Pag-ataman han imo kalugaringon ha duro nga kasubo: an siyahan nga mga adlaw .¶

Kon may-ada duok ha imo nga namatay pa la, bangin ginbabasa mo ini ha gabon. Bangin umabat an imo lawas nga urusahon, bangin diri magsumpay an imo mga panhunahuna, ngan bangin diri ka maaram kon ano an imo ginkikinahanglan. Normal la ito. An duro nga kasubo amo an matarom, temprano nga yugto han kawad-i, ngan nakakaapekto ito ha lawas sugad man ha hunahuna.

Waray ka ginbubuhat nga maraot, ano man an imo inaabat o diri inaabat. Waray dinhi kinahanglan buhaton hin madagmit. Simple la an panuyo hini nga pahina: para buligan kamo nga makaagi han masunod nga pira ka adlaw nga mayda gutiay nga tubig, pagkaon, pagpahuway, ngan kaupod, ngan para mahibaroan kamo kun san-o ngan kun paano mangaro hin dugang nga bulig. Kon may-ada ka gud mga hunahuna nga tapuson an imo kinabuhi, may-ada matin-aw nga bahin hito ha ubos, ngan an pinakaimportante nga pitad amo an pagsumat ha usa yana.

Buhata ini yana .¶

1. Lingkod o higda ha lugar nga komportable. Ibutang an duha nga tiil ha salog, o putos hin habol. Diri ka na kinahanglan magbuhat hin iba ha sulod hin pipira ka minuto.
2. Inom hin usa ka baso nga tubig, ngan kumaon hin gutiay sugad hin tosta, usa nga saging, sabaw, o biskwit. An kakurat nakakaubos hin kusog, ngan damu nga tawo an nahingangalimtan kumaon.
3. Hinay-hinay nga pagginhawa. Pagginhawa ha sulod para hin pag-ihap hin upat, ngan paggawas hin pag-ihap hin unom, hin pira ka beses. Makakapakalma ini ha nagdadalagan nga kasingkasing.
4. Kontaka an usa nga tawo. Pagtawag o pagmensahe hin sangkay, paryente, amyaw, o lider han pagtoo ngan siring, "Alayon pagkadi" o "Alayon pag-ukoy ha akon ha telepono."
5. Kun inaabat mo nga diri ka talwas, o naghuhunahuna nga dauton an imo kalugaringon o tapuson an imo kinabuhi, sumati an usa yana mismo. Tawag ha imo lokal nga numero han emerhensya (911 ha Estados Unidos ngan Canada, 112 ha bug-os nga European Union, 999 ha United Kingdom), o usa nga linya han krisis sugad han 988 ha Estados Unidos ngan Canada. Kitaa an . mga numero han emerhensya page para ha iba.
6. Pabay-i nga maghulat an iba. An mga tawag ha telepono, mga porma, ngan mga desisyon mahimo buhaton ha urhi, nga may bulig.

Kun mayda ka sakit ha dughan, nakukurian pagginhawa, o naabat ka hin pagdismayo ngan diri maupay nga panlawas, tawag ha imo lokal nga numero han emerhensya. An kasubo mahimo makaapekto ha kasingkasing ngan lawas, ngan husto pirme nga magpa-eksamin.

Waray kamo ginbubuhat nga maraot .¶

Ha siyahan nga mga adlaw katapos mamatay, magkalainlain an reaksyon han mga tawo. An iba nagtitinangis hin damu ka oras. An iba diri nakakatangis.

An iba naabat hin pagkalmado, katapos nahuhulog ha urhi. An iba naabat hin kasina, kahadlok, pagkasalaan, pagginhawa, o waray gud. Waray husto nga pagkasunod-sunod o husto nga kadamu, ngan waray hini nga mga reaksyon an nangangahulogan nga nasusubo ka gud.

Bangin mayda ka liwat mga panhunahuna nga nakakahadlok ha imo, sugad han "Diri ako makakapadayon" o "Mayda unta ako ginbuhat." Ini nga mga panhunahuna komon ha duro nga kasubo ngan agsob nga nagtitikagaan paglabay han panahon ngan suporta. Diri nira karuyag sidngon nga naruba ka. Karuyag sidngon gud nira nga takos ka hin pag-ataman ngan, kon magkusog o agsob hira, bulig tikang ha usa nga ginbansay.

Waray kinahanglan pagdali-dalion. Mahimo mo tagan hin panahon an imo pagkaon, pagkaturog, pagtangis, paglingkod nga waray tingog, o pakig-upod ha mga tawo. An apurado la amo an imo katalwasan, ngan an katalwasan han bisan hin-o nga iba nga nadepende ha imo.

Ano an nahihimo han shock ha lawas ngan hunahuna .¶

An kakulba amo an paagi han hunahuna ngan lawas ha pag-atubang ha usa nga butang nga daku hinduro nga diri na masusudlan hin usa ka beses. Mahimo ito mag-iha hin mga oras, mga adlaw, o mas maiha pa, ngan agsob nga umabot ito ha mga balud. An paghibaro kon ano an malalaoman mahimo makahimo hito nga diri na gud makaharadlok.

Komon nga pisikal nga epekto .¶

• Usa nga nagdadalagan o nagtitipa nga kasingkasing.
• Paghugot ha dughan o tutunlan, o pag-abat hin kabug-at.
• Pag-uyog, pagkurog, o pag-abat hin katugnaw.
• Pagsuka, pagsakit han tiyan, o kawad-i hin gana ha pagkaon.
• Paglipong, o pag-abat hin pagkadismayo.
• Masakit ha ulo ngan kaunoran.
• Sobra nga kakapoy, o kawaray-kalinaw ngan diri pakalingkod hin waray pagkiwa.
• Usa nga uga nga baba, o kakurian ha pagtulon.
• Mga pagbag-o ha pagkaturog, upod na an pagmata hin temprano hinduro.

Komon nga epekto ha panhunahuna ngan pagbati .¶

• Pag-ubo, o pag-abat nga diri ini totoo.
• Kakurian ha pagkonsentrar, pagkalimti hin simple nga mga butang, o kawad-i hin mga pulong.
• Pag-usisa hin mga panhitabo hin pauroutro ha imo hunahuna.
• Pagbati o pagkita hin madaliay ha tawo, sugad han paghunahuna nga nababatian mo an ira tingog o yawi ha purtahan. Komon gud ini ngan kasagaran nga diri tigaman hin sakit.
• Mga balud han kasubo, kasina, o kahadlok nga naabot ngan nawawara.
• Pag-abat hin sala, "kun la" mga panhunahuna, ngan pagbasol ha imo kalugaringon o ha iba.
• Kabaraka, kalisang, o kahadlok nga mag-usaan.

Kadam-an hini nga mga pagbati hinay-hinay nga nagtitikaguti ha paglabay hin mga semana, bisan kon mahimo ito bumalik ha mga anibersaryo o kon ginpapahinumdoman mo an tawo. Kon may-ada ka atake han kalisang, an . giya han mga pag-atake han kalisang nagsasaysay kon ano an bubuhaton.

Kon an pisikal nga mga sintomas nagkikinahanglan hin medikal nga bulig .¶

An kasubo mahimo magin hinungdan han totoo nga pisikal nga mga sintomas, kondi an iba nga mga sintomas mahimo liwat magpasabot hin medikal nga problema. Tawag dayon ha iyo lokal nga numero han emerhensya kun mayda kamo:

• Kasakit o pag-ipit ha dughan, labi na kon magsarang ito ha imo butkon, liog, o panga.
• Grabe nga kakurian ha pagginhawa.
• Pagdiskobre, o malaksi hinduro o diri regular nga pitik han kasingkasing nga diri nahusay.
• Tigda nga kaluya, pag-ubos han nawong, o pagkuri ha pagyakan.
• Grabe o tigda nga kawurok.

Para han diri sugad ka-apurado nga mga kabaraka, sugad han nagpapadayon nga pag-ubo, duro nga kawaray katurog, o bag-o nga mga kasakit, pakiistorya ha imo doktor o tumawag ha linya han nars. An kabidoan maopay nga hinungdan nga makigkita ha imo doktor, ngan diri nira huhunahunaon nga nagsasamok ka.

An mga batakan: tubig, pagkaon, katurog, paglihok .¶

Kun nakurat ka, an mga basic amo an una nga mga butang nga nadadalagan. Amo liwat ito an mga butang nga nakakabulig gud ha imo. Diri kinahanglan buhaton mo ito hin hingpit. Gutiay la an igo na.

Tubig¶

An pagtangis, tensyon, ngan diri pag-ininom mahimo makahimo ha imo nga mawad-an hin tubig ha lawas, nga nagpapagrabe han pagsakit han ulo ngan paglipong. Pagtipig hin baso o botelya ha hirani ngan paghigop ha bug-os nga adlaw. An mapaso nga mga irimnon sugad han tsa, o matam-is nga irimnon, mahimo umabat hin pagliaw.

Pagkaon¶

Bangin diri ka umabat hin gutom, o bangin karuyag mo kaunon an ngatanan. Normal la ito nga duha. Pangalimbasugi nga kumaon hin gutiay ha regular nga panahon.

An masayon ​​nga mga opsyon amo an sabaw, tosta, yogurt, prutas, itlog, sinigang, o sandwich. Kon inaabat mo nga imposible an pagluto, karawata an pagkaon tikang ha mga amyaw ngan kasangkayan, o pag-order hin simple nga pagkaon.

Kun mayda ka sakit ha panlawas sugad han diabetes, pag-inom han imo mga medisina sugad han imo nahiaraan ngan padayon nga buhaton an imo nahiaraan nga rutina kutob han imo mahihimo. Kon diri ka sigurado kon paonan-o nakakaapekto an kasubo ha imo kahimtang, tawagi an imo doktor.

Katurog¶

Agsob nga nababaraka an katurog ha siyahan nga mga adlaw. Mahimo ka maghigda nga nagmamata, magmata ha alas 3 h.a., o mag-inop hin matin-aw. May mga tawo nga nakaturog hin damu ka oras. Komon ini ngatanan.

Mga butang nga makakabulig:

• Pahuway ha mamingaw ngan malamrag nga kwarto bisan kon diri ka nakaturog.
• Pagtipig hin regular nga oras ha pagkaturog ngan pagmata, tubtob ha imo mahihimo.
• Likayi an mga screen ngan balita ha ultimo nga oras antes kumaturog.
• Sarihi an mapaso ngan waray kapein nga irimnon.
• Isurat an mga kabaraka o mga buruhaton buwas, basi waray ito ha imo ulo.
• Pagpabilin nga naka-on hin suga o radyo kon makuri an pag-abat hin kahilom.

Kon ginrereseta ka hin medisina ha pagkaturog, sunda an marka ngan an sagdon han imo doktor. Ayaw pag-inom hin mga medisina hin iba. Alayon pag-ikmat ha irimnon, kay bangin makabulig ini ha iyo paghulog pero kasagaran nakakadisturbo han katurog ngan makakapahilarom han ubos nga panhunahuna.

Malumo nga pagkiwa .¶

An halipot nga paglakat, pipira nga pag-inat, o paglingkod ha gawas ha adlaw mahimo makaiban han tensyon. Diri mo kinahanglan mag-ehersisyo hin duro. Igo na an napulo ka minuto nga presko nga hangin. Kon inaabat mo nga diri ka makakahimo, tumindog la ngan mag-inat, o lingkod ha ligid han bintana.

Usa nga simple nga adlaw-adlaw nga pag-usisa .¶

Kada aga ngan kulop, pakianhi an imo kalugaringon:

• Mayda ba ako nainom.
• Mayda ba ako ginkaon.
• Nakaistorya ba ako hin usa nga tawo.
• Nagpahuway ba ako hin madaliay.
• Inabat ko ba nga talwas ako.

Kun diri an baton han urhi nga pakiana, kadto ha seksyon mahitungod han katalwasan ha ubos.

An pag-upod ha mga tawo, ngan pag-inusahan .¶

May mga tawo nga karuyag pirme makig-upod, ngan an iba nagkikinahanglan hin mamingaw. Pareho hira maupay. Ha siyahan nga mga adlaw kasagaran nga makakabulig kon may-ada diri maminos usa nga tawo ha hirani nga makakabaton han purtahan, makakahimo hin tsa, ngan makakaobserbar kon diri ka nakakaya.

Pagkarawat hin bulig .¶

An mga tawo agsob sumiring, "Pahibaroa ako kon may-ada ka kinahanglan." Mahimo nga makuri an pagpakiana, salit mahimo mo hira tagan hin espisipiko nga trabaho: "Puydi ka ba magkuha hin gatas," "Puydi ka ba lumingkod upod ko yana nga gab-i," o "Puydi mo ba tawagan an akon bugto nga babaye." Kadam-an nga tawo an nalilipay nga magin mapulsanon.

Pagbutang hin mga limitasyon .¶

Bangin mabaha ka hin mga tawag, pagbisita, ngan mensahe. Gintutugutan ka pagsiring, "Diri ako angay magyakan yana la." Mahimo ka magpili hin usa nga tawo nga ipapasa an balita, o pabay-an nga hilom an imo telepono ha sulod hin pipira ka oras. Mahimo mo liwat parongon an mga pahibaro, o hangyoon an imo sangkay nga bantayan an mga mensahe.

Kun ikaw la .¶

Kon nag-uusahan ka, o waray ka ha balay, sumati an usa han imo inaabat ngan hangyoa hiya nga mag-check-in.Makakabulig an pagtawag ha telepono, pag-istorya ha video, o pagmensahe ha itinanda nga mga oras kada adlaw. Hunahunaa kon puydi ka ba umukoy ha imo sangkay o paryente hin pipira ka gab-i.

Kun nag-uusahan ka ngan inaabat nga diri ka talwas, tumawag ha imo lokal nga numero han emerhensya o ha usa nga linya han krisis. Diri kinahanglan nga mag-usa ka hito.

Alkohol nga irimnon, droga, ngan iba pa nga paagi ha paglampos .¶

Komon an karuyag nga manhid an masakit nga mga pagbati. An alkohol, droga, o waray reseta nga mga medisina baga hin makakabulig ha takna, kondi agsob nga nagpapagrabe ito han kasubo, pagkaturog, ngan panhunahuna. May-ada liwat ito totoo nga mga peligro, labi na kon kapoy ka na ngan diri nakaon.

Kon napapansin mo nga sobra an imo gin-iinom o ginagamit, o nababaraka ka ha imo paggamit, pakiistorya ha imo doktor o ha usa nga serbisyo nga nasuporta. An giya ha . sobra nga dosis han opioid nagsasaysay kon ano an bubuhaton kon sobra an ginkuha han usa. Kun aada ka ha pag-upay, sumati an imo suporta nga network ngan tumambong han imo nahiaraan nga mga katitirok o mga kontak.

An mas talwas nga mga paagi ha pagpagaan han mga pagbati nag-uupod han:

• Pakiistorya ha matataporan nga tawo.
• Pagsurat, pagdrowing, o pagrekord hin mga nota ha tingog.
• Pagpamati hin musika.
• Pag-inom hin mapaso nga karigo o pagkarigo.
• Paglakat ha gawas, o paglingkod ha kinaiyahan.
• Pagkapot hin mapaso nga irimnon o mahumok nga habol.
• Pag-ampo, pagpamalandong, o iba pa nga mga buhat nga nakakaliaw ha imo.

Paghimo hin mga desisyon, ngan kon ano an ig-uugsod .¶

Ha duro nga kasubo, an panhunahuna mahimo magin ambon. An dagku nga mga desisyon, sugad han pagbaligya hin balay, pagbalhin, o paghimo hin dagku nga mga pagpili ha pinansyal, mas maopay nga ig-ugsod kon posible. Mahimo ka sumiring, "Magdedesisyon ako ha sulod hin pira ka semana." Damu nga tawo an nagbabalik ngan nalilipay nga naghulat hira.

An pipira nga praktikal nga buruhaton diri makakahulat, sugad han pagrehistro han kamatayon o paghikay hin lubong. Para hini, hangyoa an imo sangkay o paryente nga lumingkod upod mo, magkuha hin mga nota, ngan magpakiana. An giya ha . siyahan nga mga oras ngan mga adlaw katapos han kamatayon ha balay . nagsasaysay kon ano an mahimo maghulat ngan kon ano an diri.

Kon paonan-o nagbabag-o an kasubo ha paglabay han panahon .¶

An kasubo diri nasunod ha mahapsay nga mga yugto. Agsob ito umabot ha mga balud: makusog ha siyahan, katapos mas mahumok, katapos matarom utro ha palibot han usa nga pahinumdom. Damu nga tawo an nakakabiling nga mas makuri an ikaduha o ikatulo ka semana kay han siyahan, samtang an kakulba nawara ngan an mga bisita nagtitikahirayo.

Ha paglabay han mga semana ngan mga bulan, kadam-an nga tawo an nakakabiling nga nagtitikaguti an kakusog, ngan mahimo nira hunahunaon an tawo nga may-ada magkalainlain nga kasubo ngan pagpasalamat. Diri ka "nakaka-over" hin kawad-i, pero mahibabaro ka pagdara hini. An mga anibersaryo, kompleanyo, ngan piyesta nga mga piyesta mahimo makabalik han kasubo, ngan normal la ito.

Kon an kasubo bangin nagkikinahanglan hin dugang nga bulig .¶

Para ha kadam-an nga tawo, hinay-hinay nga nagigin mas mailob an kasubo. Para ha iba, nagpapabilin ito nga sobra ngan nakakapugong ha ira ha pagkinabuhi ha ira kinabuhi ha sulod hin damu ka bulan. Iginhuhulagway ini han iba nga mga lawas ha kahimsog sugad nga maiha nga kasubo. An mga tigaman mahimo mag-upod han:

• Duro nga paghingyap o pag-abat hin kabaraka ha tawo nga diri napapagaan ha paglabay han panahon.
• An diri pagkarawat han kamatayon katapos hin damu ka bulan.
• Pag-abat nga waray na kahulogan an kinabuhi, o namatay na ito nga bahin ha imo.
• An diri pakahimo han adlaw-adlaw nga mga buruhaton, pagtrabaho, o pag-ataman ha iba.
• Pagpahirayo ha bisan ano nga nagpapahinumdom ha imo han tawo, o diri pag-undang ha paghunahuna ha ira.

Kon ini nga mga tigaman magpapadayon ha sulod hin mga unom tubtob dose ka bulan, o mas temprano kon nakukurian ka, pakiistorya ha imo doktor o ha usa nga magsaragdon ha kabidoan. Epektibo an bulig, ngan waray kaarawdan ha paghangyo.

San-o mangaro hin bulig .¶

Diri mo kinahanglan maghulat tubtob nga diri na mailob an mga butang. Kaistoryaha an imo doktor, magsaragdon, serbisyo ha pag-antos, o lider han pagtoo kon:

• Diri ka makakaturog hin pipira ka gab-i nga sunod-sunod.
• Diri ka nakaon o nainom, o nagamit ka hin de-alkohol nga irimnon o droga basi malamposan an kahimtang.
• May-ada ka mga pag-atake hin kalisang, o pirme nga sobra nga kabaraka.
• Diri ka na makakag-andar ha trabaho, ha eskwelahan, o ha balay katapos hin pipira ka semana.
• Naabat ka hin pagkasalaan o ginbabasol an imo kalugaringon ha paagi nga diri nagpapagaan.
• Inabat mo nga manhid ka o bulag ha sulod hin maiha nga panahon.
• May-ada ka na daan nga kahimtang ha hunahuna nga baga hin mas maraot pa.
• Nag-aataman ka hin mga anak o iba ngan inaabat mo nga diri mo ito kaya.
• Mayda ka mga hunahuna nga dauton an imo kalugaringon o tapuson an imo kinabuhi.

Mga klase hin suporta .¶

Mga hunahuna ha paghikog: mga tigaman han pahamangno ngan kon ano an bubuhaton .¶

Damo nga mga tawo nga nasusubo an mayda lumalabay nga mga panhunahuna sugad han "Makaturog unta ako ngan diri magmata" o "Karuyag ko makaupod hira." Komon ini, ngan an pagkaada hito diri nangangahulogan nga bubuhaton mo ito. Pero mahimo ito magin tigaman nga nagkikinahanglan ka hin bulig, ngan kon magin mas marig-on o mas espisipiko ito, panahon na nga gumios.

Mga tigaman han pahamangno ha imo kalugaringon .¶

• Paghunahuna nga tapuson an imo kinabuhi, o paghingyap nga patay ka na unta.
• Paghimo hin plano, o paghunahuna kon paonan-o mo ito bubuhaton.
• Pagbiling hin paagi nga madaot an imo kalugaringon.
• Pag-abat hin kawaray paglaom, nalit-ag, o sugad hin kabug-at.
• Paghatag hin mga panag-iya, o pagpaalam.
• Pag-abat hin tigda, urusahon nga pagkalma katapos han duro nga kaguol.
• Paggamit hin dugang nga alkohol o droga.

Ano an bubuhaton kon naghuhunahuna ka paghikog .¶

1. Sumati yana an usa nga tawo. Sumati hin klaro: "Naghuhunahuna ako nga tapuson an akon kinabuhi." Diri kinahanglan nga igsiring mo ito hin hingpit.
2. Tawag ha crisis line o ha imo lokal nga emergency number. Ha Estados Unidos ngan Canada, tawag o text ha 988. Ha United Kingdom ngan Ireland, an Samaritans aada ha 116 123, ngan ha emergency call ha 999. Ha Australia, an Lifeline aada ha 13 11 14, ngan ha emergency nga tawag ha nasud kitaa an 000. mga numero han emerhensya pahina.
3. Pahirayo ha bisan ano nga butang nga pwede mo gamiton para makadaot ha imo kalugaringon. Kaupod hini an mga medisina, matarom nga mga butang, ngan mga armas. Hangyoa an usa nga kuhaon ito, o kumadto ha iba nga lugar.
4. Ayaw pag-ukoy nga nag-uusahan. Kadto ha imo sangkay, paryente, o pampubliko nga lugar, o paghangyo hin tawo nga kumadto ha imo.
5. Kun mayda na kamo ginkuha, o nasakitan kamo, tawag dayon ha iyo lokal nga emergency number.

An makusog nga mga pagbati ha paghikog usa nga medikal nga emerhensya, diri kaluyahan. Pwede hira umagi, ngan bumulig nagbubuhat. Damu nga mga tawo nga inabat hini ha kasubo an nalilipay ha urhi nga ira gin-abot.

Mga tigaman han pahamangno ha iba nga tawo .¶

Kon nababaraka ka ha imo sangkay o paryente nga nasusubo, pamiling hin:

• Pag-istorya han karuyag mamatay, o han pagin kabug-at.
• Pag-atras tikang ha kasangkayan ngan kapamilya.
• Paghatag hin mga gamit.
• Tigda nga pagkalma katapos hin peryodo han duro nga kasakit.
• Dugang nga paggamit hin alkohol o droga.
• Pagpaalam ha diri ordinaryo nga paagi.
• Pagrisgo, o diri pag-ataman han katalwasan.

Ano an bubuhaton kon bangin may iba nga tawo nga namimeligro .¶

• Diretso nga pakiana. "Naghuhunahuna ka ba nga tapuson an imo kinabuhi." An pagpakiana diri nagbubutang han ideya ha ira ulo. Mahimo ito maghatag hin katalwasan.
• Pamati nga diri naghuhukom, ngan ayaw pag-argumento o pagsari nga ayuson an ngatanan.
• Pabilin ha ira, o siguraduha nga iba an magbubuhat.
• Kuhaa o pagseguro hin mga pamaagi hin kadaot, kun mahihimo mo ini nga talwas.
• Tawag ha crisis line o ha iyo lokal nga emergency number. Ayaw hira pabay-i kun hira in aada dayon ha peligro.
• Sunod ha masunod nga mga adlaw. Nakakabulig an koneksyon.

An mga giya ha krisis ha panlawas ha hunahuna ngan . pagsuporta ha usa nga kapamilya nga may-ada krisis ha kahimsog ha hunahuna . isaysay kon ano an bubuhaton ngan isisiring hin mas detalyado.

Usa nga agos para ha pagpili kon ano an bubuhaton .¶

flowchart TD
    A["Nasusubo ka ngan diri ka sigurado kon ano an imo ginkikinahanglan ."] --> B{"Naghuhunahuna ka ba nga tapuson an imo kinabuhi o aada ha peligro ."}
    B -->|"Oo"| C["Tawag yana ha iyo lokal nga numero han emerhensya o ha linya han krisis ."]
    C --> D["Magpabilin ha usa nga tawo ngan magpahirayo ha mga paagi nga nakakadaot ."]
    B -->|"Diri"| E{"Mayda ka ba sakit ha dughan o nakukurian pagginhawa ."}
    E -->|"Oo"| F["Tawag ha iyo lokal nga numero han emerhensya ."]
    E -->|"Diri"| G["Inom hin tubig, kaon hin gutiay ngan pahuway ."]
    G --> H["Kontaka an usa nga tinaporan nga tawo yana nga adlaw ."]
    H --> I["Pakigkita ha imo doktor o ha serbisyo ha pag-antos kon nagpapadayon an mga sintomas ."]

Mga linya han krisis kada nasud .¶

Ini nga lista usa nga tinikangan, ngan an mga numero mahimo magbag-o. Susiha an . mga numero han emerhensya pahina para ha iyo nasud.

Kon aada ka ha iba nga nasud, pamilnga an imo nasudnon nga linya ha pagpugong ha paghikog o ha krisis, o pakianhi an imo doktor. Kon waray ka makabiling hin usa, tawag ha imo lokal nga numero han emerhensya.

Pagbantay ha imo kalugaringon kun nag-aataman ka liwat ha iba .¶

Kon may-ada ka mga anak, edaran nga mga paryente, o iba pa nga nadepende ha imo, bangin umabat ka nga kinahanglan mo kaptan an ngatanan. Alayon hinumdumi nga diri ka makakag-ataman han iba kon diri mo gin-aataman an imo kalugaringon. Ipaangbit an buruhaton, ngan pangaro hin bulig.

• Hangyoa an iba nga adulto nga bantayan an kabataan hin pipira ka oras basi makapahuway ka.
• Karawata an mga tanyag hin pagkaon ngan mga sugo.
• Isumat la ha kabataan an nahitabo, gamit an giya ha . pagsumat ha kabataan ngan mga tin-edyer mahitungod han usa nga kamatayon ..
• Ipakita ha kabataan nga masurub-on ka, ngan nalalamposan mo an suporta.
• Sumati an eskwelahan, ngan an imo agaron kon kinahanglanon.

Kon ikaw an nangunguna nga nag-aataman katapos hin maiha nga sakit, bangin umabat ka hin kakapoy ngan kawaray-pulos. An pagpahuway diri makikalugaringon. Pakita ha imo doktor, nga makakag-usisa han imo kahimsog katapos hin maiha nga pag-ataman.

Pagbalik ha trabaho o eskwelahan .¶

Pagbalik mo ha trabaho o eskwelahan, bangin umabat ka nga nabubuhayhag ka, kapoy, o diri ka nakakagpokus. Normal la ini. Kon mahihimo, hinay-hinay nga balik, nga may mas halipot nga mga adlaw o mas magaan nga mga buruhaton ha tinikangan. Sumati an usa nga manedyer o magturutdo kon ano an imo komportable nga isumat, ngan hangyoa hira nga isumat ha mga katrabaho basi diri ka pauroutro nga magsaysay.

Laumi an pipira nga makuri nga mga takna. An buotan nga pulong, kanta, o baho mahimo magpaluha nga waray pahamangno. Hibaroi kon diin ka mahimo kumadto hin pipira ka minuto, sugad han mamingaw nga kwarto o ha gawas. Pagdara hin tubig ngan meryenda, ngan pagplano hin usa nga gutiay nga butang nga imo lalaoman ha kataposan han adlaw.

Kon inaabat mo nga diri ka na makakatrabaho katapos hin pipira ka semana, pakiistorya ha imo doktor. Ha damu nga nasud an doktor mahimo sumuporta ha bakasyon o ha hugna nga pagbalik, ngan an iba nga mga agaron may-ada mga serbisyo ha pagsagdon nga mahimo mo gamiton nga may pagsarig.

Tigda nga mga balud ngan kon paonan-o ito masakay .¶

An kasubo agsob nga naabot ha mga balud, bisan paglabay hin mga semana. An balud bangin umabat sugad hin paghugot ha dughan, pag-ubo ha tutunlan, tigda nga pag-aghat ha pagtangis, o pagbaha hin mga hinumdoman. Kasagaran nga nasaka ito, naabot ha pungkay, ngan nagtitikaluya ha sulod hin pipira ka minuto, bisan kon bangin abaton ito nga waray kataposan.

Kon umabot an balud:

1. Undang ngan hinay-hinay nga pagginhawa, mas maiha kaysa han imo pagginhawa.
2. Ngaranan an nahitatabo. Sidnga an imo kalugaringon, "Balud ini hin kasubo. Malabay la."
3. Ibutang an kamot ha imo dughan o kapti an mapaso nga butang.
4. Pabay-i nga aadto an pagbati. Diri mo kinahanglan iduso ini.
5. Kon mag-gaan na, pag-inom hin tubig, ngan pagbuhat hin gutiay ngan buotan para ha imo kalugaringon.

Kon makita mo nga duro an imo kalisang, nakukurian ka pagginhawa, o inaabat mo nga nawawarayan ka na kontrol, an . giya han mga pag-atake han kalisang mayda kalmado nga mga pitad nga susundon.

Paghinumdom ngan mga rituwal .¶

Damu nga mga tawo an naliliaw ha gudtiay nga mga rituwal: pagdagkot hin kandila, pag-ampo, pagkita hin mga retrato, pagpamati hin paborito nga musika, o pag-istorya. Mahimo mo ini buhaton ha anoman nga panahon nga inaabat mo nga husto. Pwede liwat kamo maghulat. Waray eskedyol.

Nakikita han iba nga mga tawo nga mapulsanon an pagsurat ha namatay, pagtipig hin journal, o paghimo hin kahon han hinumdoman. Mas karuyag han iba nga diri magkinita hin madaliay ha mga pahinumdom. Sunda an imo kalugaringon nga kalaksi.

Pag-ataman han imo pisikal nga kahimsog ha masunod nga mga semana .¶

Katapos han siyahan nga mga adlaw, sarihi nga makasunod ha imo nahiaraan nga pag-ataman ha kahimsog:

• Pag-inom hin regular nga mga medisina sugad han ginreseta.
• Tambong ha mga appointment, o bag-oha an eskedyol hito imbes nga laktawan ito.
• Kaon hin regular nga pagkaon ngan inom hin tubig.
• Hinay-hinay nga pagkiwa ha kadam-an nga adlaw.
• Paggahin hin gutiay nga panahon ha gawas ha adlaw.
• Padayon nga makigkomunikar ha diri maminos usa nga tawo kada adlaw.

Kon makita mo nga mas agsob ka sipon, o naabat hin duro nga kaluya, unabiha ito ha imo doktor. An maiha nga tensyon mahimo makaapekto ha lawas.

Usa nga nota mahitungod han pagbansay ha siyahan nga bulig .¶

An hands-on nga kurso hin una nga bulig tikang ha Pula nga Krus, St John Ambulance, o usa nga lokal nga tagahatag in makakagtutdo ha imo kun tipaunan-o mabaton ha mga emerhensya, upod na an una nga bulig ha panlawas ha hunahuna ha pipira nga mga lugar. Diri ini usa nga butang nga kinahanglan mo hunahunaon yana. Usa la ito nga opsyon para ha urhi, kon makakabulig ito ha imo nga umabat hin mas andam.

Agsob igpakiana .¶

Normal ba nga waray umabat katapos mamatay an usa?¶

Oo. An pag-ubo usa han pinakakomon nga reaksyon ha duro nga kasubo ngan amo an paagi han hunahuna ha pagpanalipod ha imo samtang ginkukuha mo an nahitabo. An mga pagbati agsob nga umabot ha urhi, ha mga balud, ngan waray husto o sayop nga paagi han pagreak. Kon an pag-ubo mag-iiha hinduro o inaabat mo nga waray ka gud koneksyon ha kinabuhi, pakiistorya ha imo doktor o ha usa nga magsaragdon ha kamatyi.

Diri ako nakakaturog o nakakaon. San-o ako sadang mabaraka?¶

An pagkadisturbo han katurog ngan gutiay nga gana ha pagkaon komon gud ha siyahan nga mga adlaw. Pangalimbasugi nga maghigop hin likido, kumaon hin gutiay, ngan pumahuway bisan kon diri ka nakakaturog. Kun magpadayon ini hin sobra pira ka adlaw, o umabat ka hin pagdiskobre o diri maupay nga panlawas, pakiistorya ha imo doktor, ngan tawagi ha imo lokal nga numero hin emerhensya kun mayda ka sakit ha dughan o nakukurian ka pagginhawa.

Ano man kon maghunahuna ako nga tapuson an akon kinabuhi?¶

Sumati yana an usa, ngan tumawag ha linya han krisis o ha iyo lokal nga numero han emerhensya. Ha Estados Unidos ngan Canada pwede ka tumawag o magtext ha 988, ha United Kingdom ngan Ireland pwede ka tumawag ha Samaritans ha 116 123, ngan ha Australia pwede ka tumawag ha Lifeline ha 13 11 14. Pabilin ha iba nga tawo, ngan pahirayo ha bisan ano nga pwede mo gamiton ha pagdaot ha imo kalugaringon, tungod kay an bulig in pwede lumabay ngan ini nga mga pagbati in pwede lumabay.

Paonan-o ko mabubuligan an akon sangkay nga nasusubo?¶

Magpabilin nga duok, pamati nga diri nangangalimbasog ha pag-ayad, ngan paghatag hin gutiay nga praktikal nga bulig sugad han pagkaon, pag-alsa, o paglingkod upod nira. Pakianhi hin direkta kon may-ada hira mga hunahuna ha paghikog kon nababaraka kamo, tungod kay an pagpakiana diri nakakahimo hito nga mas posible. Kun namimeligro hira, pag-upod ha ira ngan pagtawag ha crisis line o ha iyo lokal nga numero han emerhensya.

Gin-usisa an mga surok¶

• NHS (Reino Unido): "Pag-antos ngan kasubo", "Pag-atubang han pag-antos", ngan giya ha mga panhunahuna hin paghikog.
• 988 Suicide and Crisis Lifeline (Estados Unidos) ngan 988 Suicide Crisis Helpline (Kanada).
• Nasudnon nga Instituto han Panlawas ha Hunahuna (Estados Unidos): mga tigaman han pahamangno han paghikog ngan paglikay.
• Asosasyon han Sikolohiya han Amerika ngan Asosasyon han Kasingkasing han Amerika (Estados Unidos): kasubo, tensyon, ngan kahimsog han kasingkasing, upod na an sagdon ha pagbiling hin pag-ataman para ha kasakit ha dughan.
• Mga Samaritano (Enirosado nga Ginhadian ug Irlanda), Cruse Suporta sa Kasubo (Enirosado nga Ginhadian).
• Linya han Kinabuhi ngan Labaw pa nga Asul (Australia), ngan Kasubo nga Australia.
• World Health Organization: giya ha maiha nga kasubo ngan ha pagpugong han paghikog.
• Pula nga Krus (Pula nga Krus han Amerika, Pula nga Krus han Britanya): pag-atubang han kawad-i ngan pagsuporta ha iba.
• Hospice UK ug Nasudnon nga Hospice ug Palliative Pag-ataman nga Organisasyon (Estados Unidos): suporta sa pagkamatay.

Ini nga pakli pankabug-osan nga impormasyon ngan diri medikal nga sagdon. Kon nababaraka ka ha imo kahimsog o katalwasan, pakiistorya ha doktor o tawag ha imo lokal nga numero han emerhensya.

Mga may kalabutan nga giya .¶

• Namatay an kapamilya ha usa ka gab-i ha balay nga diri ginlalaoman .
• Siyahan nga mga oras ngan mga adlaw katapos han usa nga kamatayon ha balay .
• Pagsumat ha kabataan ngan mga tin-edyer mahitungod han usa nga kamatayon .
• Krisis ha panlawas ha hunahuna
• Pagsuporta ha usa nga kapamilya nga may krisis ha panhunahuna .