Panangaywan iti bagim iti nakaro a ladingit: dagiti umuna nga aldaw¶

No adda nasinged kenka a natay laeng, mabalin a basbasaem daytoy iti ulep. Mabalin a karkarna ti rikna ti bagim, mabalin a saan nga agkonekta dagiti pampanunotmo, ken mabalin a dimo ammo no ania ti kasapulam. Normal dayta. Ti nakaro a panagleddaang ket isu ti natadem, nasapa a tukad ti pannakapukaw, ken apektaranna ti bagi agraman ti panunot.

Awan ti dakes nga ar-aramidem, aniaman ti mariknam wenno saanmo a marikna. Awan ti masapul a napartak a maaramid ditoy. Simple ti panggep daytoy a panid: tapno matulongannaka a lumasat kadagiti sumaganad a sumagmamano nga aldaw babaen ti bassit a danum, taraon, panaginana, ken pannakikadua, ken tapno ibagana kenka no kaano ken kasano ti agkiddaw iti ad-adu pay a tulong. No adda man pampanunotem a mangpatingga iti biagmo, adda nalawag a benneg maipapan iti dayta iti baba, ket ti kapatgan nga addang ket ti panangibaga iti maysa ita.

Aramidenyo daytoy ita¶

1. Agtugaw wenno agidda iti lugar a komportable. Ikabil ti dua a saka iti suelo, wenno baluten ti bagim iti kubrekama. Saan a kasapulan nga aramidem ti sabali pay iti sumagmamano a minuto.
2. Inom ti sangabaso a danum, ken mangan iti bassit kas iti toast, sabong, sopas, wenno biskuit. Mausar ti shock ti enerhia, ket adu a tattao ti makalipat a mangan.
3. Aganges nga in-inut. Manganges iti bilang nga uppat, ken rummuar iti bilang nga innem, sumagmamano a daras. Mabalin a pakalmaen daytoy ti agdardaras a puso.
4. Kontaken ti maysa a tao. Agtelepono wenno ag-message iti gayyem, kabagian, kaarruba, wenno lider ti pammati ket ibagam, "Pangngaasim ta umayka" wenno "Pangngaasim ta agtalinaedka kaniak iti telepono."
5. No mariknam a saan a natalged, wenno panunotem ti mangdangran iti bagim wenno agpatingga ti biagmo, ibagam iti maysa a tao ita. Tawagan ti lokal nga emerhensia a numerom (911 iti Estados Unidos ken Canada, 112 iti ballasiw ti European Union, 999 iti United Kingdom), wenno iti linia ti krisis a kas iti 988 idiay Estados Unidos ken Canada. Kitaen ti numero ti emerhensia panid para kadagiti dadduma.
6. Bay-am nga aguray dagiti dadduma. Mabalin nga aramiden dagiti awag iti telepono, pormas, ken pangngeddeng inton agangay, babaen ti tulong.

No agsakit ti barukongmo, marigatan nga aganges, wenno mariknam a naliday ken saan a nasayaat ti kasasaadmo, tawagam ti lokal nga emerhensia a numerom. Mabalin nga apektaran ti panagleddaang ti puso ken bagi, ket kanayon nga umiso ti agpaeksamen.

Awan ti dakes nga ar-aramidem¶

Kadagiti umuna nga aldaw kalpasan ti ipapatay, adu ti nagduduma a pamay-an ti reaksion dagiti tattao. Dadduma ti agsangsangit iti adu nga oras. Saan a makasangit ti dadduma.

Marikna ti dadduma a kalmado, sa agrupsa inton agangay. Marikna ti dadduma ti pungtot, buteng, pannakabasol, pannakabang-ar, wenno awan a pulos. Awan ti umiso nga urnos wenno umiso a kaadu, ket awan kadagitoy a reaksion ti kaipapananna a nakaro ti panagladingitmo.

Mabalin met nga addaanka kadagiti pampanunot a mangbutbuteng kenka, kas iti "Diak maituloy" wenno "Adda koma inaramidko." Gagangay dagitoy a kapanunotan iti nakaro a panagleddaang ken masansan a lumag-an no aglabas ti panawen ken suporta. Saanda a kayat a sawen a nadadaelka. Kaipapananda la ketdi a maikarika iti pannakaaywan ken, no pumigsa wenno masansan, tulong manipud iti maysa a nasanay.

Awan ti kasapulan a madardaras. Mabalinmo nga ipaay ti panawenmo a mangan, maturog, agsangit, agtugaw a siuulimek, wenno makikadua kadagiti tattao. Ti laeng naganat ket ti kinatalgedmo, ken ti kinatalged ti asinoman nga agpannuray kenka.

Ania ti aramiden ti pannakakigtot iti bagi ken panunot¶

Ti pannakakigtot ket wagas ti isip ken bagi a mangdaer iti banag a dakkel unay a di maminsan laeng nga alaen. Mabalin nga agpaut dayta iti adu nga oras, aldaw, wenno napapaut pay, ket masansan nga umay dayta iti dalluyon. Ti pannakaammo no ania ti namnamaen mabalin a pagbalinenna a saan unay a nakabutbuteng dayta.

Gagangay a pisikal nga epekto¶

• Maysa nga agdardaras wenno agpigpigerger a puso.
• Panagkipet ti barukong wenno karabukob, wenno panagrikna iti timbang.
• Panagkintayeg, panagpigerger, wenno panagrikna iti lamiis.
• Panagulaw, sakit ti tian, wenno pannakapukaw ti ganas a mangan.
• Panagulaw, wenno pannakarikna iti pannakaliday.
• Sakit ti ulo ken sakit ti piskel.
• Nakaro a pannakabannog, wenno kinaawan talna ken di pannakabael nga agtugaw a sitatalna.
• Namaga a ngiwat, wenno marigatan nga agtilmon.
• Panagbalbaliw ti turog, agraman ti nasapa unay a panagriing.

Gagangay nga epekto iti panagpampanunot ken rikna¶

• Ti pannakaulaw, wenno pannakarikna a saan a pudno daytoy.
• Marigatan nga agkonsentrar, manglipat kadagiti simple a banag, wenno mapukaw dagiti sasao.
• Maulit-ulit a panangsukimat kadagiti pasamak iti panunotmo.
• Ti pannakangngeg wenno pannakakita iti apagbiit ti tao, kas iti panangipagarup a mangngegmo ti timekna wenno tulbek ti ridaw. Gagangay unay daytoy ken kadawyan a saan a pagilasinan ti sakit.
• Dalluyon ti liday, pungtot, wenno buteng nga umay ken pumanaw.
• Pannakabasol, "no laeng" a kapanunotan, ken panangpabasol iti bagim wenno kadagiti dadduma.
• Panagdanag, panagbuteng, wenno panagbuteng nga agmaymaysa.

Kaaduan kadagitoy a rikna ket in-inut a bumaba iti sumagmamano a lawas, nupay mabalin nga agsublida kadagiti anibersario wenno no maipalagip kenka ti tao. No adda panic attack-mo, ti... giya ti panic attack ilawlawagna no ania ti aramiden.

No kasapulan dagiti pisikal a sintoma ti medikal a tulong¶

Ti panagleddaang mabalin a mangpataud kadagiti pudno a pisikal a sintoma, ngem ti dadduma a sintoma mabalin met a mangipasimudaag iti medikal a parikut. Tawagan a dagus ti lokal a numero ti emerhensia no addaanka iti:

• Sakit ti barukong wenno presion, nangruna no agwaras dayta iti takiag, tengnged, wenno pangam.
• Nakaro a riribuk iti panaganges.
• Panagliday, wenno napartak unay wenno saan a regular a panagpitik ti puso a di agtalinaed.
• Kellaat a panagkapuy, panagtinnag ti rupa, wenno marigatan nga agsao.
• Nakaro wenno kellaat a pannakariro.

Para kadagiti saan unay a naganat a pakaseknan, kas iti agtultuloy a panagulaw, nakaro a kinaawan turog, wenno baro nga ut-ot, makisarita iti doktormo wenno tawagam ti linia ti nars. Ti panagleddaang ket nasayaat a rason tapno agpadoktormo, ket saanda nga ipagarup a mangrirriribukka.

Dagiti pamunganayan: danum, taraon, turog, panaggaraw¶

No makigtotka, dagiti pamunganayan ti umuna a mailislis. Isuda met dagiti banag a makatulong unay kenka. Saan a kasapulan nga aramidem dagitoy a naan-anay. Umdasen ti bassit.

Danum¶

Ti panagsangit, stress, ken saan a panaginum mabalin a mangbaybay-a kenka a na-dehydrate, a mangpakaro iti sakit ti ulo ken panagulaw. Mangidulin iti baso wenno botelia iti asideg ken agsipsiput iti intero nga aldaw. Mabalin a makaliwliwa dagiti nabara nga inumen a kas iti tsa, wenno nasam-it nga inumen.

Taraon¶

Mabalin a dikay marikna ti bisin, wenno mabalin a kayatyo a kanen ti amin. Agpada a normal. Padasen ti mangan iti bassit a kaadu iti regular nga oras.

Dagiti nalaka a pagpilian iramanna ti sopas, toast, yogurt, prutas, itlog, lugaw, wenno sandwich. No mariknam nga imposible ti agluto, umawat iti taraon manipud kadagiti kaarruba ken gagayyem, wenno ag-order iti simple a taraon.

No addaanka iti kasasaad ti salun-at a kas iti diabetes, inumem dagiti agasmo a kas iti gagangay ken tungpalem ti gagangay a rutinam agingga a kabaelam. No dika masigurado no kasano nga apektaran ti panagleddaang ti kasasaadmo, tawagam ti doktormo.

Maturog¶

Masansan a masinga ti turog kadagiti umuna nga aldaw. Mabalin nga agiddaka a siririing, agriingka iti alas 3 t.b., wenno agtagtagainepka. Dadduma a tattao ti maturog iti adu nga oras. Gagangay amin dagitoy.

Dagiti banag a makatulong:

• Aginanakayo iti naulimek ken nasipnget a siled uray no saankayo a maturog.
• Mangidulinka iti regular nga oras iti pannaturog ken panagbangon, agingga a kabaelam.
• Liklikan dagiti iskrin ken damag iti maudi nga oras sakbay ti pannaturog.
• Padasem ti nabara, awanan caffeine nga inumen.
• Isuratmo dagiti pakadanagan wenno aramid inton bigat, tapno awanen dagitoy iti ulom.
• Pagtalinaedem a nakasindi ti silaw wenno radio no marikna a narigat ti kinaulimek.

No maireseta kenka ti agas a pangturog, surotem ti etiketa ken ti balakad ti doktormo. Saan nga agtomar iti agas ti sabali. Pangngaasiyo ta agannadkayo iti arak, ta mabalin a makatulong dayta kadakayo a mangibaba ngem gagangay a mangriribuk iti pannaturog ken mabalin a mangpauneg iti nababa a rikna.

Naalumamay a panaggaraw¶

Ti apagbiit a pannagna, dadduma a panagunnat, wenno panagtugaw iti ruar iti lawag ti aldaw mabalin a mangpalag-an iti tension. Saan a kasapulan nga agehersisioka a sipipinget. Umdasen ti sangapulo a minuto a presko nga angin. No mariknam a dika makabael, basta agtakderka ken ag-stretch-ka, wenno agtugawka iti abay ti tawa.

Simple nga inaldaw a tseke¶

Tunggal agsapa ken rabii, isaludsodmo iti bagim:

• Adda kadi ininumko.
• Adda kadi kankanko.
• Maysa kadi a tao ti nakasaritak.
• Naginanaak kadi iti apagbiit.
• Mariknak kadi a natalgedak.

No saan ti sungbat ti maudi a saludsod, mapan iti benneg maipapan iti kinatalged iti baba.

Ti pannakikadua kadagiti tattao, ken panagmaymaysa¶

Kanayon a kayat ti dadduma a tattao ti pannakikadua, ken kasapulan ti dadduma ti naulimek. Agpada a nasayaat ti kasasaadda. Kadagiti umuna nga aldaw gagangay a makatulong ti kaadda ti uray maysa laeng a tao iti asideg a makasungbat iti ridaw, makaaramid iti tsa, ken makadlaw no dikay makabael.

Panangawat iti tulong¶

Masansan nga ibaga dagiti tattao, "Ipakaammom kaniak no adda kasapulam." Mabalin a narigat ti agsaludsod, isu a mabalinmo nga ikkan ida iti espesipiko a trabaho: "Mabalinmo kadi ti mangala iti gatas," "Mabalin kadi a makitugawka kaniak ita a rabii," wenno "Mabalinmo kadi nga itelepono ti kabsatko a babai." Maragsakan ti kaaduan a tattao a makagunggona.

Panangipasdek kadagiti limitasion¶

Mabalin a malayuska kadagiti awag, panagbisita, ken mensahe. Mapalubosanka a mangibaga, "Saanak a makasarita ita laeng." Mabalinmo ti agpili iti maysa a tao a mangipasa iti damag, wenno baybay-am a silent ti teleponom iti sumagmamano nga oras. Mabalinmo met nga iddepen dagiti pakaammo, wenno kiddawem iti gayyemmo a mangmonitor kadagiti mensahe.

No agmaymaysaka¶

No agmaymaysaka nga agnanaed, wenno adayoka iti pagtaengan, ibagam iti maysa a tao no kasano ti riknam ket kiddawem nga ag-check in. Makatulong ti panagtawag iti telepono, video chat, wenno mensahe kadagiti naikeddeng nga oras iti kada aldaw. Panunotem no mabalinmo ti makipagnaed iti gayyem wenno kabagiam iti sumagmamano a rabii.

No agmaymaysaka ken mariknam a saan a natalged, tawagam ti lokal a numero ti emerhensia wenno iti linia ti krisis. Saan a kasapulan nga agmaymaysaka iti dayta.

Alkohol, droga, ken dadduma pay a pamay-an ti panangsaranget¶

Gagangay a kayat a pabannog dagiti nasakit a rikna. Kasla makatulong ti arak, droga, wenno di naireseta nga agas iti kanito, ngem masansan a pakaruenda ti ladingit, turog, ken rikna. Adda met dagiti pudno a peggad nga awitda, nangruna no nabannogkan ken saankan a mangan.

No madlawmo nga ad-adu ti inumem wenno usarem ngem iti kayatmo, wenno madanaganka iti panagusarmo, makisaritaka iti doktormo wenno iti serbisio a mangsuporta. Ti giya iti sobra a dosis ti opioid ilawlawagna no ania ti aramiden no adda nanginum iti adu unay. No addaka iti panagimbag, ibagam iti support network-mo ken tumabuno kadagiti gagangay a miting wenno kontakmo.

Dagiti nataltalged a pamay-an tapno mapalag-an ti rikna iramanna:

• Pannakisarita iti mapagtalkan a tao.
• Panagsurat, panagdrowing, wenno panagrekord kadagiti nota ti boses.
• Panagdengngeg iti musika.
• Panagdigus wenno panagdigus iti nabara.
• Pannagna iti ruar, wenno panagtugaw iti nakaparsuaan.
• Iggem ti nabara nga inumen wenno nalukneng a kubrekama.
• Kararag, panagmennamenna, wenno dadduma pay nga aramid a mangliwliwa kenka.

Panagaramid kadagiti pangngeddeng, ken no ania ti itantan¶

Iti nakaro a ladingit, mabalin a naariwanas ti panagpampanunot. Dagiti dadakkel a pangngeddeng, kas iti panaglako iti pagtaengan, panagakar, wenno panangaramid kadagiti kangrunaan a pinansial a pili, ket kasayaatan a maitantan no mabalin. Mabalinmo nga ibaga, "Ikeddengko iti sumagmamano a lawas." Adu a tattao ti tumaliaw iti napalabas ket maragsakanda ta nagurayda.

Saan a makauray ti dadduma a praktikal nga aramid, kas iti panangirehistro iti ipapatay wenno panangyurnos iti pumpon. Para kadagitoy, kiddawem iti maysa a gayyem wenno kabagian a makitugaw kenka, agsurat iti nota, ken agsaludsod. Ti giya iti... umuna nga oras ken aldaw kalpasan ti ipapatay iti pagtaengan ilawlawagna no ania ti mabalin nga aguray ken no ania ti saan.

No kasano nga agbaliw ti ladingit bayat ti panaglabas ti panawen¶

Saan a sumaruno ti panagleddaang kadagiti nadalus a tukad. Masansan nga umay dayta kadagiti dalluyon: nakaro iti damo, kalpasanna naluklukneng, kalpasanna natadem manen iti aglawlaw ti maysa a palagip. Adu a tattao ti makasarak a narigrigat ti maikadua wenno maikatlo a lawas ngem iti umuna, bayat a kumapuy ti pannakakigtot ken umadayo dagiti bisita.

Iti las-ud ti adu a lawas ken bulan, masarakan ti kaaduan a tattao a lumag-an ti kinakaro, ket mabalinda a panunoten ti tao nga addaan iti naglaok a ladingit ken panagyaman. Saanmo a "malabsan" ti pannakapukaw, ngem masursurom nga awiten dayta. Mabalin nga isubli ti ladingit dagiti anibersario, kasangay, ken piesta, ket normal laeng daytoy.

No ti panagleddaang mabalin a kasapulanna ti kanayonan a tulong¶

Para iti kaaduan a tattao, in-inut nga ad-adda a maibturan ti panagleddaang. Para iti dadduma, agtalinaed a nakaro dayta ken lapdanna ida nga agbiag iti biagda iti adu a bulan. Dadduma a bagi ti salun-at deskribirenda daytoy kas napaut a panagleddaang. Mabalin a karaman kadagiti pagilasinan:

• Nakaro nga iliw wenno pannakakumikom iti tao a saan a lumag-an iti panaglabas ti panawen.
• Ti saan a pannakaawat iti ipapatay kalpasan ti adu a bulan.
• Mariknam nga awan ti kaipapanan ti biag, wenno natayen ti pasetmo.
• Ti saan a pannakabael a mangitungpal kadagiti inaldaw nga aramid, agtrabaho, wenno mangaywan iti sabsabali.
• Umadayo iti aniaman a mangipalagip kenka iti tao, wenno saan a makasardeng a mangpanunot kadakuada.

No agtultuloy dagitoy a pagilasinan iti labes ti agarup innem agingga iti sangapulo ket dua a bulan, wenno nasapsapa no marigatanka, makisaritaka iti doktormo wenno iti mamalbalakad maipapan iti panagleddaang. Epektibo ti tulong, ken awan ti bain iti panagkiddaw.

Kaano nga agsapul iti tulong¶

Saan a kasapulan nga agurayka agingga a di maibturan dagiti bambanag. Kasaritam ti doktormo, mamalbalakad, serbisio ti panagleddaang, wenno lider ti pammati no:

• Dika makaturog iti sumagmamano nga agsasaruno a rabii.
• Saanka a mangmangan wenno umin-inum, wenno agus-usarka iti arak wenno droga tapno madaeram.
• Adda panic attack-mo, wenno kanayon a nakaro a danag.
• Dikay makapag-function iti trabaho, eskuelaan, wenno pagtaengan kalpasan ti sumagmamano a lawas.
• Makonsiensiaka wenno pabasolem ti bagim iti wagas a saan a lumag-an.
• Mariknam a nabannog wenno naisina iti napaut a panawen.
• Addaanka iti dati a kasasaad ti salun-at ti isip a kasla nakarkaro.
• Ay-aywanam dagiti ubbing wenno sabsabali ket mariknam a dimo kabaelan.
• Adda pampanunotem a mangdangran iti bagim wenno mangpatingga iti biagmo.

Dagiti kita ti suporta¶

Pampanunot ti panagpakamatay: pakdaar a pagilasinan ken no ania ti aramiden¶

Adu a tattao nga agladladingit ti addaan kadagiti apagbiit a kapanunotan a kas iti "Kayatko koma a maturog ken diak makariing" wenno "Kayatko ti makikadua kadakuada." Gagangay dagitoy, ket ti kaadda dagitoy dina kayat a sawen nga agtignayka kadagita. Ngem mabalin a pagilasinan dagitoy a kasapulam ti tulong, ket no pumigsa wenno agbalinda nga espesipiko, panawenen tapno agtignayka.

Dagiti pakdaar a pagilasinan iti bagim¶

• Panunotem ti panagpatingga ti biagmo, wenno panagtarigagay a natayka koma.
• Panagaramid iti plano, wenno panangpanunot no kasano nga aramidem dayta.
• Agsapsapul kadagiti wagas a mangdangran iti bagim.
• Marikna nga awan namnama, naibalud, wenno kasla dadagsen.
• Panangted kadagiti sanikua, wenno panagpakada.
• Marikna ti kellaat, karkarna a kinatalna kalpasan ti pannakariribuk unay.
• Ad-adu ti panagusar iti arak wenno droga.

Ania ti aramidem no pampanunotem ti agpakamatay¶

1. Ibagam iti maysa a tao ita. Ibagam a nalawag: "Pampanunotek nga agpatingga ti biagko." Saan a kasapulan a naan-anay nga ibagam dayta.
2. Tawagan ti linia ti krisis wenno ti lokal nga emerhensia a numerom. Idiay Estados Unidos ken Canada, tawagan wenno i-text ti 988. Idiay United Kingdom ken Ireland, ti Samaritans ket adda iti 116 123, ken iti emerhensia nga awag iti 999. Idiay Australia, ti Lifeline ket adda iti 13 11 14, ken iti emerhensia nga awag iti 000. Para kadagiti dadduma a pagilian, kitaen ti numero ti emerhensia panid.
3. Umadayoka iti aniaman a mabalinmo nga usaren a mangdangran iti bagim. Ramanen daytoy dagiti agas, natadem a banag, ken armas. Kiddawem iti maysa a tao a mangikkat kadagitoy, wenno mapan iti sabali a lugar.
4. Saanka nga agtalinaed nga agmaymaysa. Mapanka iti gayyem, kabagian, wenno publiko a lugar, wenno kiddawem iti maysa nga umay kenka.
5. No addan innalam, wenno nasaktan ti bagim, tawagam a dagus ti lokal nga emerhensia a numerom.

Ti napigsa a rikna ti panagpakamatay ket medikal nga emerhensia, saan a pagkapuyan. Mabalinda ti lumabas, ken tumulong kadagiti trabaho. Adu a tattao a nakarikna iti kastoy gapu iti ladingit ti maragsakan idi agangay ta nagun-odda.

Dagiti pakdaar a pagilasinan iti sabali¶

No madanagankayo maipapan iti gayyem wenno kabagian nga agladladingit, sapulem:

• Saritaen ti kayat a matay, wenno ti panagbalin a dadagsen.
• Panagikkat kadagiti gagayyem ken pamilia.
• Panangted kadagiti sanikua.
• Kellaat a panagtalna kalpasan ti panawen ti nauneg a pannakariribuk.
• Immadu ti panagusar iti arak wenno droga.
• Panagpakada iti naisangsangayan a pamay-an.
• Panagrisgo, wenno saan a pannakaseknan iti kinatalged.

Ania ti aramiden no mabalin nga agpeggad ti sabali¶

• Direkta nga agsaludsod. "Pampanunotem kadi nga agpatingga ti biagmo." Ti panagsaludsod dina ikabil ti ideya iti uloda. Mabalin a mangyeg dayta iti bang-ar.
• Dumngeg nga awan ti panangukom, ken saan nga agsusupiat wenno padasen nga ilinteg ti amin.
• Agtalinaedka kadakuada, wenno siguraduem nga adda sabali nga aramidenna.
• Ikkaten wenno natalged ti pamay-an ti pannakadangran, no natalged a maaramidmo dayta.
• Tawagan ti crisis line wenno ti lokal nga emergency number mo. Dimo ​​baybay-an ida no dagus nga agpeggadda.
• Follow up kadagiti sumaruno nga aldaw. Makatulong ti koneksion.

Dagiti giya iti krisis ti salun-at ti isip ken panangsuporta iti maysa a kameng ti pamilia iti krisis ti salun-at ti isip ilawlawag no ania ti aramiden ken ibaga iti ad-adda a detalye.

Maysa nga ayus para iti panagpili no ania ti aramiden¶

flowchart TD
    A["Agladladingitka ken saanmo a masigurado no ania ti kasapulam"] --> B{"Pampanunotem kadi nga agpatingga ti biagmo wenno agpeggad"}
    B -->|"Wen"| C["Tawagan ti lokal a numero ti emerhensia wenno iti linia ti krisis ita"]
    C --> D["Agtalinaedka iti maysa a tao ken umadayoka kadagiti pamay-an a mangdangran"]
    B -->|"Saan"| E{"Adda kadi sakit ti barukongmo wenno marigatan nga aganges"}
    E -->|"Wen"| F["Tawagan ti lokal a numero ti emerhensia"]
    E -->|"Saan"| G["Inumen ti danum, mangan iti bassit ken aginana"]
    G --> H["Kontaken ti maysa a mapagtalkan a tao ita nga aldaw"]
    H --> I["Agpatulong iti doktormo wenno iti serbisio ti panagleddaang no agtultuloy dagiti sintoma"]

Linya ti krisis sigun iti pagilian¶

Daytoy a listaan ket maysa a pangrugian, ken mabalin nga agbaliw dagiti numero. Kitaen ti numero ti emerhensia panid para iti pagilianyo.

No addaka iti sabali a pagilian, sapulem ti national suicide prevention wenno crisis line-mo, wenno agsaludsodka iti doktormo. No dika makasarak iti maysa, tawagam ti lokal a numero ti emerhensia.

Panangtaripato iti bagim no ay-aywanam met ti sabsabali¶

No addaanka kadagiti annak, natataengan a kabagian, wenno dadduma pay nga agpannuray kenka, mabalin a mariknam a masapul a pagtitiponem ti amin. Pangngaasiyo ta laglagipenyo a dikay mabalin nga aywanan ti sabsabali no dikay maseknan iti bagiyo. Ibinglay ti trabaho, ken dumawat iti tulong.

• Kiddawem iti sabali nga adulto a mangaywan kadagiti ubbing iti sumagmamano nga oras tapno makapaginanaka.
• Awatem dagiti itukon a pannangan ken errands.
• Ibagam kadagiti ubbing ti basta no ania ti napasamak, nga usaren ti giya on panangibaga kadagiti ubbing ken tin-edyer maipapan iti ipapatay.
• Bay-am a makita dagiti ubbing a nalidayka, ken ibturanmo ti suporta.
• Ibagam iti eskuelaan, ken iti amo no kasapulan.

No sika ti kangrunaan a mangay-aywan kalpasan ti napaut a panagsakit, mabalin a mariknam a nabannog ken awan ti tao. Saan a managimbubukodan ti panaginana. Agkitaka iti doktormo, a makasukimat iti salun-atmo kalpasan ti napaut a panangaywanmo.

Agsubli iti trabaho wenno pagadalan¶

No agsublika iti trabaho wenno eskuelaan, mabalin a mariknam a naibutaktak, nabannog, wenno saan a makapokus iti panunotmo. Normal daytoy. No kabaelam, in-inut nga agsublika, nga addaan iti ab-ababa nga aldaw wenno nalaglag-an nga aramid iti damo. Ibagam iti maysa a manedyer wenno mannursuro no ania ti komportableka a mangibinglay, ken kiddawem kadakuada nga ibagada kadagiti kakaduam tapno saanmo a kasapulan ti maulit-ulit nga ilawlawag.

Namnamaenyo ti sumagmamano a narigat a kanito. Ti naasi a sao, kanta, wenno angot mabalin a mangyeg iti lua nga awan pakdaar. Ammuem no sadino ti mabalinmo a papanan iti sumagmamano a minuto, kas iti naulimek a siled wenno iti ruar. Idulinmo ti danum ken merienda a kaduam, ken agplanoka iti maysa a bassit a banag a segseggaam inton ngudo ti aldaw.

No mariknam a dika makapagtrabaho kalpasan ti sumagmamano a lawas, makisaritaka iti doktormo. Iti adu a pagilian ti doktor mabalinna a suportaran ti oras ti bakasion wenno in-inut a panagsubli, ken dadduma nga amo ti addaan kadagiti serbisio ti panangbalakad a mabalinmo nga usaren a sitatalged.

Kellaat a dalluyon ken no kasano ti agsakay kadagita¶

Masansan a dumteng ti ladingit a dalluyon, uray sumagmamano a lawas kalpasanna. Mabalin a marikna ti dalluyon a kasla panagkipet ti barukong, panagtubo iti karabukob, kellaat a tarigagay nga agsangit, wenno layus dagiti lagip. Gagangay nga agpangato, agpangato, ken lumag-an iti sumagmamano a minuto, nupay mabalin a marikna a kasla agnanayon.

No dumteng ti dalluyon:

1. Agsardeng ken in-inut nga aganges, napapaut ngem ti panagangesmo.
2. Ibagam ti mapaspasamak. Ibagam iti bagim, "Daytoy ket dalluyon ti ladingit. Aglabasto."
3. Ikabil ti ima iti barukong wenno iggaman ti nabara.
4. Bay-am nga adda ti rikna. Saanmo a kasapulan nga iduron dayta.
5. No lumag-an, uminumka iti danum, ken aramidem ti bassit ken naasi para iti bagim.

No masarakam ti bagim nga addaan iti nakaro a panagbuteng, marigatan nga aganges, wenno mariknam a mapukpukawen ti kontrolmo, ti... giya ti panic attack addaan kadagiti kalmado nga addang a suroten.

Pananglagip ken ritual¶

Adu a tattao ti makasarak iti liwliwa kadagiti babassit a ritual: panagsindi iti kandela, panagkararag, panagkita kadagiti retrato, panagdengngeg iti paborito a musika, wenno panagistoria. Mabalinmo nga aramiden dagitoy kaanoman a mariknam nga umiso. Mabalin met nga aguray. Awan ti eskediul.

Dadduma a tattao ti makasarak a makatulong ti agsurat iti surat iti tao a natay, mangidulin iti journal, wenno mangaramid iti memory box. Kaykayat ti dadduma ti saan a kumita kadagiti palagip iti apagbiit. Surotem ti bukodmo a kapartak.

Panangtaripato iti pisikal a salun-atmo kadagiti sumaganad a lawas¶

Kalpasan dagiti umuna nga aldaw, padasem a suroten ti gagangay a panangaywanmo iti salun-at:

• Agtomar iti regular nga agas kas naireseta.
• Tumabuno kadagiti appointment, wenno iskediul manen dagitoy imbes a laksiden dagita.
• Mangan iti regular a pannangan ken uminum iti danum.
• Siaannad nga aggaraw iti kaaduan nga aldaw.
• Busbosem ti bassit a panawen iti ruar iti lawag ti aldaw.
• Itultuloymo ti makiuman iti di kumurang a maysa a tao iti kada aldaw.

No masarakam a masansan nga aglammin, wenno mariknam a nabannog unay, dakamatem dayta iti doktormo. Mabalin nga apektaran ti napaut a stress ti bagi.

Maysa a nota maipapan iti panagsanay iti umuna a tulong¶

Ti hands-on first aid course manipud iti Red Cross, St John Ambulance, wenno lokal a mangipapaay ket makaisuro kenka no kasano ti sumungbat kadagiti emerhensia, agraman ti mental health first aid iti dadduma a lugar. Saan a banag a masapul a panunotem ita. Maysa laeng dayta a pagpilian para inton agangay, no makatulong dayta tapno mariknam nga ad-adda a nakasaganaka.

Masansan a maisaludsod¶

Normal kadi nga awan ti marikna kalpasan a matay ti maysa?¶

Wen. Ti panagulaw ket maysa kadagiti kadawyan a reaksion iti nakaro a panagleddaang ken isu ti wagas ti isip a mangsalaknib kenka bayat nga alaem ti napasamak. Masansan nga umay dagiti rikna inton agangay, iti dalluyon, ket awan ti umiso wenno di umiso a pamay-an ti panagtignay. No napaut unay ti panagulaw wenno mariknam a naan-anay a naikkatka iti biag, makisaritaka iti doktormo wenno iti mamalbalakad maipapan iti panagleddaang.

Diak makaturog wenno makapangan. Kaano a rumbeng a madanagak?¶

Gagangay unay ti nariribuk a turog ken nababa a ganas a mangan kadagiti umuna nga aldaw. Padasem ti agsipsiput iti pluido, mangan iti bassit a kaadu, ken aginana uray no dika makaturog. No agtultuloy daytoy iti nasurok a sumagmamano nga aldaw, wenno mariknam a naliday wenno saan a nasayaat ti kasasaadmo, makisaritaka iti doktormo, ken tawagam ti lokal nga emerhensia a numerom no agsakit ti barukongmo wenno marigatanka nga aganges.

Kasano ngay no panunotek ti panagpatingga ti biagko?¶

Ibagam itan iti maysa a tao, ket tawagam ti linia ti krisis wenno ti lokal a numero ti emerhensia. Idiay Estados Unidos ken Canada mabalinmo ti tumawag wenno ag-text iti 988, idiay United Kingdom ken Ireland mabalinmo nga awagan dagiti Samaritans iti 116 123, ken idiay Australia mabalinmo nga awagan ti Lifeline iti 13 11 14. Agtalinaedka iti sabali a tao, ken umadayoka iti aniaman a mabalinmo nga usaren a mangdangran iti bagim, gapu ta adda ti tulong ken mabalin a lumabas dagitoy a rikna.

Kasano a matulongak ti gayyem nga agladladingit?¶

Agtalinaedka a nasinged, dumngeg a dimo padasen nga ilinteg, ken mangitukon iti babassit a praktikal a tulong kas iti pannangan, lift, wenno pannakitugaw kadakuada. Direkta a damagem no adda pampanunotenda nga agpakamatay no madanaganka, agsipud ta ti panagsaludsod dina pagbalinen nga ad-adda a posible dayta. No agpegpeggadda, makipagnaedka kadakuada ket tawagam ti crisis line wenno iti lokal a numero ti emerhensia.

Nasukimat dagiti gubuayan¶

• NHS (United Kingdom): "Panagleddaang ken panagleddaang", "Panangsaranget iti panagleddaang", ken panangiwanwan kadagiti kapanunotan nga agpakamatay.
• 988 Linya ti Biag ti Panagpakamatay ken Krisis (Estados Unidos) ken 988 Linya ti Tulong iti Krisis ti Panagpakamatay (Canada).
• National Institute of Mental Health (Estados Unidos): dagiti pagilasinan a pakdaar ti panagpakamatay ken pananglapped.
• American Psychological Association ken American Heart Association (Estados Unidos): ladingit, stress, ken salun-at ti puso, agraman ti balakad nga agsapul iti pannakaaywan iti sakit ti barukong.
• Dagiti Samaritano (Nagkaykaysa a Pagarian ken Ireland), Suporta iti Cruse Bereavement (Nagkaykaysa a Pagarian).
• Lifeline ken Lab-aw ti Asul (Australia), ken Grief Australia.
• World Health Organization: panangiwanwan maipapan iti napaut a panagleddaang ken maipapan iti pananglapped iti panagpakamatay.
• Nalabaga a Krus (Nalabaga a Krus ti Amerika, Nalabaga a Krus ti Britania): panangsaranget iti pannakapukaw ken panangsuporta kadagiti dadduma.
• Hospice UK ken Nailian nga Organisasion ti Hospice ken Palliative Care (Estados Unidos): suporta ti panagleddaang.

Daytoy a panid ket sapasap nga impormasion ken saan a medikal a balakad. No madanagankayo ​​maipapan iti salun-at wenno kinatalgedyo, makisaritakayo iti doktor wenno tawaganyo ti lokal nga emerhensia a numeroyo.

Mainaig a giya¶

• Di ninamnama a natay ti kameng ti pamilia iti maysa a rabii iti pagtaengan
• Umuna nga oras ken aldaw kalpasan ti ipapatay iti pagtaengan
• Panangibaga kadagiti ubbing ken tin-edyer maipapan iti ipapatay
• Krisis ti salun-at ti isip
• Panangsuporta iti maysa a kameng ti pamilia iti krisis ti salun-at ti isip