Meteotsunamis : Ɓoggi ɓuuɓɗi e ɓuuɓol gonngol e laana ndiwoowa walla ɓuuɓol ɓuuɓol e nder maayooji mawɗi¶
Limɗe emergency ina ceerti e nder leydi. Ngolɗoo hello huutortoo ko 911, woni limoore wonande leyɗeele dentuɗe Amerik e Kanadaa. Leyɗe goɗɗe keewɗe ina kuutoroo 112, 999, walla limoore woɗnde. Yiytu limoore leydi maa.
So yimɓe nanii konngol tsunami, ko famɗi fof, ina cikka ko yerɓo leydi les maayo walla ko ɓuuɓol ɓuuɓngol e nder geec luggiɗiiɗo. Kono tan, meteotsunami (tsunami meteoroloji) ko mbaydi bonndi no feewi, ndi ɓuuɓol ndiyam juutngol, ngol weeyo ngoo fof jibini, teeŋti noon e laabi ɓuuɓɗi, derechos, ɓuuɓol ɓuuɓngol weeyo, walla diƴƴe ɓuuɓɗe barometrik ɓuuɓɗe diwooje e dow ɓuuɓol ɓuuɓngol. So njaaweeki yeeso diƴƴe weeyo ina hawri e njaaweeki ɓuuɓol ndiyam ɓuuɓɗam tawaaɗam e nder maayo walla e nder weeyo (mekanisme amplificateur physique ganndiraaɗo Resonance Proudman), ɓuuɓol tokosol fuɗɗorde dow geec ngol ina waɗi santimeeteeruuji 3 haa 5 tan (1 haa 5 santimeeteer) ina waawi amplify te e nder bay, porto, hunduko maayo, walla ɓuuɓol gonngol e mbaadi V ngam waɗde ɓuuɓol ndiyam ɓuuɓngol 2 haa 6 meeter (6,5 haa 20 foot). Sabu meteotsunami ina heewi fiyde e nder hojomaaji 30 haa 120 caggal nde henndu ndunngu yani, kammu oo ina laaɓi, yahooɓe e maayo, yahooɓe e laanaaji diwooje, e yahooɓe laanaaji ina nanngee haa laaɓa cer. So tawii neɗɗo ɓuuɓnaama e ndiyam walla ɓuuɓnaama e ɓuuɓol daande maayo, noddu nokku maa limooje caɗtuɗe ɗoon e ɗoon e jokkondirde e ardotooɓe men e ɓuuɓol seiche e tsunamiiji maayo, tsunamiiji ɓuuɓɗi, rip currents e emergency ndiyam geec, e ballal gadanal ɓuuɓngal.
Waɗde ɗum jooni¶
- Eɓɓu piiruuji, jolɗe, jolɗe, e beeli lesɗi ɗoon e ɗoon so ndiyam ina ustoo ɗoon e ɗoon walla ina ummoo e yaawre: So a yiyii tolno ndiyam e saraaji maayo, e saraaji maayo, walla e saraaji maayo, ina ustoo ɗoon e ɗoon fotde 0,5 haa 2 meeteruuji (1,5 haa 6,5 harborh, fisring minutes, exp so tawii ɓuuɓol ɓuuɓngol ina doga e nder weeyo, dogdu ɗoon e ɗoon e leydi toowndi ko famɗi fof 3 haa 6 meeteer (10 haa 20 feet) dow tolno ndiyam no woorunoo e 100 meeter (330 feet) nder leydi.
- (Gulf of Mexico)
- Accu laanaaji jolnaaɗi e laabi laaɗe diwooje juutɗi so tawii ɓuuɓol jaawngol fuɗɗiima: So meteotsunami yanii e laana ndiwoowa walla laana ndiwoowa ka V (hono rissaga Mediteraane walla ɓuuɓol maayooji mawɗi), ndiyam ɗam ina ɓuuɓta, ina hebbina kala hojomaaji 5 haa 20 e s10 46 km/h walla 11 haa 29 mph), ina ɓuuɓna laabi mooftirɗi tedduɗi e ina ɓuuɓna huɓeere. Jippaa e dogdu ɓuuɓndu nduu, naataa e leydi toowndi tiiɗndi ɗoon e ɗoon.
- Laanaaji diwooje ina njalta e nder ndiyam luggiɗam, udditiiɗam (ko famɗi fof 20 haa 30 meeter / 65 haa 100 meeteer luggiɗde) so tawii ina kisal e henndu ɓuuɓndu: E nder ndiyam udditiiɗam, ɓurɗam luggiɗde, meteotsunami ko ɓuuɓol juutngol, ɓuuɓngol, ngol fotaani yiyeede, ngol toowngol mum tolnii e 20 haa 80 centimeter (10 cm) ; ɗum wonta tan ko ɓuuɓol ndiyam ɓuuɓngol, ɓuuɓngol laana, so ngol ɓuuɓtii e nder beeli ɓuuɓɗi, e nder ŋoral ceene, e nder dame laaɗe diwooje juutɗe.
- Reentoɗee ɓuuɓol maayngol, ngol ɓuuɓnata ɗoon e ɗoon e nder geec e nder geec caggal nde ɓuuɓol meteotsunami ngol waɗi: So ɓuuɓol meteotsunami ngol meeteeruuji 1 haa 3 (3 haa 10 meeteer) ngol ruttii e dow geec, ngol ruttii e nder maayo walla e nder maayo hee e nder hojomaaji 5, ngol deƴƴi e nder weendu nduu e nder hojomaaji 5. maayo nannduɗo e ɓuuɓri ɓuuɓndi ndi tsunami addata ndi ɓuuɓnata ndiyam teemedde meeteruuji e maayo e nder leƴƴanɗe seeɗa.
- Heddaade e leydi toowndi ko famɗi fof waktuuji 2 haa 3 : Hono no tsunamiiji ɓuuɓɗi nii, meteotsunami ko laana ndiwoowa (diƴƴe 3 haa 10 tawa ina ceerti hojomaaji 10 haa 30) keewɗo sosde seiche porto resonansi. Ɗatal tataɓal, nayaɓal walla joyaɓal ina heewi ɓurde ɓoggol gadanol ngol toowde e tiiɗde.
Illusion asamaan laaɓɗo : Hol ko waɗi meteotsunami ina wara caggal nde henndu nduu joofi
E nder musibbaaji mawɗi taariindi, ko wayi no 1954 Chicago Lake Michigan meteotsunami bonɗo, mo jolni e laaɗe diwooje, jolni yimɓe njeeɗiɗo e les asamaan naange, laana ndiwoowa ka jibini ɓuuɓol ngol, tacciino daande maayo waktuuji seeɗa ko adii ɗuum. Nde henndu nduu dogata fuɗnaange-rewo e nder maayo ngoo, ɓuuɓol maggol ngol yani e ɓuuɓol ndiyam ɓuuɓngol, ngol ɓuuɓnata ko e daande maayo fuɗnaange-rewo Michigan, ngol ruttitii e Chicago caggal hojomaaji 90, ngol waɗii koɗorɗe ndiyam 3 meeteer (10-foot) nde ujunnaaje ujunnaaje yimɓe ngarti e yeeso ndiyam. Woto meeɗ sikkude wonde daande maayo walla daande maayo ina selli tan sabu ɓuuɓol ngol dartiima; ƴeewtaade Sarwiis ngenndiijo weeyo Lakeshore Hazard walla Coastal Flood haalaaji caggal kala liggey squall jahoowo e yaawre.
Lekki kuulal : Anndinde Meteotsunami e wuurde e daande maayo¶
flowchart TD
Trigger["Laabi Squall Jaawɗi, Derecho, walla Diwgol Taƴre Taƴata Maayo/Shelf Coastal WALLA Waylo-waylo Tolno Ndiyam No feewi Teskaama"] --> Location{"Hol to ngonɗaa?"}
Location -->|"E dow Pier, e dow ŋoral, e dow ŋoral, walla e dow maayo les"| WaterCheck{"Mbele Ndiyam ina ɓuuɓtoo / ina feeñnina les walla ina ummoo e yaawre dow Pier?"}
WaterCheck -->|"Eey"| RunInland["DOGOƊO ƊOONI e Pier/Beach haa Leydi Toowndi 3 haa 6 m (10 haa 20 ft) Dow Ndiyam; Jeertin Woɗɓe"]
WaterCheck -->|"Alaa, Line Squall ko jooni tan"| StayOffPier["Heddo e Ɓoggi, Jetti, e Sandbars fotde Waktuuji 3; Yeewtu ngam Rip Currents"]
Location -->|"Nder Marina walla E dow Laana Dock"| MarinaAction["Hoto Eto Hisnude Laabi Mooring E Wakkati Surge; Yaltu Docks Floating to Leydi Toowndi Solid Ɗoon e ɗoon"]
Location -->|"E nder Laana Naawaawo Ina Yahra Saraaji Maayo"| DepthCheck{"Mbele Ɓuuɓri/Galeeji ina ngoni e dow hoore?"}
DepthCheck -->|"Alaa, Asamaan laaɓɗo / Kisal ngam yahde"| HeadDeep["Motorde ina yalta e ndiyam luggiɗam (> 20 haa 30 m / 65 haa 100 ft); Reento-ɗee ɓulli Harbour ɓutti"]
DepthCheck -->|"Eey, Henndu tiiɗndu ina golloo"| SecurePort["So tawii ko e nder laana ndiwoowa, ƴettu kaɓirɗe nguurndam, jolnu Anker walla Dock, e ƴettude leydi toowndi"]
RunInland --> WaitWave["Heddo e leydi toowndi fotde waktuuji 2 haa 3 : Laanaaji diwooje e Seiches Harbour ina njuɓɓina kala hojomaaji 10 haa 30"]
WaitWave --> VictimCheck{"Mo woni kala ɓuuɓɗo e nder ndiyam walla nanngaa e ɓuuɓol Rip Current?"}
VictimCheck -->|"Eey"| RescueCall["Noddu 911 / 112 / 999 e Gardiiɗo Koɗki ; Werlo Flotation Gila e Daande; Hoto Njuum E Nder Current Yaltoowo"]
Fisik e meteoroloji : No ɓuuɓol henndu waɗirta tsunami tawa yerɓo leydi alaa¶
Meteotsunami ina jogii njuuteendi ɓoggi ɓaleeji, dumunna ɓoggi (hojomaaji 2 haa waktuuji 2), e jikkuuji ɓuuɓɗi coñce ko nanndi e tsunami mo yerɓo leydi jibini, ko ɗum waɗi ƴeewndorɗe ɓuuɓɗe ina mbinnda geɗe ɗiɗi ɗee kala ko ina wona batte nannduɗe. Kono, e nokku ɗo ɓuuɓol gonngol e dow maayo ngol ummotoo, ko meteotsunami jibinaa ko e kaskaade keewɗo resonansi mo tolnooji nay** hakkunde weeyo e ɓuuɓol ndiyam.
Daawe 1 : Ƴeewndo weeyo (Diwgol tolno barometrik e semmbe henndu)¶
Siistemaaji weeyo ɓuuɓɗi jahduɗi e yaawre, ina heen derechos, laabi ɓuuɓɗi, paasuuji yeeso, siistemaaji ɓuuɓɗi mesoscale (MCS), e yoorɓerndaagu ɓuuɓri weeyo (ducted internal gravity waves), peewna ɓuuɓol tiiɗngol, nokkuyankeewol e nder ɓuuɓol weeyo dow (delta-P) mo 2 haa 10 hektopaskal / milibar (0,06 haa 0,30 inch merkiir) e nder waktuuji 5 haa 30 tan, ina heewi jokkondirde e yeeso henndu ɓuuɓndu 80 haa 130 km/h (50 haa 80 mph) ɓuuɓndu.
- E effet baromètre inversé tan, kala 1 hektopaskal (1 milibar) waylo-waylo weeyo ina ustoo walla ina toowna dow ndiyam les ɗam fotde 1 santimeeteer (0,4 inch).
- Ko ɗum waɗi, laana ɓuuɓka tiiɗka ka nofru mum tolnii e 5 milibar, ina fuɗɗoo waɗde ɓuuɓol ɓuuɓngol dow geec, ngol toowgol mum tolnii e 5 santimeeteer (2 inch) tan. So tawii ko e nder geec luggiɗiiɗo, ndeeɗoo ɓuuɓol 5 santimeeteer ina rewa tawa hay gooto anndaaka.
Daawe 2 : Ƴellitaare ndiyam udditiiɗam (Resonansi Proudman e Resonansi Greenspan)¶
Ndeen ɓuuɓol tokosol ngol santimeeteeruuji 5 ina mawna haa wonta ɓuuɓol gonngol e nder geec, so ɓuuɓol weeyo ngol rewi ko e dow ŋoral maayo walla e ŋoral duunde e njaaweeki gooti (U) hono njaaweeki yaajde tagoore ɓuuɓnde ndiyam ɓuuɓɗam (c):
- Formula njaaweeki ɓoggi ndiyam luggiɗam:
c = sqrt(g * h), ɗogwoni njaaweeki teddeendi (9.81 m/s2) ehwoni luggiɗde ndiyam e meeteeruuji. - **Resonansi mawɗo (
U = c(Gulf of Mexico)cwoni hakkunde 14 e 31 meeteer e leƴƴannde (50 haa 112 km/h walla 31 haa 70 km/h). - Sabu laabi ɓuuɓol e derechos ina keewi dogde yeeso e 50 haa 110 km/h (31 haa 68 mph), ɓuuɓol barometiri henndu nduu ina heddii e ɓuuɓde to bannge ɓuuɓol ndiyam ngol ngol tagi jooni ngol (
Froude number Fr = U / cɓadiiɗo1.0). Miilooji e kilooji e nder maayo walla e dow ŋoral, henndu nduu ina jokki e ɓuuɓnude semmbe mum e nder ŋoral ndiyam ɗam, ina ɓeyda ɓuuɓol ngol santimeeteeruuji 5 e faktoriyaal 5 haa 15 laabi e nder **0,5-to-1,0-meter wa tsunami (1,5-to-3,3-foot) - Greenspan Resonance : So henndu nduu ina yahra e dow daande maayo, ɓuuɓol gonngol e dow ŋorol ngol ina waawi kadi resondirde e diƴƴe ɓuuɓɗe dillooje, ina ɓeyda ɓuuɓol ngol e dow daande maayo.
Daawe 3 : Ɓoornugol daande maayo e resonansi Helmholtz porto¶
So ndeen ɓuuɓol ndiyam udditiingol 0,5 haa 1,0 meeter naatii e ndiyam daande maayo ɓuuɓɗam, yani e ɓuuɓol ɓuuɓngol ɓuuɓngol, walla ɓuuɓol ɓuuɓngol, ɓuuɓngol, ɓuuɓngol, walla ɓuuɓol gonngol e mbaadi V, ngol sahaa ɓuuɓol mum naatngol ina yahdi e sahaa ɓuuɓol naatngol ngol (ko ɓuri heewde ko **5 haa **son), ance 40 minutesHelmholtz resonance) e Green’s Law shoaling ina ɓeyda tooweeki ɓuuɓol ngol e faktor goɗɗo 4 haa 10 laabi, ina addana ɓuuɓol ngol ɗoon e ɗoon 2 haa 6 meeteer (6,5 haa 20 meeteer) ngol ɓuuɓna laabi, ngol ɓuuɓna laanaaji diwooje, ngol ɓuuɓna yahooɓe e koyɗe.
Njiylawu : Meteotsunamiiji e Tsunamiiji sismik e Ɓooygol henndu e Seiches¶
| Sifaa Hafeere | Doole diwtuɗe adanɗe | Mudda ɓuuɓol tipikal (Krest haa Crest) | Jeertinaango Wakkati Ardorde & Teskagol | Geɗel gootel ngel batte mum |
|---|---|---|---|---|
| Meteotsunami (Sunami ko faati e weeyo) | Diwgol nguleeki weeyo dilloowo (2 to 10 hPa) + semmbe henndu nanndundu e njaaweeki ndiyam luggiɗam (Resonans Proudman). |
Hojomaaji 2 haa waktuuji 2 (ko ɓuri heewde ko hojomaaji 6 haa 30; ɓuuɓol e ɓuuɓol jaawngol keewngol). | Ko juuti no feewi (hojomaaji 15 haa 90); saɗti anndude tooweeki laaɓtuki, hay so tawii radar ina rewi laawol squall jibinannde. | Koɗorɗe diiwaan (10 haa 200 km / 6 haa 125 miil), e ɓeydagol mawngol e nder portooji e baali resondi keertiiɗi. |
| Tsunami ɓuuɓɗo / ɓuuɓɗo | Ko ɗoon e ɗoon, ɓuuɓol gonngol e dow maayo ummoraade e ruppitgol faɗo, ɓuuɓol leydi les ndiyam, walla ɓuuɓgol kaldera. | Hojomaaji 10 haa waktuuji 2 (njuuteendi 100 haa 500 km e nder geec luggiɗiiɗo). | Hojomaaji (yerɓo nokku) haa waktuuji (yerɓo woɗɗungo) rewrude e boowe DART USGS/NOAA e nokkuuji jeertinaango Tsunami. | Basin-yaajɗo walla hakkunde geec (ujunaaje kiloomeeteer e daande maayo). |
| Surge henndu | Henndu ɓuuɓndu duumiindu, ɓuuɓndu, ɓuuɓndu, walla fuɗnaange-rewo ina moofta ndiyam e dow daande maayo e nder waktuuji keewɗi. | waktuuji 6 haa 48 (dome gooto juutɗo ndiyam ummotooɗo e ɓuuɓol, dow mum ko ɓuuɓol henndu juutngol). | Waktuuji 24 haa 72 jeertinaango ko adii rewrude e mbaadiiji ɓuuɓol henndu to nokku ngenndiijo / Met Office. | Ko yaaji e daande maayo (100 haa 500 km / 60 haa 310 miil) les njiimaandi siklon e ŋoral yeeso ñaamo. |
| Basin Seiche (Onde dariinde) | Setup henndu duumotooɗo walla barometric tilt e nder maayo walla bay udditiingo ngo sloshes yah-ngartaa no ndiyam lootorde so henndu nduu dartiima. | 30 minit haa 14+ waktuuji (ina fawii e njuuteendi e luggiɗgol njuuteendi maayo ngoo fof, yeru, waktuuji 14 maayo Erie). | waktuuji 1 haa 6 so henndu doole gale-force duumiima ina wayloo walla ina fooftoo e nder weendu nduu. | Ko luutndii e jookli maayo udditiingo walla bay juutɗo (yeru, Toledo vs. Buffalo e dow maayo Erie). |
Nokkuuji winndereeji e inɗe nokkuuji ngam meteotsunami¶
Sabu resonansi Proudman e amplification harbor ina fawii e luggiɗgol ndiyam keertiingol (20 haa 100 meeteer) tawa ina yahdi e laabi ɓuuɓɗi keewɗi yahdude e yaawre walla ɓuuɓol weeyo, won e ɓalli ndiyam ina keɓa meteotsunamiiji bonɗi keewɗi, ɗo hoɗɓe e nokkuuji ɗii ndokki ɗum en teemedde (100) teemedde (100) ko ɓuri ɗum en :
- Maayooji mawɗi Amerik worgo (Maayooji Michigan, Erie, Huron, Superior, e Ontario):
- E nder ko ɓuri 100 meteotsunami fotde hitaande kala (ko ɓuri heewde e mum en ko e darorɗe ndunngu e ndunngu hakkunde lewru abriil e sulyee), maayo mawngo ngoo ina jeyaa e nokkuuji ɓurɗi mawnude e winndere ndee.
- Lugge maayo Michigan e maayo Erie (hakkunde 19 meeteer / 62 meeteer e nder maayo Erie; 30 haa 85 meeteer e nder fuɗnaange e hakkunde maayo Michigan) ina nanndi no feewi e njaaweeki 60 haa 100 km/h (37 haa 62 mph) laabi derechos e squall Midwest. Yanti heen, jolɗe e jolɗe laaɗe diwooje e nder gure bayɗe no Chicago, Milwaukee, Grand Haven, Hollande, Ludington, Cleveland, e Buffalo ina peeñnina, ina njuɓɓina ɓuuɓol ngol.
- Maayo Mediteraane e Adiriyatik (Rissaga, Marrobbio, Milguba, šćiga):
- Port Ciutadella, Menorka (Duundeeji Balearic, Espaañ) - La Rissaga: Ko ɓuuɓri Ciutadella juutndi, njuuteendi mum ko kiloomeeteer gooto, ina jogii dumunna teskinɗo, fotde hojomaaji 10,5. So ɓuuɓol nguleeki Afrik ina yahra fuɗnaange-rewo e nder weeyo Balearic e 25 haa 30 m/s, ina addana rissaga meteotsunamiiji bonɗi haa 4 haa 5 meeteer (13 haa 16,5 feet) toowɗi (e nder minitaaji e nder wuro Jun1 2006, nde ɓuuɓol 4 meeteruuji yani walla yani e ko ɓuri 35 laana).
- Vela Luka e Stari Grad (Cote Adriatique Korowasi) - Šćiga: Baali juutɗi baɗɗi sifaa funeeɓe e nder duuɗe Dalmati ina keɓa haa 6 meeteer (19,7-foot) ɓuuɓol (hono kewu Vela Luka lewru suwee 1978 e kuutorgal ɓuuɓngal ɓurngal mawnude e nder daartol). ɓuuɓnude kaɓirɗe e dow laabi.
- Sisili hirnaange (Marrobbio / "Maayo Mad") e Malta (Milghuba) : Ɗaɗi ɓuuɓɗi 1,5 haa 3 meeteruuji ɗi ɓuuɓol scirocco taƴata maayo Sisili.
- (Gulf of Mexico)
- (Gulf of Mexico)
- Maayo Siin fuɗnaange e Japon (Abiki) e maayo Nagasaki:
- E nder Nagasaki Bay, Japon, jiiɓruuji weeyo taƴooji maayo Siin fuɗnaange ina ngadda haa 3 haa 4,8 meeteer (10 haa 16 foot) meteotsunamiiji anndiraaɗi e nokku hee Abiki (maanaa "ɓuuɓri ɓuuɓndi"), ɗi keewi ɓuuɓnude portooji e ɓuuɓɗi ɓuuɓɗi.
Maandeeji jeertinaango yiyteteeɗi e nanɗe to daande maayo, to laana ndiwoowa, walla to laana ndiwoowa¶
Sabu ko ɓuri heewde e daande maayo ngalaa sireneeji meteotsunami otomaatik, gite maa e noppi maa ko kañum en ngoni jeertinaango maa gadano ngam hisnude nguurndam maa kala nde laana ndiwoowa jaawka tacci diiwaan maa e nder waktuuji 3 jawtuɗi ɗii :
1. "Low tide" walla ɓuuɓri ndiyam, ko yaawi, ko aldaa e sago¶
- Yeewtu laabi ndiyam e dow njaareendi maayo, pilinguuji marina, rampuuji laanaaji, walla kaaƴe pier.
- So tawii ndiyam ɗam ina ustoo no feewi e nder hojomaaji 2 haa 10, ina feeñnina ɓulli ɓuuɓɗi, ɓulli ɓuuɓɗi, kaaƴe, walla liɗɗi ɓuuɓɗi e nder maayooji mawɗi ɗii (ɗi ngalaa ɓuuɓol astronomi teskaangol) walla ɓuuɓol ɓurngol yaawde e ɓuuɓol geec ngol waktuuji 6 no woorunoo, **namitsu.rough meo arrived
- Koyngal ɓuuɓol meteotsunami maa ummo e nder 3 haa 15 minit e njaaweeki ɓurki neɗɗo waawde lummbaade walla lummbaade. Hoto meeɗ yaltude e dow ɓulli kesi peeñɗi walla e loope laaɗe diwooje ngam ƴeewde kosam walla liɗɗi gonɗi e ŋoral.
2. Wartirde ɓuuɓol ndiyam danejam e nder hunduko laamorgo e nder ɓulli maayo¶
- Ƴeewee laawol naatgol juutngol e nder marina, e laana ndiwoowa, walla e hunduko maayo daande maayo.
- E nder meteotsunami, laana kaa waylotoo ko e ɓuuɓol ndiyam danejam ɓuuɓɗam waylotoo tiimngal kala hojomaaji 5 haa 20. Oɗon mbaawi yiyde buoyuuji maandeeji kanndaa ina njirloo haa laaɓa e les ndiyam e dogdu 15 knot (28 km/h) ɓuuɓol naatgol walla yaltungol, tawa ina wondi e ɓuuɓol ɓuuɓngol (
eddies) e dokke ɓuuɓɗe ɓuuɓɗe e ŋore ɓurɗe toowde e dow pilinguuji mum en.
3. "Duule Roll" walla Duule Shelf rewi heen ko noppi barometrik ɓuuɓɗi¶
- Ko adii walla e nder yahdu henndu nduu, ruulde ɓuuɓnde walla ruulde arcus shelf ina doga e dow ndiyam e 80+ km/h (50+ mph) tawa ina wondi e mbayliigu nguu ɗoon e ɗoon feewde e henndu doole gale-force e waylo-waylo weeyo ngo nganndu-ɗaa ko kañum woni generator Proproudman atmospheric a.
- So tawii aɗa jogii barometre maayo, app altimetre barometiri smartphone, walla nokku weeyo galle sara maayo, diwgol barometiri ɓuuɓngol ngol 2,5 haa 8,0 hektopaskal (milibar) e nder hojomaaji 15 ko famɗi fof (anndiraangol e meteoroloji ko doolnugol nose square walla **microll maande) walla ɓuuɓol weeyo ina jogii doole keewɗe ngam feewnude meteotsunami e dow ndiyam ɓuuɓɗam walla maayo.
Waroowo suuɗiiɗo caggal meteotsunami tokooso : Sandbar ɓuuɓɗo rip ɓuuɓol
E dow beeli udditiiɗi e nder maayo mawngo (hono ɓulli Indiana, ɓulli Warren, ɓulli Hollande, e ɓulli South Haven) e Golf Meksik, meteotsunami alaa e sago toowa meeteruuji 3 ngam warde. Doggol meteotsunami ngol 0,6 haa 1,0 meeteer tan (2 haa 3,3 feet) ina ummoo e dow ŋoral maayo, ina ɓuuɓna ŋoral joorngal haa e ŋoral. Ndeen ɓuuɓol mawngol ndiyam nanngaaɗam ina rutta e nder maayo ngoo e nder hojomaaji 3 haa 8 garooji ɗii, ina ɓuuɓtoo e nder nokkuuji lesɗi e nder weeyo ngo, ina waɗa ɓuuɓri ɓuuɓndi, ɓuuɓndi, ndi ɓuuɓnata ko e meeteruuji 2 haa 3 e leƴƴannde kala (4,5 haa 6,7 mph), ko ɗum ɓuri yaawde e ɓuuɓoowo Olimpiyanke. Duuɓi sappo e joy (15) e nder maayooji mawɗi ina mbaɗa e kikiiɗe naange waktu gooto caggal nde ɓuuɓol ngol naati e ndiyam ɓuuɓɗam, ɗam ina ɓuuɓtoo haa jooni e ɓuuɓol yaltugol meteotsunami. (Gulf of Mexico)
Ƴeewtaade NOAA Great Lakes limtooji tolno ndiyam e bayyinaango haajuuji Beach hade mum lummbaade
Ko adii nde njahrataa e sukaaɓe to maayo Great Lakes, to laana ndiwoowa, walla to laana ndiwoowa ñalnde kala nde henndu nduu tacci diiwaan oo, ƴeewto biro maa to bannge weeyo ngenndiijo ngam heɓde Bayyinaango Haajuuji Beach walla Wasiyaaji Ilam Lakeshore. Aɗa waawi kadi yiyde dokke tolno ndiyam e nder hojomaaji 6 e sahaa tigi-rigi ummoraade e lowre Tides and Currents NOAA ; so tawii maayo walla laana ndiwoowa ɓadiiɗo ina hollita ɓuuɓri ndiyam ɓuuɓndi, ɓuuɓri sawru, fotde 20+ santimeeteer (8+ inch) kala hojomaaji 10 haa 30, kewu meteotsunami e seiche ina jokki e golle, aɗa foti woppude ndiyam ɗam haa laaɓa cer, aɗa foti woppude denndaangal jolɗe.
Golle nguurndam ɗaɗol-taƴre e senaare¶
Sifaa A: Aɗa yaha e dow ŋoral beton, e dow ŋoral, walla e dow ŋoral kaaƴe¶
- Wirtu, doga feewde leydi mawndi ɗoon e ɗoon : Ɓoornugol beton e jolngooji maayo ina yaaji fotde 200 haa 800 meeteer (650 haa 2 600 meeteer) e nder ndiyam ko nokku gooto ɓurɗo maayde e sahaa meteotsunami. So tawii ɓuuɓol 2 meeteruuji ina yaaji e dow ŋoral beton ɓuuɓngal, alaa ko jogori jogaade, ɓuuɓol gonngol e ŋorol ngol ina ɓuuɓna yahooɓe e ndiyam luggiɗam, keerol mum en ko ŋoral beton ŋoral walla kaaƴe riprap ŋoral ɗo yaltude waawataa.
- So tawii a nanngaama e damal fitirlaaji toowɗi e dow ŋoral juutngal tawa ndiyam ina ɓuuɓtoo e dow laawol ngol: Hoto eto dogde e ndiyam ɓuuɓɗam haa e koyɗe, e dow ŋoral beton ɓuuɓngal, ngal alaa jolɗe. Waɗde ƴeeŋtu e dow ŋoral ɓurngal toowde e nder lampa kaa, tower navigation, walla catwalk njamndi toowndi, njooɗto-ɗaa haa nde cirƴam 5 haa 15 minit ɗam ustata, caggal ɗuum noddu 911/112/999 ngam hisnude e nder maayo.
Sifaa B: Aɗa lummboo walla aɗa lummboo e daande maayo¶
- Yaltu ndiyam ɗoon e ɗoon, njahaa caggal liggey dumunna gadano oo: Hoto darto ngam paasde umbrellaaji beeli, cooleruuji, walla toweluuji e dow ceene ɓuuɓɗe; runup 1,5 meeter ina waawi ɓuuɓde e dow 50 meeter (165 feet) e dow maayo ɓuuɓngo, ɓuuɓna leɗɗe teeŋtuɗe e coofɗe e nder koyɗe waders.
- So nanngaama e ɓuuɓol meteotsunami yaltugol rip jolngo:
- WOTO eto lummbaade haa laaɓa cer, ngartaa e daande maayo ngam haɓaade yaltugol ngol: Ɓooygol meteotsunami ina ɓuuɓtoo e nder weeyo ɓurngo yaajde e ɓuuɓol surf rip no woorunoo, kono haa jooni ina ɓuuɓtoo e nder laabi ceene luggiɗɗi.
- Float e dow ɓale maa ngam hisnude semmbe e lummbaade parallel e daande maayo nde 3-to-5-minit peak drawdown adannde ndee ɓuuɓtii, walla taƴde ndiyam e wave junngo wooto dow hoore maa tawa aɗa wulla ngam ballal mbele reennooɓe walla yiyooɓe ina mbaawa werlaade buoy ring walla rescue tube. Yiylo doggol amen timmungol e... rip currents e emergency ndiyam geec.
Senngo C: Aɗa woni e marina walla e nder laana njoorndi¶
- Accu laana kaa, jippoɗaa e dogdu ɓuuɓndu ɗoon e ɗoon: E nder meteotsunami (rissaga) mo meeteruuji 2 haa 4, laanaaji ɗii ina ƴettee dow tolno laana ndiwoowa, caggal ɗuum ina njippinee e dow ŋoral laana ndiwoowa nde ndiyam ɗam yaltata, hade mum en ɓuuɓde e banngeeji e re turn of 20 knoll. Etaade yuɓɓinde laabi ɓuuɓɗi walla reentaade huɓeere e junngo hakkunde laana ndiwoowa 10 ton e piling beton ina addana gaañanɗe bonɗe e taƴe nde cleats rip yaltata e decks fiberglass no shrapnel.
- Uddit jolɗe kuuraa doole daande maayo gila e bulkhead dowri so ina heɓee: Suuɗde walla ɓuuɓnude jolɗe kuuraa doole daande maayo 120V/240V e nder maayooji ndiyam laaɓɗam ina addana njuumri kuuraa (
ESD) haɗeede e nder diiwaan marina oo fof. Hoto meeɗ naatde e ndiyam e nder marina bonɗo.
Limooje emergency diiwaan e porotokolle agence¶
| Diiwaan / Leydi | Limooje Emerjensi & Marine | Laabi laawɗinaaɗi ngam ƴeewde e jeertinde Meteotsunami |
|---|---|---|
| Leyɗeele dentuɗe Amerik e Kanadaa | 911 (Leydi) / Kanaal VHF 16 (USCG / Gardiiɗo konu Kanadaa) | Sarwiis weeyo ngenndiijo NOAA (NWS) yaltinii Jeertinaango ilam e daande maayo, Jeertinaango ilam e daande maayo, Haalaaji kulhuli e maayo, e Jeertinaango keeriiɗo e nder maayo teskaaki kulhuli barometrik seiche/meteotsunami ; Laboratoori wiɗtooji taariindi NOAA (GLERL) ina gollina resooji ƴeewndorɗe meteotsunami e sahaa goonga. |
| Dental Orop (Espaañ, Korowasi, Itali, Malte) | 112 (Haawnaaki) / Kanaal VHF 16 | AEMET & SOCIB (Duundeeji Balearic, Espaañ) yaltinii Jeertinaango Rissaga laawɗungo (Jeertinaango oole/Oraas/Boɗeejo wonande Ciutadella nde ɓuuɓol weeyo ina teskaa); DHMZ (Korowasi) ina ƴeewa ngonka weeyo Adriyatik. |
| Dental Dowlaaji Dentuɗi | 999 (ƴamde Reenoowo daande maayo) / Kanaal VHF 16 | Ofis Meteo Angalteer e Agence de l’Environnement ina ƴeewtoo ko yaawi, ko wayi no anomaluuji ɓuuɓɗi e ɓuuɓol coñce e nder geec Angalteer e Bristol. |
| Ostarali e Nuwel Selannde | 000 (Ostarali) / 111 (New Zeland) / Kanaal VHF 16 | Biro toppitiiɗo weeyo (BoM) e Centre jeertinaango tsunami Ostarali (JATWC) ina ƴeewtoo ɓuuɓol gonngol e nder maayo Tasman e ɓuuɓol gonngol e nder geec Ostarali hirnaange (hono nokku oo ina wiyee cock-eyed bobs to daande maayo WA). |
| Japon e Asii fuɗnaange | 119 (Yiite/Hisnugol) / 118 (Reenoowo daande maayo Japon) | Agence meteorologique Japon (JMA) ina yuurnitoo ɓuuɓol barometrik e nder maayo Siin fuɗnaange, ina yaltina porto Abiki / wasiyaaji toowɗi ngam hirnaange Kyushu e Nagasaki. |
Naamne keewɗe naamneede¶
Hol no henndu waawirta waɗde ɓuuɓol tsunami tawa yerɓo leydi alaa ?¶
So laana ndiwoowa walla derecho tiiɗka ina doga e maayo walla e ŋoral daande maayo, diƴƴe tiiɗɗe e nder weeyo barometiri e ɓuuɓol henndu tiiɗngol e yeeso henndu nduu ina ɓuuɓtoo e dow ɗaɗol ndiyam ngol, ina waɗa ɓuuɓol tokosol toowngol santimeeteeruuji seeɗa. So tawii henndu nduu ina yahra yeeso e njaaweeki tigi rigi ndi ɓuuɓol ngol yahrata e nder oon luggiɗnde ndiyam (ko ɓuri heewde ko 50 haa 110 km/h e nder ndiyam 20 haa 100 meeteruuji luggiɗde), batte ɓalliwal ina wiyee resonansi Proudman ina waɗa : henndu nduu ina heddoo e coktirgal mum e dow ndiyam ɗam, ina jokki e dow ndiyam ɗam kilooji sappo. So ndeen ɓuuɓol mawngol yanii e maayo ɓuuɓngo walla ɓuuɓol e nder weendu ɓuuɓndu, ndu ummotoo ko e ɓuuɓol nanndungol e tsunami, fotde meeteruuji 2 haa 6.
Hol ko waɗi meteotsunami oo yani e maayo men waktu gooto caggal nde henndu nduu yani, naange yalti ?¶
Nanduɗo e henndu no woorunoo, ndu dartotoo ko juuti caggal nde henndu nduu maayi, meteotsunami ko ɓuuɓol juutngol, ngol yahrata ko e njaajeendi maayo walla e dow ŋoral leydi ndii fof, ngol rewata (bounces) e dow daande maayo walla e dow ŋoral les ndiyam. E nder maayooji mawɗi ɗii, laana ndiwoowa taƴoowo gila hirnaange haa fuɗnaange ina ɓuuɓna ɓuuɓol meteotsunami e dow daande maayo fuɗnaange, ngol ɓuuɓtoo e dow ŋoral walla e dow ŋoral, ngol yahra haa ngol arti e daande maayo hirnaange 60 haa 120 minit caggal ɗuum, ngol ari les ŋorol laaɓngol timmungol, naange lego skiers.
Hol ko seerndi meteotsunami e seiche e dow maayo mawngo ?¶
Kamɓe ɗiɗo fof ko mbayliigaaji tolno ndiyam gonɗi e weeyo, kono eɗi ngolloo e tolnooji waktuuji e nokkuuji ceertuɗi no feewi. Basin seiche ko ɓuuɓol dariingol leelngol, ngol yaaji e nder maayo (hono ndiyam ɓuuɓɗam ina yaha ina arta e nder lootorde mawnde) ngol henndu ɓuuɓndu duumotoondu ina moofta ndiyam e dow ŋorol gootol e maayo (hono maayo Erie); sahaa ɓuuɓol maggol ina yahra e waktuuji 3 haa 14 gila e ndiyam toowɗam haa e ndiyam lesɗam. Meteotsunami ko jolngo ɓuuɓngo yaajngo, yaawngo, ngo ummotoo ko e nder hojomaaji seeɗa, tawa ko diwgol barometrik tiiɗngol e resonansi Proudman ; ndiyam maggal ina ummoo ina ustoo no feewi e nder hojomaaji 5 haa 30 kala, ina waɗa no tsunami ɓuuɓɗo nii e daande maayo.
Mbele ko goonga maayooji mawɗi ɗii ina mbaawi waɗde tsunamiiji bonɗi ?¶
Eey, wiɗtooɓe NOAA ina mbinnda ko ina ɓura 100 meteotsunami e nder maayooji joy mawɗi ɗii hitaande kala, tawi ko maayo Michigan e maayo Erie ɓuri heewde heɓde geɗe bonɗe e nder balɗe cakkitiiɗe e ndunngu (abriil haa sulyee). Meteotsunamiiji keewɗi taariindi e nder maayo mawngo ina njottii meeteruuji 2 haa 3+ (6,5 haa 10+ feet) e tooweeki, ko wayi no meteotsunamiiji 26 suwee 1954 e nder maayo Michigan ɗi mbari yimɓe njeeɗiɗo, e lewru mee 1942 e nder maayo Erie ɗi mbari yimɓe njeeɗiɗo, e kewuuji keewɗi ɗi njippii e maayo Erie rip sandbar maayɗo.
Hol ko pot-mi waɗde so tawii miɗo woni e laana, nde jeertinaango meteotsunami walla ɓuuɓol ndiyam ɓuuɓngol waɗi?¶
Golle maa fawii tan ko e so tawii laana maa ina jokki e laana ndiwoowa walla ina yahra e ndiyam udditiiɗam. So tawii laana maa ina haɓɓaa e laana ndiwoowa walla e laana njoorndi, ndiyam ɗam fuɗɗoo ɓuuɓde walla ɓuuɓde ɗoon e ɗoon, woto eto ƴeewndaade laabi walla jokkude e nder laana kaa ; accu laana kaa, njahaa e laaɗe diwooje ɗee, njahaa e leydi toowndi tiiɗndi ɗoon e ɗoon hade ɓuuɓol 20 ɓuuɓngol ɓuuɓde e laaɗe diwooje ɗee. So tawii aɗa woni e yahde e dow ndiyam, henndu ɓuuɓndu rewii, moteri perpendikulaar e daande maayo yalta e nder ndiyam udditiiɗam luggiɗɗam (ko famɗi fof 20 haa 30 meeteer / 65 haa 100 meeteer luggiɗde), ɗo ɓuuɓol meteotsunami ngol rewata ko aldaa e bonnande les huɓeere maa no ɓuuɓol ngol alaa ko bonnata, ngol ɓuuɓol ngol alaa ko bonnata.
Hol no meteotsunami duumotoo so ɓuuɓol gadanol ngol yanii ?¶
Meteotsunami meeɗaa wonde ɓuuɓol gootol ; ina ara e mbaydi mbaylaandi 3 haa 10+ oscillations hakkunde mum en e hojomaaji 5 haa 30, so nde naatii e porto walla bay udditiingo nde heewi ko sosde porto resonant seiche mo sloshes e semmbe ina yaha ina arta fotde waktuuji 2 haa 4. Heewi wonde ko maande adannde ndee ko ɓuuɓol jaawngol (low tide), tawa kadi ko ɓuuɓol tataɓol walla nayaɓol ngol ɓuri toowde e adanngol ngol no feewi. Waɗde sahaa kala, woppu beeli, piiruuji, e dogdu ɓuuɓndu ko famɗi fof waktuuji 2 haa 3 caggal nde ndiyam ɗam dartii ɓuuɓde.
Ardiiɓe jokkondirɓe¶
- Ɓooygol Seiche, tsunamiiji maayo, e ɓuuɓol resonansi porto
- Tsunami : jeertinaango yerɓo leydi, maale tago, e ɓuuɓri gonndi e dow leydi
- Derechos, henndu laaɓndu, e nguurndam bow-echo
- Rip ɓuuɓol, ɓuuɓol sneaker, e emergency ndiyam geec
- Hisnude ronkude, wuurtinde, e ɓuuɓri ƴiiƴam ɗiɗmiri
Fuɗɗoode e ardorde laawɗunde¶
- Njuɓɓudi ngenndiwal ko fayti e geec e weeyo (NOAA) - Laboratuwaar wiɗtooji e nokkuuji maayooji mawɗi (GLERL) & Sarwiis ngenndiijo ko faati e weeyo (Amerik): *Meteotsunamiiji e nder maayooji mawɗi e Fuɗnaange/Golf Amerik: Fisik Resonans Proudman, Safatyfeach.*Detection,
- Fedde Adunaare toppitiinde ko faati e weeyo (OMS) & Goomu hakkunde laamuuji ko faati e weeyo UNESCO (IOC-UNESCO): Ƴeewndo winndereejo e ardorde kulhuli ko faati e ɓuuɓri weeyo (Meteotsunamis).
- Fedde toppitiinde ko fayti e weeyo (AEMET) & Siistem ƴeewndo e ƴeewndo koɗki duuɗe Balearik (SOCIB, Espaañ): Protokolle ƴeewndo golle e kisal portugal ngam ƴeewndo weeyo Ciutadella Rissaga.
- Njiylawu leydi Amerik (USGS) & nokku toppitiiɗo haajuuji tago: Njiylawu tsunamiiji sismik e meteotsunamiiji weeyo e nder nokkuuji daande maayo e maayo.
- Sarwiis weeyo e ndiyam Korowasi (DHMZ) & Duɗal ganndal geec e liɗɗi (Korowasi): Siistem ƴeewndo e jeertinaango ko adii nde meteotsunami (Šćiga) woni e nder geec Adriyatik.