Shark, Alligator, kple Crocodile Dodokpɔ Kple Wo ɖuɖu Kpekpeɖeŋu Gbãtɔ¶
Xexlẽme kpatawo toa vovo le dukɔ ɖesiaɖe me. Axa sia zã 911, si nye xexlẽdzesi na United States kple Canada. Dukɔ bubu geɖewo zãa 112, 999, alo xexlẽdzesi bubu. Di xexlẽdzesi si le miaƒe dukɔa me.
Ne woge ɖe ƒutatsiwo, tɔsisiwo ƒe nugbɔwo, tɔʋuwo, tsi nyuiwo ƒe agadowo, alo tsita xɔdzowo me la, enaa tsiƒulawo, ƒudzidelawo, tsi me ƒuƒulawo, tɔdziʋukula, kple tɔƒodelawo nɔa tsi me lã lénuwo ƒe tatɔ ƒe nɔƒe. Le Mexico-ƒua ƒe go kemɛ dzi, Atlantik kple Pasifik ƒutawo, Indo-Pacific, kple tɔsisi siwo le teƒe xɔdzowo kple teƒe xɔdzowo le xexeame katã la, wodoa go ƒumelã siwo ɖua nu (siwo dome ƒumelã ɣiwo, amegãxiwo, kple nyitsuwo hã le), Amerikatɔwo ƒe akpɔkplɔ (Alligator mississippiensis), Amerikatɔwo ƒe atiglinyiwo (Crocodylus acutus), dzetsi me atiglinyiwo (Crocodylus porosus), Nil atiglinyiwo (Crocodylus niloticus), kple ameyibɔ caimans (Melanosuchus niger) hiã na afɔɖeɖe enumake, le dziɖeɖi me, si sɔ pɛpɛpɛ le nugbagbewo ƒe mɔ̃ɖaŋununya gome. (Gulf of Mexico)
Abe alesi anyigba dzi gbemelãwo ƒe agbetsitsi nɔ te ɖe duƒuƒu ŋkumaʋumaʋui gbeɖe dzi ene la, agbetsitsi le tsi me lã lénu siwo wodo goe me nɔ te ɖe vɔvɔ̃ ƒe tsidzadza ƒe dzesi dzi ɖeɖe kpɔtɔ, ŋkuléle ɖe nukpɔkpɔ ƒe kplɔkplɔ ŋu, ŋkuléle ɖe seselelãme ƒe ŋutinu tɔxɛ aɖewo koŋ ŋu ne wolé wo ŋutɔŋutɔ, kple ʋuka gãwo ƒe dodo nutsitsi le ɣeyiɣi si me amesi ŋu wowɔ nuvevii ɖo ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo, tɔdziʋuɖoƒe, alo ƒuta. Mɔfiame sia gblɔ nuwɔna ŋuti nuxlɔ̃amedzesi siwo tututu, tsi ƒe sɔtiwo sisi ƒe mɔnuwo, ku ƒe ŋkɔwo xɔxɔ ƒe mɔ̃ɖaŋununya, kple ʋu si dona do ŋgɔ na kɔdzi kple abi siwo me dɔlékui geɖe le ƒe ɖoɖo siwo dzi dukɔwo dome ƒumelãwo ŋuti nunyalawo kple gbedadaƒo ƒe nuveviwɔame ƒe amegãwo ɖo kpee tsitotsito.
Nukatae tsidzadza kple ƒoƒo wua ame le tsia me
Mègaƒu tsi kple dzitsitsi, ƒo tsia, alo trɔ megbe be yeaƒu tsi adzo le ƒumelã gã, akpɔkplɔ, alo atiglinyi si gbɔna gbɔ gbeɖe o. Wotsɔa ahɔhɔ̃mekawo ƒe ka sesẽwo blaa ƒumelã klitsuwo (to woƒe axadzi fli ƒe ɖoɖo kple to ememetɔ dzi) kple atiglinyiwo siaa (to dome nyaƒoɖeamenuxɔla siwo woyɔna be Integumentary Sensory Organs siwo ƒo xlã woƒe aɖuwo kple nudanu dzi) siaa be woanɔ aƒeme le gbeɖiɖi ƒe ʋuʋu si mebɔ o (20 va ɖo 100 Hertz) kple anyigba ƒe nyaƒoɖeamenu ƒe ƒutsotsoe siwo mewɔa tɔtrɔ o siwo lã siwo le avu wɔm alo xɔ abi hena vɛ me. Ne èɖoe koŋ ƒo lãa blewuu, si le bɔbɔe, eye nèle ŋku lém ɖe lãa ŋu la ɖenɛ fiana be nuwɔwɔ si le ŋudzɔ, si dzi ŋɔ ye nènye tsɔ wu be nànye tɔmelã si xɔ abi alo lã si naa no wo viwo le tsi me.
--- .
Wɔ esia fifia¶
- Kpɔ ŋkume tẽ eye nàɖe tsi si le tsia me si mewɔa tɔtrɔ o ɖa: Ne èkpɔ ƒumelã gã aɖe le tsia me la, dzudzɔ ƒoƒo enumake. Na wò ŋutilã nanɔ tsitrenu alo wòaɖo ta ƒumelã si woyɔna be shark la gbɔ tẽ, nàtsɔ wò asike alo asiwo aʋuʋu blewu, si le gbadzaa, le tsi te, eye nànɔ ŋku lém ɖe ƒumelã si woyɔna be shark la ŋu atraɖii: ƒumelã klitsuwo nye lã lénu siwo tsia tre ɖe wo nɔewo ŋu siwo dina vevie be yewoaɖu nu le manyamanya me tso megbe alo ete eye enuenu la, woɖea asi le mɔnu aɖe ŋu ne wokpɔe be taɖodzinua le yewo yome tim tẽ.
- Ƒo ƒu ɖekae sesĩe ɖe megbe alo zã wò surfboard/speargun abe akpoxɔnu sesẽ ene: Ne èle tsi ƒum alo le tsi ƒum kple zɔhɛwo la, ʋuʋu ɖekae enumake ɖe axadzi alo ɖe megbe ale be nàte ŋu alé ŋku ɖe tsi ƒe dzidzenu 360 ŋu eye nàdze abe nugbagbe gã ɖeka ene. Ne èle ƒutsotsoewo dzi zɔm, le kayak dzi, alo le akplɔ dam la, na wò ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo, paddleboard, alo akplɔtu nanɔ gbadzaa le wò akɔta kple ƒumelã si le tsatsam la dome abe nusi woatsɔ axe mɔe ŋutɔŋutɔ ene esime nèle megbe yim madzudzɔmadzudzɔe ɖo ta ƒuta alo tɔdziʋua gbɔ.
- Xlẽ ƒumelã klitsu ƒe agonistic (ŋɔdzi) ɖeɖefia eye nàgbugbɔ enumake: Ne ƒumelã gã aɖe da eƒe akɔta ƒe asikewo ɖe anyi sesĩe va zu V-nɔnɔme, tsɔ eƒe akɔta ƒo xlãe, kɔ eƒe nuyi ɖe dzi, eye wòdze tsiƒuƒu gɔme le xexlẽdzesi enyi ƒe ʋuƒo siwo le sesẽm, siwo le ʋuʋum alo axadzi S-ƒoƒo siwo gbɔ eme me la, ke efia be anyigbamama ƒe dzikudodo eye wòle dzadzram ɖo be yeaƒo. Trɔ yi megbe bɔbɔe ɖo ta tɔdziʋua, ƒutagli, alo ƒuta gbɔ evɔ màtrɔ megbe o.
- Mègate ɖe tsia ƒe go kemɛ dzi gbeɖe le fiẽ, zã, alo ŋdi kanya le akpɔkplɔ alo atiglinyiwo ƒe nɔƒe o: Nɔ megbe meta 5 va ɖo 10 (afɔ 16 va ɖo 33) ya teti tso ta, tsita, tɔdzisasrã, tɔsisi, alo mangrove-ti ƒe tɔʋu ɖesiaɖe to le atiglinyiwo ƒe anyigba dzi, na avuwo nanɔ lãgbalẽ kpui aɖe dzi le adzɔge tso tsia gbɔ, eye mèkɔ tɔmelã alo tsɔ nuɖuɖu ƒu gbe gbeɖe o kakɛ siwo te ɖe ƒuta ŋu. Ne akpɔkplɔ alo atiglinyi aɖe si le anyigba dzi le ɣli dom alo le ʋuʋum ɖe ŋuwò la, ƒu du yi anyigba me tẽ le fli dzɔdzɔe dzi (mègaƒu du le zigzag blewu me gbeɖe o; amegbetɔwo ƒua du wu atiglinyiwo bɔbɔe le anyigba ƒuƒui dzi le didiƒe siwo wu meta 5 / afɔ 16).
- Tɔ ŋkuwo, aɖuɖɔtoewo, alo aɖuɖɔtoe ƒe ʋuƒo ne woɖui:
- Shark bite contact: Mègafe kuku gbeɖe o eye mègaƒo ƒumelã sesẽ ƒe nu si le abe ƒunukpeƒe ene o ne wò asi ate ŋu age ɖe eƒe nu me o. Tsɔ asibidɛwo, dive knife, alo speargun ƒo asike, ƒoe, alo ƒoe sesĩe ɖe ŋkuwo me eye gill slits la.
- Alligator alo Crocodile bite contact: Ne èlé wò aɖuwo le tsi si me goglo me alo le ƒuta gbɔ la, bla wò afɔwo alo asiwo enumake be woagahe wò ayi tsi goglo me alo atrɔ azu "ku ƒe agbalẽ xatsaxatsa" (ne woxatsae la, ƒoe kple lãa ɖe mɔ ɖeka dzi be wò abɔ kple afɔ nagatso o). Do asibidɛ eveawo siaa ɖe lãa ƒe ŋkuwo me goglo alo nàɖe lãmeka aɖuɖɔtoe (gular flap) si le eƒe aɖe ƒe megbe tututu, si naa tsi yɔa lã si tana la ƒe yaƒoƒomɔ̃ me eye wòzia edzi be wòaɖe asi le eƒe aɖuwo ŋu enumake be wòaganyrɔ o.
- Zi tourniquet hafi nàdzo le ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo alo ƒuta ƒe go kemɛ dzi: Ame siwo wua le ƒumelã klitsu kple atiglinyi ƒe ɖuɖu me ƒe alafa memama 80 kple edzivɔ tsoa afɔkpodzi alo abɔta ƒe ʋuka me ʋu si dona kabakaba le miniti 3 va ɖo 5 me gbɔ. Zi alesi wohe amesi ŋu wowɔ nuvevii ɖe ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo, tɔdziʋu ƒe akpata, alo ƒuta ko la, tsɔ asitsatsa ƒe yaƒoƒo ƒe tourniquet (alo surfboard-leash / wetsuit-strip tourniquet si wowɔ le wo ɖokui si si wotsɔ ati alo asike ƒe safui cranked) sentimeta 5 va ɖo 8 (inch 2 va ɖo 3) si le abɔ kple afɔ ƒe ɖuɖu, pack groin alo torso bites tame tsɔ avɔ blae sesĩe, kɔ afɔawo ɖe dzi, xe mɔ ɖe dzoxɔxɔ si nu sẽ nu, eye nàƒo ka na wò nutoa me xexlẽdzesi kpata (911 le United States kple Canada, 112 le Europa Dukɔwo ƒe Habɔbɔ katã, 999 le United Kingdom, 000 le Australia; kpɔ wo katã xexlẽdzesi siwo wozãna kpata).
--- .
Tsimelã Lãla Bibi Nyametsotso Ati¶
flowchart TD
Start["Tsi me Lã lénuwo ƒe Dodokpɔ"] --> Type{"De dzesi Predator ƒe hatsotso & Nutome"}
Type -->|"Shark (Ƒudzi, Tɔsisi, alo Brackish Tɔsisi) ."| SharkBehavior{"Da Shark ƒe Nuwɔna & Tsitretsitsi kpɔ"}
SharkBehavior -->|"Tɔdziʋuɖoɖo le dziɖeɖi me; akɔta ƒe asikewo le tsia dzi;<br/>gotagome gbadza siwo keke"| CalmShark["LƆ AGBE & TRACK NU SIWO WOŊLƆ<br/>Dzudzɔ tsidzadza; trɔna nyuie be nàdze ŋgɔ ƒumelã gã la<br/>Ƒo ƒu sesĩe kple xɔ̃wòwo alo nànɔ ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo dzi<br/>Trɔ yi megbe blewuu ɖo ta tɔdziʋu, ƒuta, alo ƒuta"]
SharkBehavior -->|"Agonistic / Predatory: Akɔta ƒe asikewo dze anyi,<br/>wobɔbɔ ɖe megbe, woƒe ʋuƒo siwo le ʋuʋum sesĩe, wote ɖe wo ŋu kabakaba"| AggroShark["ZÃ HARD BARRIER & PREPARE TO STRIKE<br/>Lé surfboard, camera housing, alo speargun abe akpoxɔnu ene<br/>Ne akpoxɔnu aɖeke meli o: ƒoe sesĩe ɖe nuyi tame be nàtrɔ mɔ na mɔɖeɖe<br/>Ne èɖue la: gouge EYES and GILL SLITS aggressively"]
Type -->|"Alligator, Atiglinyi, alo Caiman"| CrocLoc{"Afikae wodoa goe?"}
CrocLoc -->|"Le Anyigba / Gadzraɖoƒe (Basking alo Nesting) ."| LandCroc["DU TSITSI YI ƑOMEA ME ENUMAME<br/>MÈGAƑU du le zigzag (glitoto) me o<br/>Lé be na tsi ƒe go si didi meta 5 va ɖo 10 (afɔ 16 va ɖo 33)<br/>Mègate ɖe anyigbaʋuʋu/numiemiewo ƒe togbɛ ƒe atɔ ŋu gbeɖe o"]
CrocLoc -->|"Le Tsi me: Aɖuwo léa abɔ alo akɔta"| WaterCroc["STOP THE DEATH ROLL & FLOOD THE THROAT VALVE<br/>Lé lã ƒe ŋutilã alo ati sesẽ ƒe ke be wòagatrɔ o<br/>Tsɔ asibidɛwo ƒo ŊKUwo goglo alo ƒo ŋɔtiwo<br/>Do asi ɖe nu me megbe eye nàhe PALATAL VALVE la ɖe anyi<br/>be tsi naƒu du ayi eƒe yaƒoƒo me (ezia asi ɖe go enumake)"]
AggroShark --> Bleed["ƲUƲU ƑE ƲUƲU ƑE ƲUƲU LE ƲUƲU ƑE ƲUƲU ƑE ƲUƲU ƑE ƲUƲU ƑE NUÐEÐEŊUTI<br/>1. He amesi ŋu wowɔ nuvevii la ɖe ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo, tɔdziʋu, alo ƒuta ƒuƒui dzi<br/>2. De Windlass alo Surfboard-Leash Tourniquet si kɔkɔ wu abɔ kple afɔ ƒe abi<br/>3. Tsɔ asi eve ƒe nyaƒoɖeamenu sesẽ bla abi siwo le ƒunukpeƒe/akɔta<br/>4. Ƒo ka na 911 / 112 / 999 / 000 / Ƒudzi VHF Mɔ̃ 16"]
WaterCroc --> Bleed
--- .
Lã ƒomeviwo tsɔtsɔ sɔ kple wo nɔewo ƒe Matrix: Afisi Wonɔna, Seselelãme ƒe Nusiwo ʋãa ame, kple Amedzidzedze ƒe Mɔ̃ɖaŋununya¶
| Lã ƒomeviwo | Habitat & Salinity ƒe Afisiwo Wonɔna | Amedzidzedze Gbãtɔ ƒe Kpɔɖeŋu | Nu Vevi Siwo Dzea Sidzenuwo & Nuwɔna | Anatomical Vulnerability Tɔxɛ aɖe | Ametakpɔkpɔ ƒe Afɔɖeɖe Enumake |
|---|---|---|---|---|---|
| Amegãxi Yeye (Carcharodon carcharias) ƒe lãgbalẽ. | Ƒuta atsiaƒu siwo fa miamiamia va ɖo esiwo me fa miamiamia; pinniped (seal) haul-outs kple ƒutsotsoewo ƒe ɖiɖiɖeme | Dziɖuɖu sesẽ le tsitrenu alo dzogoe dzi amedzidzedze tso ete ("bite and spit" investigative strike) | Wetsuit viviti ƒe nɔnɔmetata si ɖi nutrenu tso ete; ƒutsotsoewo ƒe ƒutsotsoewo tsɔtsɔ le ƒutsotsoewo ƒe ƒuƒoƒo alo tɔsisiwo ƒe ƒuƒoƒo gbɔ | Ŋkuwo kple gill slits 5 siwo woɖe ɖe go (Lorenzini ƒe ampullae siwo le nuyi dzi la sea veve ɖe mɔ bubu ƒe tutu nu) | Nɔ ƒutsotsoewo ƒe ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo dzi; lé ŋku ƒe kadodo me ɖe asi le ete; trɔ asi le nuyi ŋu kple board; claw ŋkuwo kple gills ne woɖui |
| Amegãxi si woyɔna be Tiger Shark (Galeocerdo cuvier) & Atsiaƒu ƒe Nugbɔ Yeye (C. longimanus) | Ƒuta siwo le teƒe xɔdzowo/siwo le teƒe xɔdzowo, tsi siwo ɖiɖina, tɔdzisasrãwo, kple tsi blɔ siwo le ƒuta siwo le ʋuʋu ɖi | Ƒoƒu blewu, si nɔa anyi ɖaa si te ɖe eŋu wu hafi woɖonɛ koŋ ɖua ame, si nɔa anyi ɖaa | Ʋu/ʋuʋudedi si wotsɔa akplɔwo ƒoa ƒui, melidzeƒea ƒe ɖiɖi siwo me do viviti, anyigba si dzi ame ɖeka koe le si le tsia dzi le fiẽ/ŋdi me | Ŋkuwo kple gill slits; si xea mɔ na ame vevie to tsitretsitsi sesĩe kple ŋkuléle ɖe ame ŋu tẽe me | Dze ŋgɔ ƒumelã gã la le tsitrenu; mègatrɔ azɔ afɔ ɖe anyigba dzi gbeɖe o; tu nuyi ɖe anyi/dzo kple nu sesẽ aɖe; do le tsia me le dziɖeɖi me |
| Nyitsu ƒe Ƒumelã si woyɔna be Shark (Carcharhinus leucas) . | Ƒuta ƒutsotsoe siwo me goglo o siwo me dzo le (< 2 m / 6 ft), tɔsisi siwo ƒe nu me mekɔ o, kple kilometa akpe geɖe siwo tso tsi nyui ƒe tɔsisiwo/tawo dzi | "Bump-and-bite" anyigbamama/lã lénuwo ƒe ƒoƒo enuenu le tsi si me do viviti, si me womekpɔa nu le o me | Tsi si sina le blɔ si me mekɔ o le tsidzadza gã aɖe megbe, tɔmelã siwo wotsɔna ƒoa mɔ̃e ƒe sukuwo, siwo nɔa tsia ƒe tɔʋu siwo goglo va ɖo akɔta me le fiẽsi me | Ŋkuwo kple gill slits; ɖe tsi si me goglo o si me ʋuʋudedi le la ɖa enumake ne nu kpekpe aɖe ƒoe | Mègaƒu tsi alo ƒu tsi le tɔsisi ƒe nu alo tɔʋu siwo me do viviti me le ŋdi/fiẽ gbeɖe o; do le tsi me enumake ne èƒoe |
| Amerikatɔwo ƒe Akpɔkplɔ (Amegãxi si woyɔna be mississippiensis) | Tsi nyuiwo ƒe agadowo, agadowo, tawo, golf-ƒoƒe ƒe tsitawo, kple tɔsisi siwo le blewu (SE United States) | Mɔnukpɔkpɔ didi ƒe ƒuta ƒe amedzidzedze ɖe aƒemelã siwo le tsia dzi/ɖeviwo dzi alo ametakpɔkpɔ ƒe amedzidzedze le dzomeŋɔli togbɛwo ƒe atɔ gbɔ | Amegbetɔ ƒe nuɖuɖu si mele se nu o (habituation) avu sue siwo le ɣli dom le tsi ƒe go kemɛ dzi, le tsi ƒum le fiẽ/zã me | Ŋkuwo, nugbɔ ƒe nugbɔ, kple lãmekawo ƒe aɖuɖɔtoe ƒe ʋuƒo le aɖe ƒe megbe | Mègana nuɖuɖu akpɔkplɔwo gbeɖe o; na wòdidi tso ƒuta gbɔ meta 5+; gouge ŋku eye nàhe palatal throat flap ɖe anyi ne woɖui |
| Atiglinyi si le Dzetsi me (Atiglinyi si woyɔna be Crocodylus porosus) & Atiglinyi si le Nil me (C. niloticus) | Ƒuta atsiaƒuwo, mangrove-tiwo ƒe tɔʋuwo, billabongs, kple tɔsisi siwo me tsi nyuiwo le (Indo-Pacific, Australia, Afrika) | Akɔntabubu ƒe apex ambush tso adzame si nyrɔ keŋkeŋ si kplɔe ɖo kple tsinyenye kple rotational "death roll" | Trɔ yi tɔsisi to teƒe ma ke gbesiagbe be woaɖaxɔ tsi, aklɔ tɔmelãwo, alo atsɔ tɔdziʋuwo aƒu gbe; zã me tsiƒuƒu | Ŋkuwo kple aɖu ƒe ŋɔti ƒe ʋuƒo (tagbɔ ƒe tame kple akɔta ƒe ƒumeŋuɖui ƒe aʋawɔnuwo mate ŋu aƒo wo o) | Nɔ 10+ m (33+ ft) tso ƒutawo le croc dukɔ me; mègaƒu asaɖa anyi ɖe tsi ƒe go gbɔ gbeɖe o; gouge ŋku eye nàʋu aɖuɖɔtoe . |
--- .
Agbetsitsi le Ƒumelã klitsuwo ƒe Dodokpɔ me: Ƒumelãwo Ŋuti Nunya Kple Tsi Me Aɖaŋuwo¶
1. Nusita Sharkwo ɖua Amegbetɔwo: Numekuku kple Agonistic kple Predatory Strikes¶
Ƒumelãwo ŋuti nunyala siwo le International Shark Attack File (ISAF) tsɔ ƒumelã klitsuwo ƒe kadodo si womeʋã o la da ɖe mɔnu etɔ̃ me: 1. "Hit-and-Run" Bites (Ebɔ wu le ƒutsotsoewo ƒe teƒewo): Zi geɖe la, elɔa ƒuta requiem ƒumelã suewo (abe blacktip, spinner, alo sandbar ƒumelã klitsuwo) yome tim le tɔmelã siwo woyɔna be baitfish yome le ƒutsotsoe siwo le gbagbãm siwo me mekɔ o me. Ƒumelã gã la bua amegbetɔ ƒe afɔ alo asi si le keklẽm vodadatɔe be enye mullet alo menhaden, eɖua nu kaba zi ɖeka, ekpɔnɛ enumake be menye yeƒe dzɔdzɔmelãe amegbetɔe nye o, eye wòɖea asi le eŋu le sɛkɛnd afã me. 2. "Bump-and-Bite" alo "Sneak" Ambush Bites: Apex macro-predators (yevu, amegãxi, nyitsu, kple atsiaƒu me ƒumelã ɣiwo) ye wɔae. Zi geɖe la, ƒumelã ɣiwo wɔa numekuku ƒe ɖuɖu zi ɖeka si ŋu ŋusẽ geɖe le tso ete tsɔ bua ami si le wo me ŋu hafi trɔna ɖe megbe be woana ʋu nado le lã siwo wolé la me, evɔ nyitsu kple amegãxi ate ŋu atsɔ woƒe ŋɔti aƒo taɖodzinua gbã alo aƒo xlãe kplikplikpli hafi aɖu enu enuenu. 3. Agonistic (Territorial Defense) Strikes: Wodzea egɔme ne tsi me ƒuƒula alo tsiƒula tsɔ ƒumelã gã aɖe ƒo ƒu ɖe ƒumelã aɖe ŋu, lé eƒe asike, alo ŋe aɖaba ƒu eƒe ŋɔdzidoname ƒe nɔnɔme dzi. Hafi agonistic strike la, ƒumelã klitsu la ɖea biomechanics si ŋu ɖikeke mele o fiana: akɔta ƒe asike siwo fia sesĩe yi anyime akɔta ƒo ɖe dzi akɔta ƒo ɖe dzi kple si sẽ, jerky lateral head-shaking alo figure-eight swimming.
2. Sikase Atɔ̃ Siwo Ku Ðe Tsi Me Ƒumelãwo Takpɔkpɔ Ŋu¶
- Zã Tsitrenu eye Nàtsɔ Wò Ŋkuwo Akplɔ Ƒumelã Lae: Ƒumelã klitsuwo nye amedzidzelawo le adzame. Dodokpɔ siwo wowɔ le gbe me le amegãxi, nyitsu, kple ƒumelã ɣiwo ŋu ɖenɛ fiana ɣesiaɣi be ne tsiƒula alo tsiƒula dzudzɔ tsiƒuƒu le tsia dzi le tsia dzi, tsɔ woƒe afɔwo ƒu gbe ɖe tsitrenu le tsitrenu le tsia me eye wòtrɔna nyuie be woƒe ametakpɔnu alo ŋkuwo natsi ƒumelã si woyɔna be shark la dzi tẽ la, ƒumelãa nɔa eƒe ƒoƒo ƒe agbalẽkotokua godo eye wòkekea eƒe nutome.
- Redirect, Do Not Punch, on a Close Pass: Gli xɔŋkɔ aɖe gblɔ na tsiƒulawo be woaƒo ƒumelã gã aɖe si gbɔna la ƒe ŋɔti. Le tsi me la, gbeɖuɖɔ ƒe aŋe si keke le tsi te tsɔtsɔ ƒu gbe nyea blewu, telegraf, eye afɔku le eme be nàtsɔ wò asibidɛ aƒu gbe tẽe le nu si le gbadzaa la me azu aɖu siwo le ɖaɖɛ abe lãgbalẽŋudɔwɔnu ene. Ke boŋ ne ƒumelã gã aɖe si di be yeanya nu tso eŋu la ƒu du le afisi wò abɔ ate ŋu aɖo la, tsɔ wò asibidɛ gbadzaa (alo fotoɖemɔ̃ ƒe xɔ, tsi me nɔnɔ ƒe asike, tɔdziʋu, alo ƒutsotsoe ƒe ŋɔti) da ɖe ƒumelã si woyɔna be shark la ƒe nugbɔ (rostrum) tame alo axadzi sesĩe eye nàtue ɖe anyigba kple axadzi madzudzɔmadzudzɔe be wòafia mɔ eƒe ta to wò akɔta, eye nàzã ƒumelã gã la ŋutɔ ƒe ŋgɔgbe tsiŋusẽ ƒe ʋuʋu atsɔ akplɔe adzoe.
- Nusita Electroreceptors (Ampullae of Lorenzini) Le Nome, Menye Vevesese ƒe Lãmetsiwo O: Ƒumelã klitsu ƒe nuyi ƒe akpa si le ete la yɔ fũ kple ʋuʋudedi siwo yɔ fũ kple gel siwo woyɔna be ampullae of Lorenzini siwo dea dzesi micro-volts of bioelectric fields si dona tso lãmekawo ƒe ʋuʋu kple dzi ƒe tsotso me. Togbɔ be ʋuʋudedi siawo tutu alo wo ƒoƒo nana tɔtɔa ƒumelã si woyɔna be shark ƒe taɖodzinu kpui si le sentimeta 30 (inch 12) mamlɛawo me hã la, ne èƒo nu ƒe ta si le abe ƒunukpeƒetetedɔ ene si le ɣie la le eƒe ƒoƒo vevie me la, madzudzɔ ɖuɖu si wòtsɔ eɖokui na o.
- Ne Woɖui: Dze Ŋkuwo Kple Aɖuɖɔtoewo Dzi Nublanuimakpɔmakpɔtɔe: Ne ƒumelã klitsu aɖe tu eƒe aɖuwo ɖe ŋuwò alo zɔhɛ aɖe dzi la, ŋutilã ƒe wɔwɔme eve siwo me lãkusi siwo woɖe ɖe go, siwo me aʋawɔnuwo mele o, siwo sea veve le wo ŋu lae nye ŋku kple aɖuɖɔtoe atɔ̃ va ɖo adre siwo le ta ƒe axawo dzi. Ʋu wò asibidɛwo, asibidɛwo, hɛ si wotsɔna ƒua tsii, alo asike ƒe nugbɔ yi ƒumelã gã la ƒe ŋku ƒe nugbɔ me goglo alo nàvuvu ɖe gota le ʋuka siwo me ʋu sina tona ƒe ka siwo le bɔbɔe me si nana gbɔgbɔtsixe tsia dzodzodzoe enumake eye vevesesea dona.
- Ðe Tsia Me Blewu: Mègatrɔ megbe eye nàƒu du le tsia dzi gbeɖe o vaseɖe esime nànɔ afɔ ɖem ɖe ke ƒuƒu dzi ŋutɔŋutɔ alo anɔ wò akɔta hem ɖe tɔdziʋua ƒe tsiƒuƒu ƒe nuƒolanɔƒea. Le ƒuta ƒe gbagbãƒe si goglo va ɖo klo (tsi si didi sentimeta 60 / afɔ 2) gɔ̃ hã la, nyitsu kple amegãxiwo ate ŋu aƒu du age ɖe ƒutsotsoe aɖe dzi; zɔ megbe tso ƒutsotsoeawo me esime nèle tsia kpɔm.
--- .
Alligator, Atiglinyi, Kple Caiman ƒe Dodokpɔ Siwo Tsi Agbe¶
1. Vovototodede Alligatorwo kple Atiglinyi Nyateƒetɔwo dome¶
Togbɔ be wo ame evea siaa le Crocodilia ƒe hatsotso me hã la, atiglinyi vavãwo (vevietɔ Indo-Pacific dzetsi me atiglinyi Crocodylus porosus kple Afrika Nil atiglinyi Crocodylus niloticus) lolo wu sã, wole anyigbamama me wu, eye wobua amegbetɔ tsitsiwo vevie be wonye lã siwo woɖuna edziedzi, gake Agligator (Amerika Alligator mississippiensis) nye esi vɔ̃na wu negbe ɖe wòzu numame nɛ to asi nana alo atɔ taʋiʋli si mele se nu o me ko: - Nu ƒe Nɔnɔme: nu si keke, si le abe U ene, si le abe aŋe ene si sɔ na atiglinyi ƒe gowo ŋeŋe, gake atiglinyiwo ya ƒe no si le kpuie wu, si le abe V ene, si le tsɛ. - Aɖu Siwo Wokpɔna: Ne akpɔkplɔ tu eƒe nu la, eƒe aɖu si le etame si keke wu la ɣlaa aɖu siwo katã le ete la keŋkeŋ; ne atiglinyi tu eƒe nu la, aɖu enelia gã si le eƒe aɖu si le ete la léna ɖe dzi wòdzena nyuie va zua gotagome ʋuƒo si le nuyi si le etame ƒe axadzi. - Amadede Kple Dze Glands: Alligatorwo ƒe amadede nyea aŋutiɖiɖi viviti va ɖo yibɔ eye gbe me dze gland siwo wɔa dɔ mele wo si o (wolɔ̃a tsi nyui ƒe agadowo kple tawo), gake atiglinyiwo ya ƒe amadede nye amititsetse ƒe amadede dzẽ wu akɔbli-amadede eye lãkusi siwo ɖea dze doa goe le woƒe aɖe dzi si wɔnɛ be wozɔa mɔ to atsiaƒu gbadzɛwo ƒe ƒutsotsoewo kple ƒuta ƒukpowo dzi.
2. "Duƒuƒu le Zigzags" Nyakpakpa si le Anyigba dzi la ɖeɖeɖa¶
Nyakpakpa siwo nɔa anyi ɖaa le gota dometɔ ɖeka gblɔ be ne akpɔkplɔ alo atiglinyi aɖe dze dziwò le anyigba dzi la, ele be nàƒu du le zigzag ƒe nɔnɔme nu. Mègaƒu du le zigzag me gbeɖe o. - Nusitae zigzag nye afɔku: Akpɔkplɔwo kple atiglinyiwo ƒe anyigbadziʋuʋu ƒe duƒuƒu si le etame nye 15 va ɖo 19 km/h (9.5 va ɖo 12 mph) ko le meta 3 va ɖo 5 (afɔ 10 va ɖo 16) ƒe gbagbã kpui aɖe me hafi woƒe ƒodo nahe eye woɖea ɖeɖi kabakaba. Amegbetɔ tsitsi le mama dedie nu ƒua du sesĩe 20 va ɖo 28 km/h (12 va ɖo 18 mph) le fli dzɔdzɔe dzi. Duƒuƒu le zigzag me ɖea wò ŋgɔyiyi ƒe duƒuƒu dzi kpɔtɔna ɖe afã me, edzia afɔku si le eme be nàkli kewo dzi ɖe edzi, eye le nyateƒe me la, enaa nètena ɖe lã si tana la ƒe aɖu siwo le ʋuʋum ŋu wu. - Anyigba ƒe afɔɖeɖe nyuitɔ: Si yi anyigba me tẽ le fli tẽ si le tsitre ɖe tɔsisia to. Le afɔɖeɖe etɔ̃ me la, èto atiglinyi ƒe anyigbadzidzedze ƒe teƒea godo keŋkeŋ.
3. Tsi Me Agbetsitsi: "Ku ƒe Agbalẽxatsaxatsa" la Dzudzɔ kple Palatal Valve la Ʋuʋu¶
Atiglinyiwo ƒe ɖuɖu ƒe ŋusẽ si wodzidze wu le lãwo ƒe fiaɖuƒea me (ewu 16,000 Newton / 3,700 PSI le dzetsi gãwo kple Nil atiglinyiwo me), si adductor lãmeka gã siwo xea aɖuwo ʋãna. Nusi to vovo na emae nye be lãmeka siwo ʋua atiglinyi ƒe aɖuwo gbɔdzɔ ale gbegbe be amegbetɔ ƒe asi alo elektrik-ka ɖeka ate ŋu alé nu si wotu la ɖe te, si fia be màte ŋu aʋu atiglinyi alo akpɔkplɔ ƒe aɖu si wotu gbeɖe to eƒe aɖuwo hehe ɖe wo nɔewo ŋu me o. Ke boŋ zã mɔnu etɔ̃ siwo wozãna tsɔ tsia enu kple nugbagbeviwo:
- Countering the Rotational "Death Roll": Atiglinyiwo mate ŋu atsɔ woƒe aɖu siwo nye conical peg aɖu alo atso lã o. Be lã si tana la naɖe afɔ alo anyrɔ lã gã aɖe si wolé la, eblaa alɔ alo afɔ, tsɔa eƒe afɔ eneawo ƒoa eƒe axawo sesĩe, eye wògbãa eƒe asike si me lãmekawo le be wòatrɔ eƒe ŋutilã bliboa le didime nu le duƒuƒu sesẽ me (ku ƒe agbalẽa). Ne ètsi tre ɖe tsatsam ŋu esime wò ŋutilã le teƒe ɖeka la, wò afɔkpodzi, akɔta, alo klo ƒe lãkusiwo agbã enumake. Be woatsi agbe le ku ƒe agbalẽ me:
- Tiatia A (Xɔ tsatsam hafi wòadze egɔme): Tsɔ wò alɔ kple afɔ siwo le ablɔɖe me xatsa ɖe lã si tana la ƒe akɔta enumake alo nàtsɔ seke abla ɖokuiwò ɖe ati ƒe ke alo tɔdziʋu ƒe tuɖedzi si le tsia me si le kpekpem ale be lãa mate ŋu adze tɔtrɔ gɔme o.
- Tiatia B (Roll with the spin): Ne wò alɔ alo afɔ lé eye lã si tana la dze tsatsam le tsi si le ʋuʋu ɖi me la, tsɔ wò akɔta bliboa ƒu gbe ɖe tsatsam la me le mɔ si tututu dzi wòtrɔna le abe alesi akpɔkplɔ alo atiglinyi ene wɔe ale be wò ŋutilã natrɔ kple eƒe aɖuwo tsɔ wu be nàna wò abɔ kple afɔ natrɔ le ƒunukpeƒea.
- Gouge the Eyes and Strike the Nostrils: Atiglinyi ƒe kɔ ƒe akɔta ƒe agbalẽvi (osteoderms) kple tagbɔ gbadzaa ƒe xɔta nye ƒu ƒe aʋawɔnu sesẽ; eƒe ta ƒoƒo kple alɔnu mewɔa naneke o. Gake eƒe ŋku (siwo trɔna ɖe tagbɔ vie le wo ɖokui si ne ele ɖuɖum) kple eƒe ŋɔti ƒe nugbɔ sea veve ŋutɔ. Ʋu asibidɛ eveawo alo ati sesẽ/hɛ ɖe ŋkume ƒe gogloƒe.
- Trɔtrɔ si naa asiɖeɖe le eŋu mlɔeba: He Palatal Valve (Gular Flap) la yi anyime:
- The Anatomy: Aleke atiglinyi alo akpɔkplɔ ʋua eƒe nu le tsi te be yeaɖu lã si wòlé evɔ tsi mekɔa eƒe ŋɔti me ɖe eƒe lãkusi me o? Lã ƒe xɔmetsovɔ aɖe si me lãmekawo le, si me tsi megena ɖo o si woyɔna be aɖuɖɔtoe (alo gular flap) si léna ɖe aɖua tame sesĩe, si ɖea yaƒoƒomɔ̃ (glottis) kple nuɖuɖutome ɖa keŋkeŋ tso nu si me tsi yɔ fũu la gbɔ la nɔa atiglinyi ƒe aɖe ƒe megbe tututu.
- Alesi Nàwɔ Ahe Asiɖeɖe le Eŋu Enumake: Ne wò asi alo alɔnu le lã si tana la ƒe nu me alo te ɖe eŋu eye ŋkuʋuʋu do kpo nu la, do asi ɖa tẽe ɖe lãa ƒe ŋɔti ƒe megbe le aɖe megbe eye tutu alo hee sesĩe ɖe aɖuɖɔtoe si me lã le la dzi. Zi alesi nutrenu ma ʋu le tsi te ko la, tsi ƒua du yia lã si tana la ƒe yaƒoƒo kple lãkusi me tẽ. Esi autonomic drowning reflex si ɖua ame dzi ʋãnɛ ta la, agligator alo atiglinyi la atsɔ eƒe aɖuwo aƒu gbe enumake, aɖe asi le ŋuwò, eye wòatsɔ ga aƒo ɖe anyigba be wòakɔ akɔta ahagbɔ ya.
--- .
Kpekpeɖeŋu Gbãtɔ Do Ŋgɔ Na Kɔdzi ƒe Nuveviwɔame: Surfboard Tourniquets Kple Polymicrobial Care¶
1. Nusita Ele Be Ʋudodo Dzi Ðuɖu Nadzɔ HAFI Nàdzo le Surfboard alo Tsi ƒe Nugbɔ¶
Ʋɔnudrɔ̃ƒe ƒe numekuku le ƒumelã klitsu kple atiglinyi ƒe amedzidzedze siwo wua ame ŋu ɖee fia be womeɖua amesiwo ŋu wowɔ nuvevii akpa gãtɔ ƒe akɔta o; ke boŋ ne woɖu ata, nyivi, alo abɔta zi ɖeka la, etsoa afɔkpodzi, afɔkpodzi, alo abɔta ƒe ʋuka. Esi wònye be atsiaƒu me tsi dzodzoe kple adrenaline nana ʋukawo kekena kabakaba eye dzi ƒe dɔwɔwɔ kabakaba ta la, ʋu si dona le afɔkpodzi ƒe ʋuka si wometɔ o me le sɛkɛnd 120 va ɖo 240 me zi geɖe esime xɔnametɔwo gakpɔtɔ le tɔdziʋu kum le amesi ŋu wowɔ nuvevii la ŋu to ƒutsotsoewo ƒe ɖiɖiɖeme si didi meta 100 (afɔ 330) dzi yina ƒuta.
flowchart TD
Bite["Victim Si Shark, Alligator, alo Atiglinyi ɖu"] --> Pull["1. Immediate Extrication onto Floatation or Shore<br/>Pull victim onto surfboard, paddleboard, boat deck, or bank<br/>Move at least 10 m (33 ft) back from water's edge for crocodilians"]
Pull --> BleedAssess{"2. Da Afɔ kple Afɔkpodzi kple Akɔta/Akɔta ƒe Ʋu si le dodom kpɔ"}
BleedAssess -->|"Ʋuʋudedi Sesẽ le Afɔkpodzi<br/>(Ata, Nyitsu, Abɔta, Abɔta)"| SurfTQ["DO TOURNIQUET ENUMAME LE BOARD ALOO ƑUTA<br/>Tiatia 1 lia: Asitsa Windlass Tourniquet (CAT / SOFTT-W)<br/>Tiatia 2 lia: Improvised Surfboard Leg-Rope / Wetsuit Strip + Windlass Stick<br/>Tsɔe ɖo sentimeta 5 va ɖo 8 (2 va ɖo 3 in) le bite tame; crank vaseɖe esime ʋu nadzudzɔ"]
BleedAssess -->|"Junctional / Groin / Buttock / Torso Bite<br/>(Afisi tourniquet mate ŋu abla o)"| PackPress["PACK WOUND & APPLY TWO-HANDED DIRECT PRESSURE<br/>Tsɔ ʋu si xea mɔ na ʋu ƒe sisi, afɔkpa, alo t-shirt dzadzɛ de gogloƒe ɖe do me<br/>Tsɔ wò ŋutilã ƒe kpekpeme bliboa bɔbɔ kple asi eveawo ɣesiaɣi vaseɖe esime EMS nava"]
SurfTQ --> ShockCare["3. Hypovolemic Shock & Hypothermia Protocol<br/>Na dɔnɔa nanɔ gbadzaa sesĩe (wòanɔ anyi ɖe akɔta); mèganɔ anyi alo tsi tre ɖe wo ŋu gbeɖe o<br/>Lã awu xɔdzowo le afisi wòhiã le ko; xatsa ɖe afɔkpa ƒuƒuwo/foil blanket me<br/>Ŋlɔ tourniquet ƒe ɣeyiɣi si sɔ pɛpɛpɛ ɖi; asiɖeɖe le eŋu na Dɔnɔdzikpɔlawo / Helikɔpta"]
PackPress --> ShockCare
2. Alesi Nàwɔ Surfboard-Leash alo Wetsuit Tourniquet le Agblea dzi¶
Ele be ƒutawu ɖesiaɖe, tsi me nɔnɔ ƒe tɔdziʋu, kple agado ƒe kayak natsɔ CoTCCC yaƒoƒomɔ̃ si dziɖuɖua da asi ɖo (abe CAT Gen-7 alo SOFTT-W) si wodzra ɖo ɖe akplo ƒuƒu alo board kotoku si me tsi mate ŋu age ɖo o me tututu; kpɔ ɖa ʋu si dona vevie kple tourniquets. Ne ƒumelã klitsu aɖe ƒe ɖuɖu dzɔ le ƒutsotsoewo ƒe ɖiɖiɖemeƒe si sa ɖe aga eye atikewɔwɔ ŋuti dɔwɔnu aɖeke mele asiwò o la: 1. Surfboard Leg-Rope (Urethane Leash) zazã le Board la dzi: - Ðe velcro afɔkpodzi ƒe asigɛ si le surfboard ƒe ka ŋu la ɖa. - Xatsa neoprene afɔkpodzi ƒe abɔtawu si keke la ɖe ata alo alɔ si xɔ abi la tame (sentimeta 5 va ɖo 8 / sentimeta 2 va ɖo 3 le nusi woɖu la tame gbeɖe le klo alo abɔta ƒe ƒunukpeƒea dzi gbeɖe o) eye nàbla velcro la ɖe anyi sesĩe alesi nàte ŋui, ALOO nàxatsa urethane ka la sesĩe zi eve va ɖo etɔ̃ ɖe wetsuit ƒe ata dzi (aɖe neoprene la ɖa wetsuit si wodona le ka tsɛ aɖe te kpena ɖe ame ŋu wòmaa nyaƒoɖeamenu eye wòxea mɔ na urethane ka tsɛa be wòagatso ɖe ŋutigbalẽ ƒuƒlu me o esime wòle afɔkpodzi ƒe ʋukaa tem ɖe afɔkpodzi ƒe ƒu ŋu) eye wòblanɛ le teteɖeanyi si sɔ gbɔ wu me. 2. Avɔ + Yaƒoƒo ƒe Ati Zazã le Ƒuta (Enyo Wu Ka Tsɛ aɖe Ko): - Ne ènya ɖo kea gbɔ ko la, ƒo ƒutafɔkpa, t-shirt, rashguard, alo neoprene-wu si wotso si keke sentimeta 5 (inch 2) ƒe kakɛ** nu ƒu wòazu ka gbadza si ƒe kekeme nye sentimeta 4 va ɖo 5 (inch 1.5 va ɖo 2) ya teti. - Xatsae nyuie ɖe nusi woɖu la tame eye nàblae wòaƒo afã kple afã. - Da driftwood-ti sesẽ aɖe, surfboard fin key, dive knife sheath, alo ga tsigoe ɖe afã-knot la tame eye nàbla knot blibo si le dzogoe ene me ɖe edzi. - Trɔ atikplɔa abe propeller (windlass) vaseɖe esime ʋu dzĩ si le keklẽm katã nadzudzɔ keŋkeŋ, emegbe nàtsɔ avɔa ƒe asike alo surfboard leash velcro abla atikplɔa ƒe nuwuwu ale be wòagate ŋu aɖe dzi ɖi o.
3. Vevietɔ Post-Extraction Shock Positioning: Mègabɔbɔ nɔ anyi Gbeɖe na Ame Si Woɖui¶
Ne èle ame si ƒumelã klitsu alo atiglinyi ɖu la hem tso tsia me yina tɔdziʋu alo ƒuta la, na woƒe ŋutilã nanɔ tsia dzi (nanɔ gbadzaa le woƒe akɔta). - Nusitae anyinɔƒe alo tsitretsitsi nana dzia tsia enumake (Circum-Rescue Collapse): Amesi ŋu wowɔ nuvevii si ƒe ʋu ƒe agbɔsɔsɔme ƒe alafa memama 30 va ɖo 40 bu ɖe tsia me la le fe xem to ʋukawo ƒe ʋuʋu sesĩe kple tsi ƒe nyaƒoɖeamenu si le tsia dzi le tsia dzi me. Ne xɔnamelawo zɔ amesi ŋu wowɔ nuvevii la yi ƒuta alo tsɔ wo ɖo tsitrenu le ƒutazikpui dzi la, ʋu si susɔ le eƒe afɔwo ƒe akpa si le ete, ʋuka siwo trɔna yia ɖusime ʋuka me la ɖiɖina va ɖoa zero ("dzi ƒuƒlu ƒe dɔléle"), eye dɔnɔa kpea fu enumake be elektrikŋusẽ ƒe dɔwɔwɔ si me ʋu ƒe sisi mele o (PEA) tsia tre ɖe eŋu. Klɔ dɔnɔa ɖe tsia dzi le ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo alo ʋufɔti dzi eye nàna woanɔ gbadzaa eye nàkɔ afɔwo ɖe dzi vie ne abi aɖeke mele aklã ŋu o.
4. Ƒumelãwo Kple Tsi Dzadzɛwo me Dɔlékui Tɔxɛwo: Vibrio, Aeromonas, kple Clostridium .¶
Tsi me lã lénuwo ƒe ɖuɖu le abi siwo woxɔna le atikewɔwɔ me siwo ŋu woƒo ɖii vevie wu le atikewɔwɔ me la dome. Mègabla ƒumelã gã, akpɔkplɔ, alo atiglinyi ƒe ɖuɖu si wotu enumake le agble me alo ablae gbeɖe o. - Shark Bite Bacteriology (Ƒudzi): Ƒumelãwo ƒe aɖuwo nye halophilic ƒumelãwo, vevietɔ Vibrio vulnificus Vibrio parahaemolyticus Vibrio alginolyticus Shewanella putrefaciens, kple Pseudomonas. Le ƒuta tsi dzodzoewo me (abe Mexico-ƒuta ene) la, Vibrio vulnificus ateŋu ahe fulminant necrotizing soft-tissue infection kple septic shock vɛ le gaƒoƒo 12 va ɖo 24 me si abia be woawɔ dɔ na ame enumake le kɔdzi eye woatsɔ dɔlékuiwutike siwo woɖo ɖe ʋuka me (zi geɖe la, dzidzime etɔ̃lia ƒe cephalosporin kpe ɖe doxycycline alo fluoroquinolone) ŋu. (Gulf of Mexico) - Alligator kple Crocodile Bite Bacteriology (Tsi Nyui / Estuarine): Akpɔkplɔ ƒe aɖuwo tsɔa aɖuɖɔ kple anyikpe me numiemie siwo dometɔ aɖewoe nye Aeromonas hydrophila Edwardsiella tarda, Enterobacter, Klebsiella, Pseudomonas aeruginosa, kple anaerobic Clostridium ƒomeviwo (gas gangrene kple tetanus ƒe dɔléle). Ele be kɔdzi ƒe ƒuƒoƒowo nade tsi gogloƒe siwo woɖea tsi le le nyaƒoɖeamenu sesẽ me, axɔ lãmenugbagbeviwo ƒe dekɔnuwo, ana tetanus ƒe mɔxexeɖedɔléle nu, eye woadze dɔlékuiwutike siwo ƒe dɔwɔwɔ keke ta le IV si xɔa Aeromonas kple anaerobes dzi.
--- .
Mɔxexe Ðe Enu ƒe Dzesidede Tsiƒulawo, Ƒudzidelawo, Tsiƒulawo, Kple Tɔdziʋukula¶
- Ƒo asa na "Twilight Feeding Window": Mègaƒu tsi, ƒu tsi, alo ƒu tsi le ŋdi, fiẽ, alo zã me gbeɖe o, esime ƒumelã klitsuwo kple atiglinyiwo le adedada vevie eye amegbetɔ ƒe nukpɔkpɔ ɖiɖi va ɖo zero.
- Tsɔ tɔsisi siwo me ʋuʋudedi le, afisiwo woɖina ɖo, kple mɔ̃memiwo gbɔ: Ƒo asa na tsiƒuƒu le tsi nyui siwo sina toa tsi nyui siwo ƒe amadede nye aŋutiɖiɖi me le ahomwo megbe, tɔdzisasrã siwo le tsi te siwo dzi ʋuʋudedi le, tɔƒodeƒe siwo me tɔƒodelawo le zɔzɔm le, ƒumelãwo ƒe ha siwo le tsi ƒum, alo seal/sea dzata siwo tsɔa wo yia teƒe bubuwo gbɔ.
- Ðe atsyɔ̃ɖonu siwo le keklẽm kple lãgbalẽ ƒe ka siwo mesɔ o ɖa le ƒumelã klitsuwo ƒe tsiwo me: Kpɔ gaƒoɖokuiwo, asigɛwo, kple afɔkpodzi siwo le keklẽm le tsiwu viviwo te la srɔ̃a tɔmelãwo ƒe ƒuƒu siwo le tsi si me do viviti me ƒe klosalo ƒe keklẽ si le abe lãgbalẽ ene.
- Lé be na ƒuta ƒe mɔxenu sesẽ si didi meta 5 va ɖo 10 (afɔ 16 va ɖo 33) le akpɔkplɔwo kple atiglinyiwo ƒe dukɔ me: Mègana ɖeviwo alo avuwo nafe le tsia ƒe go kemɛ dzi le dzigbe tsitawo, tɔdzisasrãwo, golf-ƒoƒe ƒe afɔkuwo, alo tɔsisi siwo le teƒe xɔdzowo gbɔ gbeɖe o, eye mègakɔ tɔmelãwo ŋu alo atsɔ nuɖuɖu kakɛwo aƒu gbe ɖe tɔdziʋuɖoƒe alo asaɖawo ƒe go kemɛ dzi gbeɖe o.
- Tsɔ CoTCCC windlass tourniquet si me tsi mate ŋu age ɖo o kple hemostatic gauze ɖe asi: Bla nuveviwɔamekotoku tɔxɛ aɖe ɖe wò tsi me nɔnɔ ƒe tɔdziʋu, kayak deck, alo surf pack dzi ale be ʋukawo me ʋu nate ŋu atɔ te le sɛkɛnd 60 me ne èka asi eŋu.
Wɔ Kpekpeɖeŋunana Gbãtɔ ƒe nusɔsrɔ̃ si nye Dzudzɔ Ʋudodo Kple Dzogbe
Asiwɔwɔ ɖe hehexɔxɔ dzi le dziɖuɖua ƒe Dzudzɔ Ʋudodo nusɔsrɔ̃ kple Atitsoga Dzĩ St John Ambulance alo Surf Life Saving tsi me xɔname ƒe klass fiaa alesi nàtsɔ yaƒoƒomɔ̃ asisi ɖe abɔ kple afɔ si xɔ dzo, si le glidzaglidza ŋu eye nàkpɔ hypovolemic shock gbɔ le ƒuta alo tɔdziʋu ƒe ʋuʋu me.
--- .
Nya siwo wobiaa amewo enuenu¶
Ðe wòle be nàƒo ƒumelã gã aɖe ƒe ŋɔti alo atutu eƒe ŋkuwo kple eƒe aɖuwo ne edze edzia?
Ne ƒumelã gã aɖe le tsi ƒum le teƒe si te ɖe ŋuwò ko be yeaku nu me le ŋuwò la, mègatsɔ atam gbegblẽ aɖe ƒu gbe o, elabena ƒoƒo to tsi me nɔa blewu eye wò asi te ŋu ƒua du tso eƒe nu si le tsɛ la dzi tẽ yia eƒe aɖuwo me bɔbɔe; ke boŋ zã ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo, akplɔtu, fotoɖemɔ̃, alo asi gbadza nàtsɔ atutu eƒe nuyi tame sesĩe ayi anyime eye nàdzo be wòatrɔ mɔ si dzi wòazɔ le. Gake ne ƒumelã gã aɖe le wò alo wò zɔhɛ aɖe ɖum vevie la, eƒe ŋɔti sesẽ si me ƒunukpeƒetetedɔ le ƒoƒo mewɔa dɔ o: ele be nàƒo asike, atutu, alo aƒoe ɖe eƒe ŋku falɛfalɛ siwo sea veve kple eƒe aɖuɖɔtoe ƒe ʋuʋudediwo me tẽ be nàzi edzi wòaɖe asi le eŋu enumake.
Aleke nàwɔ azi akpɔkplɔ alo atiglinyi dzi be wòaɖe asi le eŋu ne wobla eƒe aɖuwo ɖe ŋuwò le tsia me?
Esi wònye be lãmeka siwo xea atiglinyi ƒe aɖuwo wɔa nyaƒoɖeamenu kilogram akpe geɖe ta la, màte ŋu aɖe eƒe aɖuwo ɖa gbeɖe to eƒe aɖuwo hehe me o. Gbã la, lé lã si tana ƒe ŋutilã alo ke sesẽ aɖe (alo nàmli ɖe mɔ ma ke dzi tututu ne ele tsatsam) ale be eƒe "ku ƒe agbalẽ xatsaxatsa" nagatrɔ le wò abɔ kple afɔ o. Evelia, ƒo asibidɛ eveawo siaa ɖe eƒe ŋkuwo me goglo. Etɔ̃lia, ne àte ŋu aɖo eƒe nu ƒe megbe le aɖe megbe la, he lãmeka ƒe aɖuɖɔtoe ƒe ʋuƒo (gular flap) alo tue ɖe anyi; ne woʋu afɔti ma si me tsi mate ŋu age ɖo o la, ena tsi ƒua du yia lã si tana la ƒe yaƒoƒomɔ̃a me tẽ, si zinɛ ɖe edzi be wòaʋu eƒe aɖuwo enumake be wòaganyrɔ o.
Nyateƒee wònye be ele be nàƒu du le zigzag me ne akpɔkplɔ alo atiglinyi ti wò yome le anyigba dzia?
Ao, duƒuƒu le zigzag me nye glitoto si me afɔku le. Akpɔkplɔwo kple atiglinyiwo nye lã lénu siwo wotsɔ ɖea wo nɔewo ŋu siwo wotu hena ʋuʋudedi kpui siwo didi meta 3 va ɖo 5 (afɔ 10 va ɖo 16) doa go le tsia me eye wodoa go le woƒe ta dzi le gaƒoƒo ɖeka me kilometa 15 va ɖo 19 pɛ ko le gaƒoƒo ɖeka me le anyigba ƒuƒui dzi hafi ɖeɖi tea wo ŋu kabakaba. Duƒuƒu le zigzag me nana wò blewu eye wònana nètena ɖe lãa ŋu wu. Duƒuƒu yi anyigba me tẽ ɣesiaɣi le fli si le adzɔge tso tsia ƒe go gbɔ tẽe nu.
Ðe nyitsuwo ate ŋu aƒu tsi ayi didiƒe ʋĩ ayi tɔsisi kple ta siwo me tsi nyuiwo le me nyateƒea?
(Gulf of Mexico)
Aleke nàwɔ atrɔ asi le tourniquet ŋu le ƒutsotsoewo ƒe ʋuƒo dzi alo ƒuta le ƒumelã klitsu aɖe ƒe ɖuɖu vɔ megbe?
Ne yaƒoƒomɔ̃ si wodzrana le asi me (abe CAT alo SOFTT-W ene) mele asiwò o la, zã neoprene velcro cuff si keke si ŋu wofa nu ɖo si le surfboard leg-rope si wotsɔ cinched sesĩe alesi nàte ŋui sentimeta 5 va ɖo 8 (inch 2 va ɖo 3) le nusi nèɖu la tame esime nègakpɔtɔ le ʋuƒoa dzi enumake. Ne ènya ɖo kea dzi ko la, xatsa afɔkpa, t-shirt, alo tsiwu si wotso si ƒe didime nye sentimeta 5 (inch 2) si woxatsa ɖe abi la tame, bla ka afã, da ati sesẽ alo asike ƒe safui ɖe edzi, bla ka si le dzogoe ene me ɖe edzi, eye nàtrɔ atikplɔa abe ʋuʋudedi ene vaseɖe esime ʋuka siwo katã dona le ʋukawo me la nu tso keŋkeŋ.
--- .
Wolé ŋku ɖe dzɔtsoƒewo ŋu¶
- Florida Dzɔdzɔmeŋutinya Blemanudzraɖoƒe (Florida Yunivɛsiti, United States): Dukɔwo Dome Ƒumelãwo ƒe Amedzidzedze Ŋuti Nyatakakagbalẽ (ISAF) ƒe Aɖaŋuɖoɖo na Tsiƒulawo, Tsiƒulawo, Kple Ƒudzidelawo le Afɔku si le Ƒumelãwo Dodo Ðe Ame Ŋu Dzi Ðeɖe Akpɔtɔ Kple Ametakpɔkpɔ ƒe Mɔnuwo Ŋu.
- Florida Tɔmelãwo Kple Gbemelãwo Takpɔha (FWC) kple United States Tɔmelãwo Kple Gbemelãwo Takpɔha (USFWS): Agbenɔnɔ Kple Akpɔkplɔwo Kple Amerika Atiglinyiwo ƒe Dedienɔnɔ Ŋuti Mɔfiamewo.
- Dziehe Nutome Dziɖuɖu (Tsaɖibɔwo kple Gbemelãwo ƒe Dɔwɔha, Australia) kple Queensland Nutome, Dzɔdzɔmeŋutinunya kple Nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ ƒe Dɔwɔƒe: Be Crocwise: Dzetsi kple Tsi Dzadzɛwo ƒe Atiglinyiwo ƒe Nuwɔna Kple Agbenɔnɔ Ŋuti Ðoɖowo.
- Surf Life Saving Australia (SLSA) kple Australia Resuscitation Council (ARC): Ƒutaƒudziƒuwo ƒe ɖuɖu ƒe kpekpeɖeŋu gbãtɔ, Surfboard Leash Arterial Hemorrhage Control, kple Shock Positioning.
- Wilderness Medical Society (WMS) kple Amerika ƒe Dɔléle siwo xɔa ame me ƒe habɔbɔ (IDSA): Tsi me Lãwo ƒe ɖuɖu, Vibrio vulnificus, kple Aeromonas hydrophila ƒe abi ƒe mɔxexeɖedɔléle nu dzi kpɔkpɔ.
--- .
Mɔfiame siwo do ƒome kplii¶
- Ʋu si dona vevie kple tourniquets
- Stingray barbs, ƒumelã siwo woyɔna be sea urchin spines, kple stonefish ƒe aɖi
- Ƒumelã siwo me aɖi le: cone snails, blue-ringed octopus, kple box jellyfish
- Tsi me xɔname kple gbɔgbɔyɔyɔ
- Lãwo ƒe ɖuɖu kple mɔxexe ɖe dɔléle si nye rabies nu
- Xexlẽdzesi siwo woŋlɔ ɖe nudzɔdzɔ kpatawo me ƒe nyatakakadzraɖoƒe