Morago ga Molelo wa Naga Dikgogodi tsa Seretse le Kelelo ya Matlakala¶

Fa molelo o o bogale wa naga o tima, maemo a tshoganyetso a baagi ba ba nnang kwa tlase ga dithaba tse di fisitsweng a tsene fela mo legatong la one la bobedi. Ka dingwaga di le pedi go ya go di le tlhano morago ga gore molelo o o bogale thata wa naga o amoge sekhurumetso sa sekgwa, matlakala a a fa fatshe le mafaratlhatlha a medi, lefelo le le fisitsweng la metsi le nna selo se se tlhomilweng se se tlhotlheletsang moriri wa thutafatshe. Se se maswe le go feta, mogote o o tseneletseng wa molelo wa naga o dira gore metswako ya ditshedi e e nang le boka e nne mouwane mo bodilong jwa sekgwa mme e di kgweetse disentimetara di le mmalwa go ya kwa tlase mo mmung, koo di tlhotlhoregang go nna legogo le le lelekang metsi (hydrophobic) le le tshololang metsi a pula mo e ka nnang jaaka lefelo la go paka la sekontiri.

Go farologana le go relela ga lefatshe go go tlwaelegileng ga paka e e metsi go go tlhokang malatsi a pula e e kolobeditseng go tlatsa letsopa le le boteng la thota, kelelo ya matlakala a morago ga molelo wa naga e tlhotlhelediwa mo lobakeng lwa metsotso e le 5 go ya go e le 15 ke go thunya gangwe fela go go khutshwane ga pula e e maatla thata. Fela 7 go ya go 12 millimeters (0.3 go ya go 0.5 inches) ya pula e e nang mo metsotsong e le 15 mo nthong e e tlhomameng ya go fisiwa e ka ntsha letlhare la metsi a a elelang mo godimo ga lefatshe a a tshololang mesele ya ditone di le dimilionemilione tsa molora, seretse, dikutu tsa ditlhare tse di apotsweng, le matlapa a granite a a lekanang le ntlo go nna seretse se se bofefo thata. Go tsamaya go fologa di-canyon le go anama ka tsela e e sa bonelwang pele go ralala tikologo balatedi ba alluvial ka 30 go ya go 65 km/h (20 go ya go 40 mph), diphallo tsa matlakala a morago ga molelo di thubaganya matlo mo metheong ya one mo metsotswaneng. Go itse gore ke eng o tshwanetse go tswa diura pele ga sele ya pula e itaya ntho ya go fisiwa, gore ke eng dikgetsi tsa motlhaba di sa kgone go emisa seretse sa letlapa, le gore o ka tshela jang ka tsepamo fa o tshwaregile bosigo jotlhe go boloka matshelo.

Dira se jaanong¶

1. Fuduga ka bonako fa go ntshiwa Taelo ya go Fuduga ga Flash Flood Watch kgotsa Debris Flow mo lefelong la gago la ntho ya go fisiwa, diura di le mmalwa pele ga pula e simolola. Le ka motlha o se ka wa leta go fitlha pula e e maatla e letsa meropa mo marulelong a gago go kgweetsa go tswa. Diphallo tsa matlakala a morago ga molelo wa naga di kokoana mo metsotsong e le 5 go ya go e le 10 ya pula e e nang e e nang le phefo e e itayang tlhogo e e kwa godimo ya thaba, se se rayang gore matlapa a magolo le seretse di ka tlhatloga mo mmileng wa gago le pele ga pula e e maatla e fitlha kwa ntlong ya gago kwa tlase ga thaba; bona go relela ga lefatshe.
2. O se ka wa leka go kgweetsa go kgabaganya tsela e e elelang ya canyon, molatswana wa seretse se se borokwa, kgotsa go ina mo metsing a a kwa tlase ka fa tlase ga lebadi la go fisiwa. Di-slurry tsa morago ga molelo di kitlane gabedi go feta metsi mme di rwele matlapa a a nweletseng a ditone di le 5 le dikota tse di nang le dintlha tse di gogolang dikoloi tse di bokete tsa metshameko le dikoloi tsa ditirelo le.
3. Reetsa modumo o o kwa tlase, o o duma wa terena ya dithoto, go phanyega ga ditlhare, kgotsa go thulana ga matlapa a magolo a a kokota mmogo go tlhatloga thaba. Fa o utlwa thoromo e e kwa teng ya fa fatshe kgotsa o bona molatswana o o omileng ka tshoganetso o ka wela kwa tlase (o o supang letamo le le ntsho) kgotsa wa fetoga go nna letamo le le ntsho kwa godimo ga noka, phallo pele ke metsotswana hole.
4. Tabogela kwa godimo le kwa thoko (go tlhamalala le mosele wa canyon) fa o tshwarwa kwa ntle ka maoto. Le ka motlha o se ke wa taboga o tlhamaletse kwa tlase fa pele ga kelelo ya matlakala; slurry ya letlapa e tsamaya ka dimitara di le 10 go ya go di le 18 ka motsotswana (maoto a le 33 go ya go a le 60 ka motsotswana) mme e tla feta motabogi ope fela. Tlhatloga ka bonako go tlhatloga lebota le le gaufi la mokgatšha o o tlhomameng kgotsa letlhakore la tlhogo kgakala le mola o o fa gare wa kelelo ya metsi.
5. Tlhatlogela kwa boalong jo bo kwa godimo, mo sebakeng sa borulelo jwa mo godimo ga ntlo, kgotsa mo borulelo jo bo kwa ntle mo letlhakoreng le le fologang la ntlo fa o tshwaregile mo teng ga ntlo bosigo. Fa go ka relela ga seretse pele ga o ka tswa, o se ka wa nna mo kamoreng e e kwa tlase, mo phaposing ya borobalo ya mo boalong jo bo kwa tlase, kgotsa mo phaposing e e lebileng kwa thoteng. Tlaya ka selepe, crowbar, kgotsa sediriswa se se bokete go thuba sekhurumetso sa marulelo go tswa mo teng fa seretse se tlhatloga, mme o ipeye mo tlhogong ya marulelo kgotsa mo phaposing ya matlhatlaganyane a bobedi mo letlhakoreng la leeward (downhill) la kago.
6. Nna kgakala le ditšhanele tsa canyon morago ga gore lekhubu la ntlha le fete mme o letsetse ditirelo tsa tshoganyetso fa o tshwaregile. Diphallo tsa matlakala tsa morago ga molelo wa naga ka metlha di tsamaya ka di-surge tse dintsi tse di farologaneng (di-pulse) tse di kgaogantsweng ka metsotso e le 5 go ya go e le 45 fa di-logjam tse di kwa godimo di thunya; tlhatlogo ya bobedi kgotsa ya boraro ya letlapa gantsi e nna kgolo go feta ya ntlha. Leletsa nomoro ya tshoganyetso ya lefelo la lona (911 kwa United States le Canada, 112 go ralala Kopano ya Yuropa, 999 kwa United Kingdom) kgotsa tlhola . dinomoro tsa tshoganyetso.

Goreng dikgaolo tsa metsi tse di fisitsweng di baka go relela ga seretse go go bolayang ka ntlha ya go thunya ga dipula tse dikhutshwane¶

Morago ga molelo wa naga, beng ba matlo ba le bantsi ba leba ponelopele ya maemo a bosa e e batlang gore go nne le pula yotlhe ya dimilimitara di le 15 fela mme ba tsaya gore ga go na kotsi epe ka gonne kgogometso ya bone e ne e kgona go lebana le ditsuatsue tsa mariga tsa dimilimitara di le 100 pele ga molelo. Baenjenere ba thutafatshe kwa United States Geological Survey (USGS) le mekgatlho ya boditšhabatšhaba e e tlhokomelang dikotsi ba gatelela gore molelo wa naga o fetola thutafatshe ya metsi mo dikgaolong tsa metsi ka ditsela di le nnè:

flowchart TD
    A["Molelo o o Maswe thata wa Naga o Kgaola Kgaolo ya Metsi"] --> B["Boalo jwa Mmu jo bo Tshabang Metsi ( jo bo Lekang Metsi ) + Tatlhegelo ya Sekhukhu le Matlakala"]
    B --> C{"Sele ya Pula e e Fetang e Itlhaba Lebadi la go Fisiwa: >6 mm (0.25 in) mo Metsotsong e le 15?"}
    C -->|"Nnyaa: Puka e e botlhofo"| D["Go elela ga molora le seretse; ela tlhoko Morwalela wa Tlhaganyetso wa NWS E ela tlhoko ka kelotlhoko"]
    C -->|"Ee: Pula e khutshwane e e matla"| E["Go tsenelela ga go Palelwe: Metsi a a tswang mo letlhareng a tlhotlhora di-rill le lebala la canyon"]
    E --> F["KELO YA MATLALO E TLHOKA MO METSOTSONG E LE 5 GO YA E LE 15: Matlapa a Magolo + Dikota + Molora wa Slurry"]
    F --> G{"A o setse o fudusitswe kwa ntle ga Lefelo la Balatedi ba Alluvial?"}
    G -->|"Ee"| H["Nna kwa ntle go fitlha All-Clear ya semmuso; ela tlhoko dipulse tsa di-surge tse dintsi"]
    G -->|"Nnyaa: O tshwaregile mo gae kgotsa mo kgogometsong fa go rora go simolola"| I["Sutela KA BONAKO go ya kwa Boalong jwa bobedi kgotsa kwa Borulelo mo Letlhakoreng le le Fologang (kgotsa palama mothulama o o kwa thoko ka dinao)"]

1. Popego ya mmu o o tshabang metsi (o o lelekang metsi)¶

Dinalete tsa phaene tse di tshelang, matlhare a chaparral, matlakala a eucalyptus, le fungi ya mmu di na le di-wax tsa tlholego tse di tshabang metsi (tse di tlhoileng metsi) tsa ditshedi le di-lipid. Ka nako ya molelo o o tseneletseng wa naga fa dithempheretšha tsa boalogodimo jwa mmu di fitlhang go didikirii tsa Celsius di le 400 go ya go di le 1 100:

1. Lera la matlakala le le fa godimo ga mmu le tuka gotlhelele go nna molora o o lorole o o boleta, fa boka jwa ditshedi jo bo ka fa tlase fela bo mowafala go nna gase.
2. Karolo ya mouwane oo wa boka e tsamaela kwa tlase go tsamaelana le themperetšha e e tlhomameng go tsena mo mmung o o tsidifetseng wa diminerale o o disentimetara di le 2 go ya go di le 8 (disentimetara di le 1 go ya go di le 3) kafa tlase ga boalogodimo.
3. Fa mouwane o ama dithoro tsa mmu o o tsidifetseng, o a tlhotlhorega mme o apese thoro nngwe le nngwe ya motlhaba le leswe ka filimi e e tswelelang pele e e kopantsweng ka dikhemikale ya boka jo bo sa tseneng metsi.
4. Mo godimo ga sekgoreletsi seno se se nang le boka go ntse kobo e tshesane ya disentimetara di le 2 go ya go di le 5 (intšhe e le 1 go ya go di le 2) ya molora o o boleta, o o borethe wa molelo wa naga le char. Fa pula e na, llaga eo e tshesane ya molora e e kwa godimo e a tlala mo metsotsong e e kwa tlase ga e le 3, ga e kgone go ina go ya kwa tlase ka sekgoreletsi sa boka se se tshabang metsi se se kafa tlase, mme e relela mo letlhakoreng lotlhe la thaba ka nako e le nngwe fela jaaka serame se se metsi se relela mo paneng e e sekametseng e e nang le mafura.

2. Go tswala diphatlha tse dinnye tsa mmu o o omisitsweng thata le go thibana ga molora¶

Tota le kwa di-wax tse di tshabang metsi di leng teng, molora o mosesane wa molelo wa naga o o bonnye o tlhatswa mo diphatlheng tsa mmu tsa tlholego le mo meseleng ya diboko tsa mmu ka marothodi a ntlha a pula, o di thiba jaaka samente e e metsi. Ka nako e le nngwe, marothodi a pula a a welang ka tlhamalalo go tswa kwa loaping ka lebelo la dimitara di le 9 ka motsotswana (maoto a le 30 ka motsotswana), a sa tlhole a kganelwa kgotsa a fokodiwa ke dikala tsa ditlhare, dinalete tsa phaene, kgotsa sekhurumetso sa borashe, a thula leswe le le sa aparang ka tlhamalalo (kgogolego ya marothodi a pula), a kgaoganya ditone di le dimilionemilione tsa magweregwere.

3. Go nna bontsi go go tswelelang pele kgatlhanong le go relela ga lefatshe go go bakiwang ke go tsenelela¶

Pharologano e ke kgopolo e le nngwe fela e e botlhokwa thata mo go faloleng morago ga molelo:

4. Kafa nko ya letlapa le legolo e bopang le go senya dikago ka gone¶

Fa molora o o tsamayang ka bonako wa molora le metsi o ntse o itlhaganelela kwa tlase mo mogorogorong o o tlhomameng wa thaba o o bopegileng jaaka V, o tsaya sengwe le sengwe se se ntseng mo bolaong jo bo omileng jwa molatswana go tswa mo lekgolong le le fetileng la dingwaga: ditlhare tse di fisitseng tse di weleng, letlapa le le sa gagamalang, le matlapa a magolo (progressive bulkingn, e e atisang bolumu ka te flow more). Ka ntlha ya fisikisi ya go sa dire ga dithoro mo teng ga seretse se se tlhotlhoregang (kinetic sieving), matlapa a magolo a ditone tse dintsi le dikutu tsa ditlhare tse di tlhakaneng di kgoromelediwa ka tlhamalalo kwa ntlheng e e kwa pele thata le e e kwa godimo ya lekhubu le le tsamayang, di bopa nko ya letlapa e e kwa godimo, e e sephatlo e e tiileng 2 go ya go 6 feet20 high.

Ka fa morago ga lebota leno la matlapa a magolo, seretse se se metsi se kgarametsa jaaka piston ya haeteroliki. Fa nko ya letlapa le legolo e tswa mo molomong wa mogogoro wa thaba e ya kwa lefelong le le sephaphathi le le kwa tlase, matlapa ano a dira jaaka phelefu e e itayang e e thunyang ka tlhamalalo mo maboteng a bonno, e thuba dikota tsa ditirelo, le go sega maborogo mo dipilara tsa one, fa seretse se se metsi se se kafa morago ga lone se tlatsa phaposi ka bonako.

Go tlhaloganya dikotsi tsa fene ya alluvial: goreng go nna kgakala le molatswana go sa babalesega¶

Baagi ba le bantsi ba ba nnang dimitara di le 200 go ya go di le 500 (maoto a le 650 go ya go a le 1 650) go tswa mo moseleng wa molatswana wa canyon ba dumela gore ga ba mo kotsing ka gonne merwalela e e tlwaelegileng ya molatswana wa mariga e nna mo teng ga mosele wa morwalela wa konkoreite kgotsa bolao jo bo tshesane jwa molatswana. Mo kelelong ya matlakala a morago ga molelo wa naga, kakanyo eo e a bolaya ka ntlha ya go thubega ga fene ya alluvial.

Fene ya alluvial ke eng mme go thiba kanale (avulsion) go dira jang?¶

Mo e ka nnang lefelo lengwe le lengwe le le fa tlase ga dithaba le le agilweng kwa tlase ga motseletsele wa dithaba le ntse mo godimo ga apron e e bonolo, e e bopegileng jaaka khounu ya matlakala a bogologolo a a bidiwang fene ya alluvial. Fene eo e ne ya agiwa mo dingwageng di le diketekete ke diphallo tsa matlakala tse di fetileng tsa morago ga molelo tse di neng di tswa mo molomong wa canyon mme di latlhela matlapa a tsone a magolo.

Fa kelelo ya matlakala a segompieno morago ga molelo wa naga e tswa mo lefelong le le tlhomameng la canyon e ya kwa mokgokoloseng o o bonolo wa lefelo le le kwa tlase ga dithaba:

1. Borogo le culvert di thiba mo metsotswaneng e le 30: Lekhubu la ntlha la dikutu tsa ditlhare tse di fisitsweng tse di tlhakaneng tlhogo tsa dimitara di le 10 (maoto a le 33) le matlapa a magolo a dimitara di le 3 (maoto a le 10) le fitlha kwa borogong jwa ntlha jwa tsela ya boagisani kgotsa mosele wa metsi a a ntshang metsi a setsuatsue. Ka gonne mosele ono o ne o diretswe fela gore o nne le metsi a a phepa a pula, matlapa a magolo le dikota di ne tsa kgomarela ka bonako go kgabaganya lefelo le le bulegileng, mme tsa tswala mosele wa molatswana ka diperesente di le 100.
2. Go tlola ka bonako mo kanaleng (avulsion): Mo metsotswaneng e se kae fela, dimilionemilione tsa dilitara tse di latelang tsa seretse le matlapa di feta borogo jo bo thibetsweng mme di tlola gotlhelele go tswa mo bolaong jwa molatswana (avulsion), di fetola mebila ya bonno, ditsela tsa dikoloi, le di-cul-de-sac tse di leng halofo ya kilometara e ntšhwa go tswa mo kanaleng e kgolo.
3. Go kgaogana ga di-lobe go go sa bonelwang pele: Fa di-lobe tsa matlapa di ntse di ema mo mmung o o sephaphathi, di bopa matamo a ka bonako a a faposang tlhatlogo e e latelang ka didikirii di le 45 go ya go di le 90 kafa molemeng kgotsa kafa mojeng go feta mo matlong a a neng a ise a ke a tlale mo hisitoring e e kwadilweng.

Go buisa melelwane ya semmuso ya pula le dimmapa tsa dikotsi tsa morago ga molelo¶

Pele ga paka ya ntlha ya dipula e goroga morago ga molelo wa naga, dikemedi tsa bosetšhaba tsa thutafatshe le tsa maemo a bosa (jaaka setlhopha sa USGS sa Tshekatsheko ya Dikotsi tsa Kelelo ya Matlakala a Morago ga Molelo le Tirelo ya Maemo a Bosetšhaba kwa United States, kgotsa bathati ba ba lekanang ba bosetšhaba ba tshireletso ya baagi) ba phasalatsa ditshekatsheko tsa tshoganyetso tsa kgaolo ya metsi tsa lebadi lengwe le lengwe le legolo la go fisiwa ga metsi .

Dipalopalo tsa maatla a pula (I15 le I60)¶

Dikelelo tsa matlakala morago ga molelo di laolwa ke bogale jwa pula ya nako e khutshwane (gore pula e na thata go le kana kang mo metsotsong e le 15), e seng go kokoanngwa ga ditsuatsue tsotlhe tsa diura di le 24:

• Molelwane wa maatla a pula ya metsotso e le 15 (I15): Mo nthong e ntšhwa ya go fisiwa e e masisi thata ya Ngwaga-1 e e nang le dithulano tse di tlhomameng (>23 go ya go didikirii di le 30), seelo sa pula sa metsotso e le 15 se se lekanang le 16 go ya go dimilimitara di le 24 ka ura (0.6 go ya go 0.95 inches ka ura), se se rayang fela go ya go **15llimeters go ya go 15lli. inches) ya pula e e nang mo fensetereng ya metsotso e le 15, gantsi e lekane go simolola go elela ga seretse le matlakala a a kotsi.
• Ke ka ntlha yang fa ditlhopha tsa ditsuatsue tse di tsenngwang le dinoka tsa lefaufau e le tsone tse di bolayang thata: Sefefo se se sephara sa mariga se ka latlhela pula e e bonolo ka dimilimitara di le 3 (disentimetara di le 0.12) ka ura letsatsi lotlhe kwantle ga go tsosa go relela. Le fa go ntse jalo, fa lebala le le tshesane la pula e e tsididi (NCFR) kgotsa sele ya setsuatsue se se tsenngwang se feta mo godimo ga tlhora ya thaba ka 3:00 AM mme ya latlhela dimilimitara di le 10 (0.4 inches) tsa pula mo metsotsong e le 12, kgaolo yotlhe ya metsi e ka palelwa ke go nna lefifi ka nako e le nngwe fa e ntse e le mo lefifing.

Molanako wa dingwaga di le 2 go ya go di le 5 tsa go tsosolosa dikgaolo tsa metsi¶

Lebadi la go fisiwa le nna kotsi lobaka lo lo kana kang fa molelo o sena go tima?

Lenaanenetefatso la go fuduga pele ga setsuatsue le go ipaakanyetsa baagi ba ba nang le dintho tsa molelo¶

Fa ntlo ya gago e ntse mo teng kgotsa mo motheong wa kgaolo ya metsi e e fisitsweng (mo sebakeng sa dikilometara di le 1 go ya go 5 / dimaele di le 0.6 go ya go 3 go tswa kwa motheong wa thaba go bapa le mosele wa canyon kgotsa fene ya alluvial), tsaya dikgato tse pele ga paka ya dipula e simolola:

• Tlhola Mmapa wa Semmuso wa Kotsi ya Kelelo ya Matlakala Morago ga Molelo wa lefelo la gago: Ikgolaganye le ofisi ya kgaolo ya gago ya taolo ya maemo a tshoganyetso, setheo sa tshireletso ya baagi sa mmasepala, kgotsa webosaete ya patlisiso ya thutafatshe go netefatsa gore a mmila wa gago o mo lefelong le le dirang la go elela ga matlakala kgotsa kanale ya fene ya canyon.
• Ikwadise go tlhopha go tsena mo Ditsibosong tsa Tshoganyetso tse di senang Mogala (WEA) le megala ya mogala/selulafouno ya 911 e e boelang morago: Boloka selulafouno ya gago e setilwe go tlola "O se ka wa Tshwenya" kgotsa "Tsepamo mo Borokong" go bona ditsiboso tsa tshoganyetso le Tirelo ya Maemo a Bosetšhaba **Ditsiboso tsa Morwalela o o Botlhokwa ka theke ya "Debriphistor every" bosigo.
• Reka NOAA Weather Radio e e nang le bekapo ya beteri (kgotsa radio ya bosetšhaba ya kgaso ya maemo a tshoganyetso) e e nang le alamo e e kwa godimo ya modumo: Ditora tsa disele tse di mo dithabeng tse di fisitsweng gantsi di latlhegelwa ke maatla a bekapo kgotsa mela ya tsone ya faeba-optiki e kgaoganngwa ke go relela ga seretse ga ntlha.
• Tlhaloganya gore dikgetsi tsa motlhaba le diporo tsa k di faposa fela seretse se se seng boteng: Fa o baya dikgetsi tsa motlhaba kgotsa mabota a a faposang dikota mo lefelong la gago, di tsenye mo sekhutlong se se seng boteng 30-to-45-degree diagonal go kaela seretse se se seng boteng sa letlhare go dikologa dikhutlo tsa ntlo ya gago go ya kwa mmileng o o sephaphathi go na le go kgabaganya mmila. driveway, e e tla fetang ka bonako le go thunya. Le ka motlha o se ikaege ka dikgetsi tsa motlhaba jaaka sebaka sa go tswa ka nako ya Tlhagiso ya Kelelo ya Matlakala e e Khibidu/e e Tlamang.
• Didirisiwa tsa go falola tse di emeng mo boalong jwa gago jo bo kwa godimo kgotsa mo phaposing e e kwa godimo: Fa pula e e nang bosigogare e dira gore go nne le go elela ga matlakala a a sa tlhagisiwang pele ga o ka tsamaya, boloka **selepe sa motimamolelo kgotsa bara e e bokete ya go tshwara, shaga e e dirang ka beteri, dipone tsa tlhogo tse di nang le lumen e e kwa godimo, diphala tsa boboa, ruri mo boalong jwa gago jwa bobedi kgotsa bo bofeletswe mo tlhogong ya attic gore o kgone go rema lesoba la go tshaba ka borulelo fa seretse se tlala mo boalong jwa ntlha.

Se o tshwanetseng go se dira fa o tshwaregile mo teng ga ntlo kgotsa koloi ka nako ya go elela ga matlakala¶

Fa o utlwa go rora ga kelelo ya matlakala e e atamelang kgotsa seretse se simolola go thubaganya lebota le le tlhatlogang la legae la gago, o na le metsotswana e e kwa tlase ga e le 30 go tsaya kgato:

Mo teng ga ntlo: go tsepama le go fologa thaba¶

1. Tlhatloga ka bonako: Tabogela kwa boalong jwa bobedi kgotsa jwa boraro, kgotsa o tlhatlogele mo phaposing e e kwa godimo kgotsa o tswe o ye kwa karolong e e kwa godimo ya marulelo. Mo ntlong ya matlhatlaganyane a le mangwe e e senang boalo jwa bobedi, palamela mo godimo ga dikhaontareng tse di nonofileng tsa mo kitšhineng, mo di-armoire tse ditelele tse di bokete, kgotsa o tlhamaletse kwa godimo ka lebati la go tsena mo ntlong e e kwa godimo go tsena mo ditlhomesong tsa marulelo.
2. Nna mo letlhakoreng la DOWNHILL (leeward) la sebopego: Le ka motlha o se ka wa iphitlha mo phaposing e e lebileng motheo o o tlhatlogang kgotsa kanale ya canyon. Mabota a a tlhatlogang a monya thulano e e tlhamaletseng, e e thubaganyang ya matlapa a magolo le dikutu tsa ditlhare; go fudugela kwa diphaposing tse di kgakala tse di fologang go baya foreimi yotlhe ya popego ya ntlo fa gare ga gago le nko ya letlapa.
3. O se ka wa tsena mo kamoreng e e kwa tlase kgotsa mo karatšheng e e ka fa tlase ga lefatshe: Dikamore tse di kwa tlase di tlala ka seretse se se tshwanang le samente sa metsi mo metsotswaneng e le 10, di tshwara batho ba ba nnang mo go tsone ka kgetsi ya mowa e e senang sepe le go thubaganya mabati a a tswalelwang ka fa tlase ga ditone tsa kgatelelo ya seretse sa hydrostatic.
4. Lebelela go dutla ga gase le megala e e tshelang e e weleng: Diphallo tsa matlakala di kgaola dimitara tsa gase ya tlholego ka metlha mo maboteng a ntlo a a kwa ntle le go gogela fa fatshe di-transformer tsa motlakase o o kwa godimo. O se ka wa tshuba mokgwaro kgotsa dikerese; dirisa dipone tsa LED.

Morago ga go elela ga matlakala: go namola ba bangwe le go tila go tlhatloga ga metsi gape¶

• O SE KE wa tswa mo seretseng se se foreše, se se boteng sa go elela ga matlakala: Seretse se se sa tswang go tsenngwa morago ga molelo se itshwara jaaka thixotropic quicksand: legogo le le sesane le le omisitsweng le ka nna la bopega kwa godimo mo lobakeng lwa ura, fa seretse se se kwa godimo sa disentimetara di le 30 (12 inches) ka fa tlase se sala e le seretse se se metsi. Go gata mo seretseng se sesha go dira gore bafalotsi ba nwelele go feta sehuba sa bone mme ba se ka ba kgona go tsamaya fa lekhubu le le latelang la matlapa le ntse le taboga go fologa mogogoro.
• Emela gore modikologo wa di-multi-surge o fele: Nna o lebile le go reetsa o tlhatloga thaba o le kwa godimo. Fana fela ka thuso ya ntlha go batswasetlhabelo ba ba ka fitlhelelwang ba ba ka fitlhelelwang go tswa mo marulelong a a tiileng, mo mmung o o tsholetsegileng o o sa senyegang, kgotsa ka diboto/ditere tse di sireleditsweng tse di beilweng sephaphathi go kgabaganya molelwane.
• Alafa bafalodi ba dikgobalo tsa go thubega, go fokotsega ga mogote, le go fisiwa ke molora wa cornea/tsela ya mowa: Batswasetlhabelo ba ba gogilweng mo di-slurring tsa seretse se se tsididi sa mariga ba nna le bolwetse jo bo tshosetsang botshelo ka bonako go fokotsega ga mogote, bolwetse jwa go thubega, le nyumonia ya go hema metsi a a seretse a molora wa molelo wa naga. Tlhatswa seretse se se tswang mo matlhong le mo melomong ka metsi a a phepa, phuthela motho ka dikobo tse di omileng tsa mogote, mme o lete helikopotara e e tsholetsa kgotsa ditlhopha tsa setegeniki tsa go batla le go namola tsa toropo.

Go tshwarwa ke dikoloi, go wa ga matlapa a a omeletseng, le dibeisi tsa matlakala tsa mmasepala¶

Ka kwa ga mafelo a bonno mo difene tsa alluvial, dikgaolo tsa metsi tsa morago ga molelo wa naga di baka dikotsi tse di masisi, tse di tswelelang mo bapagaming ba ba kgweetsang ditsela tse dikgolo tsa dithaba, batsamai ba ba tsamayang ka dinao mo ditseleng tsa di-canyon, le dikago tse di bapileng le mafaratlhatlha a mmasepala a go laola morwalela.

1. Diphororo tsa matlapa tsa dry-ravel pele ga lerothodi la ntlha la pula le wa¶

Ga o tlhoke pula ya matlakadibe gore o nne le lebadi le lesha la go fisiwa go fitlha tsela e kgolo ya thaba. Mo selemong sotlhe se se omileng le letlhafula ka bonako morago ga molelo wa naga, thulaganyo ya thutafatshe e e bidiwang dry ravel e diragala ka go tswelela mo dithabeng tse di tlhomameng go feta didikirii di le 30:

• Ka moo ravel e e omileng e dirang ka teng: Ka masomesome a dingwaga pele ga molelo, matlapa a mannye, letlapa le legolo, le dikarolwana tsa motlhaba tse di neng di bidikama go fologa thaba di ne di tshwarwa le go tshwarwa mo lefelong la tsone ke dikutu tsa ditlhatshana tsa logong, ditlhopha tsa bojang, le medi ya ditlhare e e tshelang (di bopa di-mini-terrace tse di bidiwang "matamo a dimela" ka fa morago ga setlhatshana sengwe le sengwe). Fa molelo wa naga o fisa dikutu tseo le medi e e seng boteng go nna molora, ditone di le dimilionemilione tsa letlapa le le tlhomameng, matlapa a magolo le matlapa a bogolo jwa kgwele ya dinao di latlhegelwa ke tshegetso ya tsone ya metšhini ka tshoganyetso.
• Diphororo tse di kgweediwang ke maatlakgogedi: Di kgweediwa fela ke kgogedi, go atologa/go ngotlega ga mogote fa gare ga motshegare le bosigo, le diphefo tse di botlhofo tsa thapama, matlapa a a omileng le molora di elela mo mokgokoloseng o o fileng jaaka motlhaba mo galaseng ya ura, di kgobokana dimitara di le kwa teng mo teng ga tsela e e kwa godimo e e kgabaganyang molatswana o o omileng.
• Pabalesego ya go kgweetsa mo diphasejeng tse di omileng: Le ka motlha o se ke wa ema kgotsa wa emisa koloi ya gago ka fa tlase ga tsela e e tlhomameng, e e sa tswang go ntshofadiwa e e segilweng go tsaya dinepe. Lebelela matlapa a a lekanang le seatla a a thunyang mo sekontiring, a gantsi a tlang pele ga go gololwa ga letlapa le legolo morago ga gore medi ya setlhare e e fisitsweng e e tshwereng letlapa le le fa thoko ga lefika e tswe.

2. Se o tshwanetseng go se dira fa koloi ya gago e ka tshwarwa ke tsela e kgolo ya canyon ka nako ya pula e e nang morago ga molelo¶

Ditsela tse dikgolo tsa dithaba tse di tshekeletsa mo dikhoromong tse di fisitsweng ke lefelo le le lengwe fela le le bolayang thata fa sele ya pula e e tsamayang e itaya kgaolo ya metsi:

1. O se ka wa tsena mo tseleng ya mogogoro ka nako ya Morwalela wa Tlhagafalo Lebelela ntho ya go fisiwa: Mafapha a ditsela tse dikgolo gantsi a tswala ditsela tsa mogogoro tse di fileng diura di le mmalwa pele ga setsuatsue, ka gonne go thunya ga pula e le nngwe fela go tla latlhela dikhounu tsa matlakala ka nako e le nngwe go kgabaganya tsela mo dikhuting di le 20 tse di farologaneng tse di fa gare ga mogogoro.
2. Fa o ka tshwarwa o kgweetsa fa pula e e maatla le diphororo tsa seretse di simolola:
3. O SE KE wa iphitlha ka fa tlase ga borogo jwa canyon kgotsa mo teng ga tsela e tshesane ya go feta ya dikhuti: Maborogo le dikhuti ke dintlha tse di botlhokwa tse matlakala a a mo kanaleng e e fa thoko a elelang ka go thulana le tsela e kgolo le go tswakana.
4. O SE KE wa leka go kgweetsa mo lobeng lwa letlapa le seretse se se tshologang go kgabaganya sekontiri: Le leleme la seretse se se metsi se se boteng jwa disentimetara di le 30 (12-inch) se se kgabaganyang tsela e kgolo se na le bothata jo bo kwa godimo le diteng tsa letlapa go tsenya koloi ya gago mo gare ka bonako, (13-foot) lekhubu la matlapa le tla fologa metsotswana e le 60 moragonyana.
5. Phaka mo karolong e e bulegileng, e e kwa godimo ya go tlatsa e e dirilweng ka boenjenere kgakala le dikhuti tsa side-gully: Leba letlhakore la thaba le le fa godimo ga tsela. Tila go ema ka fa tlase ga dikhuti tsa matlhakore tse di bopegileng jaaka V, dikhuti, kgotsa dikhuti tse di omileng tsa diphororo. Gogela mo karolong e e tlhamaletseng e e bulegileng go gaisa ya tsela e e tlamparelang nko e e sephara ya tlhogo (sebopego se se tshophodi se se kwa ntle sa thaba go na le mogorogoro o o tshesane o o tsenang mo teng).
6. Tlogela koloi mme o tlhatlogele kwa godimo ga nko ya tlhogo ka maoto fa seretse se tlhatloga go dikologa maotwana: Go farologana le morwalela wa mo mebileng wa metsi a a phepa kgotsa go kgobokana ga aese e ntsho mo tseleng e kgolo, fa koloi ya gago e sa kgone go tsamaya mo tseleng ya go thunya ga letlapa le le dirang morago ga molelo, matlakala a koloi a gago a tla elela. kgotsa ya gogolelwa mo mogorogorong wa noka. Bofolola mopalami mongwe le mongwe ka bonako, tswa ka fa letlhakoreng kgotsa ka fensetere kgakala le seretse se se elelang, mme o tlhatlogele ka tlhamalalo mo letlhakoreng le le tiileng la tlhogo e e tshophodi (o se ke wa tsena mo mogorogorong) bonnye dimitara di le 15 go ya go di le 30 (maoto a le 50 go ya go di le 100) ka tsepamo kwa godimo ga tsela.

3. Ka moo dibeisi tsa matlakala tsa mmasepala le matamo a go tlhola di dirang ka teng (le ka moo di fetang ka teng)¶

Mo dikgaolong tse dintsi tse di nang le molelo wa naga (tse di jaaka California Borwa, Dithaba tsa Yuropa, Japane le Taiwan), baenjenere ba ba laolang morwalela ba aga dibeisi tse dikgolo tsa go tshwara metsi tsa mmu kgotsa tsa konkoreite tse di bidiwang dibeisi tsa matlakala kwa melomong ya dithaba tse di fa godimo fela ga metsesetoropo ya bonno:

Boitekanelo jwa morago ga tiragalo, tiriso, le dikotsi tsa tikologo mo seretseng sa ntho ya go fisiwa¶

Fa go elela ga matlakala go sena go emisa go tsamaya mme balaodi ba maemo a tshoganyetso ba letla gore batho ba kgone go tsena, seretse se se kitlaneng se sentsho le botala se se apesitseng mebila le matlo se nna le dikotsi tse di masisi tsa dikhemikale, tsa ditshedi le tsa dikago:

• Ditshipi tse di bokete tse di botlhole le molora wa logong o o botlhole: Seretse sa morago ga molelo wa naga ga se leswe le le phepa la sekgwa. E na le khalesiamo haeterokosaete e e tseneletseng (molora wa logong o o bogale o o nang le pH e e kwa godimo ya alkaline e e bakang go fisiwa ga letlalo le matlho ka dikhemikale), dihaeterokhabone tse di nkgang monate tsa dipolycyclic (di-PAH), di-dioxin, le dimetale tse di bokete (dibeteri tsa lloto, arsenic, di-carme tsa hexavalent, le cadmium) tse di tsholotsweng go tswa mo phaneleng, dipompo tsa kopore go tlhatloga thaba. Ka metlha rwala dibutse tsa rabara tse di sa tseneng metsi, ditlelafo tse di bokete tsa nitrile/neoprene, digalase tsa pabalesego, le sehemo sa N95/P100 fa o phepafatsa seretse se se omileng sa ntho ya go fisiwa; bona go tshologela ga dikhemikale.
• Kgotlelego ya leswe le le tala: Dikhuduego tsa matlapa di tlhola di thuba metsi a magolo a leswe a mmasepala le go gagola ditanka tsa leswe tsa bonno go tswa mo mmung, di tlhakanya leswe le le tala la batho le E. coli dibakateria go ralala seretse sotlhe. Ka bonako tlhatswa letlalo lengwe le lengwe le le segilweng kgotsa le le gogilweng le le mo seretseng se se elelang ka matlakala ka sesepa le metsi a a tsentsweng mo mabotlolong/a a bedisitsweng, mme o netefatse gore moento wa gago wa tetanus ke wa ga jaana.
• Dithulaganyo tsa metsi a a nowang tse di sa siamang: Diphallo tsa matlakala di kgaola dipeipi tsa kabo ya metsi tse di ka fa tlase ga lefatshe mme di fekeetsa dipolante tsa go phepafatsa metsi tsa mmasepala ka go elela ga molora o o nang le motlhaba o o kwa godimo. Tsaya gore metsi a pompo ga a babalesega go a nowa go fitlha setlamo sa gago sa metsi sa selegae se tlosa dikgakololo tsotlhe; bona pabalesego ya metsi le dikitsiso tsa go bela.
• Go nyatsa motheo wa sebopego se se fitlhegileng: Le fa ntlo e ka lebega e tlhamaletse morago ga gore seretse se elele go e dikologa, matlapa a magolo a a itayang lebota la kutu ya motheo o o tlhatlogang kgotsa seretse se se tsamayang ka bonako se se tlhotlhora dimitara di le 2 (maoto a le 6.5) a mmu go tswa kwa tlase ga leoto la sekhutlo se ka tlogela kago go phutlhama gape. O se ka wa bulela motlakase kgotsa wa tsena mo ntlong e e amilweng ke seretse go fitlha moenjenere wa kago wa mmasepala a tlhatlhoba mela ya motheo le ya gase.

Akanyetsa go wetsa Thuso ya Ntlha, CPR, le Khoso ya go Ipaakanyetsa Masetlapelo e e netefaditsweng ka Sefapaano se Sehibidu, Ambulense ya St John, kgotsa Setlhopha sa Tsibogelo ya Maemo a Tshoganyetso sa Baagi sa lefelo la lona (CERT).

Dipotso tse di bodiwang kgapetsakgapetsa¶

Ke ka ntlha yang fa pula e nnye ya metsotso e le 15 e ka dira gore go nne le seretse se segolo morago ga molelo wa naga fa ditsuatsue tse di maatla di ise di ko di bake go relela pele?¶

Pele ga molelo wa naga, dikhurumelo tsa ditlhare, dinalete tsa phaene le mmu o o nang le maroba a ditshedi di dira jaaka sepontšhe se segolo se se monyang pula ya disentimetara di le mmalwa pele ga metsi a simolola go elela. Molelo wa naga o o bogale thata o apola dimela tsotlhe tse di sireletsang mme o dira gore di- wax tsa mmu tse di tshelang di nne mouwane, tse di tlhotlhoregang fela ka fa tlase ga boalogodimo go nna legogo le le sa tseneng metsi (le le tshabang metsi). Fa pula e e nang ka nakwana e nela pula ya dimilimitara di le 6 go ya go di le 12 fela mo metsotsong e le 15, metsi ga a kgone go ina mo mmung o o tshabang metsi; go na le moo, e tlhotlhora ka bonako mo letlhakoreng lotlhe la thaba ka nako e le nngwe, e tlhotlhora molora o o sa gagamalang, mmu, dikota tse di fisitsweng le matlapa a magolo mo dikhuting tse di tlhomameng go dira kelelo ya matlakala e e tsamayang ka bonako mo metsotsong e le 5 go ya go e le 15.

Kelelo ya matlakala morago ga molelo wa naga e farologana jang le morwalela o o tlwaelegileng wa tshoganyetso?¶

Morwalela o o tlwaelegileng wa tshoganyetso ke bontsi jwa metsi a a metsi a a rwalang selekanyo se sennye sa seretse, fa kelelo ya matlakala a morago ga molelo wa naga e le seretse se se kitlaneng, se se tshwaraganeng se se bopilweng ka go fitlha go diperesente di le 60 go ya go 80 tsa sedimente se se tiileng, molora, ditlhare tse di kumotsweng, le matlapa a ditone tse dintsi a a nang le go tlhomama le bokete jwa twice twice as (trough concrete). Ka gonne matlapa a magolo a kgoromelediwa kwa pele ga lekhubu, kelelo ya matlakala e dirisa maatla a thulano a a menaganeng ga lesome go ya go masome a matlhano a metsi a morwalela, e thuba ka tlhamalalo mo maboteng a bonno, e thuba maborogo a konkoreite, le go thiba mesele ya setsuatsue gore kelelo e tlolele mo tikologong.

Ke ka ntlha yang fa ntlo ya me e le mo kotsing ya go elela ga matlakala morago ga molelo le fa ke nna diboloko di le mmalwa go tswa kwa moseleng wa molatswana?¶

Mafelo a a kwa tlase ga dithaba kwa tlase ga dithaba ka tlwaelo a agilwe mo difeneng tsa alluvial, tse e leng dikhounu tse di sephara tsa sediment tse di tsenngwang ke diphallo tsa matlakala a bogologolo. Fa kelelo ya matlakala a a tswang morago ga molelo wa naga e tswa mo molomong o o tlhomameng wa mogogoro o o tshotseng matlapa a magolo le dikutu tsa ditlhare tse di tlhakaneng tlhogo, ka bonako fela e thiba borogo jwa ntlha jwa tsela, mosele, kana mosele wa morwalela wa konkoreite o o o thulang. Mo metsotswaneng e se kae fela, makhubu a a latelang a seretse le matlapa a magolo a elela mo moseleng o o thibegileng (avulsion) mme a fetola mebila ya bonno, ditsela tse dikgolo le dijarata tse di bokgakala jwa dimitara di le makgolokgolo go tswa kwa molapong go nna tsela e ntšhwa e e dirang ya matlapa a magolo.

Ke tshwanetse go dira eng fa go relela ga seretse morago ga molelo wa naga go ka itaya ntlo ya me mo gare ga bosigo pele ga ke kgona go tswa?¶

O se ka wa tswela kwa ntle ka dinao o tsena mo mmileng o o lefifi, mme le ka motlha o se ka wa nna mo kamoreng e e kwa tlase, mo phaposing ya borobalo ya boalo jwa ntlha, kgotsa mo phaposing epe fela e e mo letlhakoreng le le tlhatlogang la ntlo. Ka bonako fela tsosa mongwe le mongwe mme o tlhatlogele kwa maemong a a kwa godimo a kago, jaaka boalo jwa bobedi, mo godimo ga ntlo, kgotsa mo godimo ga marulelo, mme o ipeye mo letlhakoreng le le fologang (le le yang kwa phefong) la kago kgakala le matlapa a a thulanang. Tlisa selepe, pry bar, kgotsa sediriswa se se bokete mo phaposing e e kwa godimo gore o kgone go thuba go tswa mo marulelong fa seretse se tlala ntlo, mme o nne mo lefelong le le kwa godimo ka gonne diphallo tsa matlakala a morago ga molelo di goroga ka makhubu a le mantsi a a kgaogantsweng ka metsotso e le 5 go ya go e le 45.

Metswedi e tlhotlhomisitswe¶

• Patlisiso ya Thutafatshe ya United States (USGS, Lenaneo la Dikotsi tsa go Relela ga Lefatshe): Tlhatlhobo ya Tshoganyetso ya Dikotsi tsa go Elela ga Matlakala Morago ga Molelo, Ditekanyetso tsa Bokete jwa Pula (I15), le Bomekheniki jwa go Thubega ga Difene tsa Alluvial
• Tirelo ya Bosetšhaba ya Maemo a Bosa (NWS) le NOAA (United States): Dikaelo tsa Tlhagiso ya Morwalela wa Lebadi la go Fisa le Kelelo ya Matlakala le go Ipaakanyetsa go Leba/Tlhagiso
• Patlisiso ya Thutafatshe ya California (CGS) le CAL FIRE (United States): Dipegelo tsa Setlhopha sa Tsibogelo ya Maemo a Tshoganyetso a Kgaolo ya Metsi a Morago ga Molelo wa Naga (WERT) le Dikaedi tsa go Falola go Relela ga Seretse ga Beng ba Matlo
• Setheo sa Bosetšhaba sa Taolo ya Maemo a Tshoganyetso (FEMA / Ready.gov, United States): Go Relela ga Lefatshe, Go Elela ga Matlakala, le Dikotsi tsa Morwalela wa Morago ga Molelo
• Ditsompelo tsa Tlhago Canada le Geoscience Australia: Go sa Tsepameng ga Motheo wa Morago ga Molelo wa Sekgwa / Morago ga Molelo wa Naga le Kaelo ya go Elela ga Mmu o o Tshabang Metsi

Dikaedi tse di tsamaelanang¶

• Go relela ga lefatshe le go relela ga seretse: matshwao a tlhagiso le go falola
• Merwalela ya tshoganyetso: dikgato tsa ka bonako le go falola
• Melelo ya naga: go fuduga, lefelo le le ka sirelediwang, le go falola
• Kgobalo ya go thubaganngwa le bolwetse jwa phaposi
• Thuso ya potlako ya go tsenwa ke mogote thata le go tshwarwa ke serame