Okuseerera ku bbalaafu: engeri y’okugwa, ddi lw’olina okunoonya okulabirira, n’engeri y’okukiziyiza¶
Emergency numbers differ by country. This page uses 911, the number for the United States and Canada. Many other countries use 112, 999, or another number. Find the number for your country.
Okuseerera ku bbalaafu kubaawo mu sikonda ezitakka wansi wa emu, era obuvune bwe buleeta busobola okukyusa obulamu bw’omuntu. Okugwa mu kiseera ky’obutiti kusindika enkumi n’enkumi z’abantu mu bitongole by’abalwadde ab’amangu buli mwaka nga bamenyese engalo, ebisambi ebimenyese, ebibegabega bikutuse, ebisago mu mugongo n’obuvune ku mutwe. Abantu abakulu, abantu abalina amagumba amanafu, n’abantu abamira eddagala erikendeeza omusaayi be bali mu bulabe obw’amaanyi obw’okuvaamu eby’amaanyi okuva mu ekyo ekirabika ng’okugwa okutono.
Ekitabo kino kikwata ku by’olina okukola mu kaseera ng’otandise okugwa, engeri y’okwekebera n’abalala ng’omaze okubeera ku ttaka, obuvune ki obwetaaga okulabirirwa mu bwangu era buyinza okulinda, engeri y’okusituka obulungi, n’engeri y’okuziyiza okugwa ng’okozesa engatto entuufu, obukodyo bw’okutambula n’okussaamu omunnyo. Ku buvune obw’enjawulo, laba amagumba agamenyese n’okunyiga, . obuvune ku mutwe era obuvune ku mugongo.
Kino kikole kati¶
- Sigala w’oli okumala akaseera ng’omaze okugwa. Kebera oba obulumi mu mutwe, ensingo, omugongo, ebisambi, engalo n’enkizi nga tonnagezaako kutambula.
- Kuba ku nnamba y’amangu mu kitundu kyo (911 mu Amerika ne Canada, 112 okwetoloola omukago gwa Bulaaya, 999 mu Bungereza) bw’oba ekubye omutwe n’ozirika, bw’owulira ng’osobeddwa, n’osesema, ng’olina obulumi mu bulago oba omugongo, nga tosobola kutambuza kitundu kya mubiri, oba ng’olina eggumba eriringa erifukamidde oba eritali mu kifo. Laba ennamba z’amangu ku mawanga amalala.
- Toyimirira mangu, era toleka muntu yenna kukusika waggulu singa oyinza okuba ng’olina obuvune mu bulago, omugongo, ekisambi oba amagulu. Linda obuyambi.
- Bw’oba osobola okutambula nga tewali kirabika nga kikulumye nnyo, yeekulukuunya ku mabbali go, genda ku mikono gyo n’amaviivi go, weekulukuunya okutuuka ku kifo ekinywevu, era oyimirire okugulu okumu omulundi gumu. Oluvannyuma tuula mu kifo ekibuguma oddemu okwekebejja.
- Omuntu bw’aba agalamidde ku bbalaafu, mukuume ng’abuguma ng’oyambadde ekkooti oba omufaliso, era tomutambuza bw’oba olowooza nti ayinza okuba ng’afunye obuvune mu bulago, mu mugongo oba mu kiwato. Ennyonta esobola okwongera ku bizibu byabwe amangu.
- Noonya abasawo mu lunaku lumu olw’okukonkona kwonna ku mutwe singa omira eddagala eriweweeza ku musaayi, ng’osukka emyaka 65, oba ng’ofuna okulumwa omutwe, otulo, okusesema oba okutabulwa oluvannyuma.
Engeri y'okugwa ku ice nga tofunye buvune butono¶
Tojja kutera kufuna budde kulowooza naye engeri gy’otuukira ku ttaka ekola enjawulo nnene. Ekirowoozo ekyo weegezeemu mu mutwe ng’obudde obw’obutiti tebunnatuuka, kubanga abantu abakilowoozezzaako batera okukola obulungi.
Emisingi¶
- Wummula era weewale okulwanyisa okugwa. Okukaluba kyongera obuvune. Gezaako okuleka omubiri gwo ne gusumululwa ne guyiringisibwa.
- Tuka ekirevu kyo mu kifuba. Kino kikuuma omutwe n'ensingo obutakuba ttaka. Tosuula mutwe gwo emabega.
- Tofulumya mikono. Okukka ku mukono ogugoloddwa kye kisinga okuvaako engalo okumenya, era kiyinza n’okumenya omukono ogw’omu maaso, enkokola oba eggumba ly’omugongo. Emikono gyo gikuume nga gifukamidde era nga gisemberera omubiri gwo, oba gireke gikutte mu maaso go.
- Land on padded parts. Gezaako okukyusa omubiri gwo osobole okukka ku mabbali g’akabina, akabina oba emabega w’ekibegabega, ebirimu ebinywa n’amasavu ebisingako. Gwa ebbali oba emabega, ng’amaviivi go gafukamidde, mu kifo ky’okudda butereevu mu maaso oba butereevu emabega ku ggumba ly’omukira gwo.
- Roll with the fall. Okuyiringisibwa kusaasaanya amaanyi. Okwekulukuunya mu mupiira, ng’ekirevu kikutte, kikuyamba okusereba n’okuyiringisibwa mu kifo ky’okuyimirira ng’ofudde ku nsonga emu.
- Togezaako kwekwata na maviivi oba ebikoona. Ennyondo zino zikutuka ne zikutuka mangu.
- Leka by'ositula. Bw'oba okwata ensawo, ekisero oba ekikopo, kisuule. Kikwate ng’omwana ali mu mikono gyo, era mu mbeera eyo kyusakyusa omubiri gwo gutwale okugwa ne gukuuma omwana.
Bw’otandika okugwa emabega¶
Okugwa emabega kivaako obuvune obw’amaanyi ku mutwe, okuva emabega w’omutwe bwe gusobola okukuba ku ttaka n’amaanyi amangi. Tukweka ekirevu kyo bulungi ku kifuba kyo, leeta emikono gyo okubuna omubiri gwo, era gezaako okukyusakyusa ku ludda lwo. Luubirira enkwaso n’ebinywa by’omugongo so si mutwe oba omugongo.
Bw’otandika okugwa mu maaso¶
Fukamira amaviivi go era omubiri gwo gugwe mu roll, ng’emikono gyo gifukamidde. Tuka omutwe gwo ku ludda olumu okyuse ekibegabega kyo odde ku ttaka, osobole okwekulukuunya ku kibegabega so si ku maaso go. Weewale okufulumya engalo zo nga zikalubye.
Bw’oba ositula omwana¶
Kyuusa omubiri gwo osobole okukka ku ludda lwo oba ku mugongo ng’omwana ali waggulu wo. Kuuma omwana ng’onywedde, weetooloole, era mukuume omutwe n’omukono gwo.
Amangu ddala ng’omaze okugwa: weekebejje¶
Abantu bangi babuuka ne bagamba nti bali bulungi. Shock ne adrenaline bisobola okukweka obulumi okumala eddakiika eziwera, n’olwekyo beera wansi okumala akaseera katono okebere bulungi.
- Sigala nga tokyuka era ossa. Fuwa omukka mpola. Bw’oba owulira ng’ozirika, sigala ng’ogalamidde.
- Kebera omutwe n'ensingo. Olina okulumwa omutwe, okuziyira, okuziyira, obutalaba bulungi, oba okulumwa mu bulago? Bw’okuba omutwe oba okuwulira ekimu ku bino, tosituka mangu.
- Kebera omugongo n'omugongo. Obulumi wakati mu mugongo, okuwunya, okuziyira, oba okunafuwa mu mikono n'amagulu biba bendera emmyufu. Sigala ng’osirise era oyite obuyambi.
- Kebera ebisambi n'amagulu. Osobola okufukamira ekisambi n'okugulu? Osobola okugumira obuzito? Ekigere ekirabika nga kimpi oba nga kikyuse ebweru, nga kirimu obulumi bungi mu kisambi oba mu kisambi, kiraga nti ekisambi kimenyese.
- Kebera emikono n'engalo. Noonya okuzimba, ebiwundu, enkula efukamidde oba obulumi ng'otambuza engalo oba okukyusa omukono.
- Kebera oba omusaayi guvaamu. Nywa nnyo ku musaayi gwonna oguvaamu n'olugoye oluyonjo.
- Gezaako okutambula mpola bw’oba tolina kabonero ka buvune bwa maanyi, nga bwe kinyonyoddwa wansi.
Danger
Totambuza muntu, oba okugezaako okwesituka, bw’oba oteebereza nti yafunye obuvune mu bulago oba mu mugongo, okumenya ekisambi oba okulumwa ennyo ku mutwe. Okusenguka kiyinza okwongera okwonooneka. Kuba ennamba y’amangu mu kitundu kyo, omuntu oyo mubeere nga musirise era ng’abuguma, era olinde abakozi ba ambyulensi.
Ddi lw’olina okukuba ku nnamba y’amangu mu kitundu kyo¶
Kuba omulundi gumu singa omuntu oyo, oba ggwe, olina ekimu ku bino wammanga oluvannyuma lw’okugwa:
- Okubulwa amagezi, ne bwe kiba kya kaseera katono, oba okutabulwa, enneeyisa etali ya bulijjo oba okwogera obubi
- Okusesema enfunda eziwera, okukonziba oba okulumwa omutwe okw’amaanyi, okweyongera
- Amazzi oba omusaayi omuyonjo okuva mu matu oba mu nnyindo
- Obulumi mu bulago oba omugongo, okuziyira, okuwunya oba okunafuwa mu mikono oba amagulu
- Eggumba erirabika nga lifukamidde oba nga livudde mu kifo, oba eggumba erimenyese olususu
- Okugulu okulabika ng’okumpi oba okunyirira, nga kulumwa nnyo mu kiwato oba mu kisambi n’obutasobola kwetikka buzito
- Okuvaamu omusaayi omungi ogutakoma ku puleesa ennywevu
- Okukaluubirirwa okussa, okulumwa mu kifuba oba okulumwa ennyo mu lubuto
- Obutasobola kusituka n’obulabe bw’okubulwa ebbugumu olw’okugalamira mu mbeera ennyogovu
- Obubonero bw’okusannyalala, gamba ng’okugwa mu maaso, okunafuwa kw’emikono oba obuzibu mu kwogera, ekiyinza okuba nga kye kyavaako okugwa. Laba storoko
Obuvune ku mutwe oluvannyuma lw’okuseerera¶
Okugwa ku bbalaafu kitera okuleetera omutwe okukuba ettaka erikalu, ku mabbali, amadaala oba mmotoka. Ekiwanga kiyinza okuba nga kirungi naye obwongo bukyasobola okunyiga oba okuvaamu omusaayi munda. Obubonero busobola okulabika amangu ddala oba okulabika mu ssaawa oba ennaku.
Obubonero obulabula obwetaaga okulabirirwa mu bwangu¶
- Okubulwa amagezi, ne bwe kiba kya sikonda ntono
- Obulumi bw’omutwe obw’amaanyi oba obweyongera
- Okusesema enfunda eziwera
- Okutabulwa, okubulwa okujjukira, okwebaka mu ngeri etaali ya bulijjo oba obuzibu mu kuzuukuka
- Okwogera obubi, obunafu oba okuzirika, obutaba na bbalansi oba obuzibu mu kutambula
- Omuyizi omu munene okusinga omulala, okulaba emirundi ebiri oba okulaba okuzibu
- Okukonziba
- Amazzi oba omusaayi omuyonjo okuva mu nnyindo oba mu matu
- Enneeyisa etali ya bulijjo oba okunyiiga naddala mu baana
Ebibinja eby’akabi ak’amaanyi¶
Abantu abakulu ab’emyaka 65 n’okudda waggulu, abantu abamira eddagala eriweweeza ku musaayi nga warfarin oba eddagala eppya eriziyiza okuzimba omusaayi, n’abantu abamira buli kiseera aspirin oba eddagala erifaananako bwe lityo, basobola okuvaamu omusaayi munda mu mutwe ne bwe baba bakonkona katono. Kino kiyinza okubaawo mpola, okumala ennaku oba wiiki. Ekitongole kya NHS (United Kingdom) n’ebyobulamu ebirala biwa amagezi nti omuntu yenna ali ku ddagala eriweweeza ku musaayi ng’akuba omutwe alina okukeberebwa omusawo ku lunaku lwe lumu, ne bw’aba awulira bulungi. Laba okumenya ekisambi ky’abakadde oba okukuba omutwe ku bikendeeza omusaayi n’okulwawo okuzimba omusaayi mu bitundu by’omubiri (subdural hematoma)..
Awaka oluvannyuma lw’okukonkona omutwe mu ngeri entonotono¶
Bw’oba tolina kabonero konna kakulabula era ng’omusawo akugambye nti osobola okudda eka, n’owummula, n’omuntu omukulu asula naawe okumala essaawa 24 ezisooka. Kozesa pack ennyogovu ku bump ng’ozingiddwa mu lugoye. Tonywa mwenge, era weewale okuvuga, emizannyo n’okukola ennyo okutuusa lw’owulira nga wa bulijjo. Ddayo okulabirirwa mu bwangu singa wabaawo obubonero obulabula. Ebisingawo mu bujjuvu, soma obuvune ku mutwe. Omuntu bw’aba azirika era nga tassa bulungi, tandika CPR. Laba CPR.
Obuvune mu ngalo, omukono n’ebibegabega¶
Abantu bwe bagwa ku mukono ogugoloddwa, amaanyi ago gatambula waggulu ku mukono. Ebiseera ebisinga ekivaamu kwe kumenya engalo, okumenya omukono ogw’omu maaso, okumenya enkokola, okukutuka ekibegabega oba okumenyeka eggumba ly’omu bulago.
Obubonero bw’okumenya engalo oba omukono¶
- Obulumi obw’amaanyi naddala ng’otambuza engalo oba enkwata
- Okuzimba n’okunyiga, emirundi mingi mu ddakiika ntono okutuuka ku ssaawa ntono
- Engalo efukamidde, eriko enkokola oba eringa fooro
- Okuzimba oba okuwunya mu ngalo, oba engalo eziddugavu oba eza bbululu
- Obutasobola kukyusa mukono waggulu oba wansi, oba okukwata ekintu
Eky’okukola¶
- Lekera awo okukozesa omukono ogukuume nga gusirise. Togezaako kugolola kitundu kya mubiri ekifukamidde.
- Omukono guwanirira mu mbeera gy’ogusanga, n’akawoowo akakoleddwa mu sikaafu, jaketi oba akatambaala akazingibwa, oba mukwate mu kifuba n’omukono omulala.
- Ggyako empeta, essaawa n’obukomo nga tekunnatandika kuzimba.
- Siiga ekipapula ekinyogovu ng’ozingidde mu lugoye okumala eddakiika eziwera 20 buli mulundi, tosiiga butereevu ku lususu.
- Tolya oba tonywa kintu kyonna okutuusa ng’omusawo akulabye, singa oba weetaaga okulongoosebwa.
- Funa obujjanjabi ku lunaku lwe lumu. Kuba ennamba y’abalwadde ab’amangu mu kitundu kyo singa olususu lumenyese, engalo ziba za bbululu, nga ziddugavu, nga nnyogovu oba nga zizimba, oba obuvune buba bwa maanyi.
Okulaba amagumba agamenyese n’okunyiga era okukutuka okuggule okumanya ebisingawo ku kusiba eggumba n’amagumba agamenya olususu.
Obuvune mu kiwato, ekisambi n’amagulu¶
Okumenya ekisambi kya mangu mu by’obujjanjabi naddala eri abantu abakadde. Omuntu oyo ebiseera ebisinga tasobola kuyimirira wadde okwetikka obuzito, era alina obulumi obw’amaanyi mu kisambi, mu kisambi oba mu kisambi. Ekigere kiyinza okulabika ng’ekimpi, ate ekigere kiyinza okukyuka ebweru. Tositula muntu oyo oba okumutambuza. Kuba ku nnamba y’amangu mu kitundu kyo, zikuume nga zibuguma era nga zisirise, era teeka padding okwetooloola ekigere bw’oba olina. Okulaba okumenya ekisambi oba okumenya ekisambi mu muntu omukulu olw’ebyo by’olina okwewala.
Obuvune mu bisambi n’okugulu nabwo butera okubaawo. Singa ekiwanga kirabika nga kifuuse kifu, tosobola kukiteekako buzito bwonna, oba obulumi buba bwa maanyi, kijjanjabe ng’ekiyinza okumenya era onoonye obujjanjabi obw’amangu. Okunyiga okutono kutera okujjanjabibwa ng’owummuza ekiwanga, okusiiga ekipapula ekinyogovu, okukizinga mpola, n’okukisitula, ng’abasawo beetegereza singa obulumi tebutereera mu nnaku ntono.
Engeri y'okusituka oluvannyuma lw'okugwa¶
Gezaako okuyimirira bw’oba tolina kabonero konna kalaga buvune bwa maanyi. Twala obudde bwo, kubanga okusituka amangu kiyinza okukuleetera okuziyira n’okugwa omulundi ogw’okubiri.
- Gaala okumala eddakiika emu osse mpola.
- Yiringisiza ku ludda lwo, olwo ku mikono gyo n’amaviivi go. Kozesa emikono gyo n’ebinywa mu magulu go.
- Weekulukuunya okutuuka ku kiwanirizi ekigumu, gamba ng’olukomera, mmotoka, bbugwe oba entebe. Weewale okusika ku kintu ekitali kya bukuumi.
- Teeka ekigere ekimu nga kipapajjo ku ttaka ng’okugulu kufukamidde, olwo onyige waggulu n’emikono n’amagulu, n’okugulu okulala kuleete waggulu.
- Tuula mu ntebe ekuli okumpi owummuleko. Ddamu okebere oba obulumi, okuziyira oba obunafu.
- Bbugumu, era obuulire omuntu ekyaliwo, ne bw’oba owulira bulungi.
Bw’oba tosobola kusituka¶
Kuba essimu oyambibwe, kozesa essimu yo, yambala ekyuma kyonna ekikulabula era kuba ku nnamba yo ey’amangu mu kitundu kyo. Sigala ng’obuguma nga weebikkako kyonna ky’osobola okutuukako, era otambuze emikono n’amagulu bw’oba osobola okukikola nga tolina bulumi. Tosigala ng’ogalamidde ku bbalaafu oba ku muzira okusinga bwe kyetaagisa, kubanga ennyonta eyinza okuvaako ebbugumu eriweweeza ku bbugumu mu ssaawa emu oba bbiri naddala mu bantu abakadde. Laba okubulwa ebbugumu n’okulumwa omuzira era abakadde okugwa okudda engulu nga tebasobola kuyimirira.
Bw’oba oyamba omuntu¶
- Basabe obutasenguka, era buuza gye kiruma.
- Noonya obubonero obulabula obuwandiikiddwa waggulu.
- Bwe zirabika nga zinyuma era nga zagala okusituka, zireke zisituke mpola era okozese omukono gwo okubeera balance. Tozisitula ku mikono.
- Bwe baba nga balumwa nnyo, nga tebasobola kutambuza kitundu kya mubiri, nga bakuba omutwe oba nga bali ku ddagala eriweweeza ku musaayi, kuba ku nnamba y’amangu mu kitundu kyo.
- Zikuume nga zibuguma ng’oyambadde ekkooti, enkoofiira n’omufaliso, era wansi wazo ziteekeko ekintu bwe ziba zirina okulinda ku ttaka ennyogovu.
Okuziyiza okugwa ku bbalaafu¶
Okugwa okusinga ku bbalaafu kuyinza okuziyizibwa. Okuziyiza okusinga obulungi kugatta engatto ennungi, engeri y’okutambulamu n’obwegendereza, n’okukuuma amakubo nga mayonjo era nga gajjanjabiddwa.
Londa engatto entuufu¶
- Yambala engatto oba engatto ezirina ensowera za kapiira enzito, ezigonvu oba ezikoleddwa mu bikozesebwa nga zirina ebigere ebiwanvu era nga biwanvuye. Ensonda za pulasitiika enkalu oba ez’amaliba amaseeneekerevu ziseerera.
- Noonya ensowera eziwandiikiddwako nti zirimu ennyonta ne ice, kubanga kapiira akamu kasigala nga mugonvu ku bbugumu eri wansi ate endala ne zikaluba.
- Londa ekisinziiro ekya wansi era ekigazi. Weewale ebikondo ebiwanvu, pulatifomu n’engatto eziseeneekerevu ez’okwambala.
- Kozesa traction cleats eziggyibwamu, studs oba ice grips eziwanvuwa ku bbuutu. Ziggyeko nga tonnatambulira ku wansi amakalu ag’omunda, kubanga ziseerera ku tile era zisobola okwonoona wansi.
- Lowooza ku bbuutu ezirimu ebisiba ebizimbibwamu oba ebifo eby’enjawulo ebikwata ku mbeera ng’erimu omuzira ennyo, naye kebera nti zikwatagana bulungi ate nga zinyuma.
- Yambala obugatto obubuguma era obukalu era kakasa nti bbuutu zo zikwatagana bulungi. Ebigere ebinyogovu bifuula okutambula obutabeera kunywevu.
- Yambala ggalavu, so si ngalo mu nsawo, emikono gyo gisobole okukuyamba okutebenkeza.
- Kozesa ekikondo oba omuggo oguliko ensonga ya ice bw’oba olina obuzibu mu bbalansi. Ensonga za ice zibeera nnyindo ntono ez’ebyuma ezizinga okuva ku nkomerero y’omuggo.
Tambula nga penguin¶
- Kuba emitendera emimpi egy’okutabulatabula era ebigere byo bikuume nga bipapajjo. Tokwata mitendera miwanvu.
- Songa ebigere byo katono ebweru, ekigaziya omusingi gwo.
- Amaviivi go gakuume nga gafukamidde katono ate nga center of gravity yo ku kigere kyo eky’omu maaso.
- Emikono gyo gikuume nga givudde ku mabbali go, katono, okukuyamba okutebenkeza. Tokuuma ngalo zammwe mu nsawo zo.
- Towandiika bubaka, totambula oba okusitula emigugu emizito egikulemesa bbalansi. Bw’oba olina okusitula ensawo, obuzito busaasaanye wakati w’emikono gyombi oba yambala ensawo y’omu mugongo.
- Amaaso go gakuume ku ttaka eriri mu maaso, era noonya ebitundu ebimasamasa ebiyinza okuba nga bya ice omuddugavu. Laba flash freeze ne black ice okuvuga.
- Tambula mpola era otwale obudde bwo omuli n’okuva ku makubo, era kozesa ebikondo by’omu ngalo.
- Gezesa kungulu nga tonnakyusa buzito bwo. Dda ku kigere kyo wansi era obuzito bwo buteeke ku kigere ekyo nga kikutte.
- Genda ku mabbali ku nsozi eziwanvu, era tambula mu muzira ku mabbali g’ekkubo bwe liba nga likwata bulungi.
Weegendereze emitego egya bulijjo¶
- Okuyingira n’okufuluma mu mmotoka. Kwata ku fuleemu y’oluggi oba akasolya, fuluma n’ekigere kimu omulundi gumu, era okebere kungulu.
- Ebintu ebimasamasa, ebiyinza okuba nga bya ice omuddugavu. Kitwale nti pavement eringa ennyogovu mu budde obw’obutiti ye ice.
- Ebifo ebiriko ebisiikirize, ebibanda, ebikondo n’emiryango egiyingira mu bizimbe, ebisooka ne biddamu okufuuka bbugumu.
- Amadaala n’amadaala. Kozesa omuguwa gw’omu ngalo, era kwata omutendera gumu ku gumu.
- Curbs ne drainage grates, ebitera okukwekebwa wansi w’omuzira.
- Ebifo we basimbye mmotoka, amazzi agasaanuuse mwe gaddukira ne gaddamu okufuuka bbugumu.
- Okwambala engatto eziriko enkokola eziseeneekerevu munda mu bizimbe oluvannyuma lw’okutambulira mu muzira. Wansi omubisi mu miryango guseerera, n’olwekyo siimuula ebigere.
Okussaamu omunnyo n’okugogola amakubo g’okutambuliramu¶
Okugogola n’okujjanjaba emitendera gyo n’amakubo go kikukuuma, abagenyi bo n’abakozi abatuusa ebintu. Ebibuga bingi byetaaga bannannyini byo n’abo abasulamu okugogola amakubo g’ebigere mu kiseera ekigere oluvannyuma lw’omuzira okutonnya, n’olwekyo kebera amateeka g’omu kitundu.
| Ekikozesebwa | Akola wansi okutuuka ku nga | Ebiwandiiko |
|---|---|---|
| Omunnyo gw’amayinja (sodium chloride) . | okuggyako diguli 9 (diguli 15 eza Fahrenheit) . | Buseere ate nga bwa bulijjo, busobola okukosa ebimera, seminti n’ebigere |
| Ekirungo kya calcium chloride | okuggyako diguli 25 eza Celsius (okuggyako diguli 13 eza Fahrenheit) | Works faster and in colder weather, can irritate skin and paws |
| Magnesium chloride | minus 15 degrees Celsius (5 degrees Fahrenheit) | Milder on plants and surfaces, costs more |
| Sand or grit | Any temperature | Gives traction but does not melt ice, can be tracked inside |
| Non clumping cat litter | Any temperature | Gives traction, does not melt ice, keep away from drains |
| Pet safe de-icer | Varies | Often urea or glycol based, check label |
How to treat a path¶
- Clear snow first with a shovel, since salt works best on a thin layer of ice and loose snow dilutes it. Use safe technique. See shoveling snow safely.
- Spread the material thinly and evenly, and do not pile it. A handful per square meter is often enough.
- Treat before a storm when possible. Salt brine or pretreatment stops ice from bonding to the pavement.
- Ddamu osiige oluvannyuma lw’amazzi agasaanuuse okuddamu okufuuka bbugumu naddala ekiro n’oku makya ennyo.
- Pay special attention to steps, ramps, handrails, entrances, and the places where a downspout drains across a path.
- Direct downspouts away from walkways so that meltwater does not refreeze on them.
- Store salt in a closed bin near the door, and keep it away from children and pets.
- Wash salt from pets' paws and from floors, and use salt moderately to protect plants, concrete and groundwater.
Ba landiroodi, abakozesa n’ebifo ebigabana¶
Bw’oba oli landiroodi, mukozesa, oba ng’oddukanya ekifo we bagabana, amakubo ne ppaaka z’emmotoka bitwale ng’omulimu gw’okulabirira. Kuuma ebiwandiiko ebikwata ku ddi lwe wagogola n’okulongoosa ebifo, teekako okulabula ku wansi ennyogovu n’ebifo ebirimu omuzira, era we kyetaagisa oteekeko emiguwa gy’emikono. Bw’ogwa ku kibanja ky’omuntu omulala, kwata ebifaananyi bya ice, obudde n’engatto zo, loope okugwa eri nnannyini yo, era onoonye amagezi mu by’amateeka singa wafuna ebisago eby’amaanyi. Amateeka gaawukana nnyo wakati w’amawanga, era olina okwebuuza ku bakulu mu kitundu.
Ebibinja eby’enjawulo¶
Abantu abakulu abakadde¶
Abantu abakulu abakadde balina emikisa mingi egy’okugwa ate emikisa mingi egy’okufuna obuvune obw’amaanyi. Amagumba amanafu, okuddamu okukola empola, eddagala erivaako okuziyira, enkyukakyuka mu kulaba n’obuzibu mu binywa byonna bireeta akabi. Ku bo, okubeera mu nnyumba kisinga kuba kya bulabe ku nnaku ezirimu omuzira. Tegeka emmere n’eddagala okutuusibwa, funa obuyambi mu kugogola amakubo, era kozesa omuggo oguliko ensonga ya ice bwe kiba kyetaagisa. Okulaba okukuuma abantu abakulu abakadde nga tebalina bulabe mu mbeera y’obudde ennyogovu era abakadde okuteekateeka embeera ez’amangu.
Children¶
Children fall often, and they bounce better than adults, but head injuries still matter. Teach children to walk with their hands out of pockets, to avoid running on ice and to stay off frozen ponds. For sledding hazards and ice safety, see okugwa nga bayita mu bbalaafu.
Abantu abali embuto¶
Okugwa mu lubuto kyetaagisa okukeberebwa omusawo ne bw’oba owulira bulungi, okuva bwe kiri nti okukubwa ennyo olubuto kiyinza okukosa enseke. Tuukirira omuzaalisa wo, omusawo oba ekitongole ekizaala oluvannyuma lw’okugwa kwonna, era kuba ku nnamba y’amangu mu kitundu kyo singa oba ovaamu omusaayi, amazzi agakulukuta, obulumi obw’amaanyi oba omwana akendedde ku ntambula.
Abantu abalina obulwadde bw’amagumba oba abali ku ddagala eriweweeza ku musaayi¶
Abantu bano emikisa mingi egy’okumenya n’okuvaamu omusaayi munda. Noonya okulabirira oluvannyuma lw’okugwa kwonna okuzingiramu omutwe, ekisambi, omugongo oba embiriizi. Teeka olukalala lw’eddagala lyo mu waleti oba mu ssimu yo abakozi b’abalwadde ab’amangu bamanye by’omira.
Okusalawo okukulukuta oluvannyuma lw’okugwa ku ice¶
flowchart TD
A["You have fallen on ice"] --> B["Stay still and check yourself"]
B --> C{"Head strike, loss of consciousness,<br/>neck or back pain, or a bent limb?"}
C -->|"Yes"| D["Stay still, stay warm<br/>and call emergency number"]
C -->|"No"| E{"Can you move all joints<br/>without severe pain?"}
E -->|"No"| D
E -->|"Yes"| F["Roll to hands and knees<br/>and rise slowly with support"]
F --> G{"On blood thinners, over 65<br/>or a head knock?"}
G -->|"Yes"| H["Seek medical care<br/>the same day"]
G -->|"No"| I["Rest, apply cold packs<br/>and watch for new symptoms"]
I --> J{"Headache, vomiting, confusion<br/>or worsening pain later?"}
J -->|"Yes"| H
J -->|"No"| K["Return to normal activity<br/>and check your footwear"]
Comparing common ice fall injuries¶
| Injury | Typical signs | First response | Seek care |
|---|---|---|---|
| Wrist fracture | Pain, swelling, bent wrist, numb fingers | Support in a sling, cold pack | Same day, or emergency if bone shows or fingers are blue |
| Hip fracture | Cannot stand, leg short and turned out | Do not move, keep warm | Ennamba y'amangu kati |
| Head injury | Headache, vomiting, confusion, sleepiness | Rest, watch closely | Emergency number for red flags, same day if on blood thinners |
| Spinal injury | Neck or back pain, numbness, weakness | Keep still, do not move | Ennamba y'amangu kati |
| Ankle sprain or fracture | Swelling, pain on weight, deformity | Rest, cold pack, raise | Same day if cannot bear weight |
| Rib fracture | Sharp pain on breathing | Support the chest, sit upright | Same day, emergency if breathless |
| Shoulder dislocation | Deformed shoulder, severe pain | Support the arm, do not force it | Emergency or urgent care |
| Bruising and soft tissue injury | Pain, mild swelling | Cold pack, rest | If pain worsens after a few days |
Checklist for a safe winter walk¶
- I am wearing boots with deep tread and soft rubber soles, or ice grips.
- My hands are free and in gloves, not pockets.
- I have a charged phone in an inside pocket.
- Someone knows where I am going if I will be out long.
- I will walk with short, flat footed steps and use handrails.
- I will treat shiny pavement as ice and avoid shaded patches.
- I have cleared and salted steps and paths at home.
- I know the signs of a serious head or hip injury and will call for help.
Ebibuuzo ebitera okubuuzibwa¶
What is the best way to fall on ice?¶
Tuck your chin to your chest, keep your arms bent and in front of you instead of stretching out your hands, and try to land on the padded parts of your body such as the side of your buttocks or thigh. Relax as much as you can and roll with the fall. Avoid landing on your wrists, elbows, knees or the back of your head.
When should I go to the hospital after slipping on ice?¶
Call your local emergency number if you lose consciousness, are confused, vomit, have neck or back pain, cannot move a limb, have a visibly bent bone or cannot bear weight on a leg. Seek care the same day for a head knock if you are over 65 or take blood thinners, and for any wrist or ankle pain that is severe or gets worse. Do not wait to see if symptoms pass when you hit your head.
Why do wrist fractures happen so often when people slip on ice?¶
Most people throw out a hand to break a fall, and the force of the landing travels through the hand into the wrist and forearm. The wrist bone at the thumb side tends to break at that point, especially in people with thinner bones. Keeping your arms bent and rolling with the fall can reduce the risk.
Is rock salt safe for pets and plants?¶
Rock salt can irritate paws and harm plants and concrete if you use a lot. Use only a thin layer, rinse and wipe your pet's paws after walks, and consider pet safe de-icers or sand for grip. Keep all de-icers out of reach, since eating them can make pets sick.
Ensonda zeekebeddwa¶
This guide was checked against the Centers for Disease Control and Prevention (United States) pages on preventing falls and on older adult falls, the National Weather Service (United States) winter safety guidance, the American Academy of Orthopaedic Surgeons guidance on wrist fractures and winter falls, the American Red Cross first aid guidance for head injuries and fractures, the National Health Service (United Kingdom) advice on head injuries, falls and broken wrists, the Royal Society for the Prevention of Accidents (United Kingdom) winter advice, the Canada Safety Council winter walking advice, and Health Canada winter safety pages. Where agencies differ, the more cautious advice is used.
Learn first aid¶
A hands-on first aid course teaches splinting, head injury checks, bleeding control and CPR with practice, which a page cannot do. The Red Cross, St John Ambulance and many local providers offer short courses. Taking one before winter prepares you to help a neighbor or relative who slips on ice.