Du’a tasaa hiriyaa gaa’elaa ykn hiriyaa gaa’elaa waan hundumaa to’ate: torban kee isa jalqabaa¶

Abbaan manaa, haati manaa ykn hiriyaan kee akka tasaa kan duʼe siʼa taʼu, qarshii, kaffaltii, jechoota icciitii, konkolaataa ykn waraqaa sana kan toʼatan isaan yoo taʼan, gadda kee irratti sodaa lammaffaa sitti dhagaʼamuu dandaʼa. "Akkamittan kana bulcha" jettanii gaafachuu dandeessu. Sodaan sun waanuma barame waan ta’eef, hubatamaadha. Waan hamaa hojjechaa hin jirtu, waan hundumaa al tokkotti barachuun si hin barbaachisu.

Wanti beekuu qabnu inni guddaan kunooti: wantootni baay’een eeguu danda’u. Hojiiwwan baay’ee muraasni torban jalqabaa keessatti yeroo xumuraa kan qaban si’a ta’u, kanneen hojjetan hundi jechuun ni danda’ama gargaarsa daayreektarri awwaalchaa, baankii, waajjira mootummaa ykn hiriyyaa amanamaa irraa argameen hojjetamuu danda’u. Fuulli kun tarree gabaabaa guyyoota jalqabaa keessatti wantoota dhuguma barbaachisoo ta’an, akkasumas tarree dheeraa waan nagaadhaan eeguu danda’an siif kenna. Yeroo tokkotti xiqqoo dubbisuu dandeessa, ykn nama si gargaaraa jiruuf dabarsitee kennuu dandeessa.

Amma kana godhi¶

1. Dura of ilaali. Taa'i, bishaan dhugi, waan xiqqoo nyaadhu. Rifannaa hamaa si mudateera.
2. Tajaajilli sirrii bilbiluu isaa mirkaneessi. Yoo duuti reefuu mudate, lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii (911 Ameerikaa fi Kanaadaa, 112 guutuu Gamtaa Awurooppaa, 999 Yunaayitid Kingidam) ykn doktora ykn hospisii nama sanaa bilbili. Ilaali lakkoofsa balaa tasaa fuula namoota biroof. Qajeelfama a du’a tasaa mana keessatti waan ta’u ibsa.
3. Nama amanamaa tokko akka si bira turu gaafadhu, dabtara kenniif. Maqaa, lakkoofsa bilbilaa fi waan sitti himame akka barreessan gaafadhu.
4. Waraqaawwan bakka tokkotti walitti qabaa, osoo hin sassaabin. Sanduuqa ykn boorsaan tokko gahaadha. Fedhii, ibsa baankii, waraqaa inshuraansii fi bilbila nama sanaa barbaadaa jirta.
5. Hanga ammaatti waan tokko hin kaffalinaa, hin haqinaa, hin mallatteessinaa, yoo daayreektarri awwaalchaa ykn waajjirri mootummaa isinitti hime ta'e malee. Nama si dhiibu kamiinuu "Guyyoota muraasa na barbaachisa" jedhi.
6. Wantoota sadan itti aanan keessaa tarree tokko barreessi, kan hafe immoo nama biraa akka qabatuuf kenni. Hundaa isaa mataa kee keessa qabachuun si hin barbaachisu.

Kana keessaa tokko garmalee yoo sitti dhaga’ame, tarkaanfii jalqabaa qofa fudhadhu. Ga'aadha.

Waan badaa hojjechaa hin jirtu¶

Hiriyaan tokko faayinaansii ykn sirna manaa yeroo qabate, hiriyaan inni kaan yeroo baay’ee wanti tokko eessa akka jiru waan hin beekneef ni qaana’a. Mee miira sana lafa kaa'aa. Hiriyoonni gaa'elaa hojii addaan qoodu, namni tokko jechoota icciitii beekuu, inni kaan immoo mana barumsichaa akka hojjetu beekuun waanuma jirudha. Namni akka tasaa hiriyaa gaa'elaa dhabuu fi deebii hunda qabaachuu jedhee eegu hin jiru.

Akkasumas, daftee tarkaanfii akka fudhattu firoota, baankota ykn dhaabbilee irraa dhiibbaan sitti dhagaʼamuu dandaʼa. Yeroon xumuraa dhugaa muraasa. Bakka dhaabbati tokko si ariifachiisaa jiru fakkaatutti gaaffii sana barreeffamaan gaafadhuu guyyoota muraasa fudhadhu. Namni reefuu hiriyaa isaa dhabe "yeroo na barbaachisa" jechuun hayyamamaaf.

Namoonni tokko tokkos hiriyyaan isaanii waantota jeequmsa keessa galchuu isaaniitiin aariin itti dhagahama, achiis aariin itti dhaga’amuu isaatiin yakka itti dhaga’ama. Kaan immoo akka dadhaban itti dhagahama, ykn sanada barbaaduuf saʼaatii dheeraa dabarsu. Deebiin kun hundinuu kutaalee gadda idilee ta’aniidha. Akkuma hiriyyaa keetiif gaarummaa ofii keetiif gaarummaa qabaadhu.

Dhuguma torban jalqabaa keessatti maal gochuu akka qabu, fi maaltu eeguu danda'a¶

Gabatee kun torban jalqabaa keessatti wantoota barbaachisoo ta’an baay’ina guddaa eeguu danda’an irraa adda baasee ibsa. Yeroon daangaa biyyaa adda adda waan ta’eef, daayreektarri awwaalchaa ykn waajjira dhimmi ilaallatu gaafadhu.

Torban jalqabaaf dhangala'aa¶

flowchart TD
    A["Hiriyaan kee du'eera"] --> B["Duuti mirkanaa'ee kunuunsi qophaa'e"]
    B --> C["Nama amanamaa tokko akka turuu fi yaadannoo akka fudhatu gaafadhu"]
    C --> D["Waraqaa fi bilbila bakka tokkotti walitti qabaa"]
    D --> E["Yeroo qophaa'u daayreektarri awwaalchaa filadhu"]
    E --> F["Du’a galmeessuun kooppii mirkanaa’e ajajuu"]
    F --> G["Kaffaltiin yeroo dhiyootti kaffalamuu qabu ilaalaa yeroo gaafadhaa"]
    G --> H["Torban dhufan keessatti baankota fi waajjiraalee fayyadamoo ta'an itti himaa"]
    H --> I["Estate fi murtoo gurguddaa booda ilaaluu"]

Guyyoota lamaan jalqabaa¶

Guyyoota lamaan jalqabaa keessatti hojiin kee nageenya qabaachuu, xiqqoo nyaachuu fi boqochuu, akkasumas namoonni akka gargaaran gochuu qofa. Duuti sun kan hin eegamne yoo ta'e, ogeessota mana sanatti ni qabaatta, tarii immoo guyyaa tokkoo fi lama dhufan keessatti daayreektarri awwaalchaa ni qabaatta. Poolisiin, ogeeyyii fayyaa gargaarsaa ykn doktorri maaltu itti aanu akka barreessu gaafachuu dandeessa.

Yoo dandeesse namni tokko halkan tokko si bira akka turu taasisi. Bilbila keessan sa'aatii muraasaaf gara callisaatti jijjiiraa, hiriyyaan keessan ergaa akka deebisu gaafadhaa. Yoo ijoollee qabaatte, qajeelfamni on daa’immanii fi dargaggoota umrii kurnanii keessa jiran waa’ee du’a tokkoo himuu gargaaruu danda’a.

Dursa eenyuun akka himu¶

Namoota yeroo dhiyootti beekuu qabdan tarree gabaabaa barreessi: warraa fi obboloota hiriyaa gaa’elaa keetii, maatii ofii keetii dhiyoo, hiriyyoota dhiyoo, tarii immoo hogganaa ykn hojjechiisaa. Hiriyaan kee akka bilbila siif bilbiluuf gaafachuu dandeessa. Dhugaa ifa ta’e isaaniif kenni, akka wal qunnamtan gaafadhu.

Namoonni hanga maatiin dhiyootti itti himamutti miidiyaa hawaasaa irratti akka hin maxxansine gaafadhu. Yoo ergaa ykn bilbila hin barbaanneen sitti xiyyeeffate beeksisa cufuu dandeessa.

Waan si barbaachisu osoo hin rifatin argachuu¶

Hiriyaan kee waraqaa, jechoota icciitii fi herrega yoo qabate, eessaa akka jalqabdu hin beektu ta’a. Barbaacha tasgabbaa’aa fi xiqqaan gahaadha. Har’a hunda isaa hubachuun si hin barbaachisu.

Eessa akka ilaallu¶

• Kaabinee galmee, deeskii, ykn galmee "baankii", "inshuraansii", "mana", ykn "fedhii" jedhamee barreeffame.
• Seeftii, baafata ykn saanduqa duuba kaabinee uffataatti argamu.
• Post torban muraasa dhufan keessatti dhufu. Akkaawuntii waa'ee isaa hin beekne sitti agarsiisa.
• Ibsa baankii, inshuraansii ykn sooramaa waraqaa irratti ykn iimeeliidhaan.
• Bilbila, laptop ykn taableetii isaanii, fi yoo fayyadaman password manager.
• Borsaa fi boorsaa isaanii, kaardii fi waraqaa eenyummaaf.
• Daayaarii, kalaandarii ykn kitaaba teessoo.
• Abbaa seeraa ykn abbaa seeraa, herregaa, ykn gorsaa faayinaansii, yoo tokko beektan.
• Kutaa humna namaa hojjechiisaa isaanii, kan inshuraansii jireenyaa ykn faayidaa beekuu danda’u.

Ji'oota muraasa jalqabaatiif poostaa ykn waraqaa kamiyyuu, jal'ina illee hin gataminaa. Beeksisa barbaachisaa ta’e of keessatti qabachuu danda’a.

Tarree master salphaa¶

Dabtara ykn sanada jalqabi, waan argatte barreessi:

• Baankii fi kaardii, maqaa herregaa fi eenyu waliin akka jiran waliin.
• Jireenya, mana, konkolaataa fi fayyaa dabalatee imaammata inshuraansii.
• Herrega sooramaa fi sooramaa.
• Liqii manaa ykn kiraa manaa, fi eenyuun akka kaffalamu.
• Faayidaa kanneen akka gaazii, ibsaa, bishaan, bilbila, fi interneetii.
• Liqii, kaardii liqii fi liqaa biroo.
• Maallaqa maallaqaa fi kaffaltii idilee.
• Bal'ina konkolaataa fi galmee.
• Hojjechiisaa, fi kaffaltii ykn faayidaa dhumaa kamiyyuu.

Torban tokko keessatti xumuruu hin qabdu. Suuraa ijaaraa jirta, ji'oota dhufan keessattis itti dabaluu dandeessa.

Bilbiloota, jechoota icciitii fi koodii tarkaanfii lamaa¶

Akkaawuntiiwwan hedduun har'a koodii nageenyaaf bilbila fayyadamu. Bilbilli hiriyaa gaa'elaa keessanii yoo du'e ykn cufame, humnaan seenuuf ykn yeroo baay'ee tilmaamuuf hin yaalin, bilbiloonni yeroo hundaaf cufamuu waan danda'aniif. Bilbilli chaarjii fi nageenya isaa eegaa.

Dabtara jechoota icciitii, bulchaa jecha icciitii ykn yaadannoo kaazinaa keessa jiru barbaadi. Baankonni, dhiyeessitoonni iimeelii fi dhaabbileen bilbilaa tokkoon tokkoon isaanii maatii erga du’anii booda adeemsa kan qaban yoo ta’u, yeroo baay’ee ragaa du’aa isaan barbaachisa.

Yoo akkaawuntii seenuu hin dandeenye, dhaabbaticha maal akka isaan barbaachisu gaafadhu. Yeroo fudhachuu danda'a, torban kanas gochuun hin barbaachisu.

Maallaqaa fi herrega torban jalqabaa keessatti¶

Yaaddoon maallaqaa yaaddoo guddaa ta’uu kan danda’u si’a ta’u, yeroo baay’ee guyyoota jalqabaa irratti kan itti dhaga’amu caalaa xiqqaadha. Qabxiiwwan muraasni gargaaruu dandaʼu.

Wanti yeroo baayyee dafee ilaaluu barbaadu¶

• Kiraa ykn liqii manaa. Kaffaltiin itti aanu yoom akka xumuramu ilaali. Yoo kaffaltii kaffaluu dadhabde, abbaa manaa ykn nama liqeesse bilbiltee "Hiriyaan koo du'eera, yeroo xiqqoo na barbaachisa" jedhi. Irra caalaan isaanii hubannoo kan qabaniifi namoota gadda irra jiraniif adeemsa kan qabanidha.
• Utilities. Keep the heat, power, and water on. If bills are due, ask for a short extension. Many providers have a bereavement team.
• Nyaataa fi baasii bu'uuraa. Maallaqa fedhii guyyaa guyyaa argachuuf ta'u argachuu kee mirkaneessi. Herregni tokko maqaa hiriyaa gaa’elaa keessanii qofaan yoo ture, dhorkamuu danda’a, maallaqa ofii keessanii fayyadamuu ykn maaltu akka danda’amu baankii gaafachuu isin barbaachisuu danda’a.
• Insurance on the home and cars. Keep these active. Tell the insurer in the coming weeks, and ask them to confirm cover.

Joint accounts and individual accounts¶

If you had a joint account, you can usually keep using it, but banks vary. Many banks allow the surviving holder to continue, and they may ask for a death certificate. If your partner had accounts in their name alone, the bank usually freezes them once told of the death, and they are handled through the estate. You may need legal documents to access them, and this takes time.

Ask the bank about the exact process, and ask what you can do in the meantime. If you need money for the funeral, ask the funeral director and the bank what is possible, because some banks can release funds for funeral costs on request.

Automatic payments¶

Many bills are paid by direct debit or automatic card payment, and they may keep going for a while. Do not cancel everything in a rush, because cancelling a mortgage, insurance, or utility can cause trouble. Look at which payments continue, and decide in a few weeks which to keep and which to stop. If your partner's account is frozen, some payments may fail, and you can contact the company and explain.

Debts¶

In many countries, you are not personally responsible for a partner's debts unless you signed for them jointly or live in a place where marital property laws apply. Debt collectors may still call, and some may suggest that you must pay. The guide on gaaffii haadha warraa ykn warri liqaa walitti qabuu du’e jechuun mirga kee ibsa. Bilbilaan waan kamiifuu hin kaffalinaa ykn walii hin galle, gaaffii barreeffamaan gaafadhaa.

Galii, faayidaa fi inshuraansii¶

Hiriyaan kee galii maatiidhaaf gumaacha kan godhe yoo ta’e, ji’oota dhufan keessatti waa’ee maallaqaa si yaaddessu ta’a. Gargaarsi jiraachuu danda’a, bilbilli muraasni maal akka ilaallatu baruu danda’a.

Inshuraansii jireenyaa fi faayidaa hojii¶

Karaa hojjechiisaa dabalatee imaammata inshuraansii jireenyaa barbaadi. Inshuraansii ykn humna namaa qunnamaa, himannaa dhiheessuuf maaltu akka barbaachisu gaafadhaa. Yeroo baayyee ragaa du’aa mirkanaa’ee fi unka himannaa gaafatu. Hin ariifatinaa, garuu hin dagatinaa, sababni isaas himannaan tokko tokko yeroo daangeffama.

Waa’ee kaffaltii dhumaa, boqonnaa hin fayyadamne, sooramaa, fi faayidaa tajaajila keessatti du’a kamiyyuu hojjechiisaa hiriyaa gaa’elaa keetii gaafadhu. Biyyoota hedduu keessatti hojjechiistonni kanneen kaffaluu qabu, tarkaanfiiwwan si qajeelchu.

Gargaarsa mootummaa¶

Mootummoonni yeroo baay’ee hiriyoota lubbuun hafaniif, keessumaa kanneen ijoollee qabaniif deeggarsa ni kennu. Bal'inni isaa biyya irratti waan hundaa'uuf marsariitii ofiisaa fayyadamaa.

• Ameerikaa. Bulchiinsi Wabii Hawaasummaa seenaa hojii irratti hundaa’uun kaffaltii du’aa yeroo tokkoo fi faayidaa lubbuun hafee haadha warraa fi ijoolleef kaffalu ni danda’a. Manni awwaalchaa yeroo baayyee du'a kana Wabii Hawaasummaaf gabaasa, garuu mirkaneessuu qabdu. Kutaan Dhimma Qabsaa’ota Wareegamtootaa namoota durii lubbuun hafaniif faayidaa ni kenna. Waa’ee gargaarsa mootummaa fi naannoos gaafadhu.
• United Kingdom. GOV.UK Kaffaltii Deeggarsa Gaddaa fi gargaarsa biroo ibsa. Tell Us Once du'a kana al tokkotti kutaalee mootummaa hedduutti akka gabaasan isin taasisa, erga du'a galmaa'ee booda. Baasii Awwaalchaa Kaffaltiin baasii gargaaruu danda’a.
• Kaanaadaa. Tajaajilli Kanaadaa faayidaa Karoora Sooramaa Kanaadaa kan lubbuun hafe fi faayidaa du’aa kan kennu yoo ta’u, bulchiinsi fi naannooleen kana caalaa dhiyeessuu danda’u. Dhimma Qabsaa’ota Wareegamtootaa Kanaadaa namoota lubbuun hafaniif gargaarsa ni kenna.
• Australia. Tajaajila Australian Giddugala Gadda fi odeeffannoo kaffaltii kan akka Gadda Gaddaa fi gargaarsa biroo qabdi, erga du’anii booda isaan qunnamuu dandeessu.

Yeroo baayyee iyyannoowwan yeroo xumuraa ykn daangaa duubatti deebi’uu qabu, kanaaf daftee gaafadhu. Hojjetaan hawaasummaa, gareen gadda hospisii, ykn wiirtuun hawaasaa iyyachuuf si gargaaruu danda’a.

Inshuraansii fayyaa fi kunuunsa¶

Inshuraansii fayyaa kee karaa hojii hiriyaa gaa’elaa keetii yoo ta’e, waa’ee uwwisa itti fufuu gaafadhu. Biyyoota tokko tokko keessatti uwwisa haaraa qopheessuuf foddaa gabaabaa qabda. Torban jalqabaa keessatti hojjechiisaa ykn inshuraansii gaafadhu, yoo mirkanaa’aa hin taane immoo hojjetaa hawaasummaa ykn tajaajila gorsaa gaafadhu.

Sirna manaa, konkolaataa fi guyyaa guyyaa¶

Hiriyaan "waan hunda" qabate yeroo baayyee sirnoota xixiqqoo amma baruu qabdu qaba ture. Torban kana hunda isaanii barachuuf hin yaadda'inaa.

• Bins, recycling, and repairs. Ollaa ykn hiriyyaa kee akkamitti wantootni akka hojjetan gaafadhu. Namoonni gargaaruutti gammadu.
• Konkolaataa. Inshuraansii, gibirri, fi galmeen seera qabeessa ta'uu isaa mirkaneessi. Yoo hiriyaan kee konkolaachisaa maqaan isaa ibsame qofa ture, inshuraansii sanatti himi. Yoo konkolaachisaa baate, hiriyyaa kee tokko liftii gaafadhu, konkolaataas akka gaariitti eegi. Ariitiin hin gurgurinaa.
• Hoo’isaa, boba’aa, fi faayidaa. Valve cufiinsaa fi saanduqa cabsituu barbaadi, akkasumas hiriyyaa kee akka sitti agarsiisu gaafadhu. Yoo kireeffatte abbaan manaa kee gargaaruu danda’a.
• Gibira. Waajjiraaleen gibiraa hedduun namoota gadda irra jiraniif yeroo dheeressan. Torban dhufan keessatti waajjira gibiraa qunnamaa, ykn ogeessa herregaa gaafadhaa.
• Barmaatilee mana barumsaa fi daa'immanii. Mana barumsaatti himaa, akkasumas akka lallaafaa ta'an gaafadhu. Hiriyoonni liftii fi nyaata irratti akka gargaaran gaafadhu.
• Qoricha fi beellama. Qoricha fi beellama mataa keessanii itti fufaa.

Pets¶

Yoo bineensota manaa qabaattan nyaata, deemsa fi kunuunsas isaan barbaachisa. Yoo rakkachaa jirta ta'e hiriyyaa kee guyyoota muraasaaf akka gargaaru gaafadhu. Bineensonni manaas burjaaja’uu fi gadda qabaachuu danda’u.

Manaa fi ofii kee nagaa eeguu¶

Du'a booda of eeggannoo muraasni ogummaadha.

• Balbalaa fi foddaa cufi, furtuuwwan faayidaa hin qabnes akka gaariitti qabadhu.
• Keessattuu yoo kophaa jiraattu nama tokko akka si bira turu ykn guyyaa guyyaan akka seenu gaafadhu.
• Waa'ee awwaalcha irratti waan ifatti qooddan of eeggadhaa. Manni duwwaa yoo ta'e teessoo fi sa'aatii maxxansuu irraa of qusadhaa.
• Maxxansa sana qabadhu, ykn yoo fagaatte hiriyyaa kee akka walitti qabu gaafadhu.
• Namoota osoo hin eegin bilbilaniif ykn ergaa erganiif odeeffannoo dhuunfaa hin kenninaa.

Gowwoomsaa namoota gadda guddaa keessa jiran irratti xiyyeeffate¶

Kan nama dhibu yakkamtoonni tokko tokko namoota gadda keessa jiran irratti xiyyeeffatu. Hiriyaan kee maallaqa liqii akka qabu, ykn deebi’ee, badhaasni ykn dhaalli si eegaa jira jedhanii bilbiluu danda’u. Baankii, waajjira mootummaa ykn dhaabbata tola ooltummaa irraa kan dhufan fakkeessuun isaanii ni mala. Tajaajila gatii olkaʼaa taʼe kan akka seera qabeessa ykn dabalata awwaalchaa hin barbaachifne gurguruufis yaalu dandaʼu.

Of eegi:

• Bilbilaan, kaardii kennaatiin ykn jijjiirraadhaan sababa bilbila hin eegamneen nama kamiifuu hin kaffalinaa.
• Lakkoofsa herregaa ykn jecha icciitii hin kenninaa.
• Gaaffii sana barreeffamaan gaafadhaa yeroo fudhadhaatii nama amanamaa ta’e tokko waliin ilaalaa.
• Bilbila cufaatii lakkoofsa of argattan irratti dhaabbatichatti deebi'aa bilbili.
• Nama daftee tarkaanfii akka fudhattu si dhiibu kamiyyuu irraa of eeggadhu.

Qajeelfama irratti ilaalaa scams and fraud fi identity theft response for more.

Eenyummaa hiriyaa gaa'elaa keessanii eeguu¶

Yakkamtoonni yeroo tokko tokko eenyummaa nama du’ee dogoggoraan fayyadamu. Duuti erga galmaa’ee booda, dhaabbileen wabii liqii biyya keessan keessa jiran galmee hiriyaa gaa’elaa keessanii akka du’etti akka mallatteessan gaafadhaa. Kunis liqii ykn herrega sobaa ittisuu danda’a. Yeroo baayʼee daayreektarri awwaalchaa ykn waajjirri mootummaa akkamitti akka taʼe sitti himuu dandaʼa.

Fedhii, dhaala, fi abbaa seeraa¶

Yoo hiriyaan kee fedhii dhiisee deeme barbaadii nagaan eegi. Karaa rakkoo fiduu danda’uun hin banin ykn hin jijjiirinaa. Yoo argachuu hin dandeenye, abbaa seeraa ykn abbaa seeraa, baankii, ykn mana murtii fedhii qabate, yoo biyya keessan keessa jiraate gaafadhaa.

Namni akka raawwachiisaatti moggaafame, ykn biyyoota tokko tokko keessatti bulchaan, qabeenya sana ni qabata. Kun si ta'uu danda'a. Hojiin sun seera qabeessaa fi yeroo tokko tokko walxaxaa ta’us kophaa kee hojjechuu hin qabdu.

Abbaan seeraa ykn abbaan seeraa si qajeelchuu kan danda’u yoo ta’u, baay’een isaanii walgahii jalqabaa baasii xiqqaadhaan ykn tokko malee ni dhiyeessu. Hiriyaan kee fedhii yoo hin qabaanne adeemsi adda ta’e hojiirra oola, abukaatoon immoo ibsuu danda’a.

Torban jalqabaa keessatti qabeenya sanaa wajjin wal’aansoo qabuun si hin barbaachisu. Rakkoolee akka herrega cufame ykn harkifannaa qabeenyaa ilaalchisee qajeelfama on cufamuu ragaa (probate lockout) fi abbaa taayitaa hatattamaa raawwachiiftuu. Yoo hiriyaan kee kunuunsa yeroo dheeraa sagantaa mootummaatiin maallaqaan gargaaramu barbaade, qajeelfamni on Medicaid estate recovery Ameerikaa keessatti barbaachisaa ta’uu danda’a.

Eenyuutu si gargaaruu danda'a¶

Kana kophaa kee gochuun si hin barbaachisu. Namootaa fi tajaajiloonni gargaaruu danda’an kanneen akka:

• Hiriyyoota fi maatii, kan isin waliin taa'uu, konkolaataa oofuu, nyaata bilcheessu, bilbiluu danda'u.
• Dayreektarri awwaalchaa, kan yeroo baayyee maaltu godhamuu qabuu fi yoom akka godhamu beeku.
• Gareen gadda hospisii, yoo hiriyaan kee kunuunsa hospisii keessa ture.
• Doktora kee, kan fayyaa kee sakatta'ee gara gorsaatti si erguu danda'u.
• Dhaabbata tola ooltummaa gadda, kan akka Cruse Bereavement Support Yunaayitid Kingidam keessatti, ykn gareewwan hospisii fi hawaasaa naannoo bakka biraatti.
• Hojjetaa hawaasummaa ykn gorsaa faayidaa, kan deeggarsa gaafachuuf si gargaaruu danda'u.
• Abukaatoo ykn abbaa seeraa, fedhii, qabeenya, fi gaaffii seeraatiif.
• Hogganaa amantii ykn garee hawaasaa, gargaarsa hafuuraa fi qabatamaaf.
• Ogeessa herregaa ykn gorsaa gibiraa, yoo faayinaansii keessan walxaxaa ta'e.

Tokkoon tokkoon isaanii, "Torban jalqabaa keessatti maal gochuun qaba, maaltu eeguu danda'a" jedhii gaafadhu. Deebii ni qabaatu.

Of ilaaluu¶

Gadditee waan baay'ee baattee jirta. Qaamni fi sammuun kee kunuunsa barbaachisa. Bishaan dhugi, nyaata xixiqqoo nyaadhu, yeroo dandeessu boqodhu, namoonnis akka gargaaran godhi. Qajeelfama irratti gadda cimaa keessa of kunuunsuu mallattoolee qaamaa, hirribaa fi mallattoolee akeekkachiisaa kan hammatudha.

Yoom iyyuu itti fufuu akka hin dandeenye yoo sitti dhagaʼame, ykn jireenya kee xumuruuf yoo yaadde, battaluma sanatti nama tokkotti himi. Lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbili, ykn sarara muddama akka 988 Ameerikaa fi Kanaadaa, Samaariyaa 116 123 Yunaayitid Kingidam, ykn Lifeline 13 11 14 Awustiraaliyaa keessatti bilbili. Kan... lakkoofsa balaa tasaa fuula sarara muddama biyyoota biroo tarreessa.

Torban jalqabaa booda¶

Torban jalqabaa yeroo baayyee namootaa fi hojiin kan guutamedha. Naannoo torban lammaffaa ykn sadaffaatti daawwattoonni kan irraa fagaatan siʼa taʼu, tasgabbiinis kutaa hunda caalaa rakkisaa taʼuu dandaʼa. Yeroon kun yeroo gaarii hiriyyoonni akka galtan, garee gaddatti akka makaman ykn doktora keessan akka ilaalan gaafattan.

Yoo qabsaa'aa jirta ta'e kufaa jirta jechuu miti. Gadda jirta jechuudha.

Unkaalee qabatamaa¶

Iskiriiptii gabaabaa kun bilbila salphisuu danda'u.

Baankii ykn dhaabbata tokkoof: "Hiriyaan koo, [maqaan], waan du'eef bilbilaa jira. Maal gochuu akkan qabuu fi maal akka narra barbaachisu beekuu barbaada. Maaloo barreeffamaan erguu dandeessu."

Abbaa qabeenyaa ykn liqeessaaf: "Hiriyaan koo dhiheenya kana du'eera. Yeroon qabeenya sana addaan baafadhu kaffaltiin [guyyaa] kaffalamuu qabu irratti yeroo gabaabaa akka dheeratu gaafachuu barbaada. Waan si barbaachisu natti himuu dandeessaa?"

Nama dhiibbaa siif godhuuf: "Har'a murtoo gochuu hin danda'u. Maaloo bal'ina isaa barreeffamaan ergi, yeroon qophaa'u deebii nan kenna."

Hiriyaa koo tokkoof: "[Hojii addaa] irratti gargaarsi na barbaachisa. Kana gochuu dandeessaa, moo osoon hojjedhu na waliin taa'uu dandeessaa?"

Garaagarummaa biyyaa¶

Seerri garaagarummaa qaba, kanaaf maaloo naannoo keessan ilaalaa. Yaadannoowwan kun waliigalaa qofa.

Ameerikaatti¶

Manni awwaalchaa yeroo baayyee ragaa du’aa kan galmeessu yoo ta’u, Wabii Hawaasummaa beeksisuu danda’a. Koppiiwwan mirkanaa’an hedduu baankotaa fi inshuraansiidhaaf qabadhu. Waa’ee faayidaa namoota lubbuun hafaniif Bulchiinsa Wabii Hawaasummaa gaafadhu, akkasumas waa’ee gargaarsa naannoo keetii kutaa biyyaa kee gaafadhu. Yeroo baayyee herreega waliinii kan itti fufu yoo ta’u, herreega dhuunfaa immoo karaa ragaa (probate) darba.

Yunaayitid Kingidam keessatti¶

Du'a galmeessuun kutaalee mootummaa hedduudhaaf Takka Nutti Himi fayyadamaa. Waa’ee Kaffaltii Deeggarsa Gaddaa gaafadhu. Baankonni yeroo baayyee herrega dhuunfaa kan dhorkan yoo ta’u, abukaatoon ykn baankii ragaa ragaa (probate) ibsuu danda’a. Gorsi Lammiilee maallaqaa fi gaaffii seeraa gargaaruu danda'a.

Kanaadaatti¶

Faayidaa Karoora Sooramaa Kanaadaaf Tajaajila Kanaadaa beeksisuu, fi seera naannoo qabeenyaa ilaaluu. Baankonni garee gadda qabu. Abbaan seeraa ykn notariin qabeenya kana gargaaruu danda’a.

Awustiraaliyaa keessatti¶

Tajaajila Australian tajaajila gadda kan qabdu yoo ta’u, dhaabbilee tokko tokko beeksisuu ni dandeessi. Daarektarri awwaalchaa galmee irratti ni gargaara. Baankonni adeemsa qabeenya namoota du’aniif kan qaban yoo ta’u, tokkoon tokkoon naannoo seera ragaa mataa isaa qaba.

Biyyoota biroo keessatti¶

Biyyoonni hedduun du'a kana guyyoota ykn torban muraasa keessatti galmaa'uu, sana booda beeksisa walduraa duubaan kennamu barbaadu. Daarektarri awwaalchaa, imbaasii keessan ykn tajaajila gorsaa naannoo keessan jiru gaafadhaa. Ilaali lakkoofsa balaa tasaa page yoo biyya alaa jirtan gargaarsa qoonsilaa argachuuf.

Yaadannoo leenjii gargaarsa jalqabaa¶

Yoo gara fuula duraatti balaa tasaadhaaf qophii ta’uu kee sitti dhaga’amuu barbaadde, koorsii gargaarsa jalqabaa harkaan kennamu Fannoo Diimaa, Ambulaansii Qulqulluu Yohaannis, ykn dhiyeessaa naannoo irraa CPR fi ogummaawwan biroo barsiisuu danda’a. Kun waan amma hojjetamuu qabu miti, namni kamiyyuu dhiibbaan itti dhaga'amuu hin qabu. Filannoo boodaaf ta'u qofa.

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Torban jalqabaa keessatti wantoota eeguu hin dandeenye maali?¶

Making sure the death is confirmed and your partner is cared for, looking after yourself and any children or pets, and asking for time on any bills that are due very soon. Registering the death has a deadline in some countries, but the funeral director or registrar will explain it. Almost everything else, including closing accounts and dealing with the estate, can wait for weeks.

Can I still use our joint bank account?¶

Usually yes, though banks differ, and some ask for a death certificate. Accounts in your partner's name alone are normally frozen once the bank is told of the death. Ask your bank what they need and what you can do in the meantime.

Am I responsible for my partner's debts?¶

In many countries you are not personally responsible for a partner's debts unless you signed for them jointly or local marital property laws apply. Debt collectors may still contact you, and you do not have to agree to anything on the phone. Ask for requests in writing and seek advice from a solicitor, attorney, or advice service.

How do I protect myself from scams after a death?¶

Do not pay anyone, give out account details, or sign anything because of an unexpected call, message, or visit. Ask for everything in writing, take time, and check with a trusted person or the organisation on a number you find yourself. Be especially careful about anyone who pressures you to act quickly.

Maddoonni sakatta'aniiru¶

• GOV.UK (United Kingdom): "What to do after someone dies", "Tell Us Once", "Bereavement Support Payment", and "Get help with funeral costs".
• Citizens Advice (United Kingdom): guidance on dealing with money and debts after a death.
• Social Security Administration (United States): survivor benefits and death payments.
• Federal Trade Commission and Consumer Financial Protection Bureau (United States): guidance on debts of deceased people, scams targeting the bereaved, and the Funeral Rule.
• Service Canada and Government of Canada: Canada Pension Plan survivor benefits and what to do after a death.
• Services Australia: bereavement and financial help after a death.
• Red Cross (American Red Cross, British Red Cross): support after bereavement.
• Cruse Bereavement Support (United Kingdom), Hospice UK, and National Hospice and Palliative Care Organization (United States): bereavement support.
• 988 Sarara Jireenyaa Of Ajjeechaa fi Rakkoo (Ameerikaa fi Kanaadaa), Samaariyaa (Yunaayitid Kingidam), fi Sarara Jireenyaa (Awustiraaliyaa).

This page is general information, not legal or financial advice. Rules and deadlines vary by country and region, so check with the relevant office or a qualified adviser.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Miseensi maatii halkan tokkotti osoo hin eegin mana keessatti du'e
• Sa'aatii jalqabaa fi guyyoota erga mana keessatti du'ee booda
• Gadda cimaa keessa of ilaaluu
• Deceased spouse or parent debt collector demands
• Probate lockout and executor emergency authority