Bubbee ykn bubbee gurraacha irratti siqsuu: maal gochuu fi akkamitti akka fayyan¶

Bubbee irratti skid saffisaan kan raawwatamu yoo ta'u, konkolaachiftoonni baay'een isaanii sochiiwwan lamaan kana caalaa hammeessan: furguggii rukutuu fi girgiddaa harkisuutiin deebii kennu. Qajeelfamni kun yeroo gommaawwan (gommaawwan) qabannaa dhaban qaamaan maaltu akka ta’u, sekondii lamaan jalqabaa keessatti maal gochuu akka qaban, furguggiin furguggiin anti lock brakes (ABS) wajjinis ta’e osoo hin qabaatin akkamitti akka adda ta’e, akkasumas erga konkolaataan sochii dhaabe booda maal gochuu akka qaban ibsa. Akkasumas, bubbee gurraacha kan haphii, ifa taʼee fi ijaan hin mulʼanne jechuun ni dandaʼama, konkolaachiftoota of eeggannoodhaan hojjetan of eeggannoo malee kan qabatudha.

Asitti wanti shaakala bakka bu'u hin jiru. Skid pan ykn koorsii konkolaachisummaa qorraa harkaa fi ija keessan bakka nageenya qabutti islaayidiin maal akka fakkaatu kan barsiisu yoo ta'u, konkolaachiftoonni irratti hirmaatan hedduun deebii isaanii akka jijjiire dubbatu. Qajeelfama kana amma dubbisi, osoo tasgabbooftee jirtuu, kanaaf sochiin sirrii yeroo onneen kee dhadha’u ni baratama.

Amma kana godhi¶

1. Miila kee al tokkotti saffisiisaa irraa kaasi. Bireeki irratti chaappaa hin godhinaa. Humna salphaatti salphisuun gommaawwan deebi’anii qabachuu akka jalqaban taasisa.
2. Wanta rukutuu sodaattu osoo hin taane bakka konkolaataan sun akka deemu barbaaddu ilaali. Harki kee ija kee hordofuu barbaada.
3. Kallattii fuuldura konkolaataa akka akeeku barbaaddutti suuta qajeeli. Yoo dugda gara mirgaatti siqse, xiqqoo gara mirgaatti qajeeli. Sochii xixiqqoo fi sirrii ta’e gochuun konkolaataan sararaan yeroo deebi’u wiilcha qajeelchuuf qophaa’aa.
4. Yoo furguggisuu qabda ta'e, fi konkolaataan sun ABS qabaate, peedaala jabeessitee dhiibiitii qabadhu. Miila keessan jalatti dha'annaan dha'annaa dhaga'aatii isteeriingii itti fufaa. Yoo konkolaataan ABS hin qabne, furguggii suuta dhidhiitaa, yoo girgiddaan cufame gadi dhiisi.
5. Konkolaataan erga dhaabbatee booda ibsaa balaa kee qabsiisi, ofii fi imaltoota ilaali, bakka jirtutti turuun nageenya qabaachuu fi dhiisuu isaa murteessii. Yoo daandii kallattiin jiru keessa jirta ta’e, karaa irraa kan ba’u yoo lammaffaa osoo hin skid gochuu dandeesse qofa. Yoo namni miidhame ykn balaan isin mudate, lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii (911 Ameerikaa fi Kanaadaa keessatti, 112 guutuu Gamtaa Awurooppaa, 999 Yunaayitid Kingidam keessatti) bilbili. Ilaali lakkoofsa balaa tasaa biyyoota birootiif.
6. Hanga saffisa kee gadi buusuun, fageenya hordofuu kee guddiftee fi hafuura baafachuu kee tasgabbeessitutti imala kee irra deebitee hin jalqabiin. Bubbeen kophaa isaa yeroo muraasa waan mul'atuuf kana caalaa eegaa.

Bubbeen gurraacha maal akka ta'ee fi eessa dhokata¶

Bubbeen gurraachaan bubbee haphii fi ifa taʼee fi halluu daandii isa gadii kan fudhatu waan taʼeef, daandii konkolaataa jiidhaan ykn dukkanaaʼaa qofa fakkaata. Innis kan uumamu yeroo roobni, qorri baala’u ykn awwaara daandii digrii seentigireedii 0 (digrii Faareenhaayitii 32) ykn isaa gadi ta’e irratti qorra. Fuulli qilleensa caalaa qabbanaa’uu waan danda’uuf, safartuun ho’aa konkolaataa keessan keessa jiru qorra irraa xiqqoo ol, gara digrii seentigireedii 3 ykn 4 (digrii Faareenhaayitii 37 hanga 39) yeroo dubbisullee bubbeen uumamuu danda’a.

Tajaajilli Haala Qilleensaa Biyyaalessaa (Ameerikaa) fi Waajjirri Haala Qilleensaa (Yuunaayitid Kingidam) lamaan isaanii iyyuu yeroon balaa guddaa qabu naannoo barii, galgalaa fi halkanii, akkasumas saʼaatii jalqabaa rooba roobee booda gara qorraatti akka jijjiiramu akeekkachiisu. Bakka bubbeen jalqaba itti uumamu baruun kee akka tilmaamtu si gargaara.

Tuqaawwan bubbee gurraacha idilee:

• Riqicha, daandii olka’aa fi viaducts, sababiin isaas qilleensi qorraa olii fi gadi yaa’ee fi fuulli lafa caalaa saffisaan qabbanaa’a.
• Kutaalee golboo qaban muka, gamoo fi ciccitaa jalatti, bakka aduun gonkumaa hin geenye.
• Seensaa fi ba’iinsa tuneel, bakka daandii jiidhaan qilleensa qabbanaawaa wal argan.
• Tuqaa gadi aanaa, cuuphamuu fi qaawwa bishaan baala’aa halkan tokkotti walitti qabamu.
• Qarqara daandii, daandii slip (ramp irratti fi off ramp), fi bakka walqunnamtii tiraafikoonni salphaa fi ho’i gommaa irraa dhufu xiqqaa ta’e.
• Bakka kamiyyuu kan karaa naannoo isaa jiru caalaa dukkanaa’aa, calaqqisu ykn sirriitti fakkaatu.
• Daandiiwwan goggogaa fakkaatu garuu gogaa konkolaataa jalatti haala hin baratamneen tasgabbiin itti dhaga’amu, sababiin isaas sagaleen gommaa yeroo baay’ee bubbee irratti waan gadi bu’uuf.

Clues akka ati ice irra jirtu¶

Miirri kee osoo skid hin jalqabin si akeekkachiisuu danda’a. Isteeriingiin akka tasaa salphaa ykn laaftuu ta'ee itti dhagahama. Sagaleen daandii gogaa konkolaataa irraa dhufu callisee deema. Daawwitiiwwan, wiper blades ykn anteenaa irratti qorri ykn glazing ni mul’ata.

Konkolaattonni fuuldura isaanii jiran kaan xiqqoo garagalchu, ykn ibsaan dugda isaanii gara cinaatti ni yaa'a. Biifaan gogaa konkolaataa fuuldura jiru irraa bahuu dhaabata, kana jechuun bishaan karaa irra jiru gara bubbee jijjiirameera jechuudha. Yoo kanneen keessaa tokko ta’e, throttle irraa salphisiitii qaawwa hordoffii kee hatattamaan dabali.

Konkolaataan maaliif akka siqxu¶

Gommaan tokko laastika xinnoo hamma harka tokkoo taʼeen karaa sana qabata. Bubbeen wal-nyaatinsa bakka sana irraa argamu gara firaakshinii daandii goggogaa dhiyeessuutti hir’isa. Dhaabbileen nageenyaa hedduun fageenyi dhaabbannaa bubbee irratti daandii goggogaa irra hanga dachaa kudhanii dheerachuu akka danda'u dubbatu. Gommaa konkolaataa furguggisuu, isteeriingii ykn saffisa garmalee ol kaasuun, gogaa konkolaataan sun ni caccaba, konkolaataanis ni siqxa.

Yaadni ijoo, gommaan tokko hamma qabannaa daangeffame kan qabu siʼa taʼu, qabannaa sana yeroo tokkotti hojii tokko qofa irratti dabarsuu dandaʼa: jechuunis suuta jechuu, garagalchuu ykn saffisa ol kaasuu. Hundaa isaa furguggisuuf yoo fayyadamte isteeriingiidhaaf kan hafu hin jiru. Kanaafidha galteen lallaafaa, tokko tokkoon ice irratti kan hojjetuu fi walnyaatinsi tasa kan kufe.

Skid gosa sadii¶

Yeroo sanatti maal gochuu qabna¶

Tarkaanfii tokkoffaa: furguggisaa fi saffisiisaa irraa fagaadhaa¶

Reflex inni jalqabaa furguggisuu dha. Waan tokko rukutuuf jettanii filannoo biraa yoo hin qabaanne malee mormi. Bubbee irratti girgiddaan cufamu garagalchuu dhiisee isteeriingii dhaaba. Peedaalota lamaan salphisuun girgiddaan bilisaan akka naannaʼan, akka deebiʼanii qabatanii fi gingilchaaf deebii akka kennan taasisa.

Tarkaanfii lammaffaa: bakka deemuun barbaaddutti qajeelchuu¶

Ija keetiin daandii ifa taʼe barbaadi, gara isaatti qajeeli. Fuulli konkolaataa gara boollaatti yoo siqee, boolli sun bakka ati deemuuf barbaaddu yoo hin taane, ija kee boolla sanatti utuu hin taʼin karaa irra kaaʼi. Sochii xixiqqoo fi sirriitti sochoosi. Garagalchi gurguddaa fi jerky konkolaataan gara biraatti akka lulluuqu gochuu danda'a, bu'aa pendulum kan qabachuun baay'ee rakkisaa ta'e.

Tarkaanfii sadaffaa: islaayidii duubaa sirreessuu¶

Duuba konkolaataa gara bitaatti yoo lulluuqu gara bitaatti qajeeli. Yoo sirritti lulluuqe, gara mirgaatti qajeeli. Yaadni isaas akkaataa konkolaataan itti deemutti wiil fuulduraa akeekuudha, kunis qabachuu deebisa. Konkolaataan akkuma qajeelaa deemuun, daftee wiilcha gara giddu galeessatti deebisi, sababiin isaas konkolaataan sun yoo sirreeffama sana qabatte gara biraatti lulluuquu dandaʼa.

Tarkaanfii afur: yeroo konkolaataan qajeele qofa furguggisuu¶

Yoo saffisa kee hir'isuu qabda ta'e, hanga konkolaataan qajeelee akeekutti eegi. Sana booda suuta fi sarara qajeelaa ta’een furguggisaa. Fulbaana ulfaataa qaxxaamuraa irratti ykn girgiddaa garagalfamee jiruun sababni baay’inaan ice irratti naanna’uudha. Bireeki akka swiich osoo hin taane akka dial ilaali.

Bireekiin: ABS fi ABS hin qabne¶

Konkolaataan waggoota digdama darban keessatti gurgurame hundi jechuun ni danda'ama ABS (anti lock braking system) qaba. Sensarootaa fi paampii fayyadamuun sekondii tokkotti yeroo baay'ee dhiibbaa furguggisaa gadhiisuu fi irra deebi'ee itti fayyadamuu waan danda'uuf girgiddaan hin cufamu ammas konkolaataa oofuu dandeessa. Konkolaattonni dullooman, konkolaattonni feʼumsaa tokko tokkoo fi mootar saayikiliin tokko tokko qabaachuu dhiisuu dandaʼu.

Daashboordii keessan ilaalaa: yeroo furtuu garagalchitan ibsaan "ABS" ibsee dhaamuu qaba. Yoo irra hafe sirnichi hojjechaa hin jiru.

Yoo yeroo bubbee keessatti furguggistu cirracha dhageesse ykn raafama sitti dhaga’ame, miila kee hin kaasiin. Sunis ABS hojii isaa hojjechaa jira. Konkolaachiftoonni hedduun sagalee kanaan rifachuun peedaala gadhiisuun dhaabbannaa dheeressa.

Gara gadiitti ykn qaxxaamuraa irratti furguggisuu¶

Konkolaataan qajeelee osoo jiruu, osoo garagaltuu osoo hin taane, osoo hin qaxxaamuriin dura furguggisaa. Kutaalee gadi bu'an irratti giiriin gadi aanaa fayyadami, ykn haala furguggii motoraa konkolaataa otomaatikiin ykn elektirikii keessatti, kanaaf motorri osoo birkii hin fayyadamin saffisa si saffisiisa. Bireekiin walakkaa qaxxaamuraa gadi hin bu’iin. Ilaali haayidiroopilaaniingii fi skiid recovery tooftaalee skid walqabatee daandii jiidha qabu irratti.

flowchart TD
    A["Konkolaataan bubbee irratti siqsuu jalqaba"] --> B["Saffisiisaa irraa salphisaa"]
    B --> C["Bakka deemuuf barbaaddu ilaali"]
    C --> D{"Dhuma kamtu islaayidii jira?"}
    D -->|"Fuuldurri bal'inaan dhiiba"| E["Gingilchaan xiqqoo qajeelchitee qabachuu eegi"]
    D -->|"Duuba swings out"| F["Suuta jedhii gara islaayidii sanaatti qajeelchi"]
    D -->|"Gingilchaan arfan isaanii iyyuu ni siqxu"| G["Xiqqoo furguggii gadhiisi, achiis suuta furguggisi"]
    E --> H["Qabduun erga deebi’ee booda haala gaariin qajeelchi"]
    F --> I["Konkolaataan akkuma sararamee jiruun wiilcha qajeelchaa"]
    G --> H
    H --> J["Qaawwa hordofuu suuta jedhii dabaluu"]
    I --> J
    J --> K["Yoo barbaachise nagaan dhaabadhaa miidhaan irra gahe ilaalaa"]

All wheel drive, wiil drive fuulduraa fi wiil drive duuba¶

Gosti konkolaachisaa konkolaataan skiid keessatti akkamitti akka itti dhaga'amu jijjiira, garuu seera wal-nyaatinsaa hin jijjiiru. All wheel drive (AWD) fi four wheel drive (4WD) daandii lilmoo irratti saffisa akka qabaattu si gargaaru, garuu konkolaataa wiil lamaa gogaa tokko irratti hojjetu caalaa akka dhaabbattu ykn garagaltu si hin gargaaran. Balaan cimaan yeroo qorraa hedduun konkolaachiftoota AWD amananii fi saffisaan deeman kan hirmaachisudha.

• Fuulduraan konkolaataa oofuu: understeer gochuuf amala qaba. Throttle irraa qaxxaamuree kaasuun gogaa fuulduraa deebi'ee akka ciniinuuf gargaara.
• Rear wheel drive: garmalee sochoosuu barbaada. Throttle sirriifi sirreeffamni isteeriingii dafee barbaachisaa dha.
• All wheel fi four wheel drive: ofirraa harkisuu irratti fooyya'aa, garuu yeroo furguggisuu fi kornee gootan akkuma warra kaanii.
• Konkolaattota elektirikii: furguggiin haaromsaa (regenerative braking) yeroo saffisiisaa irraa kaaftu akka tasaa konkolaataa saffisiisuu danda’a. EVn baay'een yeroo qorraa haaromsa hir'isuuf si dandeessisu, kanaaf qindaa'inoota ilaali.

To’annoo tasgabbii elektirooniksii¶

Konkolaattonni ammayyaa irra caalaan isaanii to'annoo tasgabbii elektirooniksii (ESC) kan qaban yoo ta'u, ESP ykn DSC jedhamuunis ni waama. Sensaroota fayyadamuun islaayidii adda baasuu fi girgiddaa dhuunfaa furguggisee akka fayyitu si gargaara. ESCn konkolaattota haaraa Ameerikaa, Kaanaadaa, Gamtaa Awurooppaa fi biyyoota biroo hedduu irratti barbaachisaadha.

Ni gargaara, garuu qabannaa hin jirre uumuu hin danda'u. Yoo ibsaan akeekkachiisaa osoo konkolaataa oofaa jirtuu ibse, sun sirnichi hojjechaa jira, daangaa sanatti dhihoo jirta jechuudha.

Erga skid ta'ee booda maal gochuu qabna¶

Konkolaataan erga dhaabatee booda hafuura baafadhuu of ilaali. Adreenaaliiniin miidhaan qaamaa dhoksuu waan danda’uuf imaltoonni maaltu akka isaanitti dhaga’amu gaafadhu. Yoo dhukkubbiin mormaa ykn dugda, miidhaan mataa, ykn namni tokko akka idileetti socho’uu dhabuu yoo jiraate, isaan hin sochoosin lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbilaa.

Yoo konkolaataan daandii jiraataa irra jiraate, sabbata teessoo kee qabsiistee fi ibsaan balaa balaqqeessa’ee keessa turuun, ykn ba’uun nageenya qabaachuu isaa ilaali. Daandii guddaa qorraan guutame irratti konkolaataan lammaffaan gara kan keessanitti siqsuu dandaʼa. Konkolaataa karaa irraa gara bakka nageenya qabutti oofuu yoo dandeesse, isteeriingii ykn furguggisuu kamiyyuu irraa fagaadhu, suuta jedhii godhi. Yoo qabame ilaalaa qorra keessatti maxxane: qotee ba’uu, harkisuu fi yoom gargaarsaaf bilbiluu.

Yoo waa rukutte ykn karaa irraa baate¶

Iskiidiin boolla, bakka qorraa, bakka eegduu ykn konkolaataa kan biraa keessatti xumuramuu dandaʼa. Yoo boba'aa urgaa'e ykn aarri argite motora dhaamsi. Ifa balaa qabsiisi.

Yoo karaa irraa fagaattee fi nagaadhaan bahuu dandeesse, danqaa duuba ykn karaa irraa baay’ee fagaadhu, tiraafikaa ol ka’i, gargaarsaaf bilbili. Balaa kana akka barbaachisummaa naannoo keessanitti poolisiitti gabaasaa. Yoo nagaadhaan raawwachuu dandeessan bakka sanaa fi miidhaa irra gahe suuraa kaasaa.

Konkolaataan keessan boolla naannoo hafuura baafannaa sanaa qorri jiru keessa yoo seene, utuu funyaan isaa osoo hin sakatta’iin motora akka hojjetu hin dhiisinaa. Ilaali dhangala’aan hafuuraa gara kaabinii konkolaataa, cufamuu tuuboo funyaanii baankii qorraa fi summii CO.

Yoo konkolaataan naanna'ee jira ta'e garuu wanti hin rukutamne¶

Dhaabbadhu, furguggii suuta qabadhu, osoo hin socho’iin dura tiraafikaa akka hin jirre ilaali. Konkolaataan daandii qorraa irratti karaa dogoggoraa akeekuun balaa guddaadha. Yeroo garagaltee nagaadhaan walitti makamuu dandeessu qofa, ykn yeroo karaan ifa ta’e qofa konkolaataa oofaa. Yoo garagaluun nageenya hin qabne, hanga qaawwi mul’atutti ibsaa balaa qabsiisee eegi, ykn gargaarsaaf bilbili.

Jalqaba irratti akka skid hin taaneef konkolaachisuun¶

Iskiidiin baay’een isaa amala salphaadhaan ittifamuu danda’a. Seerri warqee yeroo daandii qorraa waan hunda suuta suutaan hojjechuudha. Galteen hundi sirrii ta’uu qaba: isteeriingii, throttle, fi brake.

Saffisaa fi fageenya¶

• Yeroo daandii qorraa ta’uu danda’utti saffisa daangaa irraa baay’ee gadi hir’isi. Daangaan daandii goggogaa fi gogaa gaarii ta'eef.
• Fageenya hordoffii kee yoo xiqqaate sekondii saddeet hanga kudhanitti guddisi. Seerri barame sekondii lamaa hanga sadii daandii goggogaati. Wanti dhaabbataa kan akka mallattoo filadhu, konkolaataan fuuldura jiru isa bira darbuu fi ati bira gaʼuu kee gidduu sekondii lakkaaʼi.
• Dafanii fi suuta furguggisaa, osoo hin qaxxaamuriin, walqunnamtii fi riqicha hin godhin dura.
• Daandiiwwan lilmoo ta’an irratti jijjiirama daandii tasa, darbuu ykn to’annoo kruuzii irraa fagaadhaa.
• Dhaabbii irraa suuta saffisi. Maanuwaalii keessatti, giiriin lammaffaa fayyadamuun ofirraa harkisaa. Otomaatikiin haala qorraa qabu keessatti, itti fayyadami.

Gommaa fi konkolaataa¶

Gommaa konkolaataa qofatu karaa tuquudha. Gommaawwan qorraa, mallattoo gaara fiixee sadii kan qabu, qorra keessatti lallaafaa ta’ee kan turuu fi gogaa waqtii hunda caalaa bubbee fi qorra irratti haala gaariin qabatu. Gad fageenyi tarkaanfachuus dhimma qaba. Ilaali kiitii konkolaataa qorraa fi sakatta’iinsa konkolaataa qorraa duraa qajeelfama gad fageenya tarkaanfii biyyaan fi sakatta’iinsa qorraa duraa guutuu ta’eef.

Fuulduratti bakka bubbee fi ibsaa furguggisaa akka argitutti foddaa, ibsaa fi daawwitii qulqulluu taʼi. Meeshaan fuula qilleensaa (windshield) dhiqatu dhangala’aa yeroo qorraa hin qabbanaa’in guutamee kaa’i. Ilaali fuula konkolaataa qorraa, qulfii fi haxaa’aa qorraa.

Karaa fi yeroo¶

• Osoo hin deemin dura tilmaamaafi gabaasa daandii ilaalaa. Tajaajilli haala qilleensaa biyyoolessaa rooba qorraa fi bubbee gurraacha akeekkachiisa kenna.
• Sa'aatii qorraa naannoo barii irraa fagaachuuf booda ykn dursitee deemi, yoo filachuu dandeesse.
• Daandiiwwan gurguddoo soogidda ykn cirrachaan wal’aanamanii filadhu, daandii xixiqqoo fi tulluu irraa fagaachuu.
• Imala dheeraa yeroo qorraa irratti karaa kee fi yeroo dhufaatii eegdu nama tokkotti himi.
• Akeekkachiisni tokko hin imalin yoo jedhe amanaa. Ilaali obomboleettii yeroo qorraa karoora baasuuf.

Haala addaa¶

Roobni qorraa¶

Roobni qorraa akka dhangala’aa ta’ee kan roobu yoo ta’u, yeroo tuttuqaa qorraan qabbanaa’ee, fuula hunda irratti laayibara ifa ta’ee fi bubbee gurraacha armaan olitti ibsame caalaa furdaa ta’uu danda’uun ni diba. Haalota konkolaachisummaa balaa guddaa geessisan keessaa tokkodha. Roobni qorraa osoo konkolaataa oofaa jirtuu yoo jalqabe, saffisa kee hir’isi, bakka nageenya qabu itti dhaabbattu barbaadi, konkolaattota wal’aansaa eegi. Ilaali awwaara keessa konkolaachisuun, rooba qorraa fi adii ta’uu yoomii fi akkamitti akka dhaabbatu.

Tulluuwwan¶

Bubbee irratti ol bahuun, saffisa dhaabbataa qabaadhaa, qaxxaamuraa irratti hin dhaabatinaa, konkolaataan fuuldura jirus osoo hin jalqabin gara gubbaa akka ga’uuf bakka dhiisaa. Gad bu’aa yoo deemtan giiriin gadi aanaa ta’e fayyadamaa, osoo qaxxaamurri hin jalqabin salphaatti furguggisaa, akkasumas girgijjiin akka gulufu taasisaa. Konkolaataan fuuldura jiru tokko duubatti yoo siqe, isa irraa fagaadhaatii gaanfa dhageessisaa.

Konkolaattota fe'umsaa fi baajaajiiwwan¶

Konkolaattonni ulfaatoo dhaabachuuf yeroo baayyee kan fudhatan yoo ta'u, bubbee irratti jackknife gochuu danda'u. Bakka dabalataa isaaniif kenni, kutaalee qorraa irrattis dabarsuu irraa fagaadhu. Konkolaataa fe'umsaa fuulduratti hin murin achiis furguggisaa hin godhinaa. Ilaali semi truck qilleensa furguggisuu dhabuu jackknifing maal akka of keessaa qabuuf.

Mootar saayikilii fi biskileetii¶

Konkolaattonni girgiddaa lama qaban bubbee irratti margin hin qaban jechuun ni danda’ama, gorsi hundarra gaariin yeroo bubbeen naannoo jiru yaabbachuu dhiisuudha. Yoo naannoo konkolaachiftoota konkolaachiftan, bakka bal’aa isaaniif kenni, sababiin isaas isaan akeekkachiisa malee qabachuu dhabuu danda’u.

Erga mana geessee booda: konkolaataa ilaali¶

Bireekiin cimaan, gara daandii cufuutti siquun ykn dhiibbaan salphaan, walsimsiisa wiilii, gogaa konkolaataa ykn suspension miidhuu dandaʼa. Raafamni haaraan, gara tokkotti harkifamuu, sagalee hin baratamne ykn isteeriingii giddu galeessa irraa fagaate qabaachuu isaa ilaali. Yoo argitan saffisaan konkolaachisuun dura konkolaataan akka sakatta'amu taasisi.

Gingilchaan qaxxaamuree ykn gommaan miidhame akka tasaa kufaa ta’uu danda’a. Ilaali gommaa konkolaataa afuufamuu fi isteeriingiin saffisa irratti kufuu kufaatiin maal akka itti dhaga’amuuf.

Shaakala fi leenjii¶

Waa'ee skids dubbisuun ni gargaara, garuu harki kee gochuu irraa barata. Skid pan to’annaa jala oole, mana barumsaa konkolaachisummaa qorraa, ykn buufata konkolaataa duwwaa qorraan uwwifame (bakka konkolaataa dhaabuu) hayyamadhaan fayyadamu konkolaataan saffisa xiqqaadhaan bakka wanti tokkollee rukutamuu hin dandeenyetti akka siqxe sitti dhaga’ama. Inshuraansonni, kilaboonni konkolaataa fi sagantaaleen konkolaachisummaa poolisii hedduun koorsii kana ni geggeessu.

Yoo ofii keetii shaakalte, bakka guddaa, diriiraa, duwwaa utubaa, daandii fi namoota hin qabne filadhuutii abbaa qabeenyaa irraa hayyama argadhu. Dura saffisa miilaan konkolaachisaa. Suuta furguggisaa fi dha'annaa ABS dhaga'aa, xiqqoo konkolaataa oofuu fi gogaa fuulduraa bal'inaan akka dhiibu isinitti dhaga'ama, akkasumas garagalcha lallaafaa ta'een throttle irraa kaasuun duubaan akka salphatu isinitti dhaga'ama. Yoo bakki sun dhuguma duwwaa hin taane ykn namni dhufe yoo jiraate dhaabi.

Waan shaakalu¶

• Sarara qajeelaa irratti furguggisuu sirrii, dha'annaa ABS miiraa fi ifa isteeriingii eeguu.
• Gufuu osoo hin taane karaa ba'uu barbaadde ilaaluu, osoo koonii ykn mallattoo tokkotti suuta jettee oofuudhaan.
• Yeroo konkolaataan siqsuu jalqabu throttle irraa salphisuu, fi furguggisuu osoo hin tuqin dura gara lamaatti lakkaa'uu.
• Dhaabbii irraa suuta jalqabuu, maanuwaalii keessatti giiri ol’aanaa fayyadamuu ykn haala qorraa otomaatikiin fayyadamuu.
• Saffisa xiqqaadhaan islaayidii duubaa xiqqaa irraa dandamachuu, sirreeffama isteeriingii tasgabbaa'aa fi sirrii ta'een.

Saffisaa fi fageenya dhaabbii ice irratti¶

Lakkoofsi lallaafaan konkolaachisuun maaliif akka barbaachisaa ta’e ibsuuf gargaara. Daandii goggogaa irratti konkolaataan sa'aatii tokkotti kiiloo meetira 50 (sa'aatii tokkotti maayilii 30) deemu yeroo yaaduu yeroo dabaltu dhaabachuuf tilmaamaan meetira 25 hanga 30 (miiti 80 hanga 100) barbaada. Daandii jiidha qabu irratti, sun dachaa lama ta’uu danda’a. Qorqorroo guutame irratti dachaa hedduu dheerachuu kan danda’u yoo ta’u, bubbee irratti ammoo, aanga’oonni akka Tajaajila Haala Qilleensaa Biyyaalessaa fi Geejjibaa Kaanaadaa fageenyi dhaabbii daandii goggogaa caalaa hanga dachaa kudhanii dheerachuu akka danda’u hubatu.

Kun lakkoofsa garaa garaa kan gogaa konkolaataa, ulfaatina konkolaataa, qaxxaamuraa fi fuula sirrii taʼeen garaagarummaa qaba, garuu akkaataan isaa ifaadha. Saffisa kee dachaa gochuun fageenya furguggisuu kee tilmaamaan dachaa afuriin guddisa, sababiin isaas anniisaan baafamuu qabu iskuweer saffisa waliin guddata. Kanaafidha saffisa xiqqoo hir'isuun gaajeeta kamiyyuu caalaa gatii kan qabu.

Golee fi walqunnamtii¶

Irra caalaan skiidiiwwan bubbee irratti kan jalqaban bakka konkolaachisaan suuta jedhee yeroo tokkotti garagaluu qabutti. Qaxxaamuraa dura sarara qajeelaa ta’een suuta jedhi, achiis suuta garagalchi throttle dhaabbataa ta’ee, fiixee booda suuta saffisi. Bakka walqunnamtii, yeroo biraa caalaa daftee dhaabadhu, suuta socho’uu jalqabi. Konkolaataan fuuldura jiru rakkina qabaachuu isaa ilaaluuf fuulduratti ilaali, sarara dura yeroo dheeraa dura dhaabachuuf qophaa'i.

Yeroo skid imaltoota ykn fe'umsa tokko waliin ta'u¶

Konkolaataan imaltootaa, miʼa ykn konkolaataa konkolaachisaa guute haala adda taʼeen qaba. Fe’iinsi ulfaataa ta’e dhaabachuuf yeroo dheeraa kan fudhatu si’a ta’u, konkolaataan konkolaachisaa dugda konkolaataa sanaa naannoo sanatti dhiibuu danda’a.

Konkolaataa konkolaataa ykn karavaanii harkisuu¶

Konkolaachisaan tokko gamaa gamana gara cinaatti lulluuquu yoo jalqabe, kunis bofa jedhama, throttle irraa salphisi, furguggii jabeessitee hin rukutin, akkasumas isteeriingii jabeessitee qajeeli qabadhu. Suuta suutaan suuta jechuun konkolaataa konkolaachisaa akka qubatu gargaara. Jabaatee furguggisuun konkolaataa konkolaachisaa jackknife gochuu danda'a.

Erga swing dhaabatee booda, garagalchitii fe’umsaa fi hitch ilaali. Bubbee keessatti konkolaataa konkolaachisaa mana keessatti dhiisuun ykn daandii fooyya’aa eeguun ogummaadha.

Sanduuqa fooqii fi fe’umsa ulfaataa¶

Sanduuqa fooqii fe’amee jiru wiirtuu harkisa lafaa ol kaasuun konkolaataan caalaatti qaxxaamuree akka hirkatu gochuu danda’a. Dursitee suuta jedhii suuta jedhii konkolaachisaa. Meeshaaleen ulfaatoo gadi aanaa fi naannoo giddugala konkolaataa, akka isaan skid keessatti socho’uu hin dandeenyeef gadi hidhamee kaa’i.

Ijoollee fi bineensota manaa¶

Ijoolleen ofirraa ittisuu sirrii ta’e, girdoo sirritti hidhachuu fi qajeelaa taa’uu isaanii mirkaneessi. Bineensonni manaa fi wantootni laaftoo ta’an balaa xiyyaaraa keessatti pirojektiilii ta’u. Mucaan sodaate akkuma daandii yaada namaa jeequu waan dandaʼuuf, erga skid gootee booda tasgabbiidhaan ijoollee wajjin haasaʼi. Namni miidhame yoo jiraate lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbilaa.

Sirni nageenya konkolaataa keessanii ibseera¶

Konkolaattonni ammayyaa sirnoota hedduu kan skid keessatti gargaaran qabatanii deemu. Waan isaan hojjetan, fi waan isaan gochuu hin dandeenye beekuun, waan baay’ee akka hin eegne si taasisa.

• ABS (anti lock braking system): girgiddaan furguggifamuu jalatti akka cufamu dhaabsisa, kanaaf yeroo furguggifattu konkolaataa oofuu dandeessa. Dhaabbii bubbee irratti baay’ee hin gabaabsu, yeroo tokko tokko immoo qorra laaftuu irratti dheeressa.
• To’annoo harkisaa: yeroo saffisa ol kaaftu, humna motoraa kutuudhaan ykn girgiddaa naanna’u furguggisuun, naannoo wiilii hir’isa. Akka ofirraa harkistu si gargaara, garuu akka hin dhaabbanne si gargaara.
• To’annoo tasgabbii elektirooniksii: konkolaataan akkaataa ati itti ooftu akka agarsiisuuf girgiddaa dhuunfaa furguggisa. Qaxxaamuraa fi lafa lilmoo irratti gargaara garuu fiiziksii mo'achuu hin danda'u.
• Gargaarsa furguggisaa: humna furguggisuu yeroo sirnichi dhaabbii hatattamaa itti dhaga’amu ni dabala. Dhiibbaa peedaala irratti malee qabannaa irratti hin hojjetu.
• Akeekkachiisa walitti bu’iinsaa fi furguggii hatattamaa ofumaan: yeroo sensaroota qorraan ykn qorraan uwwifaman, ykn daandii lilmoo irratti akka gaariitti hojjechuu dhiisuu danda’a. Sensaroota qulqullina isaanii eegaa, yeroo qilleensa hamaa keessattis itti hin hirkatinaa.
• Cruise control fi adaptive cruise control: daandii lilmoo irratti irraa fagaadhaa, sababiin isaas yeroo dogoggoraa humna itti fayyadamuu danda’u.

Gommaawwan erga skid ykn mounted curb booda sakatta’uu¶

Iskiidiin qarqara daandii irratti xumuramu, girgiddaa qaxxaamuruu, gogaa konkolaataa miidhuu fi suspension dogoggoraan walsimsiisuu dandaʼa. Dhiibbaa kamiyyuu booda, nagaadhaan dhaabuun gogaa konkolaataa akka hin olkaane, akka hin cinne ykn funyoon saaxilame akka hin jirre ilaali. Rim wiiliiwwan akka dent ta’an ilaali. Konkolaataan gara tokkotti yoo harkisee, raafame ykn isteeriingiin giddu galeessa yoo taʼe, fagoo oofuu kee dura akka ilaalamu godhi.

Akkasumas dhiibbaa gommaawwan konkolaataa ilaalaa. Erga daandii cufuu rukutee booda suuta dhangala’uun afuufamuu fiduu danda’a. Yoo shakkii qabaatte, suuta jedhii gara garaajee geessu, ykn gargaarsa karaa cinaa bilbili.

Tarree sakatta'iinsa sammuu gabaabaa guyyoota qorraa¶

Osoo hin ka’iin dura fi daqiiqaa muraasa booda karaa irratti gaaffiiwwan kana keessa fiigi. Sekondii kan fudhatan siʼa taʼu, tokkoon tokkoon isaanii balaa sirra gaʼu hirʼisu.

1. Dhuguma amma imala gochuun na barbaachisa moo karaan akka wal’aanamu eeguu nan danda’aa?
2. Foddaan, ibsaa fi gabatee lakkoofsa koo ifaadhaa?
3. Ho’i qilleensaa digrii seentigireedii 4 (digrii Faareenhaayitii 39)tti dhihoo ykn gadi jiraa, jechuunis riqicha fi daandii golgaa qabu irratti bubbeen ni danda’ama jechuudha?
4. Saffisa fageenya ani arge ifa ta'e irratti akkan dhaabadhu na taasisuun konkolaachisaa jiraa?
5. Qaawwi hordoffii koo dheeraa gahaadhaa, yoo xiqqaate sekondii saddeet hanga kudhanii?
6. Karaan fuuldura koo jiru yoo hammaate eessa akkan dhaabbadhu nan beekaa?
7. Bilbilli koo chaarjii qabaa, karaa koo nama tokkotti himeeraa?

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Bireekiin bubbee irratti paampii gochuu qabaa?¶

Yoo konkolaataan keessan ABS qabaate, birkii hin paampii. Peedaala jabeessitee dhiibiitii qabadhu, akkasumas pulsing fi buzzing eegi, kunis sirnichi hojjechaa jira jechuudha. Yoo konkolaataan keessan ABS hin qabne, furguggii suuta dhidhiittanii yoo girgiddaan cufame xiqqoo gadhiisaa, kanaaf konkolaataa oofuu dandeessu. Yeroo shakkii qabdan furguggisaa fi saffisiisaa irraa salphisaatii bakka deemuuf barbaaddanitti qajeelchaa.

Skid keessatti karaa kamiin qajeelcha?¶

Kallattii fuuldurri konkolaataa akka deemu barbaaddutti qajeeli, kunis yeroo baay’ee kallattii duubaan konkolaataa itti siqxudha. Daandii irra deemuu barbaaddu laaliitii sochii kee xiqqaa fi sirrii ta'e eegi. Konkolaataan akkuma sararamutti konkolaataan gara biraatti akka hin lulluuqneef daftee wiilcha qajeelchi.

Tasumaa nagaadhaan bubbee gurraacha irratti konkolaachisuun dandaʼamaa?¶

Bubbee gurraacha nageenya akka qabaatu gochuu hin dandeessu, garuu suuta konkolaachisuun, qaawwa guddaa qabaachuudhaan, akkasumas akka tasaa isteeriingii, furguggisuu ykn saffisa konkolaataa irraa fagaachuudhaan balaa kana hirʼisuu dandeessa. Yoo si dura bubbee gurraacha shakkite, daftee throttle irraa kaasi konkolaataan sarara qajeelaa ta'een patch keessaa akka gulufu godhi. Haalli baay’ee hamaa yoo ta’e, imala keessan tursiisaa ykn bakka nageenya qabutti dhaabadhaa.

All wheel drive ice irratti akka hin siqne ni dhorkaa?¶

Lakki, all wheel drive saffisaaf gargaara garuu ice irratti furguggisuu ykn korneerii irratti baay'ee hin gargaaru. Gommaawwan ammallee qabannaa daangeffame kan qaban yoo ta'u, konkolaataan AWD akkuma kanneen biroo yeroo baay'ee gaafattan ni siqxa. Gommaawwan yeroo qorraa, saffisa gadi aanaa fi qaawwi hordoffii yeroo dheeraa to’annaa jala turuuf baay’ee barbaachisaa dha.

Maddoonni sakatta'aniiru¶

• NHTSA (United States National Highway Traffic Safety Administration) qajeelfama konkolaachisaa yeroo qorraa, furguggii farra qulfii, fi to’annoo tasgabbii elektirooniksii.
• AAA (Waldaa Konkolaataa Ameerikaa) gorsa konkolaachisaa yeroo qorraa skiid fi furguggisuu irratti.
• Tajaajila Haala Qilleensaa Biyyaalessaa (Ameerikaa) odeeffannoo bubbee gurraachaafi rooba qorraa.
• Gorsa Waajjira Meetiraa (United Kingdom) haala qorraa keessatti konkolaachisuun.
• Qajeelfama konkolaachisaa yeroo qorraa Daandiiwwan Gurguddoo Biyyaalessaa (Ingilaandi) fi Seera Daandiiwwan Guddaa haala qorraa fi qorraa keessatti konkolaachisuun seera.
• Geejjibaa Kanaadaa odeeffannoo konkolaachisaa qorraa fi qajeelfama gommaa yeroo qorraa.
• Ready.gov (United States Department of Homeland Security) qajeelfama imala haala qilleensaa qorraa.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Haayidropilaaniingii fi skid recovery
• Kitti konkolaataa qorraa fi sakatta'iinsa konkolaataa qorraa duraa
• Awwaara, rooba qorraa fi adii keessa konkolaachisuun
• Qorqorroo keessatti maxxane: qotuu, harkisuu fi yoom gargaarsaaf bilbiluu
• Obomboleettii yeroo qorraa