Go Thunya ga Mouwane wa Mogote wa Metsi, go Thunya ga Legogo la Geyser Basin, le go Thunya ga Aese¶

Masimo a mogote wa lefatshe le mafelo a lekgwamolelo a a nang le aese (a a jaaka Phaka ya Bosetšhaba ya Yellowstone kwa United States, Lefelo la Lekgwamolelo la Taupo le Rotorua kwa New Zealand, dikgaolo tsa go phatloga ga lekgwamolelo kwa Iceland, Kamchatka, le Andes) di tlhagisa maemo a tshoganyetso a mararo a a tshoganyetso, a a golaganeng a a tshosang a go thunya ga metsi: go simolola diboloko tsa seretse le matlapa tse di belang dimitara di le makgolokgolo kwantle ga motsamao wa magma pele, go thubega ga legogo la sinter le travertine le le bokoa go nna matangwana a a goteditsweng thata a esiti kgotsa a alkaline a a kwa tlase ga aese (didikirii tsa Fahrenheit di le 200), le **merwalela ya go thunya ga aese kgotsa agalase a a kwa tlase ga aese. go thunya go nyerolosa matangwana a magolo a metsi kafa tlase ga sekhurumetso sa aese go fitlha letamo la aese le thubega. Mo godimo ga moo, dikhuti tse di kwa tlase tsa mogote le dikhuti tsa fumarole tse di khurumeditsweng ke kapoko di tshwara matangwana a a sa bonaleng, a a senang monko-fa a dirisiwa selekanyo se se kwa godimo a haeterojene salefaete (\(\text{H}_2\text{S}\)) le khabonetaeokosaete (\(\text{CO}_use.2\)) tse di bakang go hema Fa go ka direga maemo a tshoganyetso mo lefelong le le nang le mogote wa lefatshe kgotsa aese, leletsa nomoro ya tshoganyetso ya lefelo la lona ka bonako (911 kwa United States le Canada, 112 go kgabaganya Kopano ya Yuropa le Iceland, 111 kwa New Zealand, 999 kwa United Kingdom) kgotsa leba lenaane la rona la . dinomoro tsa tshoganyetso. Go bona dikotsi tse di amanang le thutafatshe, buisa dikaelo tsa rona mo go merwalela ya go thunya ga letsha la aese le go phudusiwa ga batho ka ntlha ya go palelwa ga letamo, makgwamolelo, go thunya ga limnic le maru a gase ya khabonetaeokosaete ya lekgwamolelo, le go fisiwa thata le go tlhatswiwa ka dikhemikale.

Dira se jaanong¶

1. Tabogela kwa godimo ga phefo le kwa thoko go tswa mo kisara nngwe le nngwe kgotsa letangwana la mogote le le fetogang seretse ka tshoganyetso, le le tlhatlogang ka maatla, kgotsa le simololang go ntsha dikarolwana tsa matlapa a mantsho. Go farologana le go thunya ga kisara go go tlwaelegileng go go nang le morethetho go go gasetsa metsi a a phepa le mouwane o mosweu, thunya ya hydrothermal degreeterround go500. Celsius [didikirii tsa Fahrenheit di le 347 go ya go di le 482]) e phatsima ka ponyo ya leitlho go nna mouwane, e thubaganya kepisi ya letlapa e e tswalegileng. Tabogela kgakala le beisineng go bapa le tsela ya diboto fa o ntse o gadima kwa godimo go tila matlapa a a wang a ballistic, mme o beye mokotla o o thata, kgetsi ya khamera, kgotsa baki e e menaganeng mo tlhogong le mo molaleng wa gago go itshireletsa mo mafikeng a a wang le pula ya seretse e e belang.
2. O se ka wa tswa mo ditseleng tse di agilweng tsa diboto tsa logong kgotsa mo ditseleng tse di tlhomilweng tsa letlapa mo sedibeng sa mogote wa lefatshe, mme o se ka wa thuma morago ga ntša kgotsa selo se se latlhetsweng fa fatshe. Se se lebegang jaaka mmu o o tiileng o mosweu kgotsa o o bosetlha fa thoko ga motswedi o o mogote gantsi ke 5-go-20-millimeter-thittle-shellice8-of-0.2-of-0. kgotsa legogo la travertine le le lepeletseng mo godimo ga logaga lwa metsi a a belang kgotsa seretse sa esiti ya sebabole (\(p\sekwalwa{H } 1.5\sekwalwa{ go ya go }2.5\)). Boloka dintša mo thapong e khutshwane e e tlhomameng kgakala le mafelo a a mogote; mo e ka nnang go tsena gongwe le gongwe go go bolayang ka boomo mo motsweding o o belang go diragala fa mong wa sone a tlolela mo teng go namola phologotswana ya mo gae e e sa gololwang.
3. Fa fa fatshe go phanyega ka fa tlase ga dinao tsa gago kgotsa o phunya legogo le lesesane la mogote, wela fa fatshe mo mpeng ya gago ka bonako mme o pitikologe kgotsa o gagabele ka mpa go ya kwa morago go tsamaelana le metlhala ya gago e e tlhomameng. Go ema o tlhamaletse go tsepamisa bokete jwa mmele wa gago otlhe mo lefelong le le nnye la serethe se le sengwe sa setlhako. Go wela fa fatshe go anamisa bokete jwa gago mo mmeleng wa gago le mo ditokololong tsa gago fa o ntse o goga maoto a gago mo metsing a a tukang a legogo le le kwa tlase.
4. Fa mongwe a wela mo motsweding o o belang wa metsi a a mogote kgotsa a thuba legogo la mogote, mo goge ka bonako, tsidifatsa diphiso ka metsi a a tsididi a a phepa, mme O SE KE wa tlhotlhora diaparo tsa maitirelo tse di kgomaretseng. Tsidifatsa mafelo a a fileng ka bonako ka metsi a a tsidifetseng, a a phepa a a elelang (never corsiol cheol is geothermal for) Metsotso e le 15 go ya go e le 20 fa o ntse o thibela systemic hypothermia, sega go dikologa diaparo tse di nyerolotsweng tse di kgomaretseng mo letlalong, phuthela mmele le maoto ka tsela e e sa gagamalang mo dipampiring tse di phepa tse di omileng kgotsa mo filiming ya polasetiki e e kgomarelang, mme o fuduge ka helikopotara kgotsa ambulense go ya kwa lefelong la kgaolo la go fisiwa.
5. Tshwara mowa mme o tlhatlogele mo phefong ka bonako fa o nkga mae a a bodileng a a nyelelang ka tshoganyetso, o utlwa o tsewa ke sedidi ka tshoganyetso, kgotsa o bona dinonyane kgotsa ditshenekegi tse di suleng mo lehuting la mogote wa lefatshe. Bobedi haeterojene salefaete (\(\text{H}_2\text le**carbon di**\)) (\(\text{CO}_2\)) di bokete go feta mowa le letamo mo teng ga dikhuti tsa fumarole, dikhuti tsa melatswana, magaga a kapoko, le dikhuti tsa mogote ka nako ya maemo a bosa a a ritibetseng. Ka godimo ga dikarolo di le 100 mo milioneng, \(\text{H}_2\text{S}\) e dira gore tshika ya go dupelela monko e se ka ya tlhola e utlwa monko wa lee le le bodileng fela pele ga 500 go ya go 1,000 ppm e baka go ema ga go hema ka bonako.
6. Tlogela dipoa tsa go tlhatswa ga aese (sandur), maborogo a a kwa tlase a noka, le magaga a aese ka bonako fa o utlwa monko wa sebabole go bapa le noka ya aese, o utlwa go roroma ga lefatshe ka makgetlo a a kwa tlase go go tswelelang, kgotsa o bona metsi a a leswe a a hupeditsweng ke aese a tlhatloga go tswa mo nkong ya aese. Go thunya ga aese ka fa tlase ga aese go ka oketsega morwalela wa aese E menagane ga 100 go ya go 1 000 mo diureng di se kae, e gogola maborogo a ditsela tse dikgolo le go fitlha dipoa tse di sephaphathi tsa lebopo tse di bophara jwa dikilometara di le dintsi ka fa tlase ga metsi a a duma, dithaba tsa aese tse di lekanang le ntlo le matlakala a lekgwamolelo. Kgweetsa kgotsa o taboge o tlhamaletse mo moseleng wa noka go ya kwa dithoteng tse di kwa godimo tsa matlapa.

Setlhare sa tshwetso: beisine ya mogote wa lefatshe, go thubega ga legogo, le go falola ga jokulhlaup¶

flowchart TD
    Start["Go Lemogilwe Maemo a Tshoganyetso a Mogote wa Lefatshe kgotsa a Lekgwamolelo la Aese"] --> HazardType{"Ke kotsi efe e e rileng e e diragalang gone jaanong?"}

    HazardType -->|"1. GO THUNYA GA MOUFI WA METSI: Plume e Ntsho ya Seretse, Ballistics ya Lefika, Boom e e Kwa Godimo"| SteamBlast["PHREATIC EXPLOSION EVACUATION: 1. Tabogela kwa godimo ga phefo le go tswa mo lefelong le le thunyang go bapa le ditsela tse di tlhomilweng tsa diboto 2. Leba kwa godimo go latedisa le go tila diboloko tsa matlapa tse di wang ka angle e e kwa godimo 3. Sireletsa tlhogo le molala ka mokotla kgotsa jase e e bokete kgatlhanong le pula ya seretse se se belang kgakala le 4155. molelwane o o matlhagatlhaga wa mogogoro"]

    HazardType -->|"2. GO THUBA GA THERMA CRUST: Leoto le Thunya ka Sinter mo Letangwaneng le le Fisang"| CrustBreak{"A motswasetlhabelo o sa ntse a le mo letangwaneng kgotsa mo legogong?"}

    CrustBreak -->|"Go iphalotsa: Go phanyega ga legogo ka fa tlase ga ditlhako tsa gago"| BellyCrawl["GO NTSHA KA BONAKO: 1. O SE KE wa tsaya kgato e nngwe e e tlhamaletseng go ya kwa pele 2. Rogela o le sephaphathi mo mpeng kgotsa mo diatleng le mo mangoleng go anamisa bokete 3. Pitikologa kgotsa gagaba ka mpa go boela kwa morago mo tseleng e e tiileng ya diboto kgotsa mo tseleng ya letlapa"]

    CrustBreak -->|"Phalotso ya babogedi: Motswasetlhabelo o nwetse kgotsa o fisitswe"| BurnCare["THERMAL SCALD & ACID TRIAGE: 1. Fitlhelela motswasetlhabelo go tswa mo tseleng ya diboto o dirisa kota, kala, kgotsa thapo (o se ke wa gata mo legogong le lesesane) 2. Nosetsa mafelo a a fisang ka metsi a a tsididi a a phepa a a nowang kgotsa a molatswana (o se ke wa goga metsi a a mogote) 3. O SE KE wa goga sengwe go tswa mo letlalong le le nyerologileng; phuthela ka pampiri e e phepa e e omileng 4. Leletsa 911 / 112 / 111 go fudusiwa ka bonako kwa lefelong la go fisiwa la ambulense ya mowa"]

    HazardType -->|"3. KGETSI E E BOTLHOLE YA GASE YA GEOTHERMAL: Go tsewa ke sedidi, Diphologolo Tse di Suleng, kgotsa go Phutlhama ka Tshoganyetso mo Lehuting"| GasEscape["H2S & CO2 GAS POCKET ESCAPE: 1. Tshwara mowa ka bonako mme o tlhatloge 3 go ya go 5 m (10 go ya go 16 ft) go ya kwa godimo mo phefong 2. O SE KA WA inama kgotsa wa tsena mo logageng lo lo lolea kgotsa lwa kapoko go ntsha motswasetlhabelo yo o idibetseng kwantle ga mowa wa SCBA kgotsa CPRa 3. motswasetlhabelo o gogilwe mo ntlheng ka thapo"]

    HazardType -->|"4. GO THUNYA GA GALESE (JOKULHLAUP): Monkgo wa Sebabole kwa Nokeng ya Glacier, Thoromo, Metsi a a Leswe a a Tlhatlogang"| Jokulhlaup["JOKULHLAUP FLOODPLAIN EVACUATION: 1. Tswa mo magageng otlhe a aese a aese, dipoa tsa outwash (sandur), le maborogo a noka ka bonako 2. Kgweetsa kgotsa palama mo mmung o o tiileng wa motheo o o kwa godimo o o tlhamaletseng le mokgatšha 3. O se ka wa ema mo dibara tse di kwa tlase tsa letlapa kgotsa dithaba tsa tsela kgakala le dithaba tsa ditsela (dithaba tsa ditsela)"]

Fisika le thutafatshe ya go thunya ga mogote wa metsi¶

Baeng ba le bantsi ba ba yang kwa diphakeng tsa mogote wa lefatshe ba tsaya gore go thunya ga lekgwamolelo go direga fela fa magma e e nyerolotsweng e tlhatlogela kwa godimo. Tota e bile, go thunya ga mogote wa metsi (phreatic) go diragala kgapetsakgapetsa thata go feta go thunya ga lekgwamolelo mme go tlhoka go tsoga ga magma e ntšhwa ya lefela. Dikai tse di tumileng tsa segompieno di akaretsa go thunya ga mogote wa metsi wa Biscuit Basin ka Phukwi 2024 kwa Phakeng ya Bosetšhaba ya Yellowstone, go thunya ga Porkchop Geyser ka 1989, le dikhuti tse dikgolo tsa pele ga hisitori tse di jaaka Mary Bay le Letsha la Turbid.

1. Mokgwa wa seapei sa kgatelelo se se ka fa tlase ga lefatshe (Katoloso ya Flash-to-Steam)¶

Ka fa tlase ga beisine ya geyser, metsi a ka fa tlase ga lefatshe a dikologa mo lefikeng le le thubegileng la rhyolite kgotsa basalt le le gotediwang ke motswedi o o tseneletseng wa mogote wa magmatic. Ka ntlha ya fa metsi a a ka fa tlase ga lefatshe a tshwarwa ka fa tlase ga kgatelelo e e bokete ya hydrostatic (bokete jwa kholomo ya metsi e e fa godimo ga yona) le kgatelelo ya lithostatic (ka ntlha ya fa pula ya diminerale tsa silica e tswala maphanyego a letlapa jaaka samente), metsi a a ka fa tlase ga lefatshe a nna seedi mo dithemphoritšhareng tse di goteditsweng thata tsa 175 degree to 430 C. didikirii tsa Fahrenheit), e e kwa godimo thata ga ntlha ya yone ya go bela ya boalogodimo. - Se se bakang go fokotsega ga kgatelelo ya lefatshe: Fa thoromo e nnye ya lefatshe ya lefelo leo, go wela tlase ka tshoganyetso ga selekanyo sa letsha le le kwa godimo, go thibana ga ka fa gare ga dipompo tsa geyser, kgotsa go thubega ga metsi go thuba sekhurumetso seo sa letlapa se se tswaletsweng ka silica, kgatelelo mo letamong le le goteditsweng thata le le ka fa tlase ga lefatshe e a wela tlase ka ponyo ya leitlho. - Katoloso ya bolumu ya 1,600-go-1: Metsi a a mokedikedi a a goteditsweng thata a phatsima go nna mouwane ka dimilisekondi. Ka gonne mouwane o o mo kgatelelong ya lefaufau o tsaya mo e ka nnang 1 600 makgetlo a bolumu ya metsi a a seedi, mouwane o o phatsima o atologa ka tirisodikgoka ya dithunyi tse di kwa godimo, o thubaganya kepisi ya letlapa la sinter le le mo godimo ga one mme o latlhela metsi a a belang, seretse se se nang le asiti, le bokete jwa dikilogerama di le 500 go ya kwa 1,100. dimitara (330 go ya go 2 000 feet) mo moweng ka lobelo lwa dimitara di le 50 go ya go di le 150 ka motsotswana (dimaele di le 110 go ya go di le 335 ka ura).

2. Tsela ya go falola go thunya ga mogote wa metsi o o dirang o le gaufi¶

1. Lemoga ditshupo tsa metsotswana e le 10 go ya go e le 60: Fela pele ga go thunya ga mogote wa metsi, motswedi o o tlwaelegileng o o phepa o o botala jwa loapi kgotsa o motala o ka nna wa roroma ka tshoganyetso ka seretse se sentsho kgotsa se se bosetlha, dome e kgolo ya metsi e e bogodimo jwa dimitara di le 2 go ya go di le 5 (maoto a le 6.5 go ya go a le 16.5) e ka nna ya ruruga kwa godimo ga ka fa tlase ga dinao.
2. O taboge o tsamaye ka tsela ya diboto; O SE KE wa tlola mo tseleng ya diboto go tsena mo legogong le le dikologileng la mogote: Poifo e dira gore batho ba ba tabogang go tswa mo go thunyeng ba tlole mo matlhakoreng a tsela ya diboto ya logong, ba phunya ka tlhamalalo mo legogong le lesesane la sinter go tsena mo matangwaneng a a bapileng a 93-degree-Celsius (200-degree-Fahrenheit). Dula mo mapolankeng a logong kgotsa tsela e e tlhomilweng ya letlapa.
3. Lebelela loapi mme o tile matlapa a ballistic: Matlapa a magolo a a ntshiwang ka angle ya 45-to-80-degree a tsaya metsotswana e le 4 go ya go e le 12 go fitlha kwa setlhoeng sa arc ya one mme a wele gape mo lefatsheng. Go farologana le lekhubu la go thunya, matlapa a a wang a ka latedisiwa ka matlho; nna o tsholetse matlho fa o boela morago gore o kgone go tswa ka fa molemeng kgotsa ka fa mojeng mo tseleng ya letlapa le legolo, mme o tshware mokotla mo godimo ga tlhogo ya gago go monya letlapa le lennye le go gasagasa ga seretse se se belang.

Papiso ya dikotsi tsa mogote wa lefatshe le tsa lekgwamolelo la aese¶

Go falola diphitlhelelo tsa legogo la mogote le go alafa diphiso tse di gotetseng thata tsa mogote wa lefatshe¶

Kwa Yellowstone, Rotorua, le Iceland, baeng ba le bantsi ba bolawa kgotsa ba golafadiwa ruri ka go gata kgotsa go wela mo metsweding e e belang go feta dikotsi tse dingwe tsotlhe tsa lekgwamolelo fa di kopantswe.

1. Goreng mmu wa mogote wa lefatshe e le serai se se fitlhegileng¶

Fa metsi a a goteditsweng thata a tlhatloga go tswa mo dithubegong tse di kwa teng, a phatlalatsa silika (\(\text{SiO}_2\)) kgotsa khalesiamo khaboneite (\(\text{CaCO}_3\)) go tswa mo lefikeng la lekgwamolelo. Fa metsi ao a fitlha kwa letangwaneng le le tsidifetseng la boalogodimo, diminerale di elela go tswa go dikologa molelwane wa motswedi, di aga ditlhomeso tse di tshesane tsa siliceous sinter (geyserite) kgotsa travertine tse di golelang kwa ntle mo godimo ga boalogodimo jwa metsi a a belang jaaka aese e tshesane ya shelofo mo letangwaneng. Ka nako e le nngwe, mouwane o o tlhatlogang wa esiti (\(\sekwalwa{H}_2\sekwalwa{S}\) o o oksaete go nna \(\sekwalwa{H}_2\sekwalwa{SO}_4\)) o ntsha letlapa le le tiileng le le dikologileng go nna letsopa le le boleta, le le relelang la kaolinite. Lefelo la mmu le le lebegang jaaka letlapa le lesweu le le omileng e ka nna kgapetla ya diminerale e e bokima jwa sentimetara e le 1 (bokima jwa disentimetara di le 0,4) mo godimo ga pitsa ya didikirii tsa Celsius di le 95 (didikirii tsa Fahrenheit di le 203).

2. Tlhokomelo ya kgato ka kgato ya go fisiwa ga motswasetlhabelo wa dikgakologo tse di belang¶

Fa ngwana kgotsa mogolo a wela mo legogong la mogote kgotsa mo motsweding o o mogote: 1. Tswa mo dinaong tse di tiileng fela: O se ka wa fologa tsela ya diboto go ya kwa ntlheng ya legogo le le bokoa go tshwara motswasetlhabelo, kgotsa shelofo e tla phutlhama ka fa tlase ga lona ka bobedi. Robala o sephaphathi mo godimo ga lefelo la go tsamaya la logong, atolosa kota ya go tsamaya mo dithabeng, tripod, baki, kgotsa lebanta, mme o gogele motswasetlhabelo kwa godimo mo mapolankeng a logong. 2. Tsidifatsa molelo ka bonako ka metsi a a phepa, a a senang mogote (Emisa thulaganyo ya go tuka): - Metsi a a belang a mogote wa lefatshe a a tshwaregileng mo dikausu tsa boboa, mo dibootsong tsa go tsamaya mo dithabeng le mo dijini a tswelela go apaya dithishu tse di tseneletseng tsa letlalo go fitlha go metsotso e le 3 morago ga gore motswasetlhabelo a ntshiwe mo letangwaneng. - Ka bonako fela tshela metsi a a tsididi a a phepa go tswa mo mabotlolong a metsi, diphuthelwana tsa go tsenya metsi mo mmeleng, kgotsa molatswana wa metsi a a phepa a a senang mogote mo mafelong a a fisitsweng. Le ka motlha o se ke wa dirisa metsi a a inetsweng go tswa mo letangwaneng le le gaufi la mogote wa lefatshe kgotsa molatswana o o bothitho, o o ka tswang o le mogote, o le asiti, kgotsa o kgotlelegile. - Kgaola dithapo tsa dibutse le diaparo tsa kwa ntle tse di sa nyerologang ka dikere tsa trauma kgotsa thipa ya kgetsana, mme O SE KE wa gagola kgotsa wa tlhotlhora diaparo tsa maitirelo kgotsa dikausu tse di nyerologileng le go kopana le letlalo le le nang le mafofa, ka gonne go di goga go apola letlalo lotlhe le letlalo. 3. Tsidifatso ya go fisiwa e e lekalekanang kgatlhanong le go fokotsega ga mogote: - Fa go fisiwa go akaretsa diperesente tse di kwa tlase ga 15 tsa Total Body Surface Area (TBSA) (jaaka leoto le le lengwe kgotsa leoto le le kwa tlase le le neng la phunya legogo), tsidifatsa letsogo ka metsi a a tsidifetseng a a phepa metsotso e le 15 go ya go e le 20 go emisa go tswelela ga thurugo le go fokotsa asiti epe e e nang le seretse. - Fa motswasetlhabelo a ne a utlwa botlhoko jwa go inelwa mmele otlhe ka bontsi (>diperesente di le 20 go ya go di le 30 tsa TBSA), sekgoreletsi sa letlalo la bone se a senyega mme ba tla latlhegelwa ke mogote wa mmele wa konokono ka bonako mme ba tsene mo letshogong la go fisiwa ga hypovolemic. Tlhatswa seretse se se belang mme o tsidifatse letlalo ka bokhutshwane ka metsotso e le 1 go ya go e le 2, morago ga moo o phuthele motswasetlhabelo ka dishiti tse di phepa, tse di omileng tse di senang megare, kobo e e phepa ya sebaka sa Mylar mo godimo ga llaga e e omileng ya letsela, kgotsa polasetiki e e phepa ya kitšhine e e kgomarelang e e beilweng jaaka go phuthelwa ka boleele (neverly ditokololo tse di fileng di ruruga thata mo metsotsong e se kae fela). 4. Boloka molwetse a tsogile, a thutafetse, e bile a le sephaphathi, mme o bitse medevac ya helikopotara ka bonako: O se ka wa naya diedi ka molomo fa molwetse a na le diphiso tsa TBSA tsa diperesente di le >20, a kgwa, kgotsa a tla tlhoka go tsenngwa ga endotracheal intubation ka tshoganyetso fa a goroga kwa bookelong. Go bona taolo e e feletseng ya go fisiwa, bona go fisiwa thata le go tlhatswiwa ka dikhemikale.

Dirai tsa gase tsa haeterojene salefaete (\(\sekwalwa{H}_2\sekwalwa{S}\)) le khabonetaeokosaete (\(\sekwalwa{CO}_2\)) tsa go falola¶

Diphatlha tsa mogote wa lefatshe di tswelela go golola mouwane o o kopantsweng le khabonetaeokosaete (\(\sekwalwa{CO}_2\)), haeterojene salefaete (\(\sekwalwa{H}_2\sekwalwa{S}\)), le sebaboletaeokosaete (\(\sekwalwa{SO}_2\)). - Ke ka ntlha yang fa mabala a a kwa tlase a nna diphaposi tsa gase e e bolayang: Ka themperetšha le kgatelelo e e tlwaelegileng, \(\text{CO}_2\) e na le kgogedi e e rileng ya 1.52 mme \(\text{H}_2\text{S}\) e na le kgogedi e e rileng ya 1.19 fa e bapisiwa le mowa o o tlwaelegileng (1.00). Mo thapameng e e nang le phefo, tlhakatlhakano e tlhakanya le go tlhatswa digase tseno go se kotsi. Mo mosong o o ritibetseng, o o tsididi, ka nako ya go fetoga ga themperetšha ya lefaufau, kgotsa mo teng ga lefelo le le kwa tlase le le kgweediwang ke kapoko, logaga, kgotsa mogogoro wa molatswana, digase tse di bokete di a nwela mme di bopa letsha le le sa bonaleng, le le emeng fela la gase e e bolayang e e boteng jwa dimitara di le 0.5 go ya go di le 2 (1.6 go ya go di le 6.5 feet a g deep). - Serai sa go swa ditokololo sa go nkga sa Haeterojene Sulfade: Ka dilekanyo tse dinnye (\(0.01\sekwalwa{ go ya go }5\sekwalwa{ ppm}\)), \(\sekwalwa{H}_2\sekwalwa{S}\) se nkga thata jaaka mae a a bodileng. Le fa go ntse jalo, fa e le mo dilekanong tsa 100 go ya go 150 ppm, \(\text{H}_2\text{S}\) e dira gore tshika ya motho e e dupelang monko e swa ditokololo ka dikhemikale mo metsotsong e le 2 go ya go e le 15. Motsamai wa dithaba yo o tsenang mo kgetsaneng ya gase e e tseneletseng ka tshoganyetso fela o akanya gore mowa o phepafetse ka gonne monko wa lee le le bodileng o a nyelela; dikgato tse pedi moragonyana, ka 500 go ya go 1,000 ppm, mowa o le mongwe wa \(\text{H}_2\text{S}\) o golagana le mitochondrial cytochrome c oxidase mo kutu ya boboko, o baka go idibala ka bonako ("go tshwarwa ga matlhabelo") le go hema. - Molao wa pholoso: Fa o bona motsamai wa dithaba, modiri, kgotsa seamusi se segolo se robetse se idibetse mo lehuting le le nweletseng la mogote wa lefatshe, mo mokoting wa kapoko, kgotsa mo lehuting la tlhapelo la motswedi o o mogote wa tlholego, O SE KE wa tsamaela kwa tlase mo lefelong le le kwa tlase go tlhola go itaya ga pelo ya bone. Tshwara mowa wa gago, nna mo phefong e e kwa godimo fela mme o ba tlhotlheletse ka nako e telele. pole, kgotsa thapo e e bofilweng ka lasso fa o ka kgona go nna gotlhelele mo molapong wa mowa o o foreshe o o tlhatlogang; go seng jalo leletsa ditirelo tsa tshoganyetso go bona pholoso ya Sediriswa sa go Hema se se Ikemetseng (SCBA). Buisa cyanide, haeterojene salefaete, le kaedi ya thuso ya potlako ya go hema gase ya madirelo.

Go falola morwalela wa go thunya ga aese (jokulhlaup)¶

E simolotse mo lereong la Se-Iceland le le kayang "go tlola ga aese," jokulhlaup ke morwalela wa masetlapelo o o gololwang go tswa kwa tlase ga aese kgotsa kepisi ya aese. Fa di-jokulhlaup dingwe di ntsha metsi mo makadibeng a a mo matlhakoreng a aese mo malatsing a le mantsi, ditiragalo tse di kotsi thata di diragala mo dikhurumelong tsa aese tse di dirang ka lekgwamolelo (tse di jaaka Vatnajokull le Myrdalsjokull / Katla kwa Iceland, Thaba ya Rainier le Redoubt / Spurrca kgotsa glaci kwa United States) di- caldera tsa mogote wa lefatshe tse di kwa tlase ga aese kgotsa go thunya ga lekgwamolelo la ka fa tlase ga aese go nyerolosa dimilionemilione tsa dikhubikimetara tsa metsi ka fa tlase ga makgolokgolo a dimitara tsa aese.

1. Kafa jokulhlaup e agang le go thubega ka gone¶

Fa mogote wa lefatshe o ntse o nyerolosa karolo e e kwa tlase ya sekhurumetso sa aese mo dikgweding kgotsa diura di le dintsi, letsha le le kafa tlase ga aese le kokoana mo teng ga lefika le le kwa tlase kgotsa pitsa ya aese. Fa boteng le kgatelelo ya hydrostatic ya metsi ao a a tshwaregileng e fitlha mo e ka nnang diperesente di le 90 tsa bokima jwa letamo la aese le le mo godimo ga lone (ka gonne aese e na le kitlano ya digerama di le \(0.917 ka sentimitara ya kubiki\) fa e bapisiwa le digerama tsa metsi a a elelang tsa $1.00 ka sentimitara ya khubiki e e kwa godimo, dithanele tsa subglacial ka go nyerologa ga kgotlhano. Molapo wa metsi a a gatselang, molora wa lekgwamolelo, matlapa a magolo le diboloko tsa aese tsa ditone di le 1 000 di thunya go tswa mo nkong ya aese go kgabaganya lebala le le sephaphathi la outwash (sandur). Ka nako ya go thunya ga aese e e kwa tlase ga Gjallp ka 1996 kwa Iceland, jokulhlaup ya Skeidararhlaup e ne ya fitlha kwa setlhoeng sa go elela ga dikhubikimitara di le 50 000 ka motsotswana (dikhubikifute di le dimilione di le 1,76 ka motsotswana), mme ka bokhutshwane ya nna noka ya bobedi e kgolo go gaisa tsotlhe mo Lefatsheng e e tsamayang ka tsela e e kwa godimo e e tshwanang le ditsela tse di kwa godimo tsa steel.

2. Melao ya go falola ka bonako mo mekgatšheng e e tlhatswiwang ke aese le mo magageng a aese¶

1. Ela tlhoko letshwao la #1 la tlhagiso ya tshimo ya go sa le gale, monko wa tshoganyetso wa mae a a bodileng (\(\text{H}_2\text{S}\)) go bapa le noka ya aese: Makadiba a mogote wa lefatshe a a ka fa tlase ga aese a tletse ka haeterojene sulfaete e e tswakilweng. Diura di le mmalwa pele ga lekhubu le legolo la morwalela le thunya go tswa kwa bokhutlong jwa aese, metsi a a gateletsweng a a ka fa tlase ga aese a simolola go dutlela mo moseleng wa noka, a golola monko o o bogale wa sebabole kgotsa wa mae a a bodileng go bapa le mabopo a noka le maborogo. Fa o utlwa monko wa sebabole gaufi le aese kgotsa noka ya aese, tswa mo bodilong jwa mokgatšha ka bonako.
2. O se ka wa tsena mo logageng lwa aese lo lo kwa tlase ga aese ka nako ya pula e e bothitho, go thapologa ga dikgakologo, kgotsa tiro e e oketsegileng ya thoromo ya lefatshe: Bajanala ba ba etelang magaga a aese a a botala jwa loapi a tlholego kwa tlase ga dikgalase ba ka tshwarwa mo metsotsong fa mesele ya metsi a a ka fa tlase ga aese e ka boela kwa godimo kgotsa ya phutlhamisa marulelo a aese.
3. O se ka wa ema mo borogong jo bo fetang lebala le le tlhatswiwang ke aese go lebelela morwalela: Jokulhlaup ga e itshware jaaka metsi a a phepa; ke seretse se se tseneletseng thata se se rwalang dithaba tsa aese tse di bophara jwa dimitara di le 10 go ya go di le 30 (bophara jwa dikgato di le 33 go ya go di le 100) tse di tsamayang ka lobelo lwa dikilometara di le 15 go ya go di le 30 ka ura (dimaele di le 9 go ya go di le 19 ka ura). Dithaba tseno tsa aese di thulana le dipilara tsa maborogo mme di kgobokana mo ditlhomesong tsa maborogo go fitlha borogo jotlhe jwa tsela e kgolo bo gagoga. Kgweetsa gotlhelele go tswa mo lebaleng le le sephaphathi la outwash (sandur) mo dithabeng tse di tiileng tsa matlapa pele o ema.

Dinomoro tsa maemo a tshoganyetso tsa kgaolo le diporothokholo tsa boemedi¶

• United States: Leletsa 911 ka bonako (kgotsa folosa Motlhokomedi wa Tiragatso ya Molao wa Tirelo ya Diphaka tsa Bosetšhaba fa e le gore kgaso ya disele e thibetswe ke mabota a canyon; dira gore morongwa wa sathalaete ya SOS e dire fa e le gore o mo nageng e e kwa morago). Ela tlhoko Lefelo la Tebelelo la Lekgwamolelo la Yellowstone la USGS (YVO), Lefelo la Tebelelo la Lekgwamolelo la Cascade (CVO), le Lefelo la Tebelelo la Lekgwamolelo la Alaska (AVO) (volcanoes.usgs.gov) ya ditsiboso tsa mogote wa metsi le tsa lekgwamolelo la aese.
• Iceland: Leletsa 112 go bona phalotso ya tshoganyetso le Mokgatlho wa Patlo le Phalotso wa Iceland (ICE-SAR / Landsbjorg). Tlhokomela Ofisi ya Maemo a Bosa ya Iceland (IMO / Ditlhaketlhake tsa Vedurstofa, vedur.is) le Lefapha la Tshireletso ya Baagi le Tsamaiso ya Maemo a Tshoganyetso (Almannavarnir / safetravel.is), tse di kgarameletsang ditlhagiso tsa go fuduga tse di gasiwang ka disele tsa SMS tse di gapelediwang mo founong nngwe le nngwe e e mo teng ga lefelo le le kotsi la jokulhlaup kgotsa la lekgwamolelo (le le jaaka Myrdalssandur, Skeidararsandur, kgotsa Grindavik).
• New Zealand: Leletsa 111 go bona Sepodisi, Molelo le Maemo a Tshoganyetso NZ, le Ambulense. Tlhokomela JeoNet (geonet.org.nz) le Lefapha la Tshomarelo (DOC) la Maemo a Tlhagiso ya Lekgwamolelo le dikotsi tsa mogote wa metsi go kgabaganya Lefelo la Lekgwamolelo la Taupo, Rotorua, Tongariro, le Ruapehu (mo thulaganyo ya tlhagiso ya lahar/go thunya ga modumo wa ERLAWS e e dirilweng ka boenjenere e tlhotlheletsang dikgoro tsa dikgoreletsi tsa siren tse di itirisang).
• Kopano ya Yuropa, Italy, le Kamchatka / Asia-Pacific: Leletsa 112 go ralala Yuropa. Kwa Italy (masimo a Campi Flegrei / Solfatara phreatic le \(\text{CO}_2\) fumarole), latela dikgaolo tsa Tshireletso ya Baagi le INGV tse di sa akarediweng. Kwa Japane (kwa go thunya ga mouwane wa lekgwamolelo le dikgetsana tsa gase kwa Thabeng ya Ontake, Kusatsu-Shirane, le Hakone Owakudani e leng dikotsi tse dikgolo teng), leletsa 119 mme o latele ditlhagiso tsa lekgwamolelo la **Setheo sa Maemo a Bosa sa Japane (JMA).

Dipotso tse di bodiwang kgapetsakgapetsa¶

A go thunya ga mogote wa metsi kwa Yellowstone kgotsa kwa Rotorua go raya gore go simolola go thunya ga lekgwamolelo le legolo?¶

Nnyaa Go ya ka Patlisiso ya Lefatshe ya United States (USGS) le GNS Science New Zealand, go thunya ga mogote wa metsi ke ditiragalo tsa dipompo tse di seng boteng tse di diragalang mo dimitara di le 10 go ya go di le 200 tse di kwa godimo tsa legogo koo metsi a a seedi a a ka fa tlase ga lefatshe a phatsima go nna mouwane. Ga di akaretse magma e e tlhatlogang mme ga se dilo tse di tlang pele ga go thunya ga lekgwamolelo la magma; tota e bile, go thunya go go nnye ga mogote wa metsi go diragala golo gongwe kwa Yellowstone mo e ka nnang ngwaga le ngwaga, mme dikhuti tse dikgolo di thunya morago ga masome a le mmalwa a dingwaga go ya go makgolokgolo a dingwaga fa silica ya diminerale e thiba mesele ya geyser e e kafa tlase ga lefatshe.

Ke ka ntlha yang fa o sa tshwanela go apola diaparo tsa maitirelo tse di nyerolotsweng tsa go tsamaya mo dithabeng fa mongwe a wela mo motsweding o o mogote o o belang?¶

Fa motsamai wa dithaba yo o apereng diaparo tsa nylon, polyester kgotsa polypropylene a wela mo metsing a a mogote wa lefatshe a a nang le didikirii tsa Celsius di le 93, themperetšha e e belang e dira gore letlalo le le bokima jo bo feletseng le kgaogane ka bonako fa le ntse le nolofatsa matsela a maitirelo go nna dermi e e nang le mafofa. Go gagola marokgo kana dikausu tse di kgomaretseng mo tseleng ya diboto go gagola matlhare a letlalo le le tshelang le le ka fa tlase, go dira gore go tswe madi a mantsi, go dira gore ditshika tse di tala di nne mo moweng, mme go oketsa thata tshwaetsego le go latlhegelwa ke dieledi. Go na le moo, tsidifatsa lefelo le le fileng ka bonako fela mo diaparong ka metsi a a tsididi a a phepa, kgaola fela letsela le le sa gagamalang go dikologa dintlha, mme o letle dingaka tse di arang mo lefelong la go fisiwa go ntsha sedirisiwa se se kgomaretseng ka go idibatsa.

Motswedi o o mogote o o belang le one o ka nna jang le asiti e e maatla kgotsa o o nang le alkaline e e maatla?¶

Metsi a mogote wa lefatshe a wela mo ditlhopheng tse pedi tse di farologaneng tsa dikhemikale tse ka bobedi di senyang dithishu tsa motho ka bonako go feta metsi a a phepa a a belang. Metswedi ya esiti-sulfaete (e e tlwaelegileng mo dipitseng tsa seretse le dithota tsa fumarole tse di nang le $p\text{H } 1.2\text{ go ya go }3.0$) e bopega fa gase e e tlhatlogang ya haeterojene salefaete e nyerologa mo metsing a a seng boteng a a nang le okosejene mme e oksidiwa ke dibakateria tsa *Sulfolobus* go nna esiti e e tseneletseng ya sebabole e e nang le esiti ya sebabole. Didiba tsa alkaline-chloride (digisara tse dintsi tse di botala jwa loapi tse di phepa tse di nang le $p\text{H } 8.5\text{ go ya go }9.5$) di humile ka silica e e tswakilweng le sodiamo khaboneite; alkalinity e phahameng e saponifies (e qhibidiha) le lipids tse mafura ka limembrane tsa sele tsa motho, ho dumella mocheso oa ho kenella ka tebileng ka dinama tse nyenyane tse ka tlas'a letlalo.

A nka falola fa ka phoso ke feta mo legogong le lesesane la sinter go fitlha kwa lengoleng la me?¶

Ee, dikgobalo tsa go thubega ga legogo la leoto le le kwa tlase di batla di ka falola ka metlha fa o ka wela fa fatshe ka bonako go anamisa bokete jwa gago, wa gagabela gape mo tseleng ya diboto, wa tlhatswa leoto ka metsi a a tsididi a a phepa metsotso e le 15 go ya go e le 20, mme wa isiwa kwa lefelong la go fisiwa. Dintsho mo dikotsing tsa metswedi ya mogote wa lefatshe di golagantswe thata le phesente ya Total Body Surface Area (TBSA) e e fisitsweng: go thuba go tswa mo letlhakoreng go ya kwa lengoleng ka tlwaelo go ama diperesente di le 7 go ya go di le 15 tsa TBSA, fa go relela ka tlhogo mo letlhakoreng le le tlhomameng la metswedi e e belang go baka diperesente tsa TBSA tse di belang. tse di bolayang ka bonako.

Kotsi ya amoeba e e jang boboko mo metsweding e e bothitho ya tlholego ke efe?¶

Metswedi e e bothitho ya metsi a a phepa e e fa gare ga didikirii tsa Celsius di le 25 le 46 (didikirii tsa Fahrenheit di le 77 le 115) ka tlhago e na le *Naegleria fowleri*, e leng amoeba e e tshelang e e gololesegileng e e ratang mogote e e nnang mo matlapeng a a kwa tlase. Go nwa metsi ga go bake tshwaetsego, mme go kolobetsa go tswa mo molaleng go ya kwa tlase go babalesegile; kotsi e diragala fa metsi a a bothitho a motswedi a patelediwa go tlhatloga mo dinkong fa o thuma, o ina tlhogo ya gago kgotsa o gasetsa. Amoeba eno e tsamaya mo ditseleng tsa ditshika tse di dupelang monko go tsena mo bobokong, mme seno se baka Bolwetse jwa Boboko jwa Amebic (PAM), jo bo bolayang batho ba ba fetang diperesente di le 97. Ka metlha boloka tlhogo ya gago e le kwa godimo ga metsi kgotsa rwala setshwaro se se gagametseng sa nko mo metsweding e e bothitho ya tlholego. Go tsaya thuto ya thuso ya potlako ka diatla go tswa go Sefapaano se Sehibidu, St John Ambulance, kgotsa moabi wa selegae go ruta go fisiwa go go bolokang botshelo le tlhokomelo ya tshoganyetso ya tikologo.

Dikaedi tse di tsamaelanang¶

• Merwalela ya go thunya ga letsha la aese le go fudusiwa ga batho ka ntlha ya go senyega ga letamo
• Go thunya ga limnic le maru a gase ya khabonetaeokosaete ya lekgwamolelo
• Thuso ya potlako ya go fisiwa thata le go tlhatswa ka dikhemikale
• Sayanete, haeterojene salefaete, le thuso ya potlako ya go hema gase ya madirelo

Metswedi le kaelo ya semmuso¶

• Patlisiso ya Thutafatshe ya United States (USGS) le Lefelo la go Leba Lekgwamolelo la Yellowstone (YVO): Go Thunya ga Mogote wa Metsi mo Phakeng ya Bosetšhaba ya Yellowstone: Bomekheniki jwa go Fokotsa Kgatelelo ya Phreatic go tswa mo Mouwane, Ballistics ya Crater, le Dikotsi tsa Gase ya Mogote wa Lefatshe.
• Tirelo ya Diphaka tsa Bosetšhaba tsa United States (NPS): Diporothokholo tsa Pabalesego ya Lefelo la Mogote la Yellowstone, Thibelo ya go Thubega ga Legogo la Sinter, le Thuso ya Ntlha ya Mogote wa Lefatshe la kwa Morago ga Naga.
• Ofisi ya Maemo a Bosa ya Iceland (IMO / Ditlhaketlhake tsa Vedurstofa) le Almannavarnir (Iceland ya Tshireletso ya Baagi): Ditsamaiso tsa Tlhagiso ya Pele ya Jokulhlaup (Morwalela wa go Thunya ga Aese), Dithulaganyo tsa go Fuduga ga Katla le Grímsvötn, le Pabalesego ya Lefelo la Mogote wa Lefatshe.
• Saense ya GNS New Zealand (Te Pu Ao) le Lefapha la Tshomarelo (DOC): Ditshekatsheko tsa Dikotsi tsa Mogote wa Metsi tsa Lefelo la Lekgwamolelo la Taupo le Rotorua le Diporothokholo tsa Tlhagiso ya go Thunya ga Letsha la Lekgwamolelo la Mt. Ruapehu.
• Mokgatlho wa go Fisiwa wa Amerika (ABA) le Mokgatlho wa Kalafi wa Sekaka (WMS): Taolo ya Pele ga Bookelo ya go Fisiwa go go Masisi ga Mogote le Dikhemikhale mo Ditikologong tse di Kgakala.