Ba Lahars ya volcan (Ba flux ya potopoto), ba courants ya densité pyroclastique, mpe ba poussières ya kilo¶

Ntango bililingi ya televizyo ya kopanzana ya ngomba ya mɔ́tɔ mbala mingi batalelaka mingimingi bibale ya lava motane oyo ezali kotambola malɛmbɛmalɛmbɛ oyo bato bakoki kotambola mosika na yango na pɛtɛɛ nyonso, mikanda ya liwa ya géologie oyo esangisi na Enquête géologique ya États-Unis (USGS) mpe na Réseau international de danger de santé volcanique (IVHHN) emonisi ete koleka 90 % ya liwa oyo euti na ngomba ya mɔ́tɔ eutaka na makama misato ya mbangu mingi to oyo epalangani mingi: courants ya densité pyroclastique (koleka ya pyroclastic mpe surges), lahars volcanique (ba flux ya potopoto ya vitesse makasi lokola béton mpe ba débris), mpe tephra ya kilo mpe kokweya ya mputulu oyo ekweyi ba toits ya bandako na ba dizaines ya kilomètres na se ya mopepe mpe ezo étouffer ba voies aériennes na verre ya volcan microscopique.

Ba priorités na yo ya kobika mbala moko na tango ya crise volcanique explosif ezali ya ko évacuer mbala moko na ba alertes officielles avant ba écoulements pyroclastiques to ba lahars e lancer, mata semba na ba murs ya lobwaku tii na mabele ya likolo, jamais na se to na likolo na nse ya lobwaku) soki lahar ezali koganga epai na yo, kanga esika na yo ya kobombama ya kati mpe lata an Respirateur particules N95, P2, to FFP2 na ba lunettes oyo ezali na ventilation te na tango ya kokweya ya mputulu, mpe kolandela malamu accumulation ya toit plat to ya pente moke mpo ete okoka ko évacuer avant 10 centimètres (4 pouces) ya mputulu ya volcanique ya mayi ekweyisa structure likolo.

Sala boye sikoyo¶

1. Kolongola mbala moko ba pentes ya zone rouge tango alerte ya éruption explosif ebimi: Kozela ata moke te komona mputulu to lava yambo ya kobima na zone officielle ya exclusion volcanique. Ba courants ya densité pyroclastique ekitisaka mbangu na ba flanques ya volcan na 160 à 700 kilomètres par heure (100 à 435 miles par heure) na température ya 300 à 800 degrés Celsius (570 à 1.470 degrés Fahrenheit), kosala que koleka bango na makolo to na motuka ezala impossible mbala moko ba lancer.
2. Soki ozali na lobwaku ya ebale mpe oyoki makelele ya mozindo to sirene ya lahar, mata mbala moko na ngambo ya lobwaku: Ba lahars (ba potopoto) ya ngomba ya mɔ́tɔ ekoki kokita na mabwaku ya ebale kino na kilometele 50 kino 100 (kilometele 30 kino 60) mosika na ngomba na kilometele 30 kino 80 na ngonga moko (20 kino na bakilometele 50 na ngonga moko), ata na mokolo ya polele to baposo nsima wana bopanzani esili ntango mbula ebɛti na mputulu oyo ekangami te. Bwaka ba sacs ya kilo mpe kima to motuka perpendiculaire na canal ya ebale likolo na efelo ya nsɔngɛ, ngomba, to ya canyon ata 20 kino 30 mètres (65 kino 100 feet) likolo ya nse ya lobwaku. Kokatisa ata moke te pont ntango lahar moko ezali kopusana.
3. Batelá mimpululu mpe miso na yo na mputulu ya mɔ́tɔ oyo epɔlaka mbala moko: Mputulu ya mɔ́tɔ ezali milinga ya mabaya ya pɛtɛɛ te; ezali mabanga ya mabangamabanga oyo epɔlisami, cristal ya silice, mpe biteni mikemike ya vitre ya volcan oyo elatisami na acide sulfurique mpe acide chlorhydrique oyo epɔlaka. Lata masque ya respirateur ya NIOSH N95, EN 149 FFP2/FFP3, to P2 particules ya malamu** (to elamba ya coton ya mayi ya couches ebele likolo ya zolo mpe monoko na yo na ntango ya mbalakaka), bimisa ba objectifs de contact mbala moko, mpe lata ba lunettes ya kozinga to ba lunettes ya kokangama na mopepe.
4. Tikala na kati ya ndako, kanga ba HVAC mpe ba entrées ya mopepe, mpe kanga ba drafts na tango ya kokita ya mputulu makasi: Kanga mpe kanga ba fenêtres nionso, ba portes, ba amortisseurs ya cheminée, mpe ba vents ya trickle. Boma chauffage central ya mopepe makasi, ba ventilateurs ya four, mpe ba climatiseurs ya fenêtre oyo ebendaka mopepe ya libanda na ndako to ezikisaka ba moteurs na yango na grit ya verre.
5. Yoka soki toit ezali kolela mpe bima liboso ete mputulu ya mai eleka santimetele 10 (4 pouces): Mputulu ya volcan oyo ekauki ezali na kilo mbala 5 to 10 koleka mbula ya neige, mpe mputulu ya volcan oyo etondi na mbula ebongwanaka na dalle ya makasi oyo ezali na kilo 1.500 kino 2.000 kilogrammes na mètre cube moko (93 kino 125 kilo na makolo cube moko). Soki bozindo ya mputulu na nsamba ya patatalu to ya monene epusani pene na 7,5 kino 10 centimètres (3 kino 4 pouces), to soki baporte ya kati ekangami, maninisa epasuka, to makonzí ya plafɔ ezali koganga mpe kopumbwa, bimisá ndako mbala moko liboso ete nsamba ekɔta na kati.
6. Bokima kotambwisa motuka na ntango ya kokweya ya mputulu oyo ezali kosala longola se soki kokima zone ya lahar to pyroclastique ya mbala moko: Mputulu oyo ezali kokweya esalaka ete ezala zéro ya moindo makasi na midi, ekanga ba filtres ya mopepe ya moteur na miniti moke (ekangamaka na motuka na yo mpo na libela), ekatisaka ba alternateurs électriques mokuse, mpe ebongoli banzela na pâte ya verre ya slick, oyo ebebisaka frein.

flowchart TD
    Start["Kopanzana ya ngomba ya mɔ́tɔ oyo ekoki kopanzana, Sirène ya Lahar, to Kebisi ya kokwea ya mputulu ya mopɛpɛ makasi oyo ezali kokita"] --> ZoneCheck{"1. Zone Nini ya Likama ya Volcanique Ozali Na Sikoyo?"}
    ZoneCheck -->|Within 10 to 20 km of Crater / Pyroclastic Zone| EvacImmediate["Bolongola mbala moko mosika na ngomba ya mɔ́tɔ: Ba écoulements pyroclastiques Botamboli na 160 kino 700 km/h na 300 kino 800 C"]
    ZoneCheck -->|In a River Valley Draining the Volcano (Up to 80 km Away)| LaharClimb["Likama ya koleka ya potopoto ya Lahar: Na Sirène ya liboso, Koningana ya mabele, to konguluma, Mata na semba na bifelo ya lobwaku oyo ezali na bolai ya mɛtrɛ 20 tii 30"]
    ZoneCheck -->|Downwind Town or City Receiving Falling Ash (Tephra)| AshShelter["Protocole ya Ashfall ya kilo: Bokende na kati ya ndako, Longola ba objectifs contact, Tia Masque N95/FFP2 na ba lunettes"]
    AshShelter --> SealHouse["2. Kanga ba Fenêtres/Amortisseurs Nionso, Boma ba entrées ya mopepe ya HVAC/AC, Kokata ba gouttières ya mayi ya mbula ya toit na ba cisternes"]
    SealHouse --> RoofCheck{"3. Koyangana ya mputulu ezali kopusana na santimɛtrɛ 10 to Mbula ezali kosangana na mputulu na nsamba?"}
    RoofCheck -->|Yes, or Roof Creaks / Doors Jam| RoofEvac["Kokwea ya nsamba oyo ezali pene: Lata Chapeau/Casque ya makasi, N95, mpe ba lunettes, mpe Bima na esika ya kobombama oyo ezali na nse ya nse to oyo ekómi makasi"]
    RoofCheck -->|No: Under 5 cm (2 in) Dry Ash| SafeCleanup["Zela Tiii Poussière Eko Tika Kokweya, Kosopela Poussière Na Pete na Mist Ya Mai Avant Ya Ko balabala, Jamais Kosukola Poussière Na Ba Drains"]

Kokokanisa makama misato oyo ebomaka bangomba ya mɔ́tɔ: Koleka ya pyroclastique, lahars, mpe kokwea ya mputulu¶

Kososola bizaleli ya nzoto, mbangu, molunge, mpe bopanzani ya likama moko na moko ya ngomba ya mɔ́tɔ elimbolaka ntina oyo mayele ya kobika ekeseni mpenza na kotalela soki ozali na ngámbo ya ngomba ya mɔ́tɔ, na lobwaku ya ebale oyo ezali na nse ya mai, to na engumba oyo ezali na ntaka ya kilomɛtrɛ 100 na nse ya mopɛpɛ.

Ba courants ya densité pyroclastique : pona nini ba zones ya exclusion ezali non négociable¶

Courant ya densité pyroclastique (PDC) ezali phénomène oyo ebomaka mingi na volcanologie. Ezali na biteni mibale oyo ezali kotambola esika moko na vitesse supersonique to pene na supersonique : dense basal pyroclastique écoulement ya mabanga, pomice, mpe mputulu oyo eyambaka na nse ya lobwaku, mpe lipata ya koleka, ya mobulu, oyo ezali kopanzana ya gaz oyo epeli mingi mpe mputulu ya mikemike oyo babengaka pyroclastic surge oyo ezali koboya topographie, emati likolo ya ngomba likolo ya mabanga ya ngomba, mpe ekoki kutu skim na ba kilomètres ya mayi ya océan to ya lac.

Ndenge nini ba courants pyroclastiques esalemaka¶

1. Kokweya ya colonne d’éruption (Fountain collapse): Na tango ya éruption explosif, tango volcan e exploser mélange ya mabanga na mputulu ya dense mingi mpo mopepe ya moto convectif emema likolo na stratosphère, colonne verticale ya likolo ekweyi na mbalakaka na se na se ya gravité mpe ekiti na cascade na ngambo nionso ya ngomba na mbala moko.
2. Kokwea ya dôme ya lava (écoulement ya lolenge ya Merapi to ya Peléan): Tango magma ya monene, ya kokangama, oyo ezali na gaz mingi ebimi na esika ya kofungola mopepe ya sommet mpo na kotonga ngomba ya nse, oyo ezali stable te (dome ya lava), mopanzi ya dôme ekoki kobukana mosika kozanga bopanzani ya likebisi, kobimisa avalanche pyroclastique ya kimia, ya incandescent na nse ya nse ya nse.
3. Kopanzana ya mopanzi: Kokita ya mabele elongoli mopanzi ya ngomba ya mɔ́tɔ (lokola esalemaki na Ngomba Sainte-Hélène na États-Unis na 1980), kofungolaka bopumbwi ya mopanzi oyo etambwisami na ngámbo ya supersonique.

Soki bakangi yango pene na ngomba ya mɔ́tɔ ntango mai ya pyroclastique ebandi¶

Mpo ete ba écoulements pyroclastiques ebomaka na ba secondes na nzela ya inhalation thermique hyperacute (kopema na souffle moko ya gaz mpe mputulu ya 300 à 600 degrés Celsius ekangamaka trachée mpe larynx) mpe traumatisme ya explosion:

• Soki ozali na motuka na nzela ya polele na lipata ya moindo oyo ezali komonana, oyo ezali kotɔka oyo ezali koyamba mabele oyo ezali kopota mbangu na nse ya ngomba: Tambola na mbangu ya libateli mosika na volcan mpe perpendiculaire na canyon nyonso oyo ezali ko canaliser lipata. Rouler ba fenêtres nionso makasi, changer ventilation ya motuka na Recirculate OFF / completely closed, pe beta téléphone continuellement pona ko alerter ba misusu.
• Soki kokima ekoki kosalema te mpe impact ezali na ba secondes (Protocole ya ditching ya suka)): Kota na kati ya structure ya béton armé ya se, ya makasi koleka oyo ezali (cave ya mozindo ya se ya mabele, bunker ya béton, to salle ya maçonnerie intérieure sans fenêtre na ngambo ya ndako oyo etali mosika na volcan). Kanga baporte mpe maninisa nyonso, kosopela mbala moko eloko ya kosukola to chemise ya monene, kanga yango makasi na zolo mpe monɔkɔ na yo, benda bilamba likoló ya loposo nyonso ya mpamba, mpe ezinga yango na boule moko ya makasi na nse elongi na nse mpo na kobatela nzela na yo ya mopɛpɛ na boumeli ya miniti 2 to 5 oyo lipata ya mputulu ya mɔtɔ ezali koleka.

Lahars volcaniques: kobika na bopanzani ya potopoto ya béton na mbangu mingi na mabwaku ya bibale¶

Liloba ya Indonésie lahar elimboli kosangisama ya mabanga ya ngomba ya mɔ́tɔ mpe mai oyo ezali koleka nokinoki, oyo etambwisami na nguya ya bozindisi oyo euti na nse ya ngomba ya mɔ́tɔ. Mbala mingi, bato oyo bamoná naino lahar te na makanisi na bango na mpela ya mai ya motane oyo ezali na pɔtɔpɔtɔ. En réalité, lahar ezali na consistance, poids, na puissance physique ya béton humide oyo ezali kosopana na vitesse ya autoroute.

Lokola lahar ezali na mabanga ya makasi mpe zelo ya 80 % na kilo, densité na yango ezali mbala mibale koleka ya mai. Densité oyo eleki ndelo esala ba forces buoyant ya makasi mingi na boye ete lahar azuaka mpe a flotter sans effort mabanga ya granite ya ba tonnes ebele, ba camions ya kokata banzete, ba locomotives ya chemin de fer, mpe ba ponts ya nzela ya engbunduka mobimba ya bibende, kosalela yango lokola ba rams minene ya kobeta na liboso ya écoulement mpo na kokata ndako nyonso, nzete, mpe makonzí ya utilité pembeni ya nse ya lobwaku. Likambo ya mabe koleka, ntango oyo lahar moko ekitisaka mbangu mpe epalangani na engumba moko ya patatalu na nse ya lobwaku, mai yango ebimaka na kati ya libungutulu mpe pɔtɔpɔtɔ elongolaka mai mpe ekómaka makasi lokola simá oyo esopami na boumeli ya mwa miniti, mpe ekangamaka na moto nyonso oyo akangami tii na loketo makasi mpenza na boye ete bakoki kobenda ye na bonsomi te soki bamasini ya kilo ya kotimola.

Lolenge misato lahars ebandaka (Ya mpe bambula nsima ya ngomba ya mɔ́tɔ ekómi kimya)¶

1. Neige mpe glacier enyangwa na tango ya bopanzani (Primary Lahar): Tango ba écoulements pyroclastiques ya molunge to lava ebimi na volcan oyo ezipami na neige to ezipami na glacier (lokola Ngomba Rainier, Ngomba Hood, to Ngomba Baker na Etats-Unis; Nevado del Ruiz na Colombie; Cotopaxi na Équateur; to Ngomba Ruapehu na Nouvelle-Zélande), bamilio ya ba mètres cubes ya glace enyangwa na mbala moko mpe kokita mbangumbangu na lobwaku nyonso ya ebale oyo ezali na zɛlo oyo ezali kongɛnga longwa na nsɔngɛ.
2. Kobukana ya laki ya mabulu: Bopanzani moko epasuka na nsɔngɛ ya laki ya laki ya nsɔngɛ oyo ezali na acide, ebwaki laki mobimba na nse ya canyon.
3. Lahars (Lahars secondaires) oyo mbula ebandi sima ya bopanzani): Na boumeli ya basanza kino mibu mingi sima ya bopanzani ya mputulu monene, ba pentes ya likolo ya ngomba ya ngomba ekundami na se ya ba mètres ya mputulu ya kokangama te, oyo ebomaka mayi oyo ebomaki matiti nionso. Ntango nyonso oyo mbula makasi ya momeseno to mopɛpɛ makasi ya mikili ya molunge ebɛti ngomba yango, mai ya mbula ekoki te kokɔta na mputulu oyo ezali na nsuki; na esika na yango, elongolaka nkasa na bangomba, esangani na téphra oyo ekangami te, mpe ebwakaka mobulu lahars oyo mbula ebimisaka na bibale na mikolo oyo ngomba ya mɔ́tɔ yango moko ezali mpenza kimya.

Mibeko ya mbala moko ya bilanga mpo na kobika na lahar¶

• Koyeba bilembo ya likebisi ya mongongo mpe ya komona:
• Officiel Acoustic Flow Monitor (AFM) lahar sirens (oyo eyokanaka na ton ya kolela to alerte ya mongongo oyo ezali kolandana na kati ya mabwaku ya risque makasi lokola Puyallup Valley na se ya Ngomba Rainier) to ba alertes ya émission mobile ya urgence.
• konguluma ya mabele mpe koningana ya mabele ya mozindo, ya seko, ya train ya fret to ya jet-moteur** oyo euti na likolo oyo ezali kokola makasi na seconde nionso (na bokeseni na koningana ya mabele, oyo ekoma na sommet mpe esili na miniti moko, makelele ya lahar etongamaka se kokita lokola liboso ya mabanga epusani).
• Niveau ya ebale kokita na mbalakaka to kokauka (euti na kokita ya mabele ya likolo oyo ekangami mpo na mwa ntango moke na lobwaku) TO ebale ekomi na mbalakaka ya monene, ya vapeur, ya potopoto ya gris-marron na banzete oyo ezali kopumbwapumbwa mpe nsolo makasi ya soufre.
• Mata LIKOLO, jamais komeka koleka lahar na nse ya lobwaku:
• Soki ozali na makolo to na nzela ya mituka oyo etondi na bato na nse ya lobwaku, balukela na 90 degrés mosika na ebale mpe kende mbala moko na efelo ya lobwaku oyo ezali pene, na ngomba, na bluff, to na ngomba oyo epesameli mpo na kobimisa bato.
• Kozwa kaka 20 to 30 mètres (65 à 100 pieds) ya elevation verticale likolo ya canal ya ebale etie yo mobimba likolo ya portée ya pene na lahars nionso.
• Kokatisa ata moke te pont tango lahar ezali koya to ezali komonana na likolo: Ba Lahars bapasola ba pont na ba quartiers na bango ya béton to ba piler ba logjams minene na ba pont ya pont, ba balabala pont mobimba mpe motuka nionso oyo ezali na yango mosika na ba secondes.
• Kotambola ata moke te likoló ya croûte ya lahar oyo euti kokɔtisama sika: Ata nsima wana lahar etiki koningana, croûte ya gris oyo emonanaka lokola ekauki esalemaka likoló na boumeli ya bangonga ntango kati na nse etikalaka na nse te, ntango mosusu sablɛ ya molunge oyo ezali kotɔka na boumeli ya mikolo to bapɔsɔ. Kozela tii ntango ba ingénieurs civils bakomeka makoki ya roulement epekisaka kozinda oyo ebomaka mpe kozika oyo ezali kozika.

Kokita ya mputulu ya volcan ya kilo (Tephra): physique ya kokweya ya toit mpe kobika ya structure¶

Na bokeseni na mputulu ya nkoni oyo euti na mɔ́tɔ ya kaa to na mɔ́tɔ ya zamba (oyo ezali carbone organique ya pɛtɛɛ, ya nsala oyo epanzani na mai mpe epɛpaka na mopɛpɛ), mputulu ya mɔ́tɔ ezali na ba cristaux ya mabanga oyo ezali na mabangamabanga, oyo epɔli mpe biteni ya microscopique ya makasi ya verre ya silice (\(SiO_2\)) oyo epanzani na kopanzana ya gaz magma.

Mpo na nini mputulu ya ngomba ya mɔ́tɔ ekweaka nsamba nokinoki koleka mbula-mpɛmbɛ¶

Mibeko ya botongi na bisika ya malili ebongisi ba toits ya ba ndako mpo na kosunga neige, oyo mingi mingi ezali mopepe oyo ekangami mpe ezali na kilo kaka 100 kino 200 kilogrammes na mètre cube moko (6 kino 12,5 livres na pied cube moko). Mputulu ya volcan ezali mabanga ya makasi oyo epɔlisami:

Bilembo ya likebisi ya kokweya ya nsamba ya ntina mpe mibeko ya kolongola mputulu na ndenge ya libateli¶

1. Kolandela bozindo ya mputulu mpe bilembo ya mpasi ya structure na kati ya ndako:
2. Meká mputulu oyo eyanganaka na esika ya patatalu oyo mopɛpɛ ekɔtaka na libándá ya lininisa. Soki mputulu ekómi na 5 to 7,5 centimètres (2 to 3 pouces) na nsamba ya patatalu to ya nse (to soki mbula ebandi kobɛta na mputulu oyo ezali), bongisa mpo na kobimisa to kolongola nsamba kaka soki ezali na likama te.
3. Bilembo ya kobima mbala moko: Soki oyoki makɛlɛlɛ makasi ya kopumbwa, ya kopasuka, to ya kolela uta na grenier to plafond, tala plâtre to mur sèche oyo ezali kobukana na ba joints ya plafond, yeba ba panneaux ya plafond oyo ezali kokita, to omoni ete porte ya chambre ya kati to ya armoire ekangami na mbalakaka mpe ekofungwama to ekokangama te (elingi koloba kilo ya toit ezali kogumba bifelo oyo ememaka mikumba na nse), kokende te na likolo ya ndako, kolata ba chapeaux/casques ya makasi, masque N95, mpe ba lunettes, mpe kobimisa moto nyonso libanda ya ndako mbala moko na ndako ya cadre A oyo ezali na nse ya nse, na etaze ya nse ya béton armé, to motuka oyo etelemi na polele mosika na banzete mpe bansinga ya kura.
4. Liwa oyo ekweaka na toit na tango ya bopeto: Boyekoli ya minganga sima ya bopanzani (lokola sima ya bopanzani ya ngomba Pinatubo na 1991 mpe Kelud na 2014) emonisi ete bato mingi bakufaka to bazwaka ba fractures paralysantes ya mokuwa ya mokɔngɔ mpo na kokita na ba toits oyo ezali na mputulu na tango ya bopeto koleka na ba toits oyo ekweyi likolo na yango na kati ya ndako. Mputulu ya volcan na ba toits ya bibende, ya carreaux, to ya bardeaux esalaka lokola ba millions ya ba roulements à billes microscopiques, mpe ebongwanaka mafuta ya slick soki ezali na mayi.
5. Soki esengeli olongola toit ya nse mpe ya makasi mpo na kobikisa yango:
6. Kokende ata moke te na toit na tango ya chute ya mputulu oyo ezali kosala (visibilité ezali zéro, nkake ebetaka mbala na mbala na kati ya ba plumes ya mputulu ya volcan, mpe mabanga/lapilli oyo ezali kokweya esalaka ete crâne epanzana) mpe kokende ata moke te na toit oyo esi ezali koganga to kokita.
7. Salelá rake ya toit oyo ezali na manzaka milai to balabala ya kopusama ntango otɛlɛmi malamu na mabele to eskalye oyo ekangami mpo na kobenda liboso mputulu na lopango ya nse.
8. Soki komata na toit oyo ezali na nse ya nse ezali likambo oyo ekoki kopengolama te, lata nsinga ya bokengi oyo ekangami na nsinga ya komata na nzete ya makasi to motuka na ngambo mosusu ya ndako, lata N95/FFP2 respirateur mpe ba lunettes fermées, mpe kolongola mputulu na ndenge ya ebongiseli uta na nsɔngɛ na nse na ba bandes même mpo ete oleka mingi te ndambo moko ya ndako eloko oyo batyaka na likoló ya ndako.
9. Kokata ba downspouts na ba cisternes ya mayi ya mbula na ba drains français mbala moko: Tyá rag na likolo ya ba downspouts ya gouttières to saw/kokata nse ya tuyau ya downspout avant ya kosukola mputulu na toit; soki mputulu ya ngomba ya mɔ́tɔ esukolami na bapiblisite ya mai ya mbula oyo ezali na nse ya mabele to na bisika oyo mai ya mbula ekɔtaka na bisika oyo mai ya mɔ́tɔ ekɔtaka, ekómaka lokola béton mpe ebebisaka libela ebongiseli mobimba ya plomberie.

Kobatela mimpululu, miso mpe mai ya komɛla na mputulu ya ngomba ya mɔ́tɔ mpe bagaze ya acide¶

Mbala mingi, biloko mikemike ya mputulu ya mɔ́tɔ oyo euti kokweya ezalaka mike koleka 10 micromètres (\(PM_{10}\)) mpe 2,5 micromètres (\(PM_{2.5}\)), mpe yango epesaka yango nzela ya kokɔta na mozindo na kati ya ba bronchioles mpe ba alvéoles ya nsuka ya mimpululu, nzokande bisika na yango ya sika oyo ezali lokola vitre ememaka matangá ya acide sulfurique oyo ekómi condensés (\(H_2SO_4\)), acide chlorhydrique (\(HCl\)), mpe acide fluorique (\(HF\)).

1. Bobateli ya mpema (Asthme, MPOC, mpe silice cristalline) .¶

• Lata tango nionso respirateur particules classé libanda to tango ozali ko balabala mputulu: Masques standard ya boucle ya matoyi ya chirurgie etikaka ba espaces minene na matama oyo e permettre verre volcan ya malamu kaka na ba voies respiratoires na yo. Salelá masque N95, N99, to P100 oyo endimami na NIOSH (Etats-Unis), masque EN 149 FFP2 to FFP3 (Europe/Royaume-Uni), to masque P2 (Australie/Nouvelle-Zélande), kofinafina pont ya zolo ya ebende makasi mpe kosalela bansinga nyonso mibale ya motó.
• Masque improvisé d'urgence soki N95 ezali te: Bokanga T-shirt ya coton ya épaisse, bandana, to serviette ya saani na 4 à 8 couches, ko humidifier yango légèrement na mayi ya peto (ko tremper mouillé te, oyo e bloquer pema, kaka humidité suffisamment que ba particules ya mputulu ya mike ekangama na ba fibres humides pe mayi e neutraliser ba gaz ya acide soluble lokola soufre dioxyde), mpe kangá yango malamu likoló ya zolo mpe monɔkɔ na yo.
• Asthme ya risque makasi mpe bronchite flares: Ata bato oyo bazali na bomwana ya pete maladi ya asthme oyo bazalaki na mposa ya inhalateur te banda bambula mingi bazwaka mbala na mbala bronchospasme aiguë makasi na boumeli ya miniti moke nsima ya kopema mputulu ya volcan to gaz ya gaz de soufre (\(SO_2\)). Bomba ba inhalateurs ya rescue (albuterol/salbutamol) na poche na yo tango nionso mpe vanda strictement na kati ya chambre oyo ekangami tii tango mputulu ekofanda.

2. Protection ya miso : pourquoi ba lentilles contact esalaka ba abrasions makasi ya cornée¶

Kolata ata moke te ba lentilles contact na ntango to na boumeli ya mikolo mingi nsima ya kokwea ya mputulu ya ngomba ya mɔ́tɔ. Biteni ya vitre ya volcan oyo ezali na mikroskope ekɔtaka na nse ya ba lentilles de contact doux to rigide; mbala nyonso oyo ozali kokanga miso, lentille contact enikaka biteni wana ya vitre na kati ya cornée lokola papier ya sable, mpe epesaka mpasi ya mozindo mpe ba abrasions ya cornée mpe kozika na acide chimique.

• Bobongola na ba lunettes mpe lata ba lunettes oyo ezali na mopepe te libanda: Ba lunettes ya ski, ba lunettes ya natation, to ba lunettes ya sécurité industrielle oyo ekangami ezali kaka ko souffler mputulu na miso.
• Soki mputulu ya volcan ekoti na miso na yo: Kopangusa miso na yo TE. Kopangusa miso noki ntango ozali kogumbama likolo ya saani to esika ya kozinda, benda paupière ya likolo na malembe likolo ya cils ya nse, mpe kosukola liso oyo efungwami ntango nyonso na boumeli ya 10 to 15 minutes na mopepe ya malembe ya kosukola miso ya saline stérile to mayi ya peto ya milangi oyo esopami uta na coin ya kati (pene na pont ya zolo) na libanda.

3. Kobatela mai ya komela, bibwele, mpe ba réseau ya kura¶

• Toxicité ya mayi ya komela pe acide fluorique (\(HF\)): Kokata ba gouttières ya ba réductions ya toit na ba réservoirs ya mayi ya mbula mbala moko tango eruption ebandi. Atako mputulu ya moke na ba réservoirs municipales mingi mingi epesaka mapata (turbidité) mpe elengi ya mwa acide oyo ba usines ya kopɛtola mai ekoki ko filtrer, mputulu ya ba volcans mosusu oyo ezali na fluor (lokola na Islande, Nouvelle-Zélande, to Amérique du Sud) ekɔtisaka fluor oyo ezali na ngɛngɛ na kati ya mabulu ya mai ya polele mpe na ba puddles, oyo ekoki kopesa noki ngɛngɛ na bibwele mpe banyama ya ndako oyo ezali kolya matiti (fluorose) na kati ya bangonga. Bomba nionso banyama ya ndako mpe bibwele na kati ya ndako na bilei oyo ebombami oyo ezipami mpe mayi ya peto ya robinet/milangi.
• Ba blackouts ya "flashover" ya mputulu ya mayi na ba réseaux électriques: Mputulu ya volcan ya kokauka ezali isolateur électrique, kasi tango mbula ya pete, brume, to mamw ya tongo ematisaka mputulu ya revêtement ya ba isolateurs céramiques ya haute tension na ba poteaux ya utilité mpe ba transformateurs, ba mungwa ya acide dissous ebongoli mputulu ya mayi na conducteur électrique ya makasi. Ba arcs ya courant ya tension makasi na kati ya mputulu ya mayi (flashover ya insulateur), ko souffler ba transformateurs mpe ko plonger ba villes mobimba na prolongé kokata kura kaka ntango oyo bapompe ya mai esengeli mingi. Tondisa ba baignoires, ba nzungu, mpe ba juges ya mayi na mayi ya peto ya robinet ntango kaka oyoki éruption esalemi, avant lipata ya mputulu ekoma na ville na bino pe ebeta réseau électrique.

Mibeko ya bopeto ya mputulu ya libateli sima ya bopanzani mpe ya bobateli mituka¶

Soki mputulu esili, bopeto esengaka motema molai mpe kopekisa mputulu makasi mpo ete ozongisa te biteni ya vitre oyo efandi na aérosol na kati ya mimpululu na yo:

• Kosala mist ash légèrement na mayi avant ya ko balabala: Kokauka ata moke te to kosalela leaf blower na mputulu ya volcan; ba souffles ya nkasa esala mapata ya silice oyo ezali kozipa miso, oyo ebebisaka mimpululu. Salelá buse ya tuyau ya elanga to molangi ya kopupola mpo na kopɛtola mwa moke likoló ya mputulu (kozindisa yango te na pɔtɔpɔtɔ), na nsima kokɔtisa yango na basaki ya plastiki oyo ekoki kosala mosala makasi (kotondisa saki mokomoko kaka etondi ndambo, mpamba te saki ya bosɔtɔ oyo etondi na mputulu ya mɔ́tɔ ezali na kilo 40 kino 60 kilogramme / 90 kino 130 livres mpe ekopasola to ekozokisa mokɔngɔ na yo).
• Kosukola ata moke te mputulu ya volcan na nse ya ba lavabos ya ndako, ba toilettes, to ba drains ya tempête ya balabala: Mputulu efandaka na mitambo ya ba tuyaux mpe na ba réseau ya canalisation municipale mpe ekómaka makasi na béton.
• Sukola ba appareils ya ndako na filtre HEPA à vide to na mopepe comprimé, kopangusa ata moke te ba verre ya kokauka na elamba: Kopangusa mputulu ya kokauka na ba pare-brise ya motuka, ba lunettes, ba panneaux solaires, to ba lentilles ya caméra na bilamba to na ba essuie-glaces ya kokauka enyataka ba rayures ya libela na verre. Sukola liboso na motema malamu na tuyau, to kosukola yango na malɛmbɛ na ba éponges ya mai.
• Soki osengelaki kotambwisa motuka na mputulu: Remplacer filtre ya mopepe ya moteur mpe filtre ya mopepe ya cabine mbala moko, bongola filtre ya mafuta ya moteur mpe ya mafuta, mpe sala ete mécanicien asukola na pression ba broches ya frein, ba rotors, mpe boîtier ya alternateur avant o conduire normal.

Mituna oyo batunaka mingi¶

Ba sources e vérifié¶

• Programme ya ba risque ya volcan ya enquête géologique ya Etats-Unis (USGS): Kofanda na risque ya volcan: Lahars, ba flux pyroclastiques, pe ba poussières volcaniques (Tephra) Mabongisi ya chargement ya toit pe bopeto.
• Réseau international ya makama ya bokolongono ya volcan (IVHHN), Organisation mondiale ya santé (OMS), mpe Commission ya bingumba mpe ya ba volcans: Makama ya bokolongono ya mputulu ya volcan: Buku mpo na bato banso mpe Malako mpo na komibongisa liboso, na tango, mpe sima ya kokweya mputulu.
• Agence fédérale de gestion d’urgence (FEMA) mpe Ready.gov (Etats-Unis): Bobongisi ya volcan, évacuation verticale mpo na ba Lahars, mpe Sécurité structurelle ya neige/ash charge.
• Science ya GNS (Te Pū Ao) pe Agence nationale ya gestion ya urgence (NEMA, Nouvelle-Zélande): Bopusi ya bopanzani ya mputulu ya volcan na ba infrastructures critiques, ba seuils ya kokweya ya toit, pe bokengi ya mayi ya bilanga.
• Fédération internationale ya ba sociétés ya Croix-Rouge na Croissant-Rouge (IFRC, International): Ba protocoles ya réponse na ba catastrophes pona ba éruptions volcaniques explosives pe évacuation ya Lahar.

Ba guides oyo etali yango¶

• Komibongisa mpo na kobimisa bangomba ya mɔ́tɔ mpe ngomba ya mɔ́tɔ
• Ba éruptions limniques mpe mapata ya gaz carbonique ya volcan
• Liso eloko ya mopaya, abrasion ya cornée, mpe soudure flash secours ya liboso
• Attaque ya asthme secours ya liboso mpe rescue ya espaceur ya inhalateur
• Ba dégâts structurels na sécurité ya collapse ya immeuble
• Mituya ya mbalakaka na kotalela mboka