Flegmasia Cerulea Dolens, Massive Iliofemoral DVT, fi Balaa Tasaa Miila Biluu ykn Adii Dhukkubbii¶

Phlegmasia cerulea dolens (jecha jechaatti "inflammation halluu diimaa dhukkubsataa" jedhamee hiikama) balaa ujummoolee dhiigaa fulminant, qaama balaadhaaf saaxiluu fi lubbuu namaa balaa irra buusuun kan dhufu yoo ta'u, kunis thrombosis ujummoo gadi fagoo guddaa (DVT) kan guutummaatti dhibbeentaa 100 ujummoo dhangala'aa ujummoo gadi fagoo fi wabii ta'e lamaanuu kan guutummaatti kan dhangala'u yoo ta'u, baay'inaan bitaa iliac fi ujummoolee femoral kan qaama saalaa fi qoma gubbaa keessatti argaman. DVT miila gadii idilee, bakka dhiigni ammallee ujummoolee wabii xixiqqoo ta’aniin gara onneetti deebi’uu danda’u irraa adda ta’ee, danqaan dhangala’aa ba’uu iliofemoral guutuun dhiiga arteriin dhufu miila keessaa bakka itti bahu malee kiyyootti galcha. Sa’aatii muraasa keessatti dhiibbaan haayidirostaatikii sireewwan kaappilaarii keessa jiru dachaa shaniin samii ol ka’ee, dhangala’aan liitira tokko gara tishuuwwan naannoo sana jiran dirqisiisee, miila guutuun jilba irraa kaasee hanga quba miilaatti akka dhagaa jabaa fi dhiita’ee garagalcha, gogaa gara diimaa saayinootikii diimaa-buluu ta’etti jijjiiruun, dhangala’aa dhiigaa (bullae) ol kaasa, dhuma irrattis arteriiwwan dhiibbaa guddaa qaban ni kuffisa alaa irraa kan ka’e dhukkuba acute compartment syndrome, venous gangrene, hypovolemic circulatory shock, fi fatal pulmonary embolism kakaasuuf. Namni tokko akka tasaa, kan nama dhiphisu, dhiita'uu addunyaa miila guutuu (hip crease irraa kaasee hanga miilaatti) kan adii waxy cimaa (phlegmasia alba dolens, ykn "milk milk") ykn halluu diimaa-buluu gadi fagoo (phlegmasia cerulea dolens) wajjin yoo qabaate, naannoo kee bilbili lakkoofsa balaa tasaa battalumatti. Geejjibaa hatattamaa yeroo eegdan qajeelfama ujummoolee dhiigaa fi infekshinii walqabatan irratti mariisisaa sombaa fi dhibee ujummoo dhiigaa gadi fagoo (DVT) ., . qaama ischemic acute, cufamuu arteriin, fi fiixee dha’annaa onnee hin qabne, fi seeliilaayitii, eriisipelaasiin, limfiilaasii fi guddina seepsiisii.

Sababni isaas, dhangala’aan iliofemoral guddaan ujummoolee qaama saalaa bal’aa keessaa sirriitti seensa vena cava gadii irratti laaftuu ta’ee waan taa’uuf, seera hospitaala duraa keessan kanneen barbaachisoo ta’an lamaan gonkumaa miila dhiita’e irratti sleeve makaanikaal re’ee dhiibbaa hin godhinaa (kan embolus sombaa guddaa saddle pulmonary embolus dhaabu irraa ciruu danda’u onnee sekondii keessatti) fi miila sadarkaa onnee irraa giddu galeessaan ol kaasuu (acute arterial ischemia, bakka olka’iinsi beela hammeessuu irraa adda ta’ee, miila ujummoo dhiigaatiin cufame ol kaasuun dhiibbaa dhiigaa ujummoo dhiigaa hir’isuuf fi dhiibbaa kutaa gadi buusuuf harkisa lafaa fayyadama).

Amma kana godhi¶

1. Hatattamaan lakkoofsa balaa tasaa naannoo keessanii bilbilaatii gara hospitaala Vascular Surgery fi Interventional Radiology qabuutti geejjibaa gaafadhaa. Ameerikaa fi Kanaadaa keessatti 911, guutuu Gamtaa Awurooppaa keessatti 112, Yunaayitid Kingidam keessatti 999, Awustiraaliyaa keessatti 000 bilbilaa, ykn tarree keenya ilaalaa lakkoofsa balaa tasaa. Ifatti ibsi: "Phlegmasia cerulea dolens / massive iliofemoral deep vein thrombosis: miilli guutuun jilba irraa hanga miilaatti akka dhagaa jabaa, baay'ee dhiita'ee, dhukkubbii cimaa kan qabuu fi diimaa-buluu ta'a."
2. Dhukkubsataa boqonnaa guutuu irratti siree irratti cimsee diriirsuu (gara mana fincaanii ykn gara konkolaataa akka bahan HIN hayyaminaa). Miillaan deemuun maashaalee qomaa fi qaama saalaa humna guddaa qaban utubaa guddaa thrombus haaraa, kan hin maxxanne ujummoolee femoral fi iliac waliigalaa keessaa irratti ni dhiphisa, kunis dhiiga guddaa kallattiin gara onnee fi sombaatti buqqisuu danda'a (saddle pulmonary embolism).
3. GONKUMAA miila irratti massaajii, xuuxuu, daaksuu, ykn tight compression stocking ykn pneumatic massage boot miila irratti hin dibatin. Phlegmasia dhukkubbii cimaa, gadi fagoo kan farda charley ykn maashaa qoma harkifame fakkeessuu waan fiduuf, miseensonni maatii yaada gaarii qaban yeroo baayyee qoma ykn re'ee ykn strap kan over-the-counter athletic massage irratti xuuxu qawwee ykn tartiiba dhiibbaa sleeve. Dhiibbaan alaa kamiyyuu embolus du’aaf nama saaxilu cabsuu danda’a ykn sireewwan kaappilaarii duraanuu ischemic ta’an caccabsuu danda’a.
4. Paantii, soksii, kophee, mi'a harkaa, fi ringii quba miila hunda hatattamaan baafadhaa, miila immoo barcuma lallaafaa (sadarkaa onnee irraa gara digrii 15 hanga 30 ol) irratti xiqqoo ol kaasaa. Jiinii ykn paantii dafqa cimaa miila harkisuu caalaa meeshaa cirrachaan muraa. Sadarkaa onnee ol ka’uun lallaafaan dhiibbaa ujummoo dhiigaa haayidirostaatikii neetworkii kaappilaarii kiyyoo keessa jiru hir’isuun gara kutaa siindiroomiitti tarkaanfachuu suuta jechuuf gargaara (yoo dha’annaan arteriin duraan guutummaatti badee fi olka’iinsi dhukkubbii miila ischemic mul’ataan dabale malee, haala kana keessatti miila sadarkaa onnee wajjin eegu).
5. Paadiiwwan hoo’isaa, qaruuraa bishaan ho’aa, ykn paakkii ice kallattiin gogaa halluu diimaa ykn adii irratti HIN dibatinaa. Gogaan phlegmasia cerulea dolens keessatti argamu microcirculation haalaan balaadhaaf saaxilamee fi miira namaa hir’isee jira; paadiiwwan hoo’isan fedhii oksijiinii tishuu haala ajaa’ibaatiin kan saffisiisan yoo ta’u, gubaa ho’aa furdina guutuu qabu kan fidan yoo ta’u, paakkii ice ammoo vaasospasm arterial reflex kan venous gangrene saffisiisu kakaasa.
6. Dhukkubsataa cimsinee NPO (afaan homaa hin taane) eeguu fi hafuura kutuu tasa, dhukkubbiin garaa, ykn of wallaaluu hordofuu. Dhangala'aan guddaan qoma fi miila dhiita'e tokko keessaa qabachuun dhiigaa fi pilaasmaa liitirii 3 hanga 5 (gaaloonii 0.8 hanga 1.3) marsaa dhiigaa waliigalaa keessaa baasuu waan danda'uuf, dhukkubsattoonni saffisaan dhiibbaa dhiigaa gadi fagoo (profound hypovolemic) qabaatu shookii (dha’aan qaamaa saffisaan laafaa, garaan namaa mar’achuu, dhiibbaan dhiigaa gadi bu’uu) dhiigni alaa tokko malee illee, akkasumas qophii hatattamaa kateeteriidhaan qajeelfamee thrombolysis ykn baqaqsanii hodhuu thrombectomy barbaadu.

Muka murtii: dhukkubbii cimaa, dhiita’e, diimaa, adii, ykn diimaa-buluu miila adda baasuu¶

flowchart TD
    Start["Dhukkubbiin Miilaa Hamaa Tasaa, Dhiita’uu ykn Jijjiirama Halluu (Diimaa, Adii ykn Diimaa-Buluu) ."] --> CheckExtent{"Tarkaanfii 1: Dhiita’uu fi Raabsa Halluu Ilaaluu: Miilli GUUTUMMAA jilba/qama irraa kaasee hanga miilaatti dhiita’ee jiraa?"}

    CheckExtent -->|"EEYYEE: Miila guutuu dhiita’uu guddaa jilba irraa kaasee hanga quba miilaatti"| CheckColor{"Tarkaanfii 2: Miilli Baay’inaan Dhiita’e Halluu Maali?"}

    CheckColor -->|"Mottled Cyanotic Purple-Blue ykn Violaceous, Rock-Hard Woody Edema, Dhukkubbii Cinqamaa, Gogaa (Bullae), Dhangala’aa Miilaa Laafaa ykn Hin Jirre"| PCD["PHLEGMASIA CERULEA DOLENS (CUFAMUU DHUKKUBA VENOUS FULMINANT OUTFLOW): Hatattamaan 911 / 112 / 999 bilbili; Fuula Sa'aatii 4 hanga 6 kan Ujummoo Gaangrene, Amputation, fi Shock Ittisuuf"]

    CheckColor -->|"Stark Waxy White / Pale ('Milk Leg'), Tense Edema Groin irraa gara Miilaatti, Gogaa Ho'aa ykn Qabbanaawaa, Foot Pulses Ammallee Tuqamuu Danda'a"| PAD["PHLEGMASIA ALBA DOLENS (SUBTOTAL ILIOFEMORAL DVT WITH ARTERIAL SPASM): Tajaajila Balaa Tasaa Hatattamaan Bilbilaa; Dursaa kan ta’e Phlegmasia Cerulea Dolens"]

    CheckExtent -->|"LAKK: Miilli HIN dhiita’u (ykn xiqqaateera), Stark Pale/Mottled, Ice-Cold, Pulseless, with Foot Drop / Numbness"| AcuteArterial["ACUTE ARTERIAL LIMB ISCHEMIA (ARTERIAL EMBOLISM YKN THROMBOSIS): Tajaajila Balaa Tasaa Hatattamaan Bilbilaa; Miila Irratti Hirkataa (Xiqqoo Onnee Gadi) Eegadhu, GONKUMAA ol hin kaasiin"]

    CheckExtent -->|"LAKK: Dhiita’uun miila gadii/re’ee qofa irratti kan daangeffame yoo ta’u, YKN gogaa diimaa abiddaa ho’aa kan ho’a qaamaa qabu"| DiffCellDVT{"Tarkaanfii 3: DVT Re’ee Istaandardii fi Seelulaayitii Cimaa fi Faashiyaayitii Neekrootiiziingii adda baasuu"}

    DiffCellDVT -->|"Gogaan diimaan ho’aan saffisaan kan babal’atu, ho’a qaamaa/qorraan cimaan, limfii inguinal tenderness, daangaa adda ta’e ykn adda hin taane"| CheckNecFasc{"Dhukkubbiin walmadaaluu hin dandeenye, bishaan diimaa, gogaan namaa dadhabuu ykn 'crepitus' ni jiraa?"}

    CheckNecFasc -->|"EEYYEE"| NecFasc["NECROTIZING FASCIITIS (FLESH-EATING INFECTION): Baqaqsanii Hodhuu Baqaqsanii Hodhuu Hatattamaan Baqaqsanii Hodhuudhaaf Hatattamaan Tajaajila Balaa Tasaa bilbili"]
    CheckNecFasc -->|"LAKKI"| Cellulitis["Acute Limb Cellulitis ykn Erysipelas: Antibaayootikii Afaaniin ykn IV (fi yoo DVT Waliin Jiraate Duplex Ultrasound) Madaallii Yaalaa Hatattamaa Guyyaa Tokkotti Barbaadi"]

    DiffCellDVT -->|"Dhiita’uu re’ee gama tokkoon (re’ee biroo caalaa seentimeetira 3 fi isaa ol guddaa), dhukkubbii gadi fagoo, ujummoon dhiigaa gubbaa bal’ate, baqaqsanii hodhuu dhiheenya kana/socho’uu dhabuu/kaansarii"| StandardDVT["DVT Distal ykn Femoropopliteal Shakkame: Hin Masaajii; Hatattamaan gara Kutaa Balaa Tasaa Veenous Duplex Ultrasound fi Anticoagulation dhaqi"]

    PCD --> PreHospBundle["Pirootokoolii Hospitaala Duraa Battalaa: Boqonnaa Siree Absolute, Masaajii ZERO, Uffata Cimaa Murame, Olka’iinsa Miila Lallaafaa (Digrii 15 hanga 30), NPO Cimaa, Battala IV Unfractionated Heparin + Catheter-Directed Mechanical Thrombectomy ykn Surgical Venous Thrombectomy"]
    PAD --> PreHospBundle

Paatofiiziyoloojii: guddina sadarkaa sadii DVT salphaa irraa gara miila aannaniitti, miila bifa diimaa qabuu fi gaangrene ujummoo dhiigaa¶

Phlegmasia cerulea dolens maaliif dhiigni idilee re’ee keessatti dhangala’u irraa adda ta’ee akka amala qabu hubachuuf, anatoomii dhangala’aa ujummoo dhiigaa qaama gadii fi pelvis qorachuuf gargaara. Akka idileetti dhiigni karaa arteriin miilaatti paampii ta’u karaa sirna walitti hidhame lamaatiin gara onneetti deebi’a: dandeettii guddaa sirna ujummoo dhiigaa gadi fagoo (tibial fuulduraa, tibiyaal duubaa, peroneal, popliteal, deep femoral [profunda femoris], femoral, fi iliac veins) fi sirna ujummoo dhiigaa gubbaa fi wabii (great saphenous vein, xiqqaa ujummoo saphenous, fi toora wabii qaxxaamuraa qaama saalaa (pelvic cross-collateral networks).

Istaandardii dhiiga gadi fagoo ujummoo re’ee ykn ujummoo femoral gubbaa keessatti, profunda femoris (ujummoo qoma gadi fagoo) fi ujummoon saphenous guddaan banaa ta’ee hafu. Dhiigni karaa gurguddaa wabii kanaan salphaatti dhangalaʼaa sana bira darbee lubbuun jiraachuu qaama sanaa balaadhaaf utuu hin geessisin dhiitaʼuu miila gadii salphaa hanga giddu galeessaa taʼe fida. Yeroo clot gara oliitti diriiru common femoral vein fi external/common iliac vein kan groin fi pelvis keessa jiru cufuuf garuu, ba’oonni wabii murteessoo ta’an sun ni cufamu. Sana booda manca’iinsi kilinikaa sadarkaalee adda addaa sadii keessatti guddachaa deema:

Sadarkaa 1ffaa: Phlegmasia Alba Dolens ("Miila Aannani" ykn Miila Adii Dhukkubbii) .¶

• Subtotal venous occlusion with patent micro-collaterals: Thrombus guddaan guutummaatti jirma ujummoo dhiigaa guddaa gadi fagoo iliofemoral kan cufu yoo ta’u, firaakshiniin xiqqaan ujummoolee wabii gogaa fi pelvic kan maaykirooskoopii banaa ta’ee hafu.
• Jijjiirama dhangala’aa haayidirostaatikii guddaa osoo kaappilaarii hin dhaabbanne: Dhiibbaan ujummoo dhiigaa baay’ee ol ka’a, bishaan pilaasmaa qulqulluu baay’ee guddaa dallaa kaappilaarii qaxxaamuree gara iddoo gidduu gogaa jalaa (Madaallii humna istaarliingii). Tishuun gogaa jalaa dhangala’aa dhiibbaa guddaa qabuun ifa ta’e kan qaamaan kaappilaarota gogaa subpapillary subpapillary xixiqqoo superficial ta’an dhiibuun waan guutameef (fi reflex sympathetic vasospasm of the skin arterioles kakaasa), gogaan guutummaa qoma fi re’ee irra jiru stark, chalky, milky white (phlegmasia alba dolens) ta’a.
• Maqaa seenaa ("Milk Leg"): Jaarraa hedduudhaaf, hakiimonni dubartoota irratti dhiita'uu adii tasa, dhukkubsataa ta'e kana miila bitaa guutuu kana dhuma ji'a sadii sadaffaa irratti ykn da'umsa booda yeroo muraasa booda (yeroo gadameessi ulfaataa ulfaataa ujummoo iliak bitaa lafee dugdaa irratti dhiibbaa godhu) ilaalanii, dogoggoraan aannan harmaa gara duubaatti akka deebi'e amanu turan miila.
• Maaliif sadarkaa akeekkachiisa murteessaa ta'e: Sadarkaa alba irratti, dhangala'aan arteriin ammallee hin tuqamne, oksijiiniin ammallee seelii maashaa bira ga'aa jira, akkasumas iskeemiin tishuu ammallee hin jalqabne. Haa ta’u malee, battalumatti hidda dhiigaa keessaa anticoagulation fi venous decompression malee, hanga dhibbeentaa 40 hanga 50 kan ta’an dhibee phlegmasia alba dolens ujummoolee wabii isaanii xixiqqoo hafan irraa dhangala’anii kallattiin gara fulminant phlegmasia cerulea dolens tti guddatu.

Sadarkaa 2ffaa: Phlegmasia Cerulea Dolens (Miila Biluu Dhukkubbii) .¶

• Dhibbeentaa 100 cufamuu dhangala’aa ujummoo dhiigaa gadi fagoo FI wabii/gubbaa lamaanuu: Yeroo thrombosis distally fi proximally diriiree ujummoo wabii hafe hunda (profunda femoris, saphenous junction, fi internal/external iliac tributaries dabalatee), dhiigni zeeroo miila keessaa bahuu danda’a, arteriin femoral dhiibbaa olaanaa qabu ammoo paampii itti fufa dha'annaa onnee hundaan dhiiga gara miilaatti.
• Dhaabbanni haayidirostaatikii kaappilaarii dachaa shan dabaluu fi addaan fageenya sadaffaa guddaa: Sa’aatii 2 hanga 6 keessatti dhiibbaan haayidirostaatikii veenuulii fi kaappilaarii keessaa hanga 50 hanga 80 mmHg (dachaa shan idilee) ol ka’a. Miilli isaa hamma siidaa guddaa ta'etti dhiita'ee, dhiigaa fi dhangala'aa liitira 3 hanga 6 fiixee isaa keessaa ofirraa qaba.
• Deoxygenated stagnation and cyanosis: Seelonni dhiiga diimaan qabaman sochii tokko malee ujummoo gogaa fi gogaa jalaa baay’inaan guutame keessa taa’u, bakka tishuuwwan naannoo isaanii jiran molakiyuulii oksijiinii hunda himoogilobiinii isaanii irraa mulqu. Himoogilobiinii oksijiinii irraa bilisa ta’e baay’inaan (>5 g/dL siree kaappilaarii keessatti) fiixee guutuu jilba irraa gara fiixee quba miilaatti halluu diimaa-buluu ykn gurraacha-buluu gadi fagoo, dukkanaa’aa, violaceous ta’e, yeroo baay’ee dhiigni gogaa pinpoint (petechiae fi purpura) wajjin kan deemu yeroo kaappilaaronni dhiibbaa jalatti dho’an garagalchuu.
• Secondary arterial collapse and venous compartment syndrome: Dhiibbaan tishuu gidduu kutaa maashaa re’ee fi qoma cufame keessa jiru 30 hanga 50 mmHg ol yeroo ol ka’u (dhuma irrattis dhiibbaa dhiigaa arteriin sistoolikii caalu), tishuuwwan dhiphina qaban, dhangala’aan guutaman ujummoolee dhiigaa alaa irraa cufaman caccabsu, achitti osoo jiruu dhangala’iinsa arteriin akka hin seenne dhorka jechuun ujummoolee dhiigaa ofii isaanii keessaa dhiigni hin dhangala’u. Yeroo kanatti, dha’annaan miila fagoo (dorsalis pedis fi posterior tibial) ni bada, miilli akka ice-cold ta’ee, narviin miiraa du’uu jalqaba (numbness and paralysis).

Sadarkaa 3ffaa: Gaangireenii ujummoo dhiigaa (Irreversible Tissue Necrosis) .¶

• Flegmasia cerulea dolens osoo hin yaalamne sa'aatii 4 hanga 12 keessatti, guutummaatti hidhamuu capillary perfusion furdina guutuu necrosis gogaa, cooma gogaa jalaa, fi maashaa lafee (venous gangrene) fida.
• Mallattoolee kilinikaa: Dhangala’aan gurguddaa fi dhiphina dhiiga diimaa ykn gurraacha dukkanaa’een guutame (hemorrhagic bullae) miila, jilba, fi miila gadii irratti ni dhoo’a; gogaan isaa ni dhangala’a; qubni miilaafi miilli fuulduraa gurraachaafi miira hin qabne; maashaan miila du’aa jiru baay’inaan caccabuun dhiiga pootaasiyeemii (haayperkaaleemiyaa), maayoogloobiinii (raabdomyolysis fi acute kidney failure), fi lactic acid (severe metabolic acidosis) tiin lolaasa.
• Du’aatii fi qaamni namaa ciccituu: Erga phlegmasia cerulea dolens gara venous gangrene tti guddate booda, namoota lubbuun hafan keessaa dhibbeentaa 20 hanga 50 irratti miila guddaa muruun barbaachisaadha, walumaa galatti du’a hospitaalaa dhibbeentaa 25 hanga 40 ga’a.

Miilli Bitaa kan Mirgaa caalaa dachaa 3 hanga 4 maaliif akka rukutamu: May-Thurner Syndrome (Iliac Vein Compression) .¶

Dhugaan kilinikaa nama dinqisiisu kan phlegmasia alba dolens fi phlegmasia cerulea dolens lamaan isaanii keessaa dhibbeentaa 75 hanga 85 kan ta’an miila mirgaa osoo hin taane miila bitaa irratti kan mul’atu ta’uu isaati. Saaxilamummaan anatoomii kun kan dhufu May-Thurner syndrome (iliocaval compression syndrome):

1. Kiyyoo anatoomii cirrachaa qaama saalaa keessaa: Anaatoomii namaa keessatti, akkuma aortaan garaa lafee dugdaa bitaa lafee dugdaatti gadi bu’ee gara arteriiwwan waliigalaa mirgaa fi bitaatti gargar ba’u, arteriin furdaa, jabaa, dhiibbaa guddaa kan qabu artariin waliigalaa mirgaa kallattiin fuula duraa ujummoo dhiigaa waliigalaa bitaa dallaa haphii qabu, dhiibbaa gadi aanaa qabu irra qaxxaamuree, ujummoo dhiigaa sana cimsee irratti maxxansa lafee jabaa kan lafee dugdaa shanaffaa (L5).
2. Chronic pulsatile hammering and "venous spurs": Dha'annaa onnee tokko tokkoon (guyyaatti si'a 100,000 ol) dha'annaa onneen ujummoo iliac bitaa qabame lafee dugdaatti hammer godha. Waggoota booda, aariin makaanikaa yeroo dheeraa kun, ujummoon keessoo (intima) ujummoo dhiigaa bitaa toora fibrous, synechiae, fi riqicha madaa keessaa ("venous spurs") kan ujummoo ujummoo dhiigaa dhibbeentaa 50 hanga 80 dhiphisu akka uumamu taasisa.
3. Kan tasa kakaasu: Yeroo rukuttaa prothrombotic lammaffaa uumamu, kan akka dhukkuba hamaa bu’uuraa (kaansarii xannacha sombaa, sombaa, ovaarii, ykn garaachaa, kan namoota phlegmasia cerulea dolens qaban keessaa dhibbeentaa 20 hanga 40 ta’u), ulfa, fayyadama ittisa ulfaa afaaniin, baqaqsanii hodhuu guddaa qaama saalaa ykn lafee, bishaan qaama keessaa hir’achuu, heparin-induced thrombocytopenia (HIT), ykn inferior vena cava (IVC) filter thrombosis, dhiphinni ujummoo iliyaakii bitaa battalumatti cufamee, thrombosis dhoo’aa duubatti deebi’uu miila bitaa guutuu gadi kaasa.

Flegmasia Cerulea Dolens, Flegmasia Alba Dolens, Acute Arterial Ischemia, fi Acute Cellulitis adda baasuu¶

Sababni isaas, phlegmasia cerulea dolens akka salphaatti baakteeriyaa cellulitis ta’etti dogoggoraan adda baasuun (fi dhukkubsataa qoricha farra baakteeriyaa afaaniin fudhatamuun gara manaatti erguun) ykn arterial embolism (fi miila siree irraa gadi fannisuun) waliin burjaajessuun qaama namaa dhabuu ykn du’a waan fiduuf, ogeeyyiin fayyaa gabatee wal bira qabuu cimaa siree cinaa fayyadamu:

Akkaataa mana keessatti sakatta'iinsa niwuroovaskulaarii fi hemoodaayinaamikii nageenya qabu, harkaan ala ta'e raawwachuu dandeenyu¶

Yeroo ambulaansii eegdu, miila osoo hin dhidhiitin ogeessa baqaqsanii hodhuu ujummoolee dhiigaatif odeeffannoo bu’uuraa walitti qabaa:

1. Daangaa gubbaa dhiita'uu kan jilbaa fi garaa irratti argamu sakatta'i: Hip crease (inguinal ligament), buttocks, fi dallaa garaa gadii ilaali. Yoo halluu diimaa-buluu jijjiirame ykn ujummoon fuula irratti guutame (engorged surface veins) qaxxaamuree gara garaa ykn pelvis irratti diriire, clot ol diriira common iliac vein ykn inferior vena cava (IVC).
2. Miira quba miila, sochii, fi bishaan dhangala'aa ("The Venous 6 Ps"):
3. Quba miila guddaa salphaatti tuquu: Gogaan akka idileetti, ni tingly (paresthesia), ykn ni dadhaba (anesthesia) ta'uu isaa gaafadhu.
4. Active toe wiggle check: Dhukkubsataan quba miila isaa suuta jedhee ol fi gadi akka sochoosu gaafadhu (ofii keetii miila isaanii humnaan gara oliitti hin dhiibin, sababiin isaas sochiin mallattoo Homans yeroon isaa darbe yaalaan kan hin amanamnee fi dhiigni isaa dhangala’e buqqisuu waan danda’uuf). Quba miila ykn jilba sochoosuu dadhabuun (foot drop) ischemia kutaa murteessaa agarsiisa.
5. Bishaan gogaa sakatta'uu: Bishaan ifa ta'e (serous bullae) ykn dhiiga dukkanaa'aa (hemorrhagic bullae) uumamuu isaa hubadhu; dhiigaan dhangala’uun venous gangrene dhufuu agarsiisa.
6. Mallattoo dha'annaa onnee fi rifachuu hordofuu: Dhangala'aan dhangala'aan liitira 3 hanga 5 miila keessaa walitti qabamuu waan danda'uuf, dha'annaan onnee daqiiqaa tokkotti 100 hanga 120 ol dha'uu, gogaan dafqaan bulaa, ykn garaan namaa mar'achuu hypovolemic shock agarsiisa.
7. Tarree seenaa yaalaa qopheessuu: Kaansarii beekamaa kamiyyuu, qoricha dhiiga qallachiisu amma jiru (fi doosiin darbe kamiyyuu), filtara IVC jiraachuu, fi guyyoota 5 hanga 14 darban keessatti hepariniif saaxilamuu kamiyyuu barreessi. Dhiheenya kana hospitaala keessatti heparin saaxilamuun Heparin-Induced Thrombocytopenia (HIT), kan ittisa qaamaa dhoo’aa ujummoo dhiigaa fi arteriin akka dhangala’u kan fidu yoo ta’u, kunis battalumatti heparin hin taane anticoagulation (argatroban ykn bivalirudin) kan barbaadu.

Hospitaala lubbuu deebisuu fi adeemsa murtaa’aa qaama namaa baraaru¶

Dhukkubsataan dhukkuba 'phlegmasia cerulea dolens' qabu kutaa balaa tasaa yeroo gahu, wal'aansi battalumatti dhiibbaa ujummoo dhiigaa hir'isuu irratti xiyyeeffata:

1. Battalaa Hidda dhiigaa keessaa Anticoagulation fi Fluid Resuscitation: Ogeeyyiin fayyaa bolus hidda dhiigaa keessaa fi walitti fufiinsaan infusion unfractionated heparin (UFH) (ykn argatroban yoo HIT shakkame) aggressive intravenous isotonic crystalloids cinatti kennuudhaan shock hypovolemic duubatti deebisuu fi myogn irraa flush gochuu tiruu jedhamuun beekama. Miilli isaa akka malee ol kaafamee (30 hanga 60 degrees) edema hir'isa.
2. Bedside Duplex Ultrasound and CT Venography (CTV): Bedside compression ultrasound daqiiqaa muraasa keessatti thrombus ujummoolee femoral fi popliteal beekamaa keessatti kan mirkaneessu yoo ta’u, pelvic CT Venography ammoo bal’ina gubbaa clot ujummoolee iliac fi inferior vena cava keessatti argamu kaartaan kan agarsiisu yoo ta’u May-Thurner iliac compression ykn pelvic tumors adda baasee ibsa.
3. Active Clot Removal (Endovascular vs. Open Surgical Thrombectomy): Wantoonni dhiiga qalla’an qofti dhiiga guddaa danqamu saffisaan bulbulamuu waan hin dandeenyeef, Society for Vascular Surgery (SVS) fi European Society for Vascular Surgery (ESVS) qajeelfamni thrombus hatattamaan akka baafamu ajaja:
4. Catheter-Directed Mechanical Thrombectomy (PMT) fi Thrombolysis (CDT): Ogeeyyiin gidduu seensaa kateetaroota boolla guddaa qaban aspiration ykn rheolytic (kan akka ClotTriever, Indigo, ykn AngioJet) ykn kateetaroota thrombolysis altiraasaawundiin gargaaraman (EKOS infusing alteplase [rtPA]) karaa popliteal tarkaanfachiisu vein gara vacuum gochuu fi iliofemoral clot bulbulamuu, itti aansuudhaan iliac vein stenting yoo May-Thurner compression lesion intravascular ultrasound (IVUS) irratti argame.
5. Open Surgical Iliofemoral Venous Thrombectomy: Dhukkubsattoota fulminant venous gangrene qaban, arterial collapse dhiyoo jiru, ykn qoricha thrombolytic fayyadamuu faallaa ta’e irratti, ogeeyyiin baqaqsanii hodhuu ujummoo dhiigaa ujummoo femoral common groin keessa jiru saaxiluudhaan, Fogarty balloon catheter gara ujummoo iliac tti dabarsuudhaan, miila isaanii Esmarch jedhamutti cimsanii marsu compression bandage kan dhiita’e sana baasuuf. Yoo dhiibbaan kutaa 30 mmHg ol hafe erga dhangala’aan ujummoo dhiigaa deebi’ee booda, fashiyootoomii re’ee kutaa afur ni raawwatama.

Lakkoofsa balaa tasaa naannoo fi pirootokoolii ejensii¶

Phlegmasia cerulea dolens ykn phlegmasia alba dolens jedhamuun shakkaman gara hospitaala guddaa sadarkaa sadaffaa Baqaqsanii hodhuu Ujummoolee Sa’aatii 24, Raadiyooloojii Gidduu-galeessaa, fi Kunuunsa Cimaa qabutti geejjibni ambulaansii hatattamaa barbaachisa:

• Ameerikaa fi Kanaadaa: 911 bilbili. Geejjibaa gara kutaa balaa tasaa hospitaala guddaa dandeettii Baqaqsanii Hodhuu Vaaskulaarii fi Raadiyooloojii Giddugaleessaa qabuutti gaafachuu (gonkumaa gara kilinika kunuunsa hatattamaa hin deeminaa). Qajeelfama Waldaa Baqaqsanii Hodhuu Ujummoolee Dhiigaa (SVS), Fooramii Ujummoo Ujummoo Ameerikaa (AVF), fi Waldaa Onnee Ameerikaa (AHA) jalatti kan hoogganamu.
• United Kingdom: Ambulaansii hatattamaa hatattamaa gara hospitaala guddaa acute Emergency Department (A&E) naannoo Arterial/Vascular Surgery Hub tajaajiluuf 999 bilbili. Pirootokoolii Inistiitiyuutii Biyyoolessaa Fayyaa fi Kunuunsa Gahumsa (NICE NG158) fi Waldaa Vaaskulaarii Biriteen fi Ayerlaandi (VSGBI) jalatti kan hoogganamu.
• Gamtaa Awurooppaa: 112 bilbili. Qajeelfama Hojii Kilinikaalaa Waldaa Baqaqsanii Hodhuu Ujummoolee Ujummoolee Awurooppaa (ESVS) Bulchiinsa Dhibee Ujummoo dhiigaa jalatti kan bulfamu.
• Australia fi New Zealand: Australia keessatti 000 ykn New Zealand keessatti 111 bilbili. Qajeelfama Waldaa Baqaqsanii Hodhuu Ujummoolee Awustiraaliyaa fi Niwuu Ziilaand (ANZSVS) fi qajeelfama Waldaa Tiroomboosii fi Dhiigaa Awustiraaliyaa fi Niwuu Ziilaand (THANZ) jalatti kan hoogganamu.
• Hindii fi Eeshiyaa-Paasifiik: 112 (ykn Hinditti 108), Singaapoor keessatti 995, Jaappaanii fi Kooriyaa Kibbaatti 119, ykn Maaleeziyaa fi Hoong Koongitti 999 bilbili. Hospitaala sadarkaa sadaffaa tajaajila baqaqsanii hodhuu endovascular fi vascular qabu gaafachuu.

Gaaffiiwwan yeroo baay’ee gaafataman¶

Garaagarummaan phlegmasia alba dolens ("miila aannani") fi phlegmasia cerulea dolens ("miila halluu diimaa") gidduu jiru maali?¶

Haalli lamaan kun kan dhufan thrombosis ujummoo gadi fagoo (DVT) guddaa ujummoolee iliac fi femoral gurguddoo pelvis fi groin keessatti cufuudhaan yoo ta’u, sadarkaa lama kan ispeektarmii lubbuu namaa balaa irra buusu walfakkaataa bakka bu’u. Phlegmasia alba dolens (sadarkaa "miila aannani" isa duraa) keessatti, ujummoon dhiigaa gadi fagoon gurguddoon dhibbeentaa 100n cufamu, ujummoon wabii xixiqqoo garuu banaa ta'ee hafa; dhangala’aan gara tishuuwwanitti dhangala’ee kaappilaarii gogaa waan dhidhiituuf miilli guutuun ni dhiita’ee adii aannan fakkaatu, dhangala’aan dhiigaa arteriin fi dha’annaan miilaas akkuma jirutti hafa. Phlegmasia cerulea dolens (sadarkaa "miila diimaa" isa guddate) keessatti, ujummoon gadi fagoo fi ujummoon wabii lamaan isaanii guutummaatti ni cufamu; dhiigni zeeroo miila keessaa bahuu danda’a, dhiigni oksijiinii irraa bilisa ta’e dhaabbataa ta’e qaama guutuu gara diimaa-buluu gadi fagootti kan jijjiiru yoo ta’u, dhiibbaan tishuu samii olka’aa ta’e ujummoolee dhiigaa cufa, yoo hatattamaan hin dhiphanne sa’aatii muraasa keessatti gaangrene ujummoo dhiigaa (venous gangrene) fida.

Miila dhiita’ee fi dhukkubsataa DVT qabaachuu danda’u maaliif GONKUMAA masaajii ykn xuuxuu hin qabdu?¶

Dhiigni guddaan ujummoolee gadi fagoo re’ee, qoma ykn qaama saalaa keessaa yeroo uumamu, kutaan gubbaa dhangala’aa sanaa lallaafaa, kan ciccituu fi yeroo baay’ee akka soseejjii funyaan bilisaa qabuutti ujummoo bal’aa femoral ykn iliac keessaa laaftuu ta’ee kan yaa’u dha. Dhukkubbii maashaa dhiita’uu tasgabbeessuuf miila irratti yoo masaajii, daakte, xuuxxe ykn bootii makaanikaal compression miila irratti dibatte, dhiita’uun qaamaa dhiita’uu sana keessaa kutaa guddaa cabsuu danda’a. Sekondii muraasa keessatti, dhangalaʼaan cabe sun ujummoo dhiigaa isa gadii (inferior vena cava) ol baʼee, gama mirgaa onnee keessa darbee, ujummoolee sombaa gurguddoo sombaa (embolism sombaa guddaa) cufa, kunis onneen akka tasaa akka dhaabatu gochuu dandaʼa.

Miila ol kaasuu qabda moo gadi qabachuu qabda yoo namni tokko phlegmasia cerulea dolens vs. an arterial blockage qabaate?¶

Kun gargaarsa jalqabaa vaaskiilaarii keessatti garaagarummaa murteessaadha. Cufamuu arteriin cimaan (bakka dhiigni ujummoo dhiigaa femoral ykn popliteal artery cufu waan ta’eef dhiigni gara miila diimaa, xiqqaate, akka ice-cold keessa seenuu hin dandeenyetti), harkisa lafaa dhangala’aa arteriin dadhabaa ta’e waan mormuuf, miila onnee olitti GONKUMAA ol kaasuu hin qabdu; sadarkaa miila arterial ischemic ykn xiqqoo hirkataa ta’e eeguu. Faallaa kanaatiin, phlegmasia alba dolens ykn phlegmasia cerulea dolens keessatti arteroonni dhiiga gara miilaatti paampii godhaa jiru, garuu ujummoon dhiigaa dhibbeentaa 100 waan cufaniif dhiigni miila diimaa baay’ee dhiita’e keessaa bahuu hin danda’u; miila suuta barcuma irratti ol kaasuun (sadarkaa onnee irraa digrii 15 hanga 30) harkisa lafaa fayyadamuun dhiibbaa haayidirostaatikii ujummoo dhiigaa gadi buusuun dhiita’uu kutaa hir’isuun yeroo hospitaala thrombectomy eegaa jiranitti.

Dhiigni guddaan iliofemoral dhangala’uun maaliif miila bitaa keessatti miila mirgaa caalaa dachaa 3 hanga 4 ta’a?¶

Anaatoomii qaama saalaa namaa keessatti, arteriin jabaa, dhiibbaa guddaa kan qabu, arteriin waliigalaa mirgaa kallattiin fuula duraa ujummoo iliyaakii waliigalaa bitaa lallaafaa fi dallaa haphii qabu irratti qaxxaamuree, ujummoo bitaa lafee fifth lumbar vertebra lafee dugdaa irratti cimsee hidha. May-Thurner syndrome (iliac vein compression syndrome) jedhamuun kan beekamu, dha’annaan arteriin dhaabbataa kun ujummoo iliak bitaa diriirsee yeroon darbaa deemuun toora fibrous keessoo uuma. Yeroo wanti akka ulfaa, baqaqsanii hodhuu, bishaan qaama keessaa hir’achuu ykn kaansarii dhiigni akka dhangala’u dabalu, ujummoon dhiigaa bitaa kan ciniiname ujummoon dhiigaa mirgaa kan hin dhiibamin caalaa salphaatti ni cufama.

Garaagarummaa dhibee ujummoo dhiigaa gadi fagoo (DVT) fi seelii baakteeriyaa gidduu jiru akkamitti adda baasuu dandeessa?¶

DVT istaandaardii fi seelii baakteeriyaa wal fakkaachuu danda’a sababiin isaas lamaan isaanii iyyuu miila gadii ho’aa, dhiita’e, lallaafaa, diimaa-diimaa fi ho’a qaamaa salphaa illee fidu. Haa ta’u malee, seeliilaayitis infekshinii gogaa gubbaa (yeroo baay’ee gogaa quba miila gidduu jiru irraa kan jalqabu miila atileetii irraa kan ka’e ykn barruu jilbaa irraa kan jalqabu) kan gogaa diimaa abiddaa, dhiita’uu jilba gadiitti naannootti argamu, limfii qaama saalaa lallaafaa, fi ho’a qaamaa/qorqorroo olaanaa kan fidu yoo ta’u, dha’annaan miila garuu cimaa ta’ee hafa. DVTn guddaan iliofemoral miila GUUTUU dhiita’uu addunyaa, kan dhiphina qabu, groin crease irraa kaasee hanga miilaatti, ujummoolee fuula bal’aa mul’atan, dhukkubbii maashaa gadi fageenyaan dho’uu, fi halluu adii waxy ykn dusky purple-blue jijjiiruu fida. Lamaan isaanii jalqaba irratti wal fakkaachuu waan danda’aniif (ykn illee waliin uumamuu waan danda’aniif), altiraasaawundiin ujummoo dhiigaa hatattamaa duplex adda baasuuf karaa nageenya qabu qofaadha.

Phlegmasia cerulea dolens mallattoo jalqabaa kaansarii hin adda baafamne ykn heparin reaction ta’uu danda’aa?¶

Eeyyee. Qorannoowwan yaalaa keessatti dhukkubsattoonni ofumaan phlegmasia cerulea dolens qaban keessaa dhibbeentaan 20 hanga 40 ta’an dhukkuba hamaa hypercoagulable malignancy (kan akka kaansarii xannacha sombaa, sombaa, garaachaa, ovaarii ykn hematologic) kan wantoota dhiita’uu jajjabeessan gara dhiigaatti gadhiisu qabu. Akkasumas, dhukkubsattoonni guyyoota 5 hanga 14 darban keessatti hospitaala keessatti qoricha dhiiga qallachiisu heparin fudhatan, Heparin-Induced Thrombocytopenia (HIT), kan ittisa qaamaa kan farra qaamaa dhiiga ujummoo fi arteriin dhoo’aa ta’e kan kakaasu qabaachuu danda’u; yeroo hunda dhukkubsataan kun dhiheenya kana hospitaala yoo seene ogeessa fayyaa hatattamaa itti himaa akka isaan lakkoofsa pilaateleetii sakatta’uu fi yoo barbaachisaa ta’e qoricha dhiiga qallachuu heparin hin taane fayyadamuu danda’u.

Maddootaa fi qajeelfama ofiisaa¶

• Waldaa Baqaqsanii Hodhuu Ujummoolee Ujummoolee Awurooppaa (ESVS, Awurooppaa): Qajeelfama Hojii Kilinikaalaa ESVS 2021 Bulchiinsa Dhiibbaa Ujummoolee Ujummoo dhiigaa (Kakkos et al., Jornaalii Awurooppaa Baqaqsanii Hodhuu Ujummoolee Ujummoolee fi Endovascular, Kutaa 4.6: Bulchiinsa Phlegmasia Cerulea Dolens, immediate IV unfractionated heparin, steep leg olka’iinsa, dhangala’aa lubbuu deebisuu, kateetiraan qajeelfamee thrombolysis, fi baqaqsanii hodhuu banaa venous thrombectomy).
• Society for Vascular Surgery (SVS) & American Venous Forum (AVF, United States): Tooftaalee Dhibee Ujummoo Ujummoo Gadi Fagoo Jalqabaa Buqqisuu: Qajeelfama Shaakala Kilinikaalaa (DVT iliofemoral qaama balaadhaaf saaxiluu fi phlegmasia cerulea dolens hatattamaa farmacomechanical ykn surgical thrombectomy).
• Waldaa Onnee Ameerikaa (AHA, Yunaayitid Isteetis): Hoggansa Massive and Submassive Pulmonary Embolism, Iliofemoral Deep Vein Thrombosis, fi Chronic Thromboembolic Pulmonary Hypertension: Ibsa Saayinsii Waldaa Onnee Ameerikaa irraa (Circulation, immediate endovascular or surgical decompression for phlegmasia cerulea dolens and May-Thurner ujummoo iliyaakii stent gochuu).
• Kolleejjii Hakiimota Garaa Ameerikaa (CHEST, Yunaayitid Isteetis): Yaala Farra Dhibee VTE: Qajeelfama GARAA fi Gabaasa Paanaalii Ogeessotaa (agarsiiftuu thrombolysis kateetiraan qajeelfamee fi thrombectomy ujummoo baqaqsanii hodhuu gangrene ujummoo dhiigaa dhufu keessatti).
• Inistiitiyuutii Biyyoolessaa Fayyaa fi Kunuunsa Gahumsa (NICE, Yunaayitid Kingidam): Dhukkuboota Ujummoo dhiigaa: Qorannoo, Bulchiinsa fi Qormaata Tiroomboofiiliiyaa (Qajeelfama NICE NG158).

Qajeelfamoota walqabatan¶

• Dhibee sombaa fi dhibee ujummoo dhiigaa gadi fagoo (DVT) .
• Miila ischemic cimaa, cufamuu arteriin, fi fiixee dha’annaa onnee hin qabne
• Seeliilaayitii, eriisipelaasii, limfii, sarara diimaa, fi guddina seepsii abscess
• Siindiroomii kutaa harka, miila ykn harka duraa, addaan ciccituu gadi darbachuu cimaa, fi 6 Ps triage
• Necrotizing fasciitis (infekshinii foon nyaachuu) fi cellulitis alaabaa diimaa