaastikii ulfaataa ta’etti haxaa’uu ykn haxaa’uu, haalluu waraqaa jiidhaan gatamuu danda’u ykn shoofoo fayyadamuun, boorsaa sana boorsaa kontiraaktaraa ulfaataa lammaffaa keessa cufuu, fi dhaabbata Balfa Balaa Manaa Kaawuntii keessanii (HHW) ykn State qunnamaa DEP Spill Line qaamni itti gaafatamummaa qabu biyyee gubbaa faalame akka sirreessuuf dirqisiisuuf.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Dhohinsa warshaa keemikaalaa, baaburri daandii irraa maquu, fi cufiinsa gaaddisa bakka jiru
• Balfa balaafamaa seeraan alaa itti gatan ykn dhuumbii keemikaalaa argachuu
• Gargaarsa jalqabaa summii gochuu
• Aarri ibidda bosonaa, qulqullina qilleensaa, fi qilleensa mana keessaa calaluu
• Lakkoofsa balaa tasaa fi ergaa idil-addunyaa

Maddootaa fi qajeelfama ofiisaa¶

• Ejensii Eegumsa Naannoo Yunaayitid Isteetis (EPA), Waajjira Karoora Qulqullina Qilleensaa fi Istaandardii fi Waajjira Balfa Jajjaboo: Gubuu Balfa Manaa Mooraa Duubaa: Fayyaa Namaa fi Balaa Naannoo Daayoksiinii, Furan, Heeksaaklooroobenzeen, Liid, fi Meerkikurii fi Gorsa Nageenya Fayyadamtootaa Muka Dhiibbaa Arseneetii Kooppaar Arseneetii (CCA) Dhiibbaa Wal’aanamaa (Summii Garmalee Asheeta Arseenikii fi Muka CCA Gubuu Dhorka).
• Ejensii Galmee Wantoota Summii fi Dhukkuboota (ATSDR / CDC, Yunaayitid Isteetis): Proofaayilii Summii Arseenikii (As), Kiroomiyeemii ( .Cr(VI)), Dibeenzoo-p-Dayoksiinii Kilooriin Qaban (CDDs), Haayidroojiinii Kilooraayidii (HCl), Haayidroojiinii Saayinaayidii (HCN), fi Haayidirookaarboonota Aroomaatikii Poolisaayikilii (PAHs).
• Mana Maree Seera Idil-addunyaa (ICC) & Waldaa Eegumsa Ibidda Biyyaalessaa (NFPA): Seera Ibidda Idil-addunyaa (IFC) kwt 307 (Gubannaa Banaa, Ibidda Bashannanaa, fi Iddoo Ibidda Alaa Socho’aa: Cuunfaa Dhorka Balfa, Pilaastikaa, Laastika, fi Muka Wal’aanamaa Gubuu fi Abbaa Taayitaa Ol’aanaa Ibidda Haala Aduu Balaafamaa Dhaamsuuf) fi NFPA 1 Seera Ibiddaa Kutaa 10.10.
• UK Department for Environment, Food and Rural Affairs (Defra) & Environment Agency: Seera Eegumsa Naannoo bara 1990 kwt 33/34 (Balfa Seeraan Alaa Gubuun Gatuu) fi Kutaa 79 (Raawwachiisummaa Jeequmsa Aarri Seeraan).
• Dhaabbata Fayyaa Addunyaa (WHO): Dayoksiinii fi Dhiibbaa Isaan Fayyaa Namaa Irratti Qaban (Pilaastikaa fi Balfa Kilooriin Qaban Ifatti Gubuun Akka Madda Gaasii Addunyaa Duraa).