Lafee qurxummii liqimfame, lafee hanqaaquu ykn nyaata qoonqoo keessatti maxxane (esophageal impaction) .¶

Lafeen qurxummii qara qabu, lafeen hanqaaquu, lafeen foon allaattii ciccitaa, ykn isteekii ykn qamadii goggogaa hedduun qoonqoo kee keessa ykn lafee harma kee duuba dhukkubsataa ta’ee akka seenu sitti dhaga’amuun yeroo nyaataa yeroo nyaataa balaa tasaa sodaachisaa fi barame dha. Haa ta'u malee, tarkaanfiin kilinikaa inni jalqabaa haalawwan guutummaatti adda ta'an lama adda baasuudha: ujummoo qilleensaa tiraakiyaa cufuu (bakka nyaanni ujummoo qilleensaa cufee hafuura baafachuu dhaabu) fi qaama alagaa ujummoo nyaataa ykn boolusii nyaataa (bakka lafeen ykn nyaanni tuubii liqimsuu duuba ujummoo qilleensaa keessatti maxxane osoo ujummoon qilleensaa kee guutummaatti banaa ta'ee hafu). Nama dhiibbaa ujummoo nyaataatiin akka idileetti hafuura baafachuu fi dubbachuu danda’u irratti dhiibbaa garaa (the Heimlich maneuver) raawwachuun nyaata sana hin buqqisu, keessumaa lafeen qara qabu yoo jiraate miidhaan keessoo hamaa geessisuu danda’a.

Kanuma waliin, qorichi ummataa beekamaan qurxummii ykn lafee hanqaaquu liqimfame, kan akka daabboo goggogaa, kubbaa ruuzii maxxanuu, banaanaa, ykn viinii liqimsuu gurguddaa liqimsuu, ogeeyyii baqaqsanii hodhuu gurraa, hidhii fi qoonqoo (ENT) fi ogeeyyii garaachaatiin cimsee balaaleffatama. Qurxummiin qara qabu ykn lafeen qamadii tonsilii ykn ujummoo nyaataa keessatti gara cinaatti yeroo hidhamu, kubbaa ulfaataa daabboo daakuun gubbaa isaa gadi rukutuun lafee qara akka cirrachaa dallaa ujummoo nyaataa micciiramaa (boca ujummoo nyaataa) keessa gadi fageenyaan oofaa, bakka inni aortaa ykn arteri karootidii itti aanu bocuu danda’u ykn garaa gadi fagoo lubbuu namaa galaafatu fiduu danda’a infekshinii (mediastinitis) jedhamuun qabamuu.

Amma kana godhi¶

1. Namni sun hafuura baafachuu, humnaan qufa'uu, fi sagalee guddaadhaan dubbachuu danda'uu isaa mirkaneessi (Airway vs Esophagus check): Gaafadhu: "Ukkaamsaa jirtaa? Dubbachuu dandeessaa?" Yoo namni sun dubbachuu hin dandeenye, qufa'uu hin dandeenye, hafuura baafachuu sagalee olka'aa afuufaa (stridor), ykn halluu diimaa ta'aa jiraate, ujummoon qilleensaa isaa (trachea) ni cufama: hatattamaan lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbilaa (US fi Kanaadaatti 911, EU keessatti 112, UK keessatti 999; ilaali lakkoofsa balaa tasaa) fi rukuttaa dugda 5 fi dhiibuu garaa 5 raawwachuu (ilaali Ukkaamsuu). Yoo namni sun hafuura baafachuu fi ifatti dubbachuu danda'e, yoo dhangala'aa ykn dhukkubsate illee ujummoon qilleensaa isaa banaa waan ta'eef wanti sun ujummoo nyaataa keessa jira. Sochii Heimlich HIN raawwatinaa.
2. Lafee qara qabu "gadi dhiibuuf" daabboo goggogaa, kubbaa ruuzii, banana, ykn maarshmallows GONKUMAA HIN liqimsin: Nyaata jabaa ulfaataa lafee qurxummii ykn lafee hanqaaquu maxxane gubbaatti liqimsuun akka haamtuu mismaara rukutuutti, fiixee qara qabu sana kallattiin dallaa ujummoo nyaataa keessaa oofuu ykn lafee sana gadi fageenyaan dachaasuu fi bakka doktoraa hin dhaqqabneetti hojjeta. Nyaata hatattamaan dhiisaa.
3. Quba jaamaa, citaa, ykn citaa kushiinaa dugda qoonqoo nama tokkoo gadi gonkumaa hin geenye: Quba jaamaa ykn citaa manaa haxaa'aa gag reflex ni kakaasa, fo'aa qoonqoo ni xuuxa (miira sobaa "lafee maxxane" uuma), lafee laaftuu qoonqoo keessaa kallattiin gara ujummoo qilleensaatti rukutuu danda'a (aspiraashinii laryngeal).
4. Namni sun dhangala'aa liqimsuu yoo dadhabe akka haxxiffannaa isaa tufuuf kooppii ykn saanii qopheessi: Foon ykn lafeen guddaan tokko guutummaatti ujummoo nyaataa yoo cufe, ammallee qaamni kee guyyaatti haxxiffannaa liitira 1 hanga 1.5 kan bakka itti deemu hin qabne oomisha. Yoo dhangala'aa, kooppii keessatti tuftu, ykn bishaan xuuxuu hunda sekondii muraasa keessatti deebiftee jirta ta'e, kallattiin gara Kutaa Hatattamaa Hospitaala (kilinika kunuunsa hatattamaa osoo hin taane, kan meeshaalee endoskoopii balleessu hin qabne) dhaqi.
5. Lafee hanqaaquu, tarkii, foon allaattii, foon loonii, ykn lafee hoolaa, ykn dhukkubbii mormaa ykn garaa qara/bakka jiru kamiyyuu argachuuf hatattamaan gara Kutaa Balaa Tasaa dhaqi: Lafee xixiqqoo rifeensa fakkaatu kan qurxummii pin-lafee yeroo baayyee tonsilii keessatti gadi fageenyaan kan buufatu irraa adda ta'ee, lafeen qamadii fi hoosistootaa gara daggers jajjaboo, qara cirrachaa kan saffisa ol'aanaa qabatanii deemanitti caccabu esophageal perforation fi suuraa CT hatattamaa fi endoscopic removal barbaachisa.
6. Foon lallaafaan lafee hin qabne ("Steakhouse Syndrome") yoo qabamee fi ammallee dhangala'aa xixiqqoo osoo hin dhangala'in liqimsuu yoo dandeesse, qajeelee taa'aa dhugaatii kaarbooneetii qabu lallaafaa xuuxuu yaali: Nyaanni maxxane sun lafee zeeroo akka of keessaa qabu yeroo dhibbeentaa 100 mirkaneeffattee fi dhangala'aa hin jirre qofa, osoo taa'aa jirtuu soodaa kaarboonii qabbanaawaa ykn bishaan seltzer xixiqqoo xuuxuu qajeelee gaazii kaarboon daayi’oksaayidii kan suuta jedhee isfinktara ujummoo nyaataa gadii bal’isuu fi foon gara garaachaatti akka siquuf gargaaru gadi lakkisuu danda’a. Yoo daqiiqaa 30 hanga 60 keessatti hin dabarre gara Kutaa Balaa Tasaa deemaa.

flowchart TD
    A["Nyaata ykn Lafeen Yeroo Nyaataa Qoonqoo ykn Garaa Keessatti Qabame"] --> B{"Namichi Hafuura Baafachuu, Humnaan Qufa'uu fi Sagalee Ol Kaase Dubbachuu Danda'aa?"}
    B -- "LAKK: Qufaa Callisee, Dubbachuu Hin Dandeenye, Stridor, ykn Biluu Gargalchuu" --> C["DHUKKUBA QILLEENSAA DHUGAA: 911 / 112 / 999 bilbili & Hatattamaan Dugda Rukutuu + Garaa Dhiibbaa Raawwadhu"]
    B -- "EEYYEE: Ujummoon Qilleensaa Banaadha (Dubbachuu & Hafuura Baafannaa Idilee) ." --> D["Dhiibbaa Ujummoo nyaataa ykn Lafee Faariinjii: Heimlich Maneuver HIN Raawwatin"]
    D --> E{"Alaabaa Diimaa Battalaa Ilaaluu: Haxxiffannaa, Bishaan Liqimsuu Hin Dandeenye, Dhukkubbii Garaa, ykn Dhiita’uu Mormaa?"}
    E -- "Eeyyee: Drooling / Guutummaatti Cufamuu ykn Dhukkubbii Cimaa" --> F["Spit Cup kenni, Afaaniin Homaa Hin Fudhatin, Kallattiin Gara Kutaa Balaa Tasaa Hospitaalaa Deemi"]
    E -- "Lakki: Haxxiffannaa fi Bishaan Liqimsuu Danda'a" --> G{"Maal Liqimfame?"}
    G -- "Lafee Hanqaaquu, Turkii, Foon Allaattii ykn Foon Loonii (Balaa Boca Boollaa Ol’aanaa) ." --> H["Nyaata Dhiisuu & Kutaa Hatattamaa Hospitaalaa Deemee CT Scan & Endoscopy Morma/Garaa"]
    G -- "Qurxummii Xiqqaa Pin-Bone (Sharp Prickling Miira olka'aa qoonqoo) ." --> I["Tonsilii Ifa Harkaatiin Sakatta’uu; Yoo Dhukkubbiin Qaraa > Sa'aatii 1 hanga 2 Itti Fufe, ENT ykn Kutaa Balaa Tasaa Daawwadhaa"]
    G -- "Foon Lafee Hin Qabne Bolus ('Steakhouse Syndrome') Lafee Zeeroo Qabu" --> J["Soodaa Kaarbooneetii Qabu Xiqqoo Qajeelaa Yaali; Yoo Ammallee Daqiiqaa 60 Booda Qabame ykn Drooling Jalqabe gara ER deemaa"]

Kutaa 1ffaa: Ujummoo Qilleensaa Ukkaamsuu vs Dhiibbaa Ujummoo nyaataa vs Mucosal Scratch¶

Yeroo liqimsitu wanti tokko yeroo qabamu, somba kee qilleensa bilisaan sochoosaa jirutti illee, rifachuun akka waan ukkaamsuuf jettutti sitti dhagaʼama. Anaatoomiin maaliif akka ta’e ibsa: qoonqoo kee jala (haypopharynx), tuuboo lama wal cinaa taa’u. trachea (windpipe) fuuldura kan jiru yoo ta'u, rings cartilage jajjaboodhaan kan jabaate yoo ta'u, gara somba keessaniitti kan geessudha. esophagus (food pipe) jechuun tuubii maashaa kallattiin ujummoo qilleensaa duuba jiru kan kufe yoo ta'u, garaa keessaa gara garaa keessanitti gadi kan geessudha.

Akkaataa haalawwan muddamaa qoonqoo sadan sekondii 30 keessatti adda baasuu dandeenyu¶

Kutaa 2ffaa: Lafee Qurxummii Liqimfame vs Lafee Chicken fi Foon¶

Lafeen hundinuu qoonqoo namaa keessaa amala tokko miti. Lafeen qurxummii eessatti akka dhokatu, fi lafeen hanqaaquu maaliif balaa yaalaa baayyee ol'aanaa akka ta'e beekuun tarkaanfii nageenya qabu qajeelcha.

1. Lafee Qurxummii Liqimfame: Bakka itti maxxananii fi buddeenni maaliif akka isaan hammeesse¶

Lafeen qurxummii qabame keessaa dhibbeentaa 80 hanga 85 ol dhugumatti gara ujummoo nyaataa garaa gadi fagootti gad bu'ee hin imalu. Kanaa mannaa, lafeen qurxummii xixiqqoo pin-bone (salmon, cod, trout, sea bass, tilapia, ykn carp irraa) haphii fi kan jijjiiramu waan ta’eef, arrabni kee kallattiin gara tishuu limfooyidii lallaafaa oropharynx fi hypopharynx olka’aa qoonqoo keessatti dhiiba:

• Bakkeewwan sirrii 4 lafeen qurxummii %85 itti qabamu:
• The Palatine Tonsils (keessattuu kiisha xixiqqoo keessa tucked ykn tonsillar crypts bitaa ykn mirgaa dugda afaanii).
• Bu'uura Arrabaa (tonsil afaanii qaxxaamuraa arraba mul'atu duuba qofa).
• The Vallecula (kiisha xiqqaa bu'uura arrabaa fi epiglottis gidduu jiru).
• The Piriform Sinus (kanaaleen dhiphoo saanduqa sagalee gama lamaaniinuu nyaata gara ujummoo nyaataatti geessu).
• Ibsaa harkaatiin arguu dandeessu?
• Namni sun teessoo irra taa'ee, afaan isaa bal'isee banee "Ahhh" (arraba isaa garmalee osoo hin baafne, kunis ilaalcha dhorka), akkasumas ibsaa harkaa bilbila ismaartii ifaa bitaa fi mirgaa tonsils irratti akka ibsu taasisi.
• Lafee qurxummii tilmaamaan dhibbeentaa 20 hanga 30 keessatti, rifeensi adii ifa ta’e tokko utubaa tonsilii naannoo fuula duraa qoonqootti kallattiin ba’ee mul’atu ni argita. Yoo lafeen sun fuula duraa tonsil irratti ifatti mul'atee fi namni sun osoo gagging hin godhin guutummaatti tasgabbaa'ee qabachuu danda'e qofa, ga'eessi tasgabbaa'aan kan biraa darbee darbee fiixee ba'e sana forceps qulqulluu fi dheeraa blunt tiin qabachuu danda'a, garuu yoo arch tonsil fuulduraa caalaa gad fagoo ta'e ykn namni sun gags ta'e, hatattamaan dhaabadhuu fi doktorri sekondii 30 keessatti numbing spray fi lighted spray fayyadamuun haa baasu..
• Maaliif qorichi afoolaa (Buddeena, Ruuzii, Muuzaa, Viinii, Zayitii Ejersaa) balaa qaba:
• Buddeena goggogaa, ruuzii maxxanuu, fi banaanaa: Lafeen qurxummii seentimeetira 2 dheeratu fiixeen isaa qara qabu miliimeetira 1 tonsilii ykn dallaa ujummoo nyaataa gubbaa keessa yoo cite, kubbaa daabboo ulfaataa liqimsuun lafee socho’aa sana dachaasa ykn fiixee cirrachaa Dallaa mucosal keessaa dhibbeentaa 100 gara tishuuwwan mormaa gadi fagootti oofu (extraluminal migration). Lafeen qurxummii tokko daabboodhaan guutummaatti fuula mucosa jalatti erga dhiibamee booda, doktorri kaameeraadhaan qoonqoo kee gadi ilaalu kana booda lafee sana arguu hin danda'u, sakatta'iinsa qoonqoo mana yaalaa alaatti daqiiqaa 2f godhamu gara baqaqsanii hodhuu mormaa guddaa anesthesia waliigalaa jalatti jijjiira.
• Vinegar dhuguu: Oduu durii bal'aan tokko vinegar dhuguun lafee qurxummii kaalsiyeemii qoonqoo keessan keessa jiru ni bulbula jedha. Qormaata laabraatoorii keessatti lafee qurxummii tokko asiidii aseetikii manaa qulqulluu (vinegar) keessatti jiisuun lafee lallaafachuuf sa'aatii hedduu hanga guyyoota fudhata. Yeroo viiniigarii tokko liqimsitan, gara garaa keessaniitti osoo deemuu sekondii 0.5 gadi lafee tuqee, lallaafaa zeeroo hojjeta, tishuu qoonqoo qalamaa fi barreeffame asiidiidhaan gubuudhaan.

2. Lafee Hanqaaquu, Turkii, Foon Allaattii, ykn Foon Loonii Liqimfame (Balaa Boca Ol’aanaa) .¶

Lafeen piini saalmoonii xiqqaan socho'aa ta'e tokko yeroo muraasaaf ujummoo nyaataa garaa gadi fagoo ofuma isaatiin kan bocu yoo ta'u, lafeen qamadii bilcheefame (hanqaaquu fi turkii), lafeen foon allaattii, fi lafeen hoolaa/foon loonii gara citaa jajjaboo, furdaa, golee sadii qabuu fi akka scalpels baqaqsanii hodhuu qara ta'etti caccaba:

• Maaliif yeroo baayyee X-rayn qurxummii fi lafee hanqaaquu dhaba: Raajiin eksiree morma diriiraa istaandardiin lafee hoosistootaa hedduu, saantima sibiilaa, fi lafee furdaa cod/snapper salphaatti ni arga, garuu X-ray istaandardiin lafee qurxummii haphii (keessattuu saalmoonii, trout, fi mackerel) fi lafee hanqaaquu haphii cartilaginous hanga dhibbeentaa 50 hanga 70 dhaba sababni isaas isaan waan ta’aniif gartokkoon isaa raadiyooluucent. Yoo ammallee dhukkubbiin qaraa, naannootti argamu gama tokkoon qoonqoo ykn qoonqoo kee irratti raajii ifa ta'e "normaal" ta'us, qajeelfamni Waldaa Endoskoopii Gastrointestinal Awurooppaa (ESGE) fi Waldaa Endoskoopii Gastrointestinal Ameerikaa (ASGE) kallattiin flexible nasopharyngolaryngoscopy (kaameeraa xiqqaa numbed hidhii keessaa darbee sakatta'uuf gorsa qoonqoo) ykn Doosiin xiqqaa kan walfaallaa hin qabne Neck/Chest CT scan (kan lafee xixiqqoo illee tuquuf dhibbeentaa 95 hanga 100 miira qabu).

flowchart TD
    A["Qurxummii ykn Shimbirroo Erga Liqimsinee Booda Miira Lafee Qaraa"] --> B["Nyaata Jajjaboo Hatattamaan Nyaachuu Dhiisuu (Daabboo, Ruuzii, Muuzaa Hin Qabu) ."]
    B --> C["Liqimsuu Qoruuf Bishaan Salphaa Lallaafaa 2 Fudhadhu"]
    C --> D{"Daqiiqaa 30 hanga 60 Itti Aanan Keessatti Dhukkubbiin Akkamitti Itti dhagahama?"}
    D -- "Dhukkubbii Dull, Midline Soreness Kan Sa'aatii Kurmaana Tokkoon Suuta Suuta Dhabamu" --> E["Likely Mucosal Scratch (Lafeen Duraan Gara Garaa Dabre, Scrape Xiqqoo Hafe)"]
    E --> F["Nyaata Lallaafaa, Qabbanaawaa Sa'aatii 24f Nyaachuu; Dhukkubbiin Yoo Hammaate, Ho'i qaamaa Yoo Jalqabe, ykn Mormi Yoo Dhiita'e Hatattamaan Gara ER Deemi"]
    D -- "Dhukkubbii Qaraa, Gama Tokko Ciniinsuu ykn Dhukkubbii Lafee Harmaa Duubaa Kan Hin Fooyya’in" --> G["Lafeen Ammallee Tonsil, Piriform Sinus ykn Esophagus Keessatti Ukkaamfamuu Hin Qabu"]
    G --> H["Kutaa Balaa Tasaa Hospitaala ykn Kilinika ENT daawwadhaa Numbing Spray + Scope Removal"]

3. Dhuguma lafeen ammallee jira moo "Mucosal Scratch" qofa?¶

Qoonqoon kee fi ujummoo nyaataa kee fibers narvii miiraa kan akkuma korniyaa ija keetii amala qabu: yoo ciccitiinsi tokko ija kee xuxxuqee fi dhiqame, ammallee akka waan grit sun sa’aatii 24f ija kee keessa taa’ee jiruutti sitti dhaga’ama. Haaluma walfakkaatuun, lafeen qurxummii qara qabu, golee tortilla chip, ykn qoorqoorroo jabaan qoonqoo kee gadi gara garaacha keessanitti (bakka asiidiin garaa haayidirookiloorikiin hamaan lafee qurxummii xixiqqoo nagaan bulbulamu) yeroo cirratu, mucosal abrasion raw dhiisa.

• Akkaataa Lafee Embedded irraa Mucosal Scratch adda baasuu dandeenyu:
• Mucosal Scratch yeroo baayyee akka dhukkubbii dull, raw, xiqqoo gubaa giddu galeessa qoonqootti sitti dhagahama, dhangala'oo salphaatti liqimsuu dandeessa, dhukkubbiin sa'aatii tokkotti dhibbeentaa 20 hanga 30n wal irraa hin cinne fooyya'a erga bishaan qabbanaawaa dhugdee booda.
• Lafeen Embedded miira qara, waraanaa, pinpoint needle kan yeroo tokko tokko liqimsitu hunda bakka sirriitti wal fakkaatutti (yeroo baayyee ifatti gama bitaa ykn mirgaa qoonqoo ykn lafee dugdaa/lafee harmaa duuba) turu fida, akkasumas sa'aatii 1 hanga 2 booda hin fooyya'u. Yeroo shakkii qabdan hundatti doktora akka ilaalu godhaa.

Kutaa 3ffaa: Dhiibbaa Bolus Nyaata Ujummoo nyaataa ("Steakhouse Syndrome") .¶

Yoo steak, foon loonii bilcheefame, harma hanqaaquu goggogaa, foon allaattii, ykn hot dog liqimsitee akka tasaa lafee harma kee duuba garaa kee walakkaa gadi du'ee akka dhaabbatu sitti dhaga'ame, akka idileetti hafuura baafachuu si dhiise, garuu dhiibbaa garaa dhukkubsataa fi bishaan ykn haxxiffannaa mataa keetii liqimsuu dadhabuu yoo si mudate, acute esophageal food bolusion (colloquially called "Steakhouse Syndrome") jechuun kan beekamudha.

Nyaanni lafee hin qabne maaliif ujummoo nyaataa keessatti qabama¶

Ga’eessota dhibbeentaa 85 hanga 90 ol kanneen dhiibbaa foon lafee hin qabne mudatan keessatti, foon sun ciniinnaa garmalee guddaa waan fudhataniif qofa hin qabamne; kanaa mannaa, nyaanni dhiphina caasaa bu’uuraa ujummoo nyaataa keessatti qabame:

1. Eosinophilic Esophagitis (EoE): Sababni #1 dhiibbaa nyaataa dargaggoota fi ga’eessota umrii giddu galeessaa (umrii 15 hanga 50) fi daa’imman irratti. EoE haala inflammatory alarjii yeroo dheeraa kan ujummoo nyaataa (yeroo baayyee aannan, qamadii, hanqaaquu, ykn xaafii irraa kan ka'u) kan fiduuf gingilchaawwan giddugaleessa ta'an ("trachealization") fi dallaa ujummoo nyaataa keessatti jabina waan fiduuf foon dhangala'aan akka darbu diriirsuu hin danda'u.
2. Schatzki Ring ykn Peptic Esophageal Stricture: Toora fibrous ykn cirracha gaarii naannoo jala ujummoo nyaataa kan waggootaaf acid reflux (GERD) ykn hiatal hernia irraan kan dhufu.
3. Dhibee Sochii Ujummoo nyaataa: Haala akka achalasia ykn diffuse esophageal spasm kan dalga maashaa micciiruun (peristalsis) dogoggoraan dhukaasu.

Safe vs Dangerous karaalee foon lafee hin qabne maxxane itti qaban¶

• Waan mana keessatti yaaluun DANDEENYA (Yoo lafeen ZERO ta'ee fi ammallee dhangala'aa osoo hin dhangala'in liqimsuu dandeessan QOFA):
• Guutummaatti qajeelee taa'uu ykn dhaabbachuu: Harkisa lafaa nyaanni gara gadiitti akka socho'u gargaara.
• Soodaa kaarbooneetii haaraa baname (bishaan koolaa ykn seltzer) xixiqqoo xuuxuu: Qorannoon kilinikaa akka agarsiisutti gaaziin kaarboon daayi’oksaayidii (\(\text{CO}_2\)) soodaa kaarbooneetiidhaan ujummoo nyaataa gadii keessaa bahu dhiibbaa intraluminal suuta jedhee dabaluu fi isfinkterii ujummoo nyaataa gadii laaffisuun foon salphaa lafee hin qabne tilmaamaan dhibbeentaa 60 hanga 80 furu dhiibbaa uumuu. Yoo soodaan sun battalumatti afaan keessanitti ol deebi'e ykn qufaa yoo sitti fide, hatattamaan dhugaatii dhiisaa, cufamuun isaa guutuu ta'ee dhangala'aan cufamuu sanaa ol walitti qabuun somba keessanitti dhangala'uu danda'a (aspiration pneumonia).
• Wanta mana keessatti GONKUMAA yaaluun dirqama ta'e:
• Gonkumaa budaa foon lallaafaa (papain) hin liqimsin: Waggoota kurnan dura namoonni foon lallaafaa paapaayinii daldalaaf oolu bishaan keessatti makame liqimsuun isteekii ujummoo nyaataa keessatti maxxane "daakuuf" yaalan. Waldaaleen yaalaa itti fayyadama paapaayinii guutummaatti dhorkaniiru sababiin isaas inzaayimoonni pirootiyoolayitikii dallaa ujummoo nyaataa namaa lubbuun jiru ofumaan daakuun fatal hemorrhagic esophageal necrosis and perforation waan fidaniif.
• Gonkumaa humnaan akka garaa kaasaa of hin dirqisiisinaa: Dirqiin boluus nyaataa cimsee hidhamee jiru irratti retching dhiibbaa ujummoo nyaataa keessaa fiduudhaan dallaa ujummoo nyaataa qajeelee cicciruu danda'a (Boerhaave syndrome).
• Foddaa Endoskoopii Hospitaala Sa'aatii 2 hanga 6:
• Yoo haxxiffannaa ofii liqimsuu hin dandeenye (complete obstruction / sialorrhea), hatattamaan gara Kutaa Hatattamaa deemuun ogeessi garaachaa sa’aatii 2 hanga 6 keessatti endoskoopii gubbaa hatattamaa raawwachuu danda’a (lamaanuu haxxiffannaan somba keessanitti akka hin xuuxamneef akkasumas foon sa’aatii 12 hanga 24 ol dallaa ujummoo nyaataa irratti cimsee waan hafeef dhangala’aa dhiigaa waan addaan kutuuf gara tishuutti, madaa dhiibbaa fi boca qaamaa fida).
• ER keessatti, hakiimonni jalqaba maashaa lallaafaa ujummoo nyaataa gadii boqochiisuuf glucagon (1 mg IV) hidda dhiigaa keessaa lilmoo kennuu, ykn endoskoopii gabaabaa daqiiqaa 10f tasgabbeessu gochuun suuta dhiibuu ykn bolus foon baasuu danda’u.

Kutaa 4ffaa: Alaabaa Diimaa Lubbuu Balaafamaa: Boca Ujummoo nyaataa fi Infeekshinii Morma Gadi Fagoo¶

Lafeen tokko har'aas ta'e guyyaa 3 dura liqimfames lafeen liqimfame keessaa dhibbeentaa 1 gadi ujummoo nyaataa boca, garuu yeroo bocaan uumamu yeroo murteessaa baqaqsanii hodhuu hatattamaa dha. Qaawwi garaa (mediastinum) xiyyaarota tishuu haphii onnee, somba, fi aorta marsee waan qabuuf, baakteeriyaa fi dhangala'aan bullaa'insa nyaataa boolla pinhole xiqqaa ujummoo nyaataa keessaa dhangala'u sa'aatii 12 hanga 48 keessatti acute bacterial mediastinitis ykn retropharyngeal abscess fida.

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Maddoonni sakatta'aniiru¶

• Waldaa Ameerikaa Endoskoopii Gastrointestinal (Koree Istaandardii Hojii ASGE, Yunaayitid Isteetis): Hoggansa Qaamolee Alaa Liqimamanii fi Dhiibbaa Nyaataa (Qajeelfama Kilinikaalaa).
• Waldaa Endoskoopii Gastrointestinal Awurooppaa (ESGE, Gamtaa Awurooppaa / Idil-addunyaa): Qajeelfama Kilinikaalaa ESGE: Ga’eessotaa fi Daa’immanii Keessatti Qaamota Alaa Ujummoo Garaachaa Gubbaa Keessatti Buqqisuu.
• Akkaadaamii Ameerikaa kan Otolaryngology gara Baqaqsanii Hodhuu Mataa fi Mormaa (AAO-HNS, Yunaayitid Isteetis): Qamolee Alaa Pharyngeal fi Esophageal: Diagnostic Sensitivity CT vs Plain Radiography fi Pirootokoolii Safe Extraction.
• Tajaajila Fayyaa Biyyaalessaa (NHS) fi ENT UK (Waldaa Otorhinolaryngology Biriteen, Yunaayitid Kingidam): Qaama Alaa fi Lafee Qurxummii Liqimfame: Dhukkubsattoota adda baasuu fi Karaalee Rifaralaa Hatattamaa.
• Fannoo Diimaa Ameerikaa fi Federeeshinii Waldaalee Fannoo Diimaa fi Ji’a Diimaa Idil-addunyaa (IFRC): Qajeelfama Gargaarsa Jalqabaa Ujummoo Qilleensaa Qaama Alaa (Choking) vs Dhiibbaa Ujummoo Ujummoo Ujummoo Ujummoo Ujummoo Qilleensaa Hin Taane.
• Waldaa Baqaqsanii Hodhuu Baqaqsanii Hodhuu Hatattamaa Addunyaa (WSES, International): Balaa Tasaa Ujummoo nyaataa: Qorannoo fi Bulchiinsa Boca Ujummoo nyaataa fi Miidhaa Qaama Alaa.

Akkaataa ujummoo qilleensaa ujummoo nyaataa dhiibbaa ujummoo nyaataa irraa adda baasuu dandeenyu, akkasumas yeroo ujummoon qilleensaa dhugaadhaan cufame akkamitti rukuttaa dugda, dhiibuu garaa, fi CPR raawwachuu beekuun lubbuu namaa baraara. Gargaarsa jalqabaa harkaan fi koorsii CPR Fannoo Diimaa, Ambulaansii Qulqulluu Yohaannis, ykn dhiyeessaa balaa tasaa naannoo keessanii irraa akka fudhattan cimsinee isin gorsina.

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Ukkaamsuu
• CPR daa’immanii fi ukkaamsuu
• Mucaan meeshaa alagaa liqimse
• Alarjii namatti dhufu