Lerapo la tlhapi le le meditsweng, lerapo la koko, kgotsa dijo tse di kgomaretseng mo kgokgotsong (go thulana ga mometso)¶
Dinomoro tsa tshoganyetso di farologana go ya ka dinaga. Tsebe eno e dirisa 911, e leng nomoro ya United States le Canada. Dinaga tse dingwe tse dintsi di dirisa 112, 999 kgotsa nomoro e nngwe. Batla nomoro ya naga ya gaeno.
Go utlwa lerapo le le bogale la tlhapi, lerapo la koko, lerapo la kolobe le le thubegileng, kgotsa karolo e e kitlaneng ya nama kgotsa nama ya koko e e omileng e tsena mo kgokgotsong ya gago kgotsa ka fa morago ga lerapo la gago la sehuba ka tsela e e botlhoko ke boemo jo bo tshosang le jo bo tlwaelegileng jwa tshoganyetso jwa nako ya dijo. Le fa go ntse jalo, kgato ya ntlha ya kalafi ke go farologanya maemo a mabedi a a farologaneng gotlhelele: go hupelwa ke tsela ya mowa ya tracheal (mo dijo di thibelang tšhupu ya phefo mme di emisa go hema) le go thulana ga mmele o sele wa esophageal kgotsa bolus ya dijo (mo lerapo kgotsa dijo di kgomaretseng mo tšhupu ya go metsa fa tsela ya mowa e bulegile gotlhelele). Go dira di-abdominal thrusts (the Heimlich maneuver) mo mothong yo o kgonang go hema le go bua ka tlwaelo ka go thulana ga mometso ga go ntshe dijo mme go ka baka kgobalo e e masisi mo teng, segolobogolo fa go na le lerapo le le bogale.
Ka nako e e tshwanang, melemo e e tlwaelegileng ya setso ya tlhapi kgotsa lerapo la koko le le meditsweng, e e jaaka go metsa dikarolo tse dikgolo tsa borotho jo bo omileng, dibolo tsa raese tse di kgomarelang, dipanana, kgotsa go metsa binika, di kgalwa thata ke dingaka tse di arang tsa ditsebe, nko le mometso (ENT) le dingaka tsa mala. Fa lerapo le le bogale la tlhapi kgotsa la koko le tlhomilwe ka fa thoko mo tonsileng kgotsa mo mometso, go thula bolo e e bokete ya borotho jo bo tlhafunwang fa fatshe mo godimo ga lone go dira gore lerapo le le bogale jaaka lemao le tsene kwa teng mo leboteng le le botlhofo la mometso (go phunyega ga mometso), koo le ka tlhabang aorta de life kgotsa carousep e e bapileng le yone. (bolwetse jwa mo gare).
Dira se jaanong¶
- Netefatsa gore a motho o kgona go hema, go gotlhola ka maatla, le go buela kwa godimo (Tlhatlhobo ya Tsela ya Mowa vs Esophagus): Botsa: "A o a hupelwa? A o ka kgona go bua?" Fa motho **a sa kgone go bua, a sa kgone go gotlhola, a na le go hema go go letsa molodi ka lentswe le le kwa godimo (wintra, e thibetswe: leletsa nomoro ya gago ya maemo a tshoganyetso ka bonako (911 kwa US le Canada, 112 kwa EU, 999 kwa UK; bona dinomoro tsa tshoganyetso) le go dira dithupa di le 5 mo mokwatleng le dikgarametso di le 5 mo mpeng (bona Go hupelwa). Fa motho a kgona go hema le go bua sentle, le fa a tshologa mamina kgotsa a le mo ditlhabing, tsela ya gagwe ya go hema e bulegile mme selo se mo mometso. O SE KE wa dira tiro ya ga Heimlich.
- O SE KA wa metsa borotho jo bo omileng, dibolo tsa raese, dipanana, kgotsa di-marshmallow go "kgarametsa" lerapo le le bogale: Go metsa dijo tse di bokete tse di tiileng mo godimo ga lerapo la tlhapi le le kgomaretseng kgotsa lerapo la koko go dira jaaka hamore e itaya lenala, go kgweetsa ntlha e e bogale ka tlhamalalo mo leboteng la esophageal la ngaka kgotsa go mena. Tlogela go ja ka bonako.
- O se ka wa fitlhelela menwana e e foufetseng, di-tweezers, kgotsa di-tong tsa mo kitšhineng go ya kwa tlase ka fa morago ga mometso wa motho: Go feela ka menwana e e foufetseng kgotsa di-tweezers tsa mo ntlong go tsosa gag reflex e e bogale, go ngapa letlalo la mometso (go tlhama maikutlo a maaka a "go kgomaretse lerapo"), mme go ka tshwara maikutlo a maaka a "go kgomaretse lerapo"), mme go ka knoat the strack out (go tlhotlheletsa ga molomo).
- Naya motho kopi kgotsa mogopo gore a kgone go kgwa mathe a gagwe fa a sa kgone go metsa diedi: Fa nama kgotsa lerapo le legolo le thiba mometso gotlhelele, mmele wa gago o sa ntse o ntsha dilitara di le 1 go ya go 1.5 tsa mathe ka letsatsi a a senang kwa a yang teng. Fa e le gore o tsholola mathe, o kgwa mathe mo koping, kgotsa o ntsha metsi mangwe le mangwe mo metsotswaneng, tlhamalalela kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso la Bookelo le le gaufi (e seng tleliniki ya tlhokomelo e e potlakileng, e e tlhokang didirisiwa tsa go ntsha metsi ka endoscope).
- Eya kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso ka bonako go bona lerapo lengwe le lengwe la koko, kalakune, kolobe, kgomo, kgotsa nku, kgotsa botlhoko bongwe le bongwe jo bo bogale/jo bo mo lefelong le le rileng mo molaleng kgotsa mo sehubeng: Go farologana le marapo a mannye a a tshwanang le moriri a tlhapi a a tlholang a nna kwa tlase mo ditonsileng, marapo a razorp a razorp a a kwa godimo a thubega go nna go phunyega ga mometso mme go tlhoka go tsewa ditshwantsho ka bonako ka CT le go tlosiwa ka endoscope.
- Fa e le gore nama e e bonolo, e e senang marapo ("Steakhouse Syndrome") e kgomaretse mme o sa ntse o ka metsa di-sip tse dinnye tsa seedi kwantle ga go tsholola mamina, leka go nwa di-sip tse di bonolo tsa seno se se nang le khabonetaeokosaete fa o ntse o tlhamaletse: Fela fa o tlhomamisegile ka diperesente di le lekgolo gore dijo tse di kgomaretseng di na le **di-sepi tse dinnye tsa khabone, mme o sa cold metsi fa a ntse a tlhamaletse a ka golola gase ya khabonetaeokosaete e e atolosang ka bonolo karolo e e kwa tlase ya mometso mme e thusa nama go relela mo mpeng. Fa e sa fete mo lobakeng lwa metsotso e le 30 go ya go e le 60, ya kwa Lephateng la Maemo a Tshoganyetso.
flowchart TD
A["Dijo kgotsa Lerapo le le Kgomaretseng mo Mometso kgotsa mo Sehubeng ka Nako ya Dijo"] --> B{"A Motho Yono a ka Kgona go Hema, go Gotlhola ka Maatla le go Buela Kwa Godimo?"}
B -- "NNYAA: Go Gotlhola go go Didimetseng, Ga o Kgone go Bua, Go Stridor, kgotsa Go Fetoga Botala jwa Legodimo" --> C["GO KHUMELA GA BOAMMAARURI GA TSELA YA MOWA: Leletsa 911 / 112 / 999 mme o Dire Dithunya tsa Morago + Dikgoromeletso tsa Mpa ka Bofefo"]
B -- "EE: Tsela ya Mowa e Butswe (Go Bua le go Hema ka Tlwaelo)" --> D["Go Thulana ga Mometso kgotsa Lerapo la Pharyngeal: O SE KE wa Dira Heimlich Maneuver"]
D --> E{"Tlhola Difolaga Tse di Khibidu ka Bonako: Mathe a a Elela, Go sa Kgone go Metsa Metsi, Botlhoko mo Sehubeng, kgotsa go Ruruga ga Molala?"}
E -- "Ee: Go tswa mamina / Go thibana gotlhelele kgotsa Botlhoko jo bo tseneletseng" --> F["Naya Kopi ya Mathe, O se ka wa Tsaya Sepe ka Molomo, mme O Tlhamalale kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso la Bookelo"]
E -- "Nnyaa: E ka Metsa Mathe le Metsi" --> G{"Go ne ga Kodiwa Eng?"}
G -- "Lerapo la Koko, Kalakune, Kolobe, kgotsa Kgomo (Kotsi e e Kwa Godimo ya go Punyega)" --> H["Emisa go ja mme o ye kwa Lephateng la Maemo a Tshoganyetso kwa Bookelong go ya go Dira CT Scan ya Molala/Sehuba le Endoscopy"]
G -- "Pin-Bone ya Tlhapi e Nnye (Go tlhaba go go Bogale go Utlwa go le kwa godimo mo Mometso)" --> I["Hlahloba Di-Tonsil Ka Lebone; Fa Botlhoko jo bo Bogale bo Tswelela > Diura di le 1 go ya go di le 2, Etela ENT kgotsa Phaposi ya Maemo a Tshoganyetso"]
G -- "Bolus ya Nama e e Senang Marapo ('Bolwetse jwa Steakhouse') e e Senang Marapo" --> J["Leka Di-Sips Tse Dinnye Tsa Soda e e Nang le Khabone O Tlhamame; Fa o sa ntse o ngaparetse morago ga metsotso e le 60 kgotsa o simolola go tswa mamina, ya kwa ER"]
Karolo 1: Go Hupelwa ke Tsela ya Mowa kgatlhanong le go Thulana ga Mometso kgatlhanong le go Ngapiwa ga Legogo¶
Fa sengwe se kgomarela fa o ntse o metsa, go tshoga go dira gore o ikutlwe e kete o tloga o hupelwa, tota le fa mafatlha a gago a tsamaisa mowa ka kgololesego. Thulaganyo ya mmele e tlhalosa lebaka la go bo: kwa tlase ga mometso wa gago (hypopharynx), ditšhupu tse pedi di nna di bapile. Trachea (windpipe) e kwa pele, e tiisitswe ke dipalamonwana tse di thata tsa lefufuru, tse di isang kwa mafatlheng a gago. Esophagus (peipi ya dijo) ke tšhupu e e mesifa e e phuthegang ka tlhamalalo ka fa morago ga peipi ya phefo, e e yang kwa tlase ka sehuba go tsena mo mpeng ya gago.
Tsela ya go farologanya maemo a tshoganyetso a mararo a mometso mo metsotswaneng e le 30¶
| Ponagalo ya Tleliniki | Go Khupelwa ga Tsela ya Mowa ya Boammaaruri (Kgoreletsi ya Mohemo / Laryngeal) | Dijo tse di feletseng tsa Mometso / Go Amana ga Marapo | Lerapo le lennye la tlhapi kgotsa go ngapa ga legogo (Go ngapa go go tshwanang le ga Lethapo) |
|---|---|---|---|
| Bokgoni jwa go Bua le go Hema | Ga a kgone go bua, go seba, kgotsa go hema; go hema ka lentswe le le kwa godimo (stridor) kgotsa go gotlhola go go didimetseng | O bua ka dipolelo tse di feletseng e bile o hema ka tlwaelo (le fa a tlhobaela e bile a sa phuthologa) | O bua, o hema, le go metsa metsi ka tlwaelo |
| Bokgoni jwa go Metsa Mathe kgotsa Metsi | Ga go maleba, mathata a go hupelwa ka bonako | Ga a kgone go kometsa mathe a gagwe; o tshwanetse go kgwa mathe a a bupi mo koping kgotsa a kgwe metsi ka bonako | E ka metsa metsi le mathe, le fa e metsa nngwe le nngwe e baka go tshwaratshwara kgotsa go ngapa |
| Lefelo la Botlhoko le Semelo | Go tshwara mometso ka letshogo le le didimetseng; cyanosis (dipounama tse ditala) mo lobakeng lwa metsotso e le 1 go ya go e le 2 | Kgatelelo e e bodutu, e e botlhoko kgotsa maikutlo a a botlhoko a go pitlagana ka fa morago ga lerapo la sehuba (ka fa tlase ga sehuba) kgotsa kwa tlase ga thamo | Bogale, jo bo tlhomameng go tlhaba kgotsa go tlhaba gantsi bo utlwiwa mo letlhakoreng le le lengwe kwa godimo mo kgokgotsong (tonsil/motheo wa leleme) fa lerapo le le teng, kgotsa botlhoko jo bo sa utlwaleng sentle jwa mola o o fa gare fa bo ngapilwe fela |
| Kgato e e Siameng ya Ka bonako | Leletsa 911 / 112 / 999 + Dithupa tsa Mokwatla di le 5 le Dikgoromeletso di le 5 tsa Mpa (Heimlich) ka bonako | Nnyaa Heimlich. Kgwa mathe mo koping, o se ka wa nwa sepe ka molomo, ya kwa ER ya Bookelo go dira endoscopy e e potlakileng (mo diureng di le 2 go ya go di le 6) | Tlogela go ja dijo tse di tiileng, nwa metsi ka bonolo; fa setlhabi se se bogale sa letlhakore le le lengwe se tsaya >diura di le 1 go ya go di le 2, dira gore ENT kgotsa ER e ntshiwe ka laryngoscope |
Goreng ditleliniki tsa Tlhokomelo ya Potlako e le lefelo le le FOSAGETSENG go ya go bona bolus ya dijo tse di kgomaretseng kgotsa lerapo
Fa nama kgotsa lerapo le kgomaretse mo kgokgotsong kgotsa mo sehubeng sa gago, batho ba le bantsi ba kgweetsa ba ya kwa tliliniking ya Urgent Care e e mo tikologong e e tsamayang ka dinao ba solofetse go boloka nako. Ditleliniki tsa Tlhokomelo ya Potlako tse di tsenang ga di na di-laryngoscope tsa fiberoptic tse di fetofetogang, di-endoscope tsa mala, dingaka tsa go bolaya bogatsu, kgotsa di-CT scanner tsa molala tse di nang le diselaese tse dintsi. Fa o ya kwa tliliniking ya Tlhokomelo ya Potlako o tshologa mamina ka ntlha ya go thulana le dijo tsa mometso kgotsa ngaka e tla go tlhotlhora lerapo la koko, ambulense go ya kwa Lefapheng la Tshoganyetso la Bookelo le le tletseng. Ka metlha fapoga ditleliniki tse di tsenang ka dinao mme o tlhamalele kwa phaposing ya maemo a tshoganyetso ya bookelo.
Karolo 2: Marapo a Tlhapi a a Meditsweng kgatlhanong le Marapo a Koko le a Nama¶
Ga se marapo otlhe a a itshwarang ka tsela e e tshwanang mo teng ga mometso wa motho. Go itse gore marapo a tlhapi a iphitlha kae, le gore ke eng fa marapo a koko e le kotsi e e kwa godimo thata ya kalafi, go kaela kgato e e babalesegileng.
1. Marapo a Tlhapi a a Meditsweng: A kgomarela kae le gore ke eng fa borotho bo a gakatsa¶
Go feta diperesente di le 80 go ya go di le 85 tsa marapo a tlhapi a a kgomaretseng tota ga a tsamaye go ya kwa tlase mo mometso o o kwa teng wa sehuba. Go na le moo, ka gonne marapo a mannye a ditlhapi (a a tswang mo tlhaping ya salmon, cod, trout, sea bass, tilapia, kgotsa carp) a le masesane e bile a kgona go fetofetoga, leleme la gago le a kgoromeletsa ka tlhamalalo mo thishung e e boleta ya lymphoid ya oropharynx le hypopharynx e e kwa godimo mo kgokgotsong:
- Mafelo a le 4 a 85% ya marapo a tlhapi a kgomarelang mo go one:
- Di-Tonsil tsa Palatine (bogolo jang di tsentswe mo teng ga dikgetsana tse dinnye kgotsa di-tonsillar crypts ka fa molemeng kgotsa ka fa mojeng wa morago ga molomo).
- Motheo wa Leleme (tonsil ya leleme fela ka fa morago ga sebopego se se bonalang sa leleme).
- Vallecula (kgetsana e nnye e e fa gare ga motheo wa leleme le tlhogo ya leleme).
- Piriform Sinus (dikanale tse di tshesane tse di mo matlhakoreng oobedi a lebokoso la lentswe tse di tsenyang dijo mo mometso).
- A o ka e bona ka lebone?
- Dira gore motho a nne mo setulong, a bule molomo wa gagwe thata, a re "Ahhh" (a sa ntshe leleme la gagwe kwa ntle thata, se se thibelang pono), mme a phatsimise lebone le le phatsimang la smartphone kwa molemeng le kwa mojeng wa tonsils.
- Mo e ka nnang diperesente di le 20 go ya go di le 30 tsa marapo a tlhapi, o tla bona ditedu tse ditshweu tse di bonaletsang di tswa ka tlhamalalo mo pilareng ya tonsil gaufi le karolo e e kwa pele ya mometso. FELA fa lerapo le bonala sentle kwa pele ga tonsil mme motho a kgona go tshwara gotlhelele a sa tshikinyege ntle le go tshwara molomo, mogolo yo mongwe yo o ritibetseng a ka tshwara ntlha e e tlhagelelang nako le nako ka di-forceps tse di phepa, tse ditelele tse di botlhofo, mme fa le le kwa teng go feta arch ya tonsil e e kwa pele kgotsa motho a tshwara molomo ka bonako let a second ve3ng it. le sekopo se se bonesitsweng.
- Ke eng melemo ya setso (Borotho, Raese, Dipanana, Asene, Oli ya Motlhware) e le kotsi:
- Borotho jo bo omileng, raese e e kgomarelang, le dipanana: Fa lerapo la tlhapi la disentimetara di le 2 le na le ntlha ya lone e e bogale e e tlhabilweng ka milimitara e le 1 mo tonsileng ya gago kgotsa mo leboteng le le kwa godimo la mometso, go metsa bolo e e bokete ya borotho go mena lerapo le le tenyetsegang kgotsa go kgweetsa ntlha ya nalete diperesente di le 100 mo leboteng la neep
extraluminal migration). Fa lerapo la tlhapi le sena go kgoromelediwa gotlhelele ka fa tlase ga boalogodimo jwa legogo ke borotho, ngaka e e lebileng kwa tlase mo kgokgotsong ya gago ka khamera ga e tlhole e kgona go bona lerapo go le ntsha, e fetola go tlhola mometso wa molwetse yo o robadiwang kwa sepetlele ka metsotso e le 2 go nna karo e kgolo ya molala ka fa tlase ga go idibadiwa ka kakaretso. - Go nwa asene: Tlhamane e e anameng e bolela gore go nwa asene go phatlalatsa lerapo la tlhapi ya calcium mo kgokgotsong ya gago. Mo ditekong tsa laboratori, go kolobetsa lerapo la tlhapi mo acetic acid e e phepa ya mo gae (asene) go tsaya diura di le mmalwa go ya go malatsi go nolofatsa lerapo. Fa o metsa asene, e ama lerapo ka nako e e kwa tlase ga 0.5 seconds mo tseleng ya yone go ya kwa mpeng ya gago, e dira go nolofatsa ga lefela fa e ntse e fisa thishu e e tala, e e ngapilwe ya mometso ka esiti.
2. Marapo a Koko, Turkey, Kolobe, kgotsa Kgomo a a Meditsweng (Kotsi e e Kwa Godimo ya go Punyega)¶
Le fa lerapo le lennye le le kgonang go fetofetoga la salmon pin-bone le sa kgone go phunya mometso o o kwa teng wa sehuba ka bolone, marapo a koko a a apeilweng (koko le kalakune), dikgopo tsa kolobe, le marapo a nku/kgomo a thubega go nna dikarolo tse di gagametseng, tse dikima, tsa khutlotharo tse di bogale jaaka di-scalpel tsa karo:
- Ke ka ntlha yang fa di-X-ray gantsi di tlhoka marapo a tlhapi le a koko: Di-X-ray tse di tlwaelegileng tsa molala o o sephaphathi di bona bonolo marapo a a kitlaneng a diamusi, madi a tshipi, le marapo a makima a cod/snapper, mme di-X-ray tse di tlwaelegileng di tlhoka go fitlha go diperesente di le 50 go ya go di le 70 tsa marapo a masesane a tlhapi ya carkenti, salmonla le salmon) (bogolo jang a makima a salmon) marapo ka gonne a na le bontlhanngwe jwa radiolucent. Fa o sa ntse o utlwa botlhoko jo bo bogale, jo bo tlhotlhorang mo letlhakoreng le lengwe la mometso kgotsa molala wa gago le fa o dirile X-ray e e "tlwaelegileng", dikaelo tse di tswang kwa Mokgatlhong wa Yuropa wa Endoscopy ya Mala (ESGE) le Mokgatlho wa Amerika wa Endoscopy ya Mala (ASGE) di akantsha gore o dirise X-ray e e tlwaelegileng e feta ka nko go tlhatlhoba mometso) kgotsa CT scan ya Molala/Sehuba e e sa diriseng selekanyo se se kwa tlase (e e nang le diperesente di le 95 go ya go di le 100 tsa go nna bosisi go bona le marapo a mannye).
flowchart TD
A["Go Utlwa Bogale mo Marapong Morago ga go Metsa Tlhapi kgotsa Nama ya Koko"] --> B["Tlogela go Ja Dijo Tse di Thata Ka Bonako (Ga go na Borotho, Raese, Kgotsa Dipanana)"]
B --> C["Nwa Metsi a a Tlwaelegileng a le 2 go Leka go Metsa"]
C --> D{"Botlhoko bo Utlwala Jang mo Metsotsong e le 30 go ya go e le 60 e e Latelang?"}
D -- "Botlhoko jo bo Bodutu, jo bo Fa Gare jo bo Nyelang Ka Bonya Kotara Nngwe le Lengwe" --> E["Go ka direga gore e bo e le Mongwapo wa Legogo (Lerapo le Setse le Fetiseditswe mo Mpeng, Le Tlogetswe Mongwapo o Monnye)"]
E --> F["Ja Dijo Tse di Bonolo, Tse di Tsidifetseng 24 Hrs; Eya kwa ER ka bonako Fa Botlhoko bo Gakala, Letshoroma le Simolola, Kgotsa Molala o Ruruga"]
D -- "Botlhoko jo bo Bogale, jo bo Tlhamaletseng jwa Letlhakore le le Lengwe kgotsa Botlhoko jo bo kwa Morago ga Lerapo la Sehuba jo bo sa Tokafaleng" --> G["Go ka direga gore Lerapo le Santse le Tsentswe mo Tonsileng, mo Piriform Sinus, kgotsa mo Mometso"]
G --> H["Etela Lefapha la Maemo a Tshoganyetso la Bookelo kgotsa Tleliniki ya ENT go bona Seporei sa go Udibatsa + go Tlosiwa ga Sekopo"]
3. A tota lerapo le santse le le teng, kgotsa ke "Mucosal Scratch" fela?¶
Mometso wa gago le mometso di na le ditlhale tsa ditshika tse di utlwang tse di itshwarang fela jaaka lethapo la leitlho la gago: fa karolo ya legogo le go ngapa leitlho mme la tlhatswa, go sa ntse go utlwala e kete legogo le ntse mo leitlhong la gago diura di le 24. Ka tsela e e tshwanang, fa lerapo le le bogale la tlhapi, sekhutlo sa ditšhipisi tsa tortilla, kgotsa legogo le le thata le gotlha mo kgokgotsong ya gago go tsena mo mpeng ya gago (mo esiti e e bogale ya hydrochloric stomach e phatlalatsa marapo a mannye a tlhapi ka pabalesego), e tlogela go tlhotlhorega ga legogo le le tala.
- Kafa o ka bolelang ka gone gore go na le Lerapo le le Tsenngwang:
- A Mucosal Scratch gantsi e utlwala e kete ke setlhabi se se bodutu, se se tala, se se tukang go se kae mo gare ga mometso, o ka metsa diedi bonolo, mme setlhabi se tokafala ka iketlo ka diperesente di le 20 go ya go di le 30 ura nngwe le nngwe morago ga go nwa metsi a a tsidifetseng.
- Lerapo le le Tsenngwang le baka maikutlo a a bogale, a a tlhabang, a a supang nale a a nnang mo lefelong le le lengwe fela (gantsi a bonala sentle mo letlhakoreng la molema kgotsa la moja la mometso kgotsa ka fa morago ga lerapo la sehuba/lerapo la sehuba) nako le nako fa o metsa, mme **ga e tokafale. Nako le nako fa o belaela, dira gore ngaka e lebelele.
Karolo 3: Go Amega ga Bolus ya Dijo tsa Mometso ("Bolwetse jwa Steakhouse")¶
Fa o ka metsa nama ya kgomo, nama ya kgomo e e gadikilweng, letswele la koko le le omileng, nama ya kolobe, kgotsa hot dog mme ka tshoganetso o utlwa e ema e sule mo bogareng jwa sehuba sa gago ka fa morago ga lerapo la sehuba sa gago, e go tlogela o hema ka tlwaelo, mme o itemogela kgatelelo e e botlhoko ya sehuba le o sa kgone go kometsa metsi kgotsa bolusateion you ** foo**lus impact (ka puo ya tlwaelo e bidiwa "Bolwetse jwa Steakhouse").
Goreng dijo tse di senang marapo di kgomarela mo mometsong¶
Mo diperesenteng tse di fetang 85 go ya go di le 90 tsa bagolo ba ba itemogelang go thulana ga nama e e senang marapo, karolo ya nama ga e a ka ya kgomarela fela ka gonne ba ne ba loma thata; go na le moo, dijo tse di neng di tshwarwa ke go ngotlega ga popego mo mometso:
- Esophagitis ya Eosinophilic (EoE): #1 e e bakang go ama dijo mo bagolong ba bannye le ba dingwaga tse di magareng (dingwaga di le 15 go ya go 50) le bana. EoE ke boemo jo bo sa foleng jwa go ruruga ga aleji jwa mometso (gantsi bo tlhotlhelediwa ke mašwi, korong, lee, kgotsa soya) jo bo bakang di-ring tse di bofitlha tse di tseneletseng ("trachealization") le go gagamala mo leboteng la mometso ka jalo ga bo kgone go otlolla go letlelela nama e e kitlaneng go feta.
- Schatzki Ring kgotsa Peptic Esophageal Stricture: Webo e e seng kotsi ya ditlhale kgotsa palamonwana ya ntho gaufi le botlase jwa mometso e e bakiwang ke dingwaga tsa go boela ga asiti (GERD) kgotsa hernia ya hiatal.
- Mathata a go Tsamaya ga Mometso: Maemo a a tshwanang le achalasia kgotsa go phatlalala ga mometso fa lekhubu la go pitlagana ga mesifa (peristalsis) le sa thunyeng sentle.
Ditsela tse di babalesegileng kgatlhanong le tse di kotsi tsa go tshwara nama e e kgomaretseng e e senang marapo¶
- Se o ka se lekang kwa gae (FELA fa go na le lerapo la ZERO mme o santse o ka metsa seedi o sa tsholole mamina):
- Nna kgotsa ema o tlhamaletse gotlhelele: Kgogedi e thusa dijo go tsamaela kwa tlase.
- Nwa di-sips tse dinnye tsa soda e e sa tswang go bulwa e e nang le khabonetaeokosaete (mela kgotsa metsi a seltzer): Dithutopatlisiso tsa kalafi di bontsha gore gase ya khabonetaeokosaete (\(\text{CO}_2\)) e e gololwang ke soda e e nang le khabonetaeokosaete mo teng ga mometso o o kwa tlase e oketsa kgatelelo ya mo teng ga lesedi ka bonolo mme e repisa sedirisiwa se se kwa tlase sa mometso go diphelelo tsa nama e e senang marapo**. Fa soda e ka boela kwa godimo ka bonako mo molomong wa gago kgotsa ya baka go gotlhola, emisa go nwa ka bonako, go thibana go fedile mme seedi se se kokoaneng fa godimo ga go thibana se mo kotsing ya go tshologela mo mafatlheng a gago (aspiration pneumonia).
- Se o sa tshwanelang go se leka kwa gae:
- O se ka wa metsa phofo ya go nolofatsa nama (papain): Masomesome a dingwaga a a fetileng, batho ba ne ba leka go kometsa sediriswa sa go nolofatsa nama sa papain se se rekisiwang se se tlhakantsweng le metsi go "sila" nama e e kgomaretseng mo mometso. Mekgatlho ya kalafi e thibetse tiriso ya papain gotlhelele ka gonne diensaeme tsa proteolytic di sila lebota le le tshelang la mometso wa motho ka bolone, mme di baka go bolaya ga mometso o o tshologang madi le go phunyega.
- O se ka wa ipateletsa go kgwa ka maatla: Go kgwa ka maatla kgatlhanong le bolus ya dijo e e gagametseng go tlhatlosa kgatelelo mo teng ga mometso mme go ka gagola lebota la mometso ka tlhamalalo (Boerhaave syndrome).
- Fensetere ya Endoscopy ya Bookelo ya Diura di le 2 go ya go di le 6:
- Fa o sa kgone go kometsa mathe a gago (thibego e e feletseng / sialorrhea), ya kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso ka bonako gore ngaka ya mala e kgone go dira endoscopy e e potlakileng ya kwa godimo mo lobakeng lwa diura di le 2 go ya go di le 6 (ka bobedi go thibela mathe go tsena mo mafatlheng a gago le ka gonne nama e tlogetswe go feta Diura di le 12 go ya go di le 24 e kgaola kelelo ya madi mo thishung, e baka diso tsa kgatelelo le go phunyega).
- Mo ER, dingaka di ka nna tsa tlhaba pele glucagon (1 mg IV) mo tshikeng go repa mesifa e e borethe ya mometso o o kwa tlase, kgotsa tsa dira endoscopy e khutshwane ya metsotso e le 10 e e ritibetseng go kgarameletsa kgotsa go ntsha bolus ya nama ka bonolo.
Karolo 4: Difolaga tse di Khibidu tse di Tsenyang Botshelo mo Kotsing: Go Punyega ga Mometso le Tshwaetsego ya Molala o o Kwa Tsene¶
E ka tswa lerapo le meditswe gompieno kgotsa malatsi a le 3 a a fetileng, diperesente tse di kwa tlase ga 1 tsa marapo a a meditsweng a phunya mometso, mme fa go phunyega go diragala, ke maemo a tshoganyetso a karo a a tlhokang nako. Ka gonne leroba la sehuba (mediastinum) le na le difofane tse ditshesane tsa dithishu tse di dikologileng pelo, mafatlha le aorta, dibakateria le matute a tshilo ya dijo a a dutlang ka leroba le lennye mo mometso a baka mediastinitis e e bogale ya dibakateria kgotsa **ntho ya retropharyngeal.
Eya kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso la Bookelo KA BONAKO fa e le gore go tlhaga epe ya Difolaga tseno tse 6 tse di Khibidu tsa go Phunya
- Emphysema ya ka fa tlase ga letlalo ("Rice Krispies" e phatloga ka fa tlase ga letlalo): Fa o utlwa kgotsa o utlwa go thunya, go phatloga, kgotsa go budulela go go sa tlwaelegang fa o tobetsa ka iketlo mo letlalong la thamo ya gago, lerapo la sehuba, kgotsa karolo e e kwa godimo ya sehuba (crepitus), mowa o dutla go tswa mo letlalong la gago la mometso kgotsa mo lehuting la gago.
- Botlhoko jo bo Botlhoko jwa Sehuba, Mokwatla, kgotsa jwa Magetla: Botlhoko jo bo bogale ka fa morago ga lerapo la sehuba kgotsa jo bo phatsimang ka tlhamalalo go ya kwa mokwatleng o o kwa godimo fa gare ga magetla jo bo nnang maswe le go feta fa o hema kwa teng kgotsa o kometsa.
- Go Ruruga ga Molala, Bohibidu, kgotsa Go Gagamala: Go ruruga gope go go bonalang, bonolo, bothitho, kgotsa go sa kgone go retolola molala wa gago kgotsa go bula molomo wa gago ka botlalo (trismus) mo diureng kgotsa malatsi morago ga go kometsa lerapo.
- Letshoroma, Go roroma ga go tsidifala, kgotsa go itaya ga pelo ka lobelo: Letshoroma la 38.0 degrees Celsius (100.4 degrees Fahrenheit) kgotsa kwa godimo le le tlhagelelang diura di le 6 go ya go di le 72 morago ga tiragalo ya lerapo la mometso ke letshwao la bogologolo la go tlhagelela ga ntho e e tseneletseng ya molala kgotsa mediastinitis.
- Go Gotlhola kgotsa go Kgwa Madi a Mahibidu a a Phatsimang (
Hematemesis/Hemoptysis): Le madi a mannye a mahibidu a a galotseng mo matheng a gago a tlhoka go sekasekwa, mme go gotlhola kgotsa go kgwa matlhotlhora a madi e ka nna "madi a sentinel" a a tlhagisang gore lerapo le le bogale le gogolegile go ya kwa tshikeng e kgolo ya madi (aorto-esophageal fistula). - Go palelwa ke go Metsa Mathe (Go tsholola mathe) kgotsa Diphetogo tse di Ntšhwa tsa Lentswe / Lentswe le le Didimetseng la "Hot Potato": Go supa go ruruga go go kotsi gaufi le tsela ya mowa le larynx.
Dipotso tse di bodiwang kgapetsakgapetsa¶
Ke eng nkoko a ne a tlhola a mpolelela gore ke metse bolo e kgolo ya borotho jo bo omileng kgotsa raese e e apeilweng ya lerapo la tlhapi fa dingaka di re go kotsi?
Pele ga go tlhamiwa dikhamera tsa segompieno tsa fiberoptic (di- laryngoscope le di- endoscope) kwa bokhutlong jwa lekgolo la bo20 la dingwaga, dingaka di ne di sena tsela e e motlhofo ya go bona kgotsa go ntsha lerapo le lennye le le kafa tlase ga di- tonsil kwantle ga go le ara, ka jalo batho ba ne ba betšha ka go kometsa borotho ba solofetse gore le tla tshwara lerapo leo le go le gogela kwa tlase. Gompieno, tshedimosetso ya ENT le ER e bontsha gore fa lerapo le palelwa ke go tlhapa ka go nwa metsi ka tsela e e tlwaelegileng, le setse le goketswe mo thishung. Go kometsa bolo e e bokete ya borotho mo godimo ga lerapo le le gokeletsweng go koba kgotsa go thula ntlha e e bogale jaaka nale gotlhelele mo kgokgotsong kgotsa mo leboteng la mometso, go fetola go ntsha di- forceps tsa tleliniki tse di sa utlwiseng botlhoko ka metsotswana e le 30 go nna tshwaetsego e e kotsi e e tseneletseng ya molala kgotsa karo ya sehuba.
Fa lerapo le lennye la tlhapi le ka kgona go tsena mo mpeng ya me, a le ka ntsha leroba mo mpeng kgotsa mo maleng a me?
Fa lerapo le lennye le le sesane la tlhapi le sena go feta mo mpeng, bontsi jwa lone (le le fetang diperesente di le 98 go ya go di le 99) bo nyerologa ka bontlhanngwe mo eseting e e nonofileng ya hydrochloric stomach acid kgotsa bo feta mo tseleng ya mala e e seng kotsi mo malatsing a le 2 go ya go a le 5 kwantle ga mathata ape. Le fa go ntse jalo, marapo a magolo, a a gagametseng, a a bogale a tlhapi (jaaka go tswa mo ditlhogong tse dikgolo tsa snapper, grouper, tilapia, kgotsa cod) le dikarolwana tse di bogale tsa marapo a koko kgotsa a kolobe ga di nyerologe mo esiti ya mala mme di na le kotsi e nnye ya go phunya sebopego se se tshesane sa mala a mannye (duodenum kgotsa ileum da later) kgotsa appendix. Fa o nna le setlhabi se se gakala mo mpeng, letshoroma, go kgwa, kgotsa mantle a mantsho/a a nang le madi mo bekeng morago ga go kometsa lerapo, ya kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso ka bonako mme o bolelele ngaka gore o meditse lerapo malatsi pele ga foo.
Tota dingaka di ntsha jang lerapo la tlhapi le le kgomaretseng kgotsa karolo ya nama kwa bookelong, a go botlhoko?
Nnyaa, go tlosiwa ga segompieno go bonako e bile go phuthologile. Fa lerapo la tlhapi le kgomaretse mo kgokgotsong ya gago e e kwa godimo kgotsa mo di-tonsil, ngaka ya ER kgotsa ya ENT e gasa mouwane o o bonako wa seporei sa go tlhobaetsa sa lidocaine mo nkong le mo kgokgotsong ya gago, e fetisa khamera ya fiberoptic e e kgonang go fetofetoga e e tshesane jaaka spaghetti (`nasopharyngoscope`) fela mo teng ga nko ya gago go bona lerapo mo sekirining sa bidio, mme a le ntsha mo metsotswaneng e le 15 ka di- micro-forceps tse dinnye fa o ntse o tsogile mo setulong. Fa lerapo kgotsa karolo ya nama e le kwa teng mo teng ga mometso wa gago, ngaka ya mala e go naya go robala ka bonolo ka ditshika (go go tshwanang le boroko jwa maitseboa fa o dira colonoscopy) gore o robetse gotlhelele e bile o phuthologile fa endoscope e e fetofetogang e tlosa selo seo mo metsotsong e le 10 go ya go e le 15.
Ke ka ntlha yang fa dijo di nna di kgomarela ka nakwana mo sehubeng sa me dikgwedi dingwe le dingwe di le mmalwa fa ke ja nama ya kgomo, letswele la koko kgotsa borotho jo bo omileng?
Fa o kile wa itemogela dijo di fokotsega kgotsa di kgomarela ka fa morago ga lerapo la gago la sehuba makgetlo a a fetang bongwe, segolobogolo fa o iphitlhela o tlhoka go nwa digalase tse dikgolo tsa metsi ka dijo dingwe le dingwe, o tlhafuna nako e telele e e menaganeng gabedi go feta mongwe le mongwe yo o mo tafoleng, kgotsa o tila nama ya kgomo le koko e e omileng, o tshwanetse go rulaganyetsa nako ya go bona ngaka e e seng ya tshoganyetso. Bolwetse jwa Mometso jwa Eosinophilic (EoE) kgotsa go gagamala ga mometso go go seng kotsi (ring ya Schatzki). EoE ke thurugo e e alafegang thata ya aleji ya mometso e e amang dimilionemilione tsa bana le bagolo ba ba botlana; go e alafa ka kalafi e e ikaeletsweng ya kalafi kgotsa go atologa ka bonolo ga endoscopic go thibela leeto la nako e e tlang la phaposi ya tshoganyetso ya bosigogare go thibana gotlhelele.
Go tweng fa ngwana yo monnye kana ngwana yo monnye a ka tswa a meditse lerapo la tlhapi kgotsa la koko, e re ka ba sa kgone go tlhalosa botlhoko joo sentle?
Mo maseeng, mo baneng ba ba santseng ba gola le mo baneng ba ba sa bueng, ela tlhoko boitshwaro jwa bone go na le go leta dingongorego tsa molomo. Difolaga tse dikhibidu tsa gore lerapo kgotsa selo se sele se kgomaretse mo kgokgotsong kgotsa mo mometso wa ngwana di akaretsa: go gana ka tshoganyetso go ja kgotsa go nwa seedi se a se ratang, go tsholola mathe ka tshoganyetso kgotsa go kgwa mathe, go tshwara molomo, go lela go go sa tlhalosiweng kgotsa go tenega nako le nako fa ba metsa, go tshwara molala wa bone kgotsa nostrithing sehuba, go gotlhola, kgotsa). Le ka motlha o se leke go feela mometso wa ngwana ka monwana wa gago, mme o ise ngwana ka bonako kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso la Bana gore a sekasekwe.
Nka leta lobaka lo lo kana kang ka pabalesego kwa gae fa nama e e senang marapo e kgomaretse mo sehubeng sa me?
Go ikaegile gotlhelele ka gore a o ka kgona go kometsa mathe a gago. Fa e le gore o tsholola mathe le go kgwa mathe mo koping (go thibana ga mometso gotlhelele), O SE KE wa leta kwa gae gotlhelele, ya kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso ka bonako, ka gonne mathe a a kokoaneng mo mometso o o kwa godimo a ka tshologela mo phaepeng ya gago ya phefo mme a baka nyumonia ya go hema, mme dikaelo di akantsha gore o dirise homoscoin endo2. Fa o ka kgona go metsa mathe a gago le go nwa metsi a mannye ka phuthologo kwantle ga go a ntsha (go kgoreletsega go sekae) mme o se na botlhoko jwa sehuba, o ka nna wa leta go fitlha go metsotso e le 60 fa o ntse o leka go nwa soda e nnye e e nang le khabonetaeokosaete o eme; fa e sa feta morago ga metsotso e le 60, ya kwa Lefapheng la Maemo a Tshoganyetso gore e kgone go tlosiwa sentle pele ga fensetere ya tshenyo ya dithishu ya diura di le 12 go ya go di le 24.
Metswedi e tlhotlhomisitswe¶
- Mokgatlho wa Amerika wa Endoscopy ya Mala (Komiti ya Maemo a Tiriso ya ASGE, United States): Taolo ya Dilo Tse di Seng Tse di Metsetsweng le Ditlamorago tsa Dijo (Kaelo ya Kalafi).
- Mokgatlho wa Yuropa wa Endoscopy ya Mala (ESGE, European Union / Boditšhabatšhaba): Kaelo ya Kalafi ya ESGE: Go Tlosa Dilo Tse di Seng mo Tseleng e e kwa Godimo ya Mala mo Bagolong le mo Baneng.
- Sekolo sa Amerika sa Otolaryngology go ya go Karo ya Tlhogo le Molala (AAO-HNS, United States): Dilo Tse di Seng Tsa Mometso le Mometso: Bosisi jwa go Tlhatlhoba jwa CT kgatlhanong le Radiography e e Tlwaelegileng le Diporothokholo tsa go Ntsha tse di Babalesegileng.
- Tirelo ya Bosetšhaba ya Boitekanelo (NHS) le ENT UK (Mokgatlho wa Borithane wa Thuto ya Ditsebe le Ditlhapi, United Kingdom): Ditopo tsa Dinaga di Sele tse di Meditsweng le Marapo a Tlhapi: Ditsela tsa go Tlhaola Molwetse le go Romela Balwetse ka Tshoganyetso.
- Sefapaano se Sehibidu sa Amerika le Mokgatlho wa Boditšhabatšhaba wa Sefapaano se Sehibidu le Mekgatlho ya Kgwedi e Khibidu (IFRC): Dikaelo tsa Thuso ya Ntlha tsa go Thibega ga Tsela ya Mowa ya Mmele wa Seeng (Go Khupelwa) kgatlhanong le go Ama ga Mometso o o sa Tseleng Mowa.
- Mokgatlho wa Lefatshe Lotlhe wa Karo ya Tshoganyetso (WSES, Boditšhabatšhaba): Maemo a Tshoganyetso a Mometso: Go Tlhatlhoba le go Laola go Punyega ga Mometso le Dikgobalo tsa Mmele wa Seeng.
Go itse go lemoga go hupelwa ga tsela ya mowa kwa ntle ga go thulana ga mometso, le go dira dithupa tsa mokwatla, go kgoromeletsa mo mpeng, le CPR fa tsela ya mowa e thibegile ka nnete, go boloka matshelo. Re akantsha thata gore o tseye khoso ya thuso ya potlako le ya CPR go tswa kwa Sefapaanong se Sehibidu, kwa St John Ambulance, kgotsa kwa ngakeng ya thuso ya tshoganyetso ya lefelo la lona.