Fa'asao Ausa Suava, Va'a Va'a Va'a Geyser, ma Fa'asao A'a¶

Fa'ato'aga fa'asao ma laufanua mauga mu (e pei o le Yellowstone National Park i le Iunaite Setete, le Taupo Volcanic Zone ma Rotorua i Niu Sila, Iceland's volcanic rift zones, Kamchatka, ma Andes) e tolu fa'alavelave fa'afuase'i, feso'ota'i feso'ota'i fa'alavelave fa'afuase'i: ** hydrothermal (phreatic) poloka poloka ausa ma pa'u mai le selau mita** na fa'atupuina ai maa. fa'asa'o ma'ale'ale ma'a'a'a'a ma travertine ulu i le 93-tikeri-Celsius (200-tikeri-Fahrenheit) vaita'ele oona po'o vai'ele'ele, ma ** lolova'a pa'u i lalo (jokulhlaups)** lea o le vevela fa'apitonu'u po'o mauga mu ua liusuavai ai se vai aisa tetele i lalo o le aisa. E le gata i lea, o vai malulu maualalo ma le fumarole e ufitia i le kiona e mailei e le vaaia, e leai se manogi i le maualuga o vaitaele o le hydrogen sulfide (\(\text{H}_2\text{S}\)) ma le carbon dioxide (\(\text{CO}_2\)) e mafua ai ona pa'u i manava e lua. Afai e tupu se fa'alavelave fa'afuase'i i totonu o se vai vevela po'o se vai malulu, vala'au vave lau numera fa'alavelave fa'afuase'i (911 i le Iunaite Setete ma Kanata, 112 i Europa atoa ma Iceland, 111 i Niu Sila, 999 i Peretania) pe fa'afeso'ota'i la matou lisi o numera fa'afuase'i. Mo fa'alavelave fa'apitonu'u fa'atatau, faitau la matou ta'iala ile o le vaituloto o le aisa ua tafe mai lologa ma le fa'aletonu o le faatanoa, maugamu, pa limnic ma ao kasa carbon dioxide volcanic, ma mu tuga ma le fufuluina o vailaau.

Fai nei loa¶

1. Tamomoe i luga o le matagi ma mamao ese mai so o se vaivai po o vaitaele vevela e faafuase'i ona liu palapala, tetele i luga o fale, pe amata ona mapuna a'e ai ma'a pogisa. E le pei o pa masani o le geyser e sasaa ai le vai manino ma le ausa pa'epa'e, o se pa'a vevela e tupu pe a o'o le vai i lalo o le eleele i le 175 i le 2450 tikeri Celsius [83250 tikeri Celsius] i le 4450 tikeri Celsius. e ausa, malepe le pulou papa. Alu ese mai le pesini i luga o le auala savali a'o e tilotilo i luga e 'alo ese ai maa pa'u'u, ma tu'u se ato faafafa malo, ato meapueata, po'o se peleue gaugau i luga o lou ulu ma lou ua e puipui ai mai ma'a pa'u'u ma timuga palapala.
2. Aua ne'i la'a ese i luga o ala laupapa laupapa po o auala iliili ua fuafuaina i totonu o se pesini geothermal, ma aua lava ne'i maulu i totonu pe a uma se maile po o se mea ua pa'u. O le mea e foliga mai o se eleele pa'epa'e po o le efuefu i talaane o se vaipuna e masani lava o se *5-i-20-milimita manifinifi (0.2-i-0.8-inisi-manifi) fata o le vai ma'ele'elea palapala sulfuric acid (\(p\text{H } 1.5\text{ to }2.5\)). Taofi ta'ifau i se manoa pupuu e mamao ese mai nofoaga vevela; toetoe lava o mea uma e ulu atu ma le loto i ai i totonu o se puna puna e tupu pe a oso i totonu se tagata e ana e laveai se fagafao matala.
3. Afai e ta'e le eleele i lalo ifo o ou vae pe e te tu'i i se pa'u vevela manifinifi, fa'ato'a fa'apa'u i lou manava ma ta'avale pe totolo le manava i tua i luga o ou tulagavae sa'o. O le tu sa'o e fa'ato'a fa'asa'o ai lou mamafa atoa o lou tino i luga o le vaega la'ititi o le mulivae tasi. O le pa'u fa'apa'u e sosolo ai lou mamafa i luga o lou tino ma vae a'o toso ese ou vae i fafo o le vai o'a.
4. Afai e pa'u se tasi i totonu o se vaipuna vaipuna pe malepe i totonu o se pa'u vevela, toso i fafo vave, fa'alili le mu i le vai malulu mama, ma aua ne'i se'e ese lavalava fa'apipi'i. Fa'alili le vaega na mu i le vai malulu ma mama (ia le'i vevela vai vai, e vevela ma fa'a'a'amea) mo le 15 i le 20 minute a'o puipuia le maalili o le pa'u, ma afifi ai le maalili o le pa'u. fa'amama vae i ie mama mama po'o palasitika pipii ata, ma aveese e ala i le helikopa po'o le ta'avale a le falema'i i se nofoaga fa'aitulagi mu.
5. Taofi lau manava ma a'e a'e i luga i le matagi vave pe afai e te sosogi fuamoa pala e te'i lava ua mou atu, lagona fa'afuase'i le niniva, pe va'ai ni manulele po'o ni iniseti mate i totonu o se o'o vevela. O hydrogen sulfide (\(\text{H}_2\text{S}\)) ma carbon dioxide (\(\text{CO}_2\)) e sili atu le mamafa nai lo le ea ma le vaita'ele i totonu o le kiona. i le tau malu. I luga atu o le 100 vaega i le miliona, \(\text{H}_2\text{S}\) e pe le neura olfactory i sekone ina ia e le toe sogisogi i le manogi o le fuamoa pala a'o le'i oo i le 500 i le 1,000 ppm e mafua ai ona taofia le manava.
6. Ia lafoa'i laufanua valevalenoa (sandur), alalaupapa maualalalo, ma ana aisa pe a e sogisogi i le teiō i luga o se vaitafe aisa, lagona le faifai pea o le tetete o le eleele, pe va'ai atu i le palapala eleelea o lo'o a'a mai le isu o le aisa. 1,000-faitaimi i totonu o itula, tafi ese alalaupapa ala tetele ma tanumia fanua laugatasi mafolafola o le gataifale maila le lautele i lalo o le tafega o vai, o aisa tetele o fale, ma le palapala mauga mu. Ta'avale pe tamo'e fa'asagatonu i le alavai e aga'i atu i a'ega ma'a maualuluga.

Laau fa'ai'uga: pesini geothermal, fa'ato'a sologa, ma le ola jokulhlaup¶

flowchart TD
    Start["Geothermal po'o Glaciovolcanic Fa'alavelave Fa'afuase'i Ua maua"] --> HazardType{"O le fea tulaga lamatia o lo'o tupu nei?"}

    HazardType -->|"1. FA'A'U FA'AVAE: Plume Mud Black, Pa'a Papa, Pa'u Tele."| SteamBlast["FA'A'O'OGA O LE FREATIC: 1. Tamomoe i luga o le matagi ma alu ese mai le savili e afu i luga o ala savali mautu 2. Va'ai i luga e siaki ma 'alo ese poloka papa'u maualuga 3. Talita le ulu ma le ua i le ato faafafa po o se ofu mamafa e tetee atu ai i timuga palapala 4. Alu ese ia le itiiti ifo i le 500 m (1,650 ft) le mamao mai le va'a malosi."]

    HazardType -->|"2. FA'A'O'O'O I LE FA'A'ALI'E FA'AVAE: Tu'i Va'e I totonu o le Fa'asu'a i totonu o le Vai'ele'ele"| CrustBreak{"O lo'o iai pea le tagata manua i le vaita'ele po'o luga o le pa'u?"}

    CrustBreak -->|"Lavea'i e le tagata lava ia: Ta'e le pa'u i lalo o ou lava seevae"| BellyCrawl["FA'A'O'I VA'A AVE'I: 1. 'Aua le toe la'a sa'o i luma 2. Fa'apa'u fa'apa'u i lou manava po'o lima ma tulivae e sosolo ai le mamafa."]

    CrustBreak -->|"Fa'asaoina mai le tagata sao atu: O le tagata ua afaina ua magoto i lalo pe mu"| BurnCare["FA'AALIGA MA LE ASO: 1. Aapa atu i le tagata manua mai le ala savali e fa'aaoga ai le pou, lala, po'o le maea (aua ne'i la'a i luga o le pa'u manifinifi) 2. Fa'asusu le mu i se vai malulu mama po'o vai tafe (aua le vai vevela) 3. AUA LE toso ese lavalava liusuavai o lo'o pipii i le pa'u; afifi i se ieafu mamago mama 4. Valaau le 911 / 112 / 111 mo le vave o'o mai le nofoaga tutotonu o mu a le falema'i."]

    HazardType -->|"3. KASI KASI TOXIC GEOTHERMAL: Niva, Manufe'ai ua mate, po'o le Pa'u Fa'afuase'i ile O'o'o."| GasEscape["H2S & CO2 GAS POCKET SELASE: 1. Taofi vave le manava ma a'e 3 i le 5 m (10 i le 16 ft) a'e i luga i le matagi 2. AUA LE punou i lalo pe ulu atu i se ana omoomo po o se kiona e toso mai ai i fafo se tagata ua le iloa e aunoa ma le SCBA 3. A oo loa i le ea fou, amata manava laveai po o le CPR pe a toso le tagata manua mai le pito i se maea."]

    HazardType -->|"4. SUBGLACIAL OUTBURST (JOKULHLAUP): Sulfur Smell at Glacier River, Tremor, Sia'e Suavai palapala"| Jokulhlaup["AGAINA O LE LOLOGA I JOKULHLAUP: 1. Tu'u ese uma ana aisa, fanua valevalenoa (sandur), ma alalaupapa vaitafe vave lava 2. Avea pe a'e i luga o le papa maa maualuluga e fa'asaga i le vanu 3. Aua ne'i tu i luga o pa iliili maualalalo po'o alalaupapa ala (ala laupapa pa'u aisa e mamao ese)"]

O le fisiki ma le fa'afanua o fa'alavelave fa'afuase'i¶

O le tele o tagata asiasi i paka geothermal e manatu e na'o le pau o mauga mu e tupu pe a oso a'e le magma liusua i luga. O le mea moni lava, fa'avevela (phreatic) pa e sili atu ona tupu soo nai lo o mauga mu ma e mana'omia ai le zero fou fou o magma. O fa'ata'ita'iga ta'uta'ua fa'aonaponei e aofia ai le fa'atama'ia o le vai vevela ia Iulai 2024 Biscuit Basin i Yellowstone National Park, le pa o Porkchop Geyser i le 1989, ma lua tetele anamua e pei o Mary Bay ma Turbid Lake.

1. O le faiga o le kuka-kuka i lalo o le eleele (Flash-to-Steam Expansion)¶

I lalo ifo o se pesini geyser, e tafe atu ai le vai o le eleele i le rhyolite gau po'o le papa basalt e fa'avevela i se puna vevela magmatic loloto. Talu ai ona o le vai i lalo o le eleele o loʻo taofia i lalo o le mamafa ** hydrostatic pressure ** (le mamafa o le koluma vai i luga aʻe) ma ** lithostatic pressure ** (ona o le silica mineral precipitation e faʻamaufaʻailogaina ai le papa e pei o le sima), o le vai i lalo o le eleele e tumau pea le suavai i le vevela vevela o le ** 175 i le 250 tikeri Celsius (347 i le 482 tikeri Fahrenheit) **, mamao i luga aʻe o lona pito i luga. - O le fa'atupuina o le fa'atupu: Afai ose mafui'e la'ititi i le lotoifale, fa'afuase'i ona pa'u i luga o le vaituloto, pa'u i totonu o le paipa o le vai, po'o ta'eta'ei vai lea o lo'o fa'amaufa'ailogaina i le silica, e pa'u vave lava le mamafa o le vaituloto i lalo o le eleele. - O le 1,600-i-1 le fa'alauteleina o le voluma: O le vai fa'avevela fa'afefete e emo i le ausa i milliseconds. Talu ai ona o le ausa i le mamafa o le ea e tusa ma le 1,600 taimi le tele o le vai sua, o le ausa emo e faalautele atu i le malosi o mea pāpā maualuluga, oloina ai le pito i luga o le tapuni maa ma sasaa ai le vai vevela, palapala palapala, ma le 500 kilokalama (1,100-pauna) maa e oo atu i le 000 i le 6 mita. ea i le saoasaoa o le 50 i le 150 mita i le sekone (110 i le 335 maila i le itula).

2. E fa'afefea ona sao mai se pa malosi o le hydrothermal i le va latalata¶

1. Ia iloa le 10 i le 60 sekone: A'o le'i oo mai se pa, e mafai ona tafu se vaipuna e masani ona manino le lanumoana po o le lanumeamata i le palapala uliuli pe efuefu, o se vai tele e 2 i le 5 mita (6.5 i le 16.5 futu) le maualuga e mafai ona fula i luga a'e o le savili, po o le ala savali ma'ai i lalo o le laupapa e ono luelue.
2. ** Fa'asa'o ese i luga o le auala savali; AUA LE oso ese mai le ala savali i totonu o le pa'u vevela o loo siomia ai:** O le popolevale e mafua ai ona taufetuli tagata mai se pa e oso ese mai itu o le ala savali laupapa, ma tu'i sa'o i totonu o le pa'u manifinifi i totonu o vaitaele 93-tikeri-Celsius (200-tikeri-Fahrenheit) lata ane. Tumau i luga o laupapa laupapa poʻo le auala iliili faʻamau.
3. ** Matamata i le lagi ma alo ese maa polo:** O maa lapopo'a ua pa'u i le 45-i-80-tikeri le maualuga e alu ai 4 i le 12 sekone e oo atu ai i le tumutumu o le latou arc ma toe pauu i le eleele. E le pei o se galu pa'u, o ma'a pa'u'u e mafai ona mata'ituina; tu'u i luga ou mata a'o e solomuli ina ia mafai ona e la'a i le agavale po'o le sa'o mai le ala o se ma'a, ma uu se ato faafafa i luga o lou ulu e mitiia ai le iliili laiti ma le pala.

Fa'atusatusaga o le geothermal ma glaciovolcanic lamatiaga¶

Fa'asao mai i fa'alavelave fa'afefeteina ma togafitia mu fa'asao vevela¶

I Yellowstone, Rotorua, ma Iceland, e to'atele atu tagata asiasi e maliliu pe fa'aletonu tumau e ala i le laa pe pa'u i totonu o vaipuna fa'apuna nai lo isi fa'alavelave tu'ufa'atasia o mauga mu.

1. Aisea ua avea ai le eleele geothermal ma mailei natia¶

A o'o a'e le vai vevela tele mai gau, e fa'amuta le silika (\(\text{SiO}_2\)) po'o le calcium carbonate (\(\text{CaCO}_3\)) mai le papa mauga mu. A o'o le vai i le vaita'ele mālūlū, e to'a i fafo minerale fa'ata'amilo i le auvai o le vaipuna, ma fau ai ni fa'alava manifinifi o le siliceous sinter (geyserite) po'o le travertine e tupu i fafo i luga o le vai fa'apuna e pei o se fata manifinifi aisa i luga o se vaituloto. I le taimi lava e tasi, o le ausa malosi o le ausa (\(\text{H}_2\text{S}\) o lo'o fa'ama'iina i le \(\text{H}_2\text{SO}_4\)) e li'u ai le ma'a ma'a o lo'o si'osi'omia i le omea vaivai, maseesee o le kaolinite. O se fasi eleele e pei o se ma'a pa'epa'e mago e mafai ona avea ma atigi minerale 1-senimita le mafiafia (0.4-inisi le mafiafia) i luga o le ulo 95-tikeri-Celsius (203-tikeri-Fahrenheit).

2. La'asaga ta'i la'asaga ile mu ile falema'i mo se tagata na afaina ile puna¶

Afai e pa'ū se tamaititi poʻo se tagata matua i totonu o se vevela vevela poʻo totonu o se vaipuna vevela: 1. Ave ese mai na'o vae malo: Aua ne'i la'a ese mai le ala savali i luga o le pito o le pa'u maaleale e pu'e ai se tagata manua, ne'i pa'u le fata i lalo o oulua uma. Ta'oto mafolafola i luga o le foga laupapa laupapa, fa'alautele se pou sopo, tripod, peleue, po'o se fusipa'u, ma toso i luga le tagata manua i luga o laupapa laupapa. 2. Faamalie vave le mu i vai mama, e le o se vevela (Taofi le faiga mu): - O le fa'apunaina o le vai fa'asao o lo'o saisai i totini fulufulu mamoe, seevae sopo, ma jeans e fa'aauau pea le kukaina o aano o le pa'u loloto mo le o'o atu i le 3 minute talu ona toso ese le tagata manua mai le vaita'ele. - Liligi vave ** vai malulu mama mai fagu vai, pusa fa'asusu, po'o se vaitafe fou e le'o vevela** i luga o vaega ua mu. Aua ne'i fa'aogaina le vai ua fufui mai se vaitaele lata ane po'o se alia mafanafana, atonu e vevela, oona, pe afaina. - 'Oti ese manoa seevae ma ofu fafo e le'i liusuavai i sele manu'a po'o se naifi fa'ataga, ae 'A'E LE'I sae'e pe se'e ese'ese'ese lavalava gaosi po'o totini ua liusuavai ma fa'afefiloi i le pa'u ma'i, aua o le tosoina e aveese uma ai le epidermis ma laumei. 3. Paleni le mālūlū mu ma le maalili o le tino: - Afai e ufitia e le mu ** itiiti ifo i le 15 pasene o le Aofa'i o le Laupapa o le Tino (TBSA)** (e pei o le vae e tasi po'o le vae pito i lalo na tu'i i totonu o le pa'u), fa'alili pea le vae i le vai mama malulu mo 15 i le 20 minute e taofi ai le alualu i luma o le mumu ma fa'aitiitia so'o se palapala vevela oona. - Afai na mafatia le tagata manua i se fa'atofu tele i le tino atoa (>20 i le 30 pasene TBSA), e fa'aleagaina o latou pa'u ma o le a vave ona mou atu le vevela o le tino ma o'o atu ai i le hypovolemic mu te'i. Fufulu ese le palapala ua pupuna ma fa'alili le pa'u mo le 1 i le 2 minute, ona afifi lea o le tagata manua i ** ie mama mamago, se palanikeke mama Mylar space i luga o se ie mago, po'o se afifi palasitika umukuka mama e fa'ata'atia fa'aumi** (aua lava ne'i fusi mau i se vae e pei o se pa'u, a'o fulafula tele vae i totonu o minute). 4. Tau le ma'i e ala, mafanafana, ma mafolafola, ma valaau mo vave helicopter medevac: Aua le tuuina atu vai i le gutu pe afai o le tagata ma'i e >20 pasene TBSA mu, pua'i, pe o le a mana'omia se fa'alavelave fa'afuase'i endotracheal intubation pe a taunu'u ile falema'i. Mo au'ili'ili pulega mu, va'ai mu tuga ma le fufuluina o vailaau.

Sao mai le hydrogen sulfide (\(\text{H}_2\text{S}\)) ma mailei kasa (carbon dioxide (\(\text{CO}_2\))¶

E fa'aauau pea ona fa'ao'o mai e savili fa'a-geothermal le ausa fa'afefiloi ma le carbon dioxide (\(\text{CO}_2\)), hydrogen sulfide (\(\text{H}_2\text{S}\)), ma le sulfur dioxide (\(\text{SO}_2\)). - Aisea ua avea ai vaega maualalo ma potu kesi mata'utia: I le vevela masani ma le mamafa, \(\text{CO}_2\) e iai le kalave fa'apitoa o le 1.52 ma le \(\text{H}_2\text{S}\) e iai le kalave fa'apitoa o le 1.19 fa'atusatusa i le ea masani (1.00). I se aoauli matagi, e fefiloi ma fa'apalapala nei kasa e le afaina. I se ** taeao malu, malulu, i le taimi o le suiga o le vevela o le ea, poʻo totonu o le kiona, ana, poʻo le alia vanu**, o kasa mamafa e magoto ma fausia ai se vaituloto e le o vaaia, o le kasa mataʻutia 0.5 i le 2 mita (1.6 i le 6.5 futu) le loloto i luga o le eleele. - Ole Olfactory Paralysis Mailei o le Hydrogen Sulfide: I nai mea laiti (\(0.01\text{ i }5\text{ ppm}\)), \(\text{H}_2\text{S}\) e manogi malosi e pei o fuamoa pala. Ae peita'i, i fa'aputuga o le 100 i le 150 ppm, o le \(\text{H}_2\text{S}\) e fa'agata fa'ama'i le neura olfactory o le tagata i totonu ole 2 i le 15 minute. O se tagata sopo o savali atu i totonu o se taga kesi ua faafuase'i ona manatu ua mama le ea ona ua mou atu le manogi o fuamoa pala; lua laa mulimuli ane, i le 500 i le 1,000 ppm, e tasi le manava o le \(\text{H}_2\text{S}\) e fusifusia i le mitochondrial cytochrome c oxidase i totonu o le fai'ai, ma mafua ai le le iloa ("slaughterhouse knockdown") ma le manava. - Tulafono laveai: Afai e te vaʻaia se tagata sopo, tagata faigaluega, poʻo se mamame lapopoa o loʻo taoto ma le le iloa i totonu o se gaogao vevela, oga kiona, poʻo se lua vaitaele masani, 'A'E te savali i lalo i totonu o le paʻu e siaki ai lona fatu. Taofi lou manava, nofo i luga o le savili maualuga, ma na o le taumafai e toso i latou i se maea umi, poʻo le ala savali e mafai ona tumau i luga. vaitafe; a le o lea, valaau auaunaga fa'afuase'i mo le lavea'iina o Mea Fa'a Manava (SCBA). Faitau la matou cyanide, hydrogen sulfide, ma fale gaosi oloa inhalation taiala fesoasoani muamua.

Sao mai se lologa i lalo o le aisa (jokulhlaup)¶

Na afua mai i le upu Icelandic mo le "si'isi'i glacier," o le jokulhlaup o se lologa mata'utia na sau mai lalo ifo o le aisa po o le aisa. A'o tafea vaituloto o le aisa i le tele o aso, o mea e sili ona mata'utia e tutupu i luga o mauga aisa (e pei o le Vatnajokull ma le Myrdalsjokull / Katla i Iceland, Mauga Rainier ma le Redoubt / Spurr i le Iunaite Setete, poo le stratovolcanoes glaciated i lalo o Chile ma Alaska. liusuavai miliona mita kupita o vai i lalo ifo o le selau mita o le aisa.

1. E fa'afefea ona fausia ma malepe se jokulhlaup¶

A'o liusuava'e le vevela o le geothermal le pito i lalo ole pulou aisa ile tele o masina po'o itula, e fa'aputuina se vaituloto i lalo ole vaituloto i totonu ole papa'a'ai po'o se ulo aisa. Pe a oo atu le loloto ma le mamafa o le vai maileia e tusa ma le 90 pasene o le mafiafia o le vai aisa i luga aʻe (ona o le mamafa o le aisa e \(0.917 kalama i le kupita senitimita\) pe a faatusatusa i le vai vai e \(1.00 kalama i le kupita kupita\)), o le vai aisa e opeopea i luga i lalo ifo o le vai mafanafana. O le tafe mai o le vai malulu, lefulefu mūmū, papa, ma poloka aisa e 1,000-toni ua pa mai i le isu o le aisa i luga o le fanua laugatasi mafolafola (sandur). I le taimi o le 1996 Gjallp sublacial eruption i Iceland, le Skeidararhlaup jokulhlaup na oʻo atu i le maualuga o le ** 50,000 kupita mita i le sekone (1.76 miliona kupita futu i le sekone) **, na avea puupuu ma vaitafe sili lona lua i luga o le lalolagi ma salu ese ai alalaupapa auala uʻamea pei o afitusi.

2. Tulafono fa'aola vave i vanu fa'asao ma ana aisa¶

1. ** Fa'alogo i le fa'ailoga muamua o le lapata'iga #1, o se manogi fa'afuase'i o fuamoa pala (\(\text{H}_2\text{S}\)) i luga o se vaitafe fa'asao:** O vaituloto fa'asao i lalo-glacial ua tumu i le hydrogen sulfide. I ni itula a'o le'i pa mai le galu lolo tele mai le pito i'a, e amata ona tafe atu le vai i lalo o le vai i le alavai, ma sau ai se manogi manogi ** sulfur po o fuamoa pala i auvai ma alalaupapa**. Afai e te sogisogi i le sulfur i tafatafa o se aisa po'o se vaitafe glacial, ia vave alu ese mai le fola o le vanu.
2. Aua ne'i ulu atu i se ana aisa i lalo ifo o le aisa i le taimi o timuga mafanafana, puna o le tautotogo, po'o le malosi o le mafui'e: O tagata tafafao maimoa e asiasi atu i ana aisa lanumoana fa'anatura i le pito i lalo o le aisa e mafai ona pu'eina i ni minute pe a toe fo'i i luga pe pa'u le taualuga o le aisa.
3. Aua ne'i tu i luga o se alalaupapa i luga o se laufanua valevalenoa e matamata i le lologa: O le jokulhlaup e le amio e pei o se vai manino; ose slurry hyperconcentrated o lo'o tauaveina 10-i-30-mita-lautele (33-i-100-futu-lautele) papa aisa e faimalaga i le 15 i le 30 kilomita i le itula (9 i le 19 maila i le itula). O nei papa aisa e feto'ai i fau alalaupapa ma fa'aputu i luga o le alalaupapa se'ia malepe uma le alalaupapa auala. Ave atoa ese mai le fanua laugatasi mafolafola (sandur) i luga o a'ega ma'a ma'a a'o le'i tu.

Numera fa'aitulagi o fa'alavelave fa'afuase'i ma fa'atonuga a le lala sooupu¶

• United States: Valaau loa ia 911 (pe fu'a i lalo le National Park Service Law Enforcement Ranger pe a poloka le telefoni feavea'i e puipui vanu; fa'agaoioi se avefe'au satelite a le SOS pe a i tua). Mata'ituina le USGS Yellowstone Volcano Observatory (YVO), le Cascade Volcano Observatory (CVO), ma le Alaska Volcano Observatory (AVO) (volcanoes.usgs.gov) mo lapata'iga vai vevela ma glaciovolcanic.
• Iceland: Valaau 112 mo lavea'i fa'afuase'i ma le ** Asosi a Iceland mo Su'esu'ega ma Lavea'i (ICE-SAR / Landsbjorg)**. Mataitu le Asilani Meteorological Office (IMO / Vedurstofa Islands, vedur.is) ma le Matagaluega o Puipuiga Lautele ma Pulega o Faalavelave Tutupu Faafuasei (Almannavarnir / safetravel.is), lea e una'ia ai le fa'atulafonoina o SMS fa'asalalauga fa'asalalau fa'asalalauga i telefoni uma i totonu o le jokulhlaup po'o le volcanic sone lamatiaga (e pei o Myrdalssandur, Skeidararsandur, poʻo Grindavik).
• Niu Sila: Valaau 111 mo Leoleo, Tineimu ma Faalavelave Faafuasei NZ, ma Ta'avale Falema'i. Mataitu GeoNet (geonet.org.nz) ma le Department of Conservation (DOC) mo Volcanic Alert Levels and hydrothermal hazards i luga o le Taupo Volcanic Zone, Rotorua, Tongariro, ma Ruapehu (lea o le ERLAWS acoustic lahar/outburst warning system e fa'aoso ai faitotoa otometi ma sirens).
• European Union, Italia, ma Kamchatka / Asia-Pacific: Valaau 112 i Europa atoa. I Italia (Campi Flegrei / Solfatara phreatic ma \(\text{CO}_2\) fumarole fields), mulimuli i le Protezione Civile ma INGV sone tuuese. I Iapani (lea e afaina tele ai le ausa o le mauga mu ma le \(\text{H}_2\text{S}\) taga kesi i le Mauga o Ontake, Kusatsu-Shirane, ma Hakone Owakudani), vili le 119 ma mulimuli i le Japan Meteorological Agency (JMA) lapata'iga o mauga mu.

Fesili e fai soo¶

O lona uiga o le pa a le vai i Yellowstone po'o Rotorua o lona uiga o le a amata se mauga mu?¶

Leai. E tusa ai ma le United States Geological Survey (USGS) ma le GNS Science New Zealand, o le pa o le hydrothermal o ni mea papa'u i luga o paipa o lo'o tutupu i le pito i luga o le 10 i le 200 mita (33 i le 650 futu) o le pa'u o lo'o tafe mai ai le suavai o le eleele i le ausa. E le aofia ai le magma alu a'e ma e le o ni mea e amata ai se pa'u magmatic; o le mea moni, o tama'i pa i le vai e tutupu i se mea i Yellowstone toetoe lava o tausaga uma, ma o lua tetele e feula mai i nai sefulu tausaga i le tele o seneturi a'o poloka minerale silica alavai geyser i lalo o le eleele.

Aisea e le tatau ai ona e toso ese ni ofu sopo fa'ameamea ua liusuavai pe a pa'u se tasi i totonu o se vaipuna vevela?¶

A pa'u le tagata sopo o lo'o ofuina ni lavalava, polyester, po'o le polypropylene ile 93-tikeri-Celsius (200-tikeri-Fahrenheit) vai fa'asao, o le vevela vevela e mafua ai le va'aia o le epidermal mafiafia atoa a'o fa'amaluluina le ie ga'o i totonu o laumei ma'i. O le saeia o ofuvae po'o totini pipii i luga o le ala savali e saeia ai ieafu o lo'o i lalo, e mafua ai le tele o le toto, fa'aalia neura mata i le ea, ma fa'ateleina ai fa'ama'i ma le sua. Nai lo lena, fa'amalie vave le mu i totonu o lavalava i vai malulu mama, tipi ese na'o ie matala faataamilo i pito, ma tu'u i foma'i tipitipi mu e solo le mea pipi'i i lalo ole vai fa'ama'i.

E fa'afefea fo'i ona malosi le fa'asa'o po'o le malosi ole vaipuna vevela?¶

O vai vevela e pa'ū i ni vaega fa'a-kemikolo ma'oti e lua e fa'aumatia ai le tino o le tagata i le vave nai lo le vai fa'apuna mama. Acid-sulfate puna (e masani i ipu palapala ma mauga fumarole e $p\text{H } 1.2\text{ to }3.0$) e fau pe a sosolo le kasa hydrogen sulfide i vai papa'u okesene ma fa'ama'i e *Sulfolobus* siama i totonu o le sulfuric acid concentrated, fa'aopoopo ai le vevela vevela vevela. O vaipuna alkaline-chloride (o le tele o geysers lanumoana manino e iai le $p\text{H } 8.5\text{ i le }9.5$) e mauoa i le silica ua solo ma le sodium carbonate; maualuga alkalinity saponifies (fa'amuta) ga'o ga'o i totonu o membranes sela o le tagata, fa'atagaina le vevela vevela e ulu loloto atu i totonu o le tino.

E mafai ona ou ola pe a fa'afuase'i ona ou laa i totonu o le pa'u manifinifi e oo i lo'u tulivae?¶

Ioe, o manu'a i lalo o le vae i lalo e toetoe lava o taimi uma e sao mai ai pe afai e te pa'u fa'apalapala e fa'asalalau lou mamafa, toe tolotolo i luga o le ala savali, fufulu le vae i le vai malulu mama mo le 15 i le 20 minute, ma ave i se nofoaga mu. O le oti i faʻalavelave faʻafuaseʻi o le tautotogo e matua fesoʻotaʻi ma le pasene o le Aofaʻi o le Tino o le Tino (TBSA) mu: tapuvae i le tulivae e masani ona aʻafia ai le 7 i le 15 pasene TBSA, ae o le faʻaulu muamua i totonu o le vaipuna faʻapupuna pito i luga e mafua ai le 80 i le 100 pasene TBSA lona tolu-tikeri mu vave.

O le a le lamatiaga o le amoeba e 'ai ai le fai'ai i vaipuna mafanafana masani?¶

O vaipuna māfanafana i le va o le 25 ma le 46 tikeri Celsius (77 ma le 115 tikeri Fahrenheit) e masani lava ona iai le *Naegleria fowleri*, o se amoeba e ola e leai se vai e ola i le palapala pito i lalo. O le inuina o le vai e le afaina ai, ma o le susu mai le ua i lalo e saogalemu; e tupu le mata'utia pe a fa'aoso le vai mafanafana i luga o le isu i le taimi o le maulu, fa'aulu lou ulu, po'o le sausau. O le amoeba e alu a'e i luga o ala neura manogi i totonu o le fai'ai, ma mafua ai le Primary Amebic Meningoencephalitis (PAM), lea e sili atu i le 97 pasene le oti. Taofi lou ulu i luga a'e o le vai pe fai se kilipa fufusi isu i vaipuna mafanafana masani. O le faia o se a'oa'oga fesoasoani muamua mai le Koluse Mumu, St John Ambulance, po'o se tausima'i fa'apitonu'u e a'oa'oina ai le fa'aolaina o le mu ma le tausiga fa'afuase'i o le si'osi'omaga.

Taiala fa'atatau¶

• O le vaituloto glacial na tafe mai lologa ma fa'aletonu faatanoa
• Pa'u limnic ma ao kasa carbon dioxide volcanic
• Tugā mu ma fufulu vaila'au fesoasoani muamua
• Cyanide, hydrogen sulfide, ma fale gaosi oloa inhalation fesoasoani muamua

Punavai ma ta'iala aloa'ia¶

• United States Geological Survey (USGS) and Yellowstone Volcano Observatory (YVO): Suavai Matagofie i Yellowstone National Park: Mechanics of Phreatic Flash-to-Steam Decompression, Crater Ballistics, ma Geothermal Gas Hazards.
• Au'aunaga Fa'a Paka a le Iunaite Setete (NPS): Ma'a Samasama Thermal Basin Protocols Safety, Sinter Crust Breakthrough Prevention, ma Backcountry Geothermal First Aid.
• Icelandic Meteorological Office (IMO / Vedurstofa Islands) ma Almannavarnir (Civil Protection Iceland): *Jokulhlaup (Subglacial Outburst Flood) Lapataiga Vaitaimi, Katla ma Grímsvötn Evacuation Plans, ma Geothermal Area Safety *.
• GNS Science New Zealand (Te Pu Ao) ma le Matagaluega o le Faasao (DOC): Taupo Volcanic Zone and Rotorua Hydrothermal Hazard Assessment and Mt. Ruapehu Crater Lake Outburst Protocols.
• American Burn Association (ABA) and Wilderness Medical Society (WMS): Prehospital Management of Severe Thermal and Chemical Scald Burns i Siosiomaga Mamao.