Botlhole jwa Tlhapi ya Ciguatera (Go Busetsa Mogote ga Mogote o o Tsididi, Bradycardia) kgatlhanong le Tlhatswa ya Tlhapi ya Histamine ya Scombroid le Botlhole jwa Ditlhapi tsa Kgapetla¶
Dinomoro tsa tshoganyetso di farologana go ya ka dinaga. Tsebe eno e dirisa 911, e leng nomoro ya United States le Canada. Dinaga tse dingwe tse dintsi di dirisa 112, 999 kgotsa nomoro e nngwe. Batla nomoro ya naga ya gaeno.
Go nna le go tlhotlhorega ka tshoganyetso go dikologa molomo, letlalo le le tukang fa o ama metsi a a tsididi, go tlhotlhorega ga sefatlhego ka bohibidu jo bo galotseng, go tsewa ke sedidi, kgotsa go hema ka bothata ka bonako fela morago ga go ja tlhapi ya reef, nama ya pelagic, kgotsa shellfish ya bivalve go tlhoka gore go dirwe pharologanyo e e bonako ya kalafi mo gare ga di-biotoxin tse dikgolo tsa lewatle. Leletsa nomoro ya tshoganyetso ya lefelo la lona (911 kwa United States le Canada, 112 go ralala Kopano ya Yuropa, 999 kwa United Kingdom) kgotsa ikgolaganye le dinomoro tsa maemo a tshoganyetso tsa boditšhabatšhaba ka bonako fa motho yo o jelang a bontsha go itaya ga pelo ka bonya, kgatelelo e e kwa tlase ya madi, go tlhotlhora, go tlhakana tlhogo kgotsa go nna bokoa mo mesifeng. Ka gonne go tsenwa ke botlhole jwa tlhapi ya Scombroid go etsisa thata IgE e e bogale tsibogo ya aleji kgotsa anafilakisi, fa Ciguatera, Esiti ya Domoic, le Botlhole jwa Breve di tlaleletsa botulism le kaedi ya go tlhaola botlhole jwa ditlhapi tsa dikgapetla tse di suleng ditokololo, batho ba ba tsibogang gape ba tshwanetse go farologanya botlhole jono jo bo sa fetogeng mo mogoteng le jwa dibakateria go tsenwa ke botlhole jwa dijo le bolwetse jo bo masisi jwa mala.
Go apaya, go bedisa, go gadika, go baka, go goga, go gatsetsa, kgotsa go marinate tlhapi mo matuteng a lime (ceviche) GA GO senye botlhole bope jwa lewatle. Mo godimo ga moo, ditlhapi le shellfish tse di nang le botlhole di lebega, di nkga le go nna le tatso e e tlwaelegileng gotlhelele (ntle le fela fa di tlhapi tsa scombroid di loma ka pepere kgotsa ka tshipi ka dinako tse dingwe). Dingaka tsa maemo a tshoganyetso le baeti ba tshwanetse go farologanya ka bonako magareng ga matshwao a mane a magolo a lewatle:
1. Botlhole jwa Tlhapi ya Ciguatera (CFP): E bakwa ke go ja ditlhapi tse dikgolo tsa motlhaba tse di jang ditshedi tse dingwe tsa boboatsatsi/boboatsatsi jo bo kwa tlase (barracuda, grouper, snapper e khibidu, amberjack, moray eel, hogfish, mackerel ya Spain, coral trout) tse di nang le ciguatoxines (CTX) e e kgobokantsweng ka ditshedi go tswa mo di-dinoflagellate tsa kwa tlase ga lefatshe Gambierdiscus toxicus. O na le bolwetse jo bo tseneletseng jwa mala (2 to 12 hours), go fokotsega ga pelo le go fokotsega ga kgatelelo ya madi go go tsenyang botshelo mo kotsing, le allodynia e e tsididi e e bakang malwetse (hot-cold temperature reversal), e alafiwa mo teng ga 48 to 72 hours ka 20% ya Mannitol e e tsenngwang mo ditshikaneng (1.0 g/kg) mmogo le dijo tse di gagametseng tsa go tila ditlhotlheletsi tsa dikgwedi di le 6.
2. Sekomboroite (Histamine) Go Tsenwa ke Botlhole jwa Ditlhapi: Go bakwa ke go ja ditlhapi tsa nama e ntsho tse di sa tsenngwang mo setsidifatsing sentle (tuna, mahi-mahi [dorado], bluefish, mackerel, bonito, marlin, di-sardine, di-anchovy) tse mo go tsone dibakateria tse di mo godimo ga mesifa di fetolang L-histidine ya mesifa go nna **dilekanyo tse dintsi tsa histidine. Dipontsho mo teng ga 10 to 60 minutes jaaka go tlhotlhorega ga histamine "go go tshwanang le go fisiwa ke letsatsi" go go gakgamatsang, go opiwa ke tlhogo go go thunyang, go itaya ga pelo, le go thunya ga matshwafo, go alafiwa ka bonako ka di-antihistamine tsa H1 le H2 (not permanent fish allergy).
3. Botlhole jwa Ditlhapi tsa Kgapetla (ASP - Domoic Acid): E bakwa ke malomo a diatom a Pseudo-nitzschia mo di-mussel, di-clam tsa legare, di-scallop, le mo maleng a lekakaie la Dungeness; e tsosa di-receptor tsa AMPA/kainate glutamate tsa hippocampus go feta selekanyo, e baka seemo sa go wa le tatlhegelo ya kgopolo ya nako e khutshwane ya leruri.
4. Botlhole jwa Shellfish jo bo Botlhole jwa Methapo (NSP - Brevetoxin): E bakwa ke Karenia brevis ("Lekhubu le lehibidu la Florida / Kgogometso ya Mexico") di-dinoflagellate mo di-oyster le di-clam; e dira gore ditšhanele tsa sodiamo tse di nang le maatla a motlakase di dire (fela jaaka ciguatoxin) go tlhagisa allodynia e e tsididi, go utlwa botlhoko, le go tlhotlhorega ga matshwafo a lebopo a a nang le mowa kwantle ga go swa ditokololo. (Gulf of Mexico)
+-------------------------------------------------------------------------+
| MARINE SEAFOOD TOXIN RAPID DIFFERENTIATION MATRIX |
+-------------------------------------------------------------------------+
| 1. CIGUATERA FISH POISONING (Barracuda, Grouper, Snapper, Amberjack) |
| * Toxin: Ciguatoxin (Locks open Na+ channels) -> Onset 2 to 12 hrs |
| * Hallmarks: Cold Allodynia (Ice feels like burning fire), Tooth |
| ache/loose-tooth sensation, Severe Bradycardia (HR < 45) & Low BP |
| * Treatment: IV Atropine + Fluids; IV 20% Mannitol (1 g/kg over |
| 30-45m AFTER full rehydration, within 48-72h) + 6-Month Diet |
+-------------------------------------------------------------------------+
| 2. SCOMBROID HISTAMINE POISONING (Tuna, Mahi-Mahi, Mackerel, Bluefish) |
| * Toxin: Bacterial Histamine (from warm storage) -> Onset 10-60 min |
| * Hallmarks: Peppery/metallic taste, Bright Red Face/Neck Flush, |
| throbbing headache, tachycardia, diarrhea (NOT a true allergy) |
| * Treatment: IV/PO H1 Blocker (Diphenhydramine/Cetirizine) + H2 |
| Blocker (Famotidine 20 mg IV); Epinephrine only if bronchospasm |
+-------------------------------------------------------------------------+
| 3. AMNESIC SHELLFISH POISONING (Mussels, Razor Clams, Crab Viscera) |
| * Toxin: Domoic Acid (Glutamate excitotoxin) -> Onset 15m to 38 hrs |
| * Hallmarks: Vomiting -> Confusion, Status Epilepticus, Permanent |
| loss of short-term memory (Hippocampal necrosis) |
+-------------------------------------------------------------------------+
| 4. NEUROTOXIC vs. PARALYTIC SHELLFISH POISONING (Oysters, Clams) |
| * NSP (Brevetoxin): Na+ channel opener -> Cold allodynia, NO apnea |
| * PSP (Saxitoxin): Na+ channel blocker -> Rapid respiratory arrest |
+-------------------------------------------------------------------------+
Dira se jaanong¶
- Sekaseka go hema, go itaya ga pelo, le kgatelelo ya madi ka bonako, mme o leletse ditirelo tsa tshoganyetso. Letsa 911 (US le Canada), 112 (Kopano ya Yuropa), 999 (Bogosi jo bo Kopaneng), 000 (Australia), kgotsa 111 (New Zealand).
- Fa motho a ne a ja tuna kgotsa mahi-mahi
15 minutesmo nakong e e fetileng mme jaanong a na le go tlhotlhora, go gagamala ga mometso, kgotsa go ruruga ga leleme (Scombroid e e masisi), tsenya setlhabelo sa epinephrine (EpiPen) mo seropeng se se kwa ntle fa se le teng, mme o neye diphenhydramine (Benadryl,25 to 50 mg) kgotsa setirizine (10 mg) le famotidine (Pepcid,20 mg) fa ba ka kgona go metsa ka pabalesego. - Fa motho a ne a ja tlhapi ya barakuda, tlhapi ya setlhopha, tlhapi e khibidu, kgotsa tlhapi ya amberjack
2 to 8 hoursmme o utlwa a tsewa ke sedidi kgotsa a idibala ka go itaya ga pelo go go bonya (below 50 beats per minute) (Ciguatera), di robatse di le sephaphathi ka mokwatla di tsholetse maoto30 centimeters(12 inches) go boloka kelelo ya madi mo bobokong fa ba ntse ba letile bathusi ba kalafi ba ba tsenngwang mo ditshikaneng tsa atropine le saline e e tlwaelegileng. - Dira "Teko ya Selo se se Tsididi" fa thoko ga bolao go bona Ciguatera kgotsa Brevetoxin. Dira gore molwetse a ame lebotlolo la soda e e tsididi, aese, kgotsa metsi a a tsididi a pompo. Fa selo se se tsididi se utlwala e kete ke molelo o o tukang o o botlhoko, aese e e omileng, kgotsa go tšhokwa ke motlakase (
cold allodynia/hot-cold temperature reversal), go lemogiwa ga bolwetse jono go batlile go nna Botlhole jwa Tlhapi ya Ciguatera (fa e le gore go ne go jewa tlhapi ya motlhaba) kgotsa Botlhole jwa Shellfish jo bo Botlhole jwa Methapo (Brevetoxin) (fa e le gore go ne go jewa dikgapetla tsa Kgogometso ya Mexico / tsa boboatsatsi). (Gulf of Mexico) - O se ka wa nwa metsi a a tsididi kgotsa wa tlhapa ka shawara e e tsididi fa go belaelwa gore o na le Ciguatera. Go nwa diedi tse di tsididi go tsosa botlhoko jo bo tseneletseng jo bo tukang go ya kwa tlase mo kgokgotsong le mometso, mme metsi a a tsididi mo letlalong a baka paresthesia e e botlhoko. Fana ka diedi tse futhumetseng tsa mocheso wa kamore kapa tse futhumetseng tsa molomo ka di-sips tse nyane.
- Netefatsa gore o tsenngwa metsi ka botlalo mo tshikeng PELE ga o naya Mannitol e e tsenngwang mo tshikeng ya Ciguatera. Bolelela ngaka ya maemo a tshoganyetso gore molwetse o na le Botlhole jwa Tlhapi jwa Ciguatera jo bo masisi mo teng ga
48 to 72 hourfensetere ya Mannitol ya 20% e e tsenngwang mo ditshikaneng (1.0 gram/kg). Le fa go ntse jalo, ka ntlha ya fa mannitol e le seokobatsi se se maatla sa go ntsha moroto mme Ciguatera e baka go kgwa le go tsholola thata go sa le gale, mannitol e tshwanetse go tshelwa FEELA morago ga gore hypovolemia le go tlhoka metsi mo mmeleng di baakanngwe gotlhelele ka1 to 2 litersya dikiristaloite tsa isotropic tse di tsenngwang mo ditshikaneng (0.9%saline e e tlwaelegileng kgotsa ya Ringer e e Amilweng). - Boloka le go gatsetsa masalela a tlhapi kgotsa shellfish mme o tlhagise batho ba bangwe botlhe ba ba jang. Phuthela masalela ape a a sa apewang kgotsa a a apeilweng a dijo ka foile kgotsa ka kgetsana ya polasetiki mme o a gatsetse gore lefapha la boitekanelo le dire diteko tsa botlhole jwa ditshedi (
FDA / state marine lab liquid chromatography-mass spectrometry). Ikgolaganye le mongwe le mongwe yo o abelaneng tlhapi ka bonako.
Ke Eng fa go Apaya, go Gatsetsa, kgotsa go Dira Lime Ceviche go sa Nke go Senya Ditshedi Tsa Lewatle
Ciguatoxin, histamine (scombroid), esiti ya domoic, brevetoxin, le saxitoxin ke dimolekhule tsa ditshedi tse di seng tsa poroteine, tsa bokete jo bo kwa tlase jwa dimolekhule tse di 100% tse di tlhomameng mo mogoteng, tse di tlhomameng mo esiti, le tse di tlhomameng mo go gatseleleng. Go bedisa tlhapi ka 100 degrees Celsius (212 degrees Fahrenheit), go gadika kwa teng, go tsenya mo autoclave, go gatsetsa ka -20 degrees Celsius dikgwedi, kgotsa go fodisa tlhapi e e tala mo matuteng a kalaka a a nang le asiti go dira ceviche ga go na phelelo epe mo botlholeng. Kwa Ciguatera, botlhole bo kokoantswe makgetlo a le 50 go ya go a le 100 mo tlhogong ya tlhapi, sebete, mala, le roe (mae) go feta mo fillet e tshweu, ga o ke o ja viscera, sopo ya tlhogo, kgotsa roe ya dibatana tse di jang ditshedi tse dingwe tsa motlhaba wa boboatsatsi.
Setlhare sa tshwetso: Tlhatlhobo ya botlhole jwa ditlhapi tsa lewatle le shellfish¶
flowchart TD
A["Bolwetse jo bo Masisi Morago ga go Ja Tlhapi ya Lewatle kgotsa Shellfish"] --> B{"Go ne go Jewa Mofuta Ofe wa Dijo Tsa Lewatle?"}
B -->|"Tlhapi ya Pelagic ya Nama e Ntsho (Thuna, Mahi-Mahi, Makerele, Tlhapi ya Botala jwa Legodimo, Di-Sardine)"| C{"Go simolola mo Metsotsong e le 10-60 ka Bohibidu jo bo Phatsimang jwa Sefatlhego/Molala le Tachycardia?"}
B -->|"Tlhapi ya Lefika la Boboatsatsi/Boboatsatsi (Barracuda, Setlhopha, Snapper, Amberjack, Eel)"| D{"Bolwetse jwa Mala (2-12h) + Bolwetse jwa go Serame, Botlhoko jwa Meno, kgotsa Botlhoko jwa Pelo?"}
B -->|"Dikgapetla tsa Ditlhapi tse pedi (Di-Mussel, Di-Clam, Di-Oyster, Di-Scallops) kgotsa Ditlhapi tsa Lekaipa"| E{"Farologanya Bolwetse jwa Shellfish ka Matshwao a Methapo"}
C -->|"Ee"| F["GO TLHOTLHELA DITLHAPI KA BOTLHOLE JWA HISTAMINE: Naya Sethibela-H1 sa IV/PO (Diphenhydramine 25-50 mg) + Sethibela-H2 (Famotidine 20 mg IV); Albuterol/Epi fa e tlhotlhora"]
D -->|"Ee"| G["BOTLHOLE JWA TLHAPI YA CIGUATERA (CFP): Tsosolosa la ntlha ka 1-2 L IV 0.9% ya Letswai + Atropine ya IV (0.5-1 mg) ya Pelo e e sa Tshwanelang/Kgatelelo e e Kwa Tlase"]
G --> H["Fa e sena go tlhatloga madi (le mo lobakeng lwa diura di le 48-72): Tsenya 20% ya Mannitol ya IV (1.0 g/kg mo metsotsong e le 30-45); Gapeletsa Dijo tsa Dikgwedi di le 6 tsa go Tila Dilo Tse di Bakang"]
E -->|"Go Tlhakana Tlhakatlhakano, Go Tlhakatlhakana, Go Thuthumela, Go Latlhegelwa ke Kgakologelo ka Nako e Khutshwane"| I["BOTLHOLE JWA TLHAPI YA KGAPETLHA (Esiti ya Domoic): Tshireletso ya Tsela ya Mowa ya ICU + Di-Benzodiazepine/Phenobarbital tsa IV tsa Boemo jwa Sethoathoa"]
E -->|"Allodynia e e tsididi + Go tlhotlhorega ga molomo + go tlhotlhorega ga matshwafo (GA GO na go swa ditokololo)"| J["BOTLHOLE JWA DITLHAPI TSA KGAPETSHE (Brevetoxin - Lekhubu le Lehibidu): Diedi tsa IV tse di Tshegetsang + Albuterol ya go Thunya ga Matshwafo"]
E -->|"Go Tlhatloga ka Bonako ga Sefatlhego/Maoto + Go Dologa Ditho ga Diaphragm"| K["GO TLHOTLHELELA BOTLHOLE JWA SHELLFISH (Saxitoxin): Go Tsenngwa ga Mowa ka Bofefo le go Tsenya Mowa ka Metšhini"]
Papiso e e tseneletseng ya matshwao a le 4 a botlhole jo bo tshelang mo lewatleng¶
| Ponagalo ya Tleliniki | 1. Botlhole jwa Tlhapi ya Ciguatera (CFP) |
2. Sekomboroite (Histamine) Botlhole jwa Tlhapi |
3. Botlhole jwa Dikgapetla (ASP) |
4. Botlhole jwa Shellfish jo bo Botlhole jwa Methapo (NSP) |
|---|---|---|---|---|
| Botlhole jo bo Bakang & Setshedi sa Motswedi | Dibotlhole tsa Ciguatoxin (P-CTX-1, C-CTX-1) & Botlhole jwa Maitoto jo bo tswang mo di-dinoflagellate tsa kwa tlase botlhole jwa Gambierdiscus |
Histamine, Saurine, Putrescine, le Setopo se se tlhagisiwang ke dibakateria tse di mo godimo ga lefatshe (Morganella morganii, Klebsiella) ka > 4.4 C (40 F) |
Esiti ya Domoiki (esiti ya amino ya thaerikaboksiliki e e nwelelang mo metsing) go tswa mo diatomong Pseudo-nitzschia | Botlhole jo bokhutshwane (PbTx) (botlhole jwa polyether jo bo nwelelang mo mafureng) go tswa mo di-dinoflagellate Karenia brevis ("Lekhubu le Lehibidu") |
| Dijo tsa Lewatle tse di mo Kotsing e e Kwa Godimo | Ditlhapi tse dikgolo tse di jang ditshedi tse dingwe (> 2 to 3 kg): Barracuda, Setlhopha, Tlhapi e Khibidu, Tlhapi ya Amberjack, Jack, Moray Eel, Tlhapi ya Kolobe, Tlhapi ya Dikorale, Wahoo |
Tlhapi ya nama e ntsho e e nang le histidine e ntsi: Thuna, Mahi-Mahi (Dorado), Makerele, Tlhapi e e Botala jwa Legodimo, Bonito, Marlin, Escolar, Di-Sardine, Di-Anchovies | Di-bivalve le di-crustacean tse di fepang ka setlhotlhi: Di-Mussel, Di-Razor Clam, Di-Scallops, le mala a Lekakae la Dungeness (hepatopancreas) | Ditshedi tse pedi tsa Kgogometso ya Mexico, Caribbean, le New Zealand: Di-Oyster, Di-Clam, Di-Coquina, Di-Mussel, le Di-Whelks (Gulf of Mexico) |
| Mokgwa wa Motheo wa Dimolekhule | E bofa Lefelo la 5 la Sodiamo e e nang le maatla a motlakase (Na+) ditšhanele, go fetola maatla a go dira gore ditshika di thunye gangwe le gape (axonal Schwann cell edema) |
Go tsenngwa tirisong ka tlhamalalo ga methapo, letlalo, matshwafo, le GI Diamogedi tsa Histamine H1 le H2 (morwalela wa motsereganyi o o sa tshwaneng le wa disele tsa mast tsa IgE) | Seokobatsi se se maatla sa di-receptor tsa glutamate tsa AMPA le Kainate tse di mo gare mo hipokhampaseng le amygdala (Ca2+ botlhole jwa go tlhotlheletsega) |
E bofa Lefelo la 5 la Sodiamo e e nang le maatla a motlakase (Na+) ditšhanele (lefelo le le tshwanang la kamogelo le Ciguatoxin, mme halofo ya botshelo e khutshwane) |
| Nako ya go Simolola ga Matshwao | Matshwao a GI: 2 to 12 hoursMatshwao a methapo: 3 to 72 hours (e tswelela dibeke go ya go dikgwedi) |
Bofefo thata: 10 to 60 minutes morago ga go simolola dijo (e rarabologa mo lobakeng lwa 12 to 24 hours) |
Matshwao a GI: 15 minutes to 24 hoursMatshwao a methapo: 4 to 48 hours |
Ka molomo: 30 minutes to 3 hoursAerosol ya Lebopo: 5 to 15 minutes (go gotlhola/go ruruga ga matshwafo) |
| Matshwao a a Kgethegileng a Pathognomoniki | Alodynia e e Tsididi (Hot-Cold Reversal), go ikutlwa gore meno a sa gagamala kgotsa a a botlhoko, tatso ya tshipi, go ruruga thata, go fokotsega ga pelo le go fokotsega ga kgatelelo ya madi |
Tatso ya tlhapi e e pepere/metallic, e e tseneletseng go hibidu go go phatsimang ga sefatlhego, molala, le karolo e e kwa godimo ya sehuba, go opiwa ke tlhogo go go thunyang, go itaya ga pelo, letshololo | Go kgwa/go tshwarwa ke ditlhabi go go latelang ke go tlhakana tlhogo thata, go sa itse sentle, status epilepticus, go tshoga, le go latlhegelwa ke kgopolo go ya go ile | Go utlwa botlhoko ga molomo/maoto, Allodynia e e tsididi (Hot-Cold Reversal), ataxia, go sa kgone go bua sentle, go sa kgone go bua sentle (resolves in 2 to 3 days) |
| Kalafi e e Kgethegileng ya Mola wa Ntlha | L1 go ya go 2 ya Letswai le le Tlwaelegileng la IV + Atropine ya IV (for bradycardia), morago ga moo IV 20% Manitole (1.0 g/kg go feta 30-45 min) mo gare ga 48 to 72 hours + Gabapentine/Amitiripitilene |
Sethibela-H1 (Diphenhydramine 25-50 mg IV/PO kgotsa Cetirizine) + Sethibela-H2 (Famotidine 20 mg IV); Epineferine/Albuterole fela fa go na le go ruruga ga matshwafo |
Ga go na setlhare: Magala a a Dirisitsweng Pele (< 1-2h), tse di bogale Dibenzodiazepine tsa IV / Phenobarbital / Propofol tsa go thuthumela (Phenytoin ineffective) |
Tlhokomelo ya tshegetso: Diedi tsa IV, Magala a a Dirisiwang (if early), Albuterol e e hemiwang ya go ruruga ga matshwafo a a hemiwang ke lekhubu le lehibidu |
Letshwao la 1: Go Tsenngwa Botlhole ke Tlhapi ya Ciguatera (CFP): Thuto ya Malwetse, Porothokholo ya Mannitol, le Dijo tsa Dikgwedi di le 6¶
Botlhole jwa Ditlhapi tsa Ciguatera ke bolwetse jo bo tlwaelegileng thata jwa botlhole jwa dijo tsa lewatle jo bo seng jwa dibakateria mo lefatsheng, jo bo amang 50,000 to 500,000 batho ngwaga le ngwaga go kgabaganya dikgaolo tsa lebanta la selegae fa gare ga dilatitšhutu 35 degrees North le 35 degrees South (Karibbean, Florida Borwa, Kgogometso ya Mexico, Hawaii, Polynesia ya Fora, Lefika le legolo la Australia, Pacific Borwa le Lewatle la India). Ka gonne jaanong dithoto tsa boditšhabatšhaba di romela ditlhapi tse disha tsa motlhaba lefatshe ka bophara, go runya ga Ciguatera gangwe le gape go tlhagelela kwa diphaposing tsa maemo a tshoganyetso kwa New York, Lontone, Toronto, Paris le Tokyo. (Gulf of Mexico)
1. Go Kgobokanya Dijo mo Ditsheding: Ke Eng fa Dibatana Tse di Jang Ditshedi Tse Dikgolo Tse di Kotsi Thata¶
- Fa mafika a dikorale a senngwa ke ditsuatsue, go sweufadiwa, go epa, kgotsa go elela ga metsi a a tswang mo lebopong, difatlhego tsa dikorale tse di suleng di nna dikolone ke di-dinoflagellate tse dinnye tsa kwa tlase tsa mofuta wa Gambierdiscus (G. toxicus, G. polynesiensis).
- Ditlhapi tse dinnye tse di jang ditlhatshana tsa motlhaba di fula mo di-macroalgae tse di khurumetsang dikorale mme di ja gambiertoxins. Jaaka fa ditlhapi tse dinnye di jewa ke ditlhapi tse di jang nama tse di magareng, mme ditlhapi tse di magareng di jewa ke dibatana tse di jang ditshedi tse dingwe tse di jang ditlhapi tse di kwa godimo (barracuda, grouper e kgolo, snapper e khibidu, amberjack, kingfish, moray eel), botlhole jo bo nwelelang mo mafureng bo oksidiwa ke diensaeme tsa sebete sa tlhapiinxguto
P-CTX-1,C-CTX-1,I-CTX) mme a godisa ketane ya dijo. - Ka gonne ciguatoxin e se kotsi mo tlhaping ka boyone, a .
10-kilogram(22-pound) barracuda kgotsa grouper e lebega e itekanetse fa e ntse e tshotse selekanyo se se bolayang sa motho mo nameng le mo dirweng tsa yone.
2. Pathofisioloji: Ke Eng fa Metsi a a Tsididi a Utlwala Jaaka Molelo o o Fisang (Cold Allodynia)¶
+-------------------------------------------------------------------------+
| MECHANISM OF CIGUATOXIN COLD ALLODYNIA & MANNITOL RESCUE |
+-------------------------------------------------------------------------+
| 1. Ciguatoxin (CTX) binds Site 5 on Voltage-Gated Sodium Channels |
| (Nav1.6 / Nav1.8) in peripheral C-polymodal nociceptors & A-delta |
| cold-sensing nerve fibers |
| 2. Shifts activation voltage to resting potential -> Spontaneous, |
| repetitive nerve depolarization whenever skin cools below 24-26 C |
| -> Brain interprets cold input as intense BURNING HEAT (Allodynia) |
| 3. Continuous Na+ influx draws water osmotically into axons and |
| myelinating Schwann cells -> Acute Paranodal Schwann Cell Edema |
+-------------------------------------------------------------------------+
| HOW INTRAVENOUS 20% MANNITOL (1.0 g/kg) REVERSES ACUTE CIGUATERA: |
| * Creates an intravascular osmotic gradient that pulls trapped water |
| OUT of swollen Schwann cells and nerve axons at the nodes of Ranvier |
| * Competitively displaces Ciguatoxin from sodium channel membranes |
| and scavenges free hydroxyl radicals generated by nerve ischemia |
+-------------------------------------------------------------------------+
3. Dithulaganyo tse 3 tsa Kalafi tse di Amilweng ke Ciguatera¶
- Kgato ya Mala (
Onset 2 to 12 hours, e e nnelang ruri24 to 48 hours): Go tsholola ka tshoganyetso go go nang le metsi, go feroga sebete, go kgwa, go fufula thata, le go tlhotlhorega mo mpeng. - Kgato ya go Ikemela ga Pelo le Methapo (
Onset 2 to 24 hours, e e nnelang ruri2 to 5 days): Ciguatoxin e tlhotlheletsa ditlhale tsa pelo tsa vagal le ditšhanele tsa sodiamo tse di ikemetseng, e baka go tlhoka go dira ga pelo go go ka tsenyang botshelo mo kotsing (heart rate 30 to 45 bpm), go thibega ga pelo ya AV, le kgatelelo e e tseneletseng ya kgatelelo ya madi (systolic BP < 70 to 80 mmHg). - Kgato ya Methapo ya Pathognomoniki (
Onset 3 to 72 hours, e e nnelang ruriweeks to months): - Circumoral le Acral Paresthesia: Go tlhotlhorega go go tseneletseng le go tlhotlhorega go dikologa dipounama, leleme, mometso, dintlha tsa menwana, le menwana ya dinao.
- Alodynia e e Tsididi (
Hot-Cold Temperature Reversal): E bonwe mo70% to 90%ya dikgetsi. Go ama setshwaro sa lebati se se tsididi, go gata mo bodilong jo bo tsidifetseng jwa dithaele kgotsa go nwa metsi a a tsidifetseng go baka botlhoko jo bo tukang, jo bo tukang kgotsa jo bo tshosiwang ke motlakase. - Bothata jwa meno (
Odontalgia): Maikutlo a bogologolo a gore meno a lolea mo disoketeng tsa one kgotsa a botlhoko thata fa a loma fa fatshe. - Pruritus ("La Gratte"): Go tlhotlhonya go go tseneletseng mo diatleng, mo ditlhakong, le mo kutu go go nnang maswe le go feta bosigo, go tsamaya le letsapa le le kotsi (
asthenia), ditlhabi tsa mesipo, ditlhabi tsa marapo, disuria le ditlhabi tsa go tlhoka go tshola.
4. Porothokholo ya Bookelo ya Kgato ka Kgato: Diedi, Atropine, le Mannitol ya 20% e e Tsenngwang mo Tshikeng¶
- Kgato 1: Baakanya go Felelwa ke Metsi mo Mmeleng le Bradycardia PELE (
Mandatory Pre-Mannitol Stabilization): - Tshela
1 to 2 litersya0.9%letswai le le tlwaelegileng kgotsa lactated Ringer go tsenngwa mo tshikeng go fitlha motlhapo o tswa ka bonako (> 0.5 to 1.0 mL/kg/hour) mme dithishu tsa legogo di metsi. - Mo matshwaong a bradycardia (
HR < 50 bpm) kgotsa go fokotsega ga kgatelelo ya madi, tsenya Atropine e e tsenngwang mo ditshikaneng (0.5 to 1.0 mgIV kgarametsa nngwe le nngwe5 minutes, go fitlha go3 mg) mme o tsenye tshelo ya selekanyo se se kwa tlase sa dopamine kgotsa norepinephrine fa go fokotsega ga kgatelelo ya madi go tswelela morago ga go tladiwa ga dieledi. - Kgato 2: Tshelo ya Mannitol ya 20% mo tshikeng (
Within 48 to 72 Hours of Ingestion): - Ke ka ntlha yang fa nako le go tsenya metsi mo mmeleng di le botlhokwa: Mannitol e e tsenngwang mo ditshikaneng e dira sentle thata fa e newa mo lobakeng lwa ntlha
24 to 48 hours(up to 72 hours) ya go simolola ga matshwao. O SE KE wa tshela mannitol mo molwetse yo o feletsweng ke metsi kgotsa yo o nang le kgatelelo e e kwa tlase, ka gonne osmotic diuresis e tla dira gore a tshoge thata ka hypovolemic le go bola ga ditšhupu go go tseneletseng. - Porothokholo e e tlhomameng ya Tekanyetso: Fa molwetse a setse a na le euvelemic le kgatelelo e e siameng, tshela
1.0 gram per kilogram(1.0 g/kg, kgotsa5 mL/kgya20%Motswako wa mannitol) ka tshika mo godimo ga30 to 45 minutes. - Boeletsa Dosing: Fa go imologa ga dikutlo tsa methapo go latelwa ke go boela gape ka bontlhabongwe mo letsatsing le le latelang, motsotswana
1.0 g/kgselekanyo sa20%mannitol e ka tsenngwa12 to 24 hourshamorao hammoho le tlhokomelo crystalloid Phetolo. - Kgato 3: Go Fokotsa Matshwao a Bolwetse jwa Methapo jo bo sa Foleng (
Weeks 1 to 12): - Fa molwetse a tlhagisa go feta
72 hoursmorago ga dijo, laela Gabapentin (300 to 600 mgmakgetlo a le mararo ka letsatsi), Pregabalin (75 to 150 mggabedi ka letsatsi), kgotsa Amitripitilene (25 to 50 mgka nako ya go robala) go imolola allodynia e e tsididi le go ruruga.
5. Dijo Tse di Patelediwang tsa Dikgwedi di le 6 tsa go Tila Ditlhotlheletsi tsa Ciguatera¶
Ka gonne ciguatoxin e e ratang mafura e nna e le mo teng ga dithishu tsa ditshika tse di fa thoko le dithishu tsa mafura ka dikgwedi di le dintsi, dijo le dino tse di oketsang kelelo ya madi mo letlalong, tse di gololang histamine, kgotsa tse di fetolang mafura a lera la ditshika di tla **tsosa gape go boela gape ka tsela e e setlhogo ya fathihe burest e 3 to 6 months morago ga gore molwetse a ikutlwe a fodile. Molwetse mongwe le mongwe wa Ciguatera o tshwanetse go tila tse di latelang ka tlhoafalo gore 3 to 6 months:
**Ditlhapi tsotlhe, shellfish, le dijo tsa lewat (tota le trout ya metsi a tsididi ya metsi a a phepa, salmon e e ruiwang, kgotsa tuna e e mo makotikoting e e nang le ciguatoxin ya lefela, go ja poroteine epe ya tlhapi go dira gore matshwao a bolwetse a boele gape ka bonako).
**Dino TSOTLHE tse di tagang** (biri,eine, dinotagi, bojalwa ke sone selo se le sengwe fela se se maatla se se bakang go boela gape ga Ciguatera e e botlhoko le go fokotsega ga kgatelelo ya madi thata/bradycardia).
**Dinoko, matonkomane, le dioli tsa peo** (go aketsa le botoro ya matonkomane, dialemonte, di-walnut, le sesame).
* Dijo tse di nang le khafeine le histamine e ntsi (kofi, dino tse di nayang maatla, tšhokolete e ntsho, le dinama tse di fodisitsweng).
Letshwao la 2: Sekomboroite (Histamine) Go Tsenngwa Botlhole ke Ditlhapi: Go Etsisa Anaphylaxis¶
Botlhole jwa tlhapi ya Scombroid (histamine fish poisoning) ke go tagwa go go tseneletseng ga dikhemikale, e seng aleji ya mmatota ya botshelo jotlhe ya tlhapi, e e bakiwang ke go ja tlhapi e e neng ya dirisiwa botlhaswa ka themperetšha ya nako (stored above 4.4 degrees Celsius [40 degrees Fahrenheit] for more than 3 to 4 hours) fa gare ga go tshwara le go apaya.
Boithuta-malwetse: Histidine Dekarboksilase ya Baketeria¶
Ditlhapi tsa pelagic tsa nama e ntsho go tswa mo malapeng a Scombridae (tuna, makerele, bonito, skipjack, albacore) le Scombresocidae, mmogo le mefuta e e seng ya scombroid (mahi-mahi / dorado [ 1 ].Coryphaena hippurus], tlhapi e e pududu, tlhapi ya mmala wa mmala, tlhapi ya marlin, tlhapi ya tšhaka, escolar, di-sardine, di-anchovy le di-herring), ka tlholego fela di na le selekanyo se se kwa godimo thata sa aminoesiti e e sa duelelweng L-histidine (> 1,000 mg/100 g) mo dithishung tsa bone tsa mesifa.
* Fa tlhapi e ka tlogelwa mo godimo ga sekepe se se bothitho, ya gakololwa mo khaontareng ya resetšhurente, kgotsa ya bolokwa mo setsidifatsing se se bothitho, dibakateria tse di sa tshwaneng le gram mo maleng le mo maleng (Morganella morganii, Klebsiella pneumoniae, Hafnia alvei, *Photobacterium productivehip dekhaboksilase.
Mo diurendi se kae fela, histidine e fetola L-histidine ya mesifa go nna selekanyo se segolo sa histamine*(often > 50 to 500 milligrams per 100 grams ya ditlhapi; tlhapi e e tlwaelegileng e e foreshe e na le < 1 mg/100 g), mmogo le di- diamine tse di dirilweng ka ditshedi (putrescine le cadaverine**) tse di thibelang di-histaminase tsa mo maleng a motho (diamine oxidase [DAO] le histamine N-methyltransferase) le go patetsa histamine e ntsi go tsena mo mading.
* Le fa moragonyana resetšhurente e ka gatsetsa tlhapi e e tiileng mme ya e fisa kgotsa ya e bedisa ka molelo o o kwa godimo, dibaketeria di a swa, mme histamine e e bopilweng pele ga nako e nna e ntse e le 100% e bile e le matlhagatlhaga.
+-------------------------------------------------------------------------+
| SCOMBROID POISONING vs. TRUE IgE SEAFOOD ALLERGY TRIAGE |
+-------------------------------------------------------------------------+
| SCOMBROID (HISTAMINE) POISONING: |
| * Fish had a "peppery," "metallic," or "fizzy" bite on the tongue |
| * Multiple diners at the same table eating the tuna/mahi get sick |
| * Bright red "sunburn" flush on face, neck, and upper chest (often |
| WITHOUT raised wheals/hives) + throbbing histamine headache |
| * Patient has eaten the exact same fish species safely in the past |
| and CAN safely eat properly refrigerated fish again in the future |
+-------------------------------------------------------------------------+
| TRUE IgE-MEDIATED SEAFOOD ALLERGY (ANAPHYLAXIS): |
| * Only the allergic individual reacts; other diners are unaffected |
| * Prominent raised pruritic urticaria (hives), angioedema of lips/ |
| tongue, laryngeal stridor, and hypotensive anaphylactic shock |
| * Requires lifelong fish avoidance and an Epinephrine Auto-Injector |
+-------------------------------------------------------------------------+
Porothokholo ya Kalafi ya Scombroid ya Kgato ka Kgato¶
- Thibelo ya Anthistamine ya H1 + H2 e e Gabedi (
The Definitive Cure): - Tsenya sethibela-moamogedi wa H1: Diphenhydramine (
Benadryl,25 to 50 mgIV kgotsa ka molomo;1 mg/kgmo baneng) kgotsa sethibela-H1 sa kokomana ya bobedi se se sa ritibatseng (Cetirizine10 mgIV/PO). - Ka nako e le nngwe tsenya sethibela-moamogedi wa H2: Famotidine (
Pepcid,20 mgIV kgotsa ka molomo;0.5 mg/kgmo baneng) kgotsa Simetidine (300 mgIV) / Ranitidine. Ka gonne ditshika tsa madi tsa letlalo le myocardium di tlhagisa di-receptor tsa histamine tsa H1 le H2, go kopanya sethibela-H1 le H2 go rarabolola go tlhotlhorega ga sefatlhego, go opiwa ke tlhogo go go thunyang, go itaya ga pelo le go tlhotlhorega mo mpeng ka tsela e e gakgamatsang mo teng ga15 to 30 minutes. - Leng go Naya Epinephrine le Dipilisi tsa go Atolosa Matshwafo: Bontsi jwa dikgetse tsa scombroid di kgona go itekanyetsa (
resolving in 6 to 12 hours) mme ga di tlhoke epinephrine. Le fa go ntse jalo, mo balwetseng ba ba nang le asthma e e ka fa tlase, balwetse ba ba godileng ba ba nang le bolwetse jwa ditshika tsa pelo, kgotsa balwetse ba ba tsayang Isoniazid (INH) kgotsa Dithibela-Monoamine Okosetase (MAOIs) (e e thibelang go thubega ga histamine e e mo mmeleng le go baka go tshoga ga scombroid go go feletseng), histamine e e tswang kwa ntle e ka baka go thubega go go maswe ga matshwafo (wheezing) kgotsa go fokotsega ga kgatelelo ya madi. Tsenya albuterol (salbutamol,2.5 to 5 mg), diedi tse di tsenngwang mo ditshikaneng, le epinephrine e e tsenngwang mo mesifeng (0.3 to 0.5 mgya1 mg/mL[1:1,000] mo seropeng se se kwa pele) ka bonako fa go na le kgatelelo ya go hema kgotsa go fokotsega ga kgatelelo ya madi. - Thuto ya Molwetse Pele a Gololwa: Tlhomamisetsa molwetse (mme o kwale ka tlhamalalo mo tšhateng ya gagwe ya kalafi) gore o ne a tshwarwa ke botlhole jwa dijo jwa Scombroid (histamine) go tswa mo ditlhaping tse di sa tsenngwang mo setsidifatsing sentle, e seng aleji e ntšhwa ya tlhapi, ka jalo ga ba kwalwe go sa tlhokege gore ba na le aleji e ntšhwa ya tlhapi kgotsa aleji ya tlhapi
Letshwao 3 & 4: Botlhole jwa Methapo ya Ditlhapi tsa Kgapetla: Go Lebala (Domoic Acid) kgatlhanong le Botlhole jwa Methapo (Brevetoxin) kgatlhanong le Motho yo o suleng ditokololo (Saxitoxin)¶
1. Botlhole jwa Dikgapetla (ASP: Domoic Acid)¶
- Motswedi le Mokgwa: E tlhagisitswe ke di-diatom tsa lewatle tsa mofuta wa Pseudo-nitzschia go bapa le Pacific Bokonebophirima, California, Atlantic Canada (Setlhaketlhake sa Prince Edward, kwa go neng ga runya bolwetse jwa ntlha jwa batho ka 1990).
1987), Yuropa le New Zealand. Esiti ya domoic ke setshwantsho sa popego sa esiti ya kainic le sefetisi sa methapo se se tlhotlheletsang L-glutamate. E golagana ka kamano e e kwa godimo le Di-receptor tsa AMPA le kainate glutamate tse di tseneletseng thata mo dikgaolong tsa CA1 le CA3 tsa hippocampus ya motho le amygdala, mme seno se dira gore go nne le khalesiamo e e sa kgaotseng (Ca2+) go tsena le go bola ga disele tse di botlhole. - Khoso ya Tleliniki: Mo gare ga
15 minutes to 24 hoursya go ja di- mussel tse di kgotletsweng, di- razor clam kgotsa di- viscera tsa lekakaie la Dungeness, batho ba ba tlhaselwang ba nna le go feroga sebete, go kgwa le go tshwarwa ke ditlhabi mo mpeng. Mo gare ga4 to 48 hours(bogolo jang mo bagolong ba ba godileng kgotsa mo balwetseng ba ba nang le bolwetse jo bo sa foleng jwa diphilo, ka gonne domoic acid e phepafadiwa ka diphilo), botlhole jo bo masisi jwa methapo bo a tlhasela: go tlhakana tlhogo, go sa itse sentle, go sa kgone go bua, go tlhafuna/go tshegatshega, kgatelelo ya madi e e sa tlhomamang, myoclonus, refractory status le comatic epilep. Bafalodi gantsi ba nna le tatlhegelo ya kgopolo ya nako e khutshwane ya leruri ya anterograde (go palelwa ke go bopa dikgakologelo dipe tse dišwa morago ga dijo, tse di tshwanang le bolwetse jwa tlhaloganyo jwa Korsakoff kgotsa go kgaolwa ga hippocampal mo matlhakoreng a mabedi). - Kalafi: Ga go na setlhare. Tsenya magala a a dirisitsweng go sa le gale (
within 1 to 2 hours), go tsenngwa ga metsi mo ditshikaneng ka tsela e e bogale go dira gore diphilo di ntshe esiti ya domoic e e tswakilweng mo metsing, le di-agonist tsa selekanyo se se kwa godimo tsa GABA-A (IV lorazepam,midazolam,phenobarbital, lepropofol) go thibela bolwetse jwa sethoathoa (phenytoin is ineffective against domoic acid seizures).
2. Botlhole jwa Shellfish jo bo Botlhole jwa Methapo (NSP: Brevetoxin)¶
- Motswedi le Mokgwa wa go Dira: E tlhagisiwa ke tshephe e e sa tlhomelang Karenia brevis (
formerly Gymnodinium breve), setshedi se se ikarabelang mo Florida le Kgogometso ya Mexico "Makhubu a Mahibidu" (le malomo a a tshwanang kwa New Zealand). Botlhole jo bokhutshwane ( (Gulf of Mexico)PbTx) e tlama le Lefelo la 5 mo ditšhaneleng tsa sodiamo tse di nang le maatla a motlakase, lefelo le le tshwanang sentle le Ciguatoxin. - Ditsela tse pedi tsa go tlhagelela:
- Go ja Shellfish ka Molomo: Go ja di-oyster, di-clam, kgotsa di-coquina tse di kgotletsweng go dira gore dipounama, leleme le mometso di tlhotlhorege mo teng ga
30 minutes to 3 hours, e latelwa ke go kgwa, go tsholola, go tsewa ke sedidi, ataxia, Cold Allodynia (hot-cold temperature reversal), dipupi tse di atolositsweng, le go tlhotlhorega go go botlhofo ga pelo. Go farologana le Botlhole jwa Shellfish jo bo Swang Ditho (Saxitoxin), NSP GA E bake go swa ditokololo ga go hema, mme balwetse ba fola gotlhelele mo lobakeng lwa2 to 3 dayska diedi tsa IV tse di tshegetsang. - Go Hema Aerosol ya Lebopo la Lebopo ("Go Gotlhola ga Lekhubu le Lehibidu"): Ka gonne disele tsa Karenia brevis di bokoa e bile di tlhoka kgapetla e e thata, makhubu a lewatle a a thulanang a tlhotlhora algae mme a latlhela brevetoxin e e nwelelang mo mafureng go nna di-aerosol tsa go gasa mo lewatleng. Batho ba ba yang kwa lebopong le ba ba nnang kwa mabopong ba ba hemang mouwane ka bonako (
within 5 to 15 minutes) go tuka ga matlho, go tshologa ga dinko, go gotlhola go go sa ungweleng, le bronchospasm e e tseneletseng mo bathong ba ba nang le asma kgotsa COPD. Go fudugela mo ntlong go ya kwa kagong e e nang le ditsidifatsi le go naya diokobatsi tsa beta-2 tse di hemiwang (albuterol) e rarabolola matshwao ka bonako.
Tsela ya go Farologanya Botlhole jwa Shellfish jo bo Botlhole jwa Methapo (NSP) le Botlhole jo bo Bolayang jwa Shellfish jo bo Swang ditokololo (PSP)
NSP (Brevetoxin) le PSP (Saxitoxin) ka bobedi di simolola ka go tlhotlhorega ga dipounama le leleme mo teng ga 15 to 60 minutes ya go ja di- clam, di- mussel kgotsa di- oyster. Le fa go ntse jalo, ditiro tsa tsona tsa ditšhanele tsa sodiamo di fapaane: Brevetoxin (NSP) e tshwara ditšhanele tsa sodiamo di bulegile, e baka allodynia e e tsididi (tsididi se utlwala se tuka mogote) le ataxia e e botlhofo kwantle ga go palelwa ke go hema. Saxitoxin (PSP) e thiba ditšhanele tsa sodiamo di tswale, e baka mesifa ya marapo e e sa tlhomamang e e tlhatlogang ka bonako le go swa ditokololo ga diaphragm mo teng ga 1 to 6 hours ntle le go busetsa morago ga themperetšha. Mojedi mongwe le mongwe wa shellfish o o nnang le puo e e sa tlhaloganyesegeng, dysphagia, bokoa jwa molala, kgotsa go tlhaela mowa o tlhoka go tsenngwa ga endotracheal ka bonako le go tsenngwa mowa ka metšhini.
Diporothokholo tsa go bega tsa maemo a tshoganyetso le tsa lewatle tsa kgaolo¶
- Dinaga tse di Kopaneng le Canada: Leletsa 911 fa go na le maemo a tshoganyetso a go hema, a pelo, kgotsa a methapo, mme o ikgolaganye le Taolo ya Botlhole (1-800-222-1222 kwa US; 1-844-BOTLHOLE-X kwa Canada). Kwa Florida, kwa Kgogometsong ya Mexico, kwa Puerto Rico, kwa Ditlhaketlhakeng tsa Virgin tsa United States le kwa Hawaii, mafapha a maemo a tshoganyetso a boloka (Gulf of Mexico)
20%Mannitol bakeng sa tshelo ya Ciguatera hanghang, mme mafapha a mmuso a bophelo bo botle a kopa masalla a dijo tse gatseditsweng bakeng sa Setsi sa FDA sa Pabalesego ya Dijo le Phepo e e Dirisiwang (CFSAN) teko. - Bogosi jo bo Kopaneng le Kopano ya Yuropa: Leletsa 999 (UK) kgotsa 112 (EU). Dingaka di buisana le NPIS / TOXBASE (UK) kgotsa kwa mafelong a bosetšhaba a botlhole a EU (
CAPTVkwa Fora, e gape e gokaganyang mafelo a Fora a a kwa moseja ga mawatle kwa Caribbean [ 1 ].Guadeloupe,Martinique] le Pacific [French Polynesia,New Caledonia] moo Ciguatera e leng teng thata). Mo godimo ga moo, ditlhapi tsa amberjack (Seriola) le tsa barracuda tse di tshwerweng mo lefelong la gaeno kwa Ditlhaketlhake tsa Canary, Madeira, le kwa botlhaba jwa Mediterranean jaanong di baka go runya ga ditlhapi tsa Ciguatera tsa kwa Yuropa tse di tswang kwa nageng eo. - Australia, New Zealand, le Ditlhaketlhake tsa Pacific: Leletsa 000 (Australia) kgotsa 111 (New Zealand), mme o ikgolaganye le Lefelo la Tshedimosetso ya Botlhole (
13 11 26kwa Australia;0800 764 766kwa Setšhabeng). Kwa Queensland, kwa Kgaolong e e kwa Bokone, kwa Fiji, kwa Samoa, kwa Tonga le kwa Vanuatu, Ciguatera e e tswang mo tlhaping ya coral trout, mackerel ya Spain, red bass le chinaman ke tlhagiso e kgolo ya kalafi e e laolwang ka di-crystalloid tsa IV, atropine, le tlhapi ya ntlha ya .20%manitole (1.0 g/kg). - Asia (Hong Kong, Japane, Philippines, Borwabotlhaba jwa Asia): Kgwebisano ya dijo tsa ditlhapi tsa dikorale tse di tshelang (
grouper, humphead wrasse, snapper) e baka ditlhopha tsa Ciguatera kgapetsakgapetsa go ralala Hong Kong, borwa jwa China le Borwabotlhaba jwa Asia; disenthara tsa kgaolo tsa thutobotlhole di gapeletsa48-to-72-hourIV mannitol fensetere le thata dikgwedi tse 6 ho qoba tlhapi, joala, le manoko.
Dipotso tse di bodiwang kgapetsakgapetsa¶
"Cold allodynia" (go boela morago ga serame se se mogote) ke eng mme ke botlhole bofe jwa dijo tsa lewatle jo bo e bakang?¶
Cold allodynia (e gantsi e bidiwang go fetoga ga themperetšha e e mogote le e e tsididi) ke letshwao la methapo le le bakang malwetse le mo go lone go ama metsi a a tsididi, go tshwara seno se se nang le aese, kgotsa go gata mo bodilong jo bo tsidifetseng go dira gore go nne le maikutlo a a botlhoko a go tuka, go fisiwa, kgotsa go tshosiwa ke motlakase mo letlalong le mo kgokgotsong. E diragala ka gonne Ciguatoxin (go tswa mo ditlhaping tsa motlhaba wa boboatsatsi jaaka barracuda, grouper, le snapper) le Brevetoxin (go tswa mo ditlhaping tsa dikgapetla tsa lekhubu le lehibidu) di lotlela ditšhanele tsa sodiamo tse di bulegileng tse di nang le dikgoro tsa motlakase mo ditlhaleng tsa ditshika tse di kwa ntle tse di utlwang serame, mme di dira gore di thunye ka maatla nako le nako fa di tsidifala.
Ke ka ntlha yang fa molwetse a tshwanetse go newa diedi tsa letswai tse di tsenngwang mo ditshikaneng PELE a newa IV Mannitol ya Ciguatera?¶
Mannitol ya 20% e e tsenngwang mo tshikeng (1.0 g/kg e e tsenngwang mo metsotsong e le 30 go ya go 45 mo diureng di le 48 go ya go 72) e dira ka go goga seeledi se se feteletseng go tswa mo diseleng tsa Schwann tse di rurugileng tse di dikologileng ditshika tsa pheriferale tse di botlhole, e imolola ka bonako go tlhoka maikutlo le botlhoko jwa Ciguatera. Le fa go ntse jalo, ka gonne Ciguatera e simolola ka go kgwa thata, go tsholola go go metsi, le kgatelelo e e kwa tlase ya madi ya vagal, mme mannitol ke seokobatsi se se maatla sa osmotic se se gogang seeledi mo motlhapong, go naya mannitol pele ga go ntsha metsi mo molwetseng ka botlalo ka dilitara di le 1 go ya go di le 2 tsa saline e e tlwaelegileng go ka tsosa hypovolemic e e kotsi ya kishock le hypovolemic.
Ke eng motho a sa kgone go fola mo Ciguatera a nwa bojalwa kgotsa a ja tlhapi epe kgotsa manoko dikgwedi di le 6?¶
Ciguatoxin e tlhotlhorega thata mo mafureng mme e nna e bofilwe mo dimembraneng tsa methapo e e kwa ntle le mafura a mmele dikgwedi di le dintsi morago ga gore gastroenteritis ya ntlha e rarabologa. Go nwa bojalwa, mofuta ope fela wa tlhapi kgotsa shellfish (tota le tlhapi e e babalesegileng ya metsi a a phepa kgotsa salmon e e mo makotikoting), matonkomane, manoko a setlhare, khafeine, kgotsa tšhokolete mo dikgweding di le 3 go ya go di le 6 go dira gore go nne le go boela gape ka tshoganyetso, go go botlhoko ga methapo e e tukang, go tlhotlhonya go go bogale, kgatelelo e e kwa tlase ya madi.
O ka lemoga jang go tsenwa ke botlhole ga tlhapi ya Scombroid kwa ntle ga go aleji ya mmatota ya dijo tsa lewatle tsa botshelo jotlhe?¶
Bobedi botlhole jwa Scombroid le tsibogo ya aleji di baka go tlhotlhorega ga sefatlhego, go tlhotlhorega, go itaya ga pelo, le go tlhotlhorega mo metsotsong e le 10 go ya go e le 60 morago ga go ja tlhapi, mme ka bobedi di tsibogela di-antihistamine (le epinephrine fa di le maswe thata). Le fa go ntse jalo, Scombroid e tlhagelela fa go jewa tlhapi ya nama e ntsho (tuna, mahi-mahi, mackerel, bluefish) e e neng ya tlogelwa e sa tsenngwa mo setsidifatsing, e letla dibakateria go fetola histidine ya mesifa go nna histamine: tlhapi gantsi e latswega pepere kgotsa tshipi, batho ba le bantsi ba ba neng ba ja dijo tseno ba lwala mmogo mme e ka ja tlhapi e e foreshe gape ka pabalesego mo isagong.
Ke ka ntlha yang fa balwetse ba ba nwang Isoniazid (INH) ya bolwetse jwa mafatlha ba le mo kotsing e e feteletseng go tswa mo ditlhaping tsa Scombroid?¶
Isoniazid (INH) le dithibela-monoamine oxidase (MAOI) di thibela thata diamine oxidase (DAO, kgotsa histaminase), e leng ensaeme ya tlholego e e mo leboteng la mala a motho e e thubang histamine e e mo dijong pele ga e tsena mo mading. Fa molwetse yo o nwang isoniazid a ja tuna, mahi-mahi, kgotsa mackerel e e nang le histamine e e magareng le eleng, histamine e e sa fetolwang mo mmeleng e tlala mo mmeleng wa gagwe, e baka go tlhotlhorega go go thunyang, go opiwa ke tlhogo go go itayang, go tlhotlhorega thata ga matshwafo le go tshoga ka ntlha ya go fokotsega ga kgatelelo ya madi.
A go gatsetsa tlhapi kgotsa go e tshwaya mo matuteng a kalaka go dira ceviche go bolaya botlhole jwa Ciguatera kgotsa jwa Scombroid?¶
Nnyaa, le fa e le Ciguatoxin, histamine ya Scombroid, le fa e le di- biotoxin tsa ditlhapi tsa dikgapetla (Domoic acid, Brevetoxin, Saxitoxin) ga di senngwe ka go gatsetsa, go bedisa, go gadika, go baka, go goga kgotsa go dira di- marinade tsa matute a kalaka a a nang le asiti. Le fa go boloka tuna e e foreshe kgotsa mahi-mahi e tsidifaditswe mo aeseng e e kwa tlase ga didikirii tsa Celsius di le 4.4 (didikirii tsa Fahrenheit di le 40) go tloga ka nako e e tshwarwang ka yone go thibela dibakateria go dira histamine e ntšhwa, fa histamine kgotsa ciguatoxin e setse e le mo fillet, ga go na mokgwa wa go apaya o o ka e dirang.
Go ipaakanyetsa maemo a tshoganyetso a kalafi a a bakiwang ke dijo, a aleji, le a mosepele, akanyetsa go tsaya thuso ya potlako le CPR e e dirwang ka diatla go tswa go Sefapaano se Sehibidu, St John Ambulance, kgotsa moabi wa katiso wa selegae yo o nang le setifikeiti.
Dikaedi tse di tsamaelanang¶
- Kakaretso ya go Tsenwa ke Botlhole jwa Ditlhapi tsa Ditlhapi tsa Botulism, Ciguatera, Scombroid, le Shellfish
- Ditsibogo tsa Dialeji le Thuso ya Ntlha ya Anaphylaxis
- Anaphylaxis ya go boela gape, Tsibogo ya Aleji ya Dikgato tse Pedi, le Nako ya Bobedi ya EpiPen
- Botlhole jwa Dijo, Gastroenteritis e e Bogale, le go Felelwa ke Metsi mo Metsi
- Thuso ya Ntlha ya Botlhole ka Kakaretso le go Tlhatswa Kgotlelego
Metswedi le kaelo ya semmuso¶
- U.S. Ditsi tsa Taolo le Thibelo ya Malwetse (CDC): Buka e Setlha ya CDC (Tshedimosetso ya Boitekanelo ya Maeto a Boditšhabatšhaba): Botlhole jwa Dijo jo bo tswang mo Botlholeng jwa Lewatle (Botlhole jwa Ciguatera, Scombroid, le Shellfish) (United States).
- RONA. Tsamaiso ya Dijo le Melemo (FDA): Buka ya Dikhukhwana tse di Maswe (Ditshedinnye tse di Bakang Malwetse tse di Tshwaraganang le Dijo le Botlhole jwa Tlhago, Kgatiso ya bo2): Botlhole jwa Scombro (Histamine), Botlhole jwa Ciguatoxin, Esiti ya Domoic (ASP), Botlhole jwa Brevetoxin (NSP), le Botlhole jwa Saxitoxin (PSP) (U).
- Mokgatlho wa Lefatshe wa Boitekanelo (WHO) & Mokgatlho wa Dijo le Temothuo (FAO): Pegelo ya Kopano ya Bomankge ka ga Botlhole jwa Ciguatera le Botlhole jwa Lewatle mo Di-Mollusc tsa Bivalve (Roma / Geneva).
- Tirelo ya Tshedimosetso ya Bosetšhaba ya Botlhole ya UK (NPIS) / TOXBASE: Taolo ya Kalafi ya Botlhole jwa Ditlhapi tsa Ciguatera (Prothokholo ya Mannitol), Botlhole jwa Ditlhapi tsa Scombroid, le Botlhole jwa Ditlhapi tsa Dikgapetla (Bogosi jo bo Kopaneng).
- *Go tsenwa ke botlhole jwa ditlhapi tsa Ciguatera: kalafi, thibelo le taolo (Dithuto tsa mannitol tsa mo ditshikaneng tsa Diokobatsi tsa Lewatle / Palafox NA).