Diambuluisha dia kumpala dia manga a dishipa nawu nyama, Organophosphate, ne bintu bia mu madimi¶
Nomba ya malu a tshimpitshimpi idi mishilangane bilondeshile ditunga. Dibeji edi didi dienza mudimu ne 911, nomba wa ditunga dia États-Unis ne dia Canada. Matunga makuabu a bungi adi ne nomba wa 112, 999 anyi nomba mukuabu. Keba nomba wa ditunga dienu.
Kuikala mu tshitupa tshikole tshia manga a madimi, a midimu, anyi a mu nzubu: nangananga maluvu a organophosphate (bu mudi malathion, parathion, chlorpyrifos, diazinon), carbamate insecticides (aldicarb, carbaryl, propoxur), organophosphate, herbicides herbicides (paraquat ne diquat)**, ne metal phosphide fumigants (aluminium or zinc phosphide): i tshilumbu tshia buanga tshidi mua kunyanga muoyo. Bishilangane na buanga bua mu nzubu budi anu buenza bibi padibu babumina, organophosphates mikole ne bintu bia mu mikolo bidi bikuata lukasa kupitshila ku dikoba dimpe, kadiyi ditshibuka, kupitshila ku mêsu, ne ku diambuluisha dia dipuekesha dia lupuishi anyi luya, bienza bua "tshipepele tshikole tshia cholinergic" tshidi tshishipa bantu mu minite mikese.
Mukanda ewu udi ufila mishindu ya kusungila bantu ne mishindu ya kuondopa bantu bilondeshile mikenji ya bulongolodi bua malu a bukola bua mubidi pa buloba bujima (OMS), tshibambalu tshia malu a masama a mu États-Unis (CDC), tshibambalu tshia malu a bukubi bua muaba udibu basombele tshia mu États-Unis (EPA), tshibambalu tshia malu a bintu bidi ne buanga ne masama (ATSDR), ne tshibambalu tshia malu a buanga tshia mu ditunga dia Grande-Bretagne (NPIS). Kudikuba ne bianza bia nitrile anyi neoprene kumpala kua kulenga muntu udi ne disama, kumbusha bilamba bidi ne manga a dishipa nawu nyama, kusukula dikoba munkatshi mua minite 15, ne kuangata atropine ne pralidoxime (2-PAM) bia lukasa kudi kusungila mioyo.
Enza nunku mpindieu¶
Shi wewa nansha muntu udi pabuipi nebe muele, muele, mupuekesha, anyi mumine manga a madimi, manga a dishipa dia bikunyibua, manga a lupela, anyi manga a ntete:
- Dikuba dia kumpala: KUTEKI muntu udibu bashipe ne manga a dishipa nawu nyama anyi nsukadi yende ne bianza bitupu: Enda mu lupepele ne muulu kule ne lupuishi lua bintu bia tshimpitshimpi, matutu anyi nzubu ya dilamina bintu mikanga diakamue. Vwala maboko a nitrile, butyl rubber, anyi neoprene adi kaayi mua kukuata kudi bintu bia tshimpitshimpi (maboko a buanga a latex makese adi mua kubuela lukasa kudi bintu bia organophosphate) kumpala kua kulenga muntu udibu bashipe anyi bilamba biende. Bantu badi basungila bantu badi batenga bilamba bidi ne organophosphate anyi kikoba kabayi ne tshintu batu misangu ya bungi bakuluka bua disama dikuabu dia poison.
- Bikila nimero ya njiwu ya muaba unudi diakamue: Bikila 911 mu États-Unis ne Canada, 112 mu Union européenne mujima, anyi 999 mu Royaume-Uni (anyi tangila nomba ya tshimpitshimpi tshilaminu). Ambila muntu udi utuma bintu patoke ne: "Mudimu udi wela meji ne: udi ne manga a dishipa nawu nyama anyi organophosphate: bidi bikengela kuenza mudimu ne manga a HAZMAT ne kuangata Atropine wa bungi." Bikila kabidi Poison Control (1-800-222-1222 mu États-Unis) bua kubala EPA Nomba wa difunda anyi tshimanyinu tshia tshintu tshidi tshienza mudimu.
- Umbusha 100 pa lukama ya bilamba, bisabata, ne mabwe a mushinga adi ne bukoya diakamue: Kumbusha bilamba bidi ne manga a dishipa nawu nyama kudi kumbusha 80 too ne ku 90 pa lukama ya tshintu etshi kumpala kua kutshibueja mu dikoba. Wenza mudimu ne tshiseba anyi tshiseba bua kukosa bilamba ne pantalo pamutu pa kubikoka pa mutu pa muntu udibu bashipe (bidi bikupula bintu bia tshimpitshimpi ku mêsu, ku mishiku ne ku mishiku). Kanga bilamba bionso biumbusha ne bisabata bia tshiseba (tshiseba tshidi tshikuata manga a nyama bua kashidi ne katshiena mua kujimijibua nansha kakese) munda mua mifuku ya plastike mikole.
- Sukula kikoba ne nsuki ne nsabanga ne mayi a bungi mu minite 15: Teka muntu udibu bashipe muinshi mua tshina tshia kuowa mâyi, mu tshina tshia mu budimi, anyi muaba wa kuowa mâyi a njiwu ne usukule ku mutu too ne ku makasa ne nsabanga wa mâyi mutekete anyi ne tshintu tshia kusukula natshi malonga ne mâyi a luya/mashika munkatshi mua minite 15. Teya ntema ya pa buayi ku milonda ya dikoba, ku minu, ku nsuki, ne kunyima kua matshi. Kusukudi dikoba dia tshianana ne broshe mikole, ne kuenzedi mudimu ne mayi a kapia, adi alengeja mijilu ya mashi ya dikoba ne adi ambuluisha bua kubuela lukasa mu mashi. Bikala manga a dishipa nawu nyama miele mu mêsu, sukula mêsu ne mâyi a mupuya anyi ne mâyi a mukele a pa tshibidilu munkatshi mua minite 15 (tangila mputa ya ku mêsu).
- **Lama njila wa kapepe, kukudimuna ku luseke, ne KUENZI NANSHA MUSHINDU MU MUSHINDU MU MUSHINDU WA KUENZA BIDIMU **: Bantu badi ne disama dia organophosphate badi badina mu mate abu a bungi, mu tshisuku tshia mu mikolo ("bronchorrhea"), ne mu tshipupu. Teka muntu udi kayi mumanye tshidiye wenza anyi udi wela mâyi ku luseke luende mu muaba wa kuondopibua bua bintu bidi bipatuka mu mikolo bipatuke mukana. Shi mutshima wimana anyi kupuyakana, enza dikuma dia tshiadi anu ne bianza (CPR) anyi wenze mudimu ne tshilamba tshia kujika natshi mêsu (BVM): kuenji mupuya wa mukana ne mukana to, udi uteka mukana muebe mu luya lua manga adi ashipangana ne mupuya.
- Ela tshiamu tshia autoinjector pikalaku (DuoDote / Mark I / Atropen): Shi bualu ebu budi butangila basalayi anyi bena mudimu ba mu midimu ya bianza badi ne DuoDote anyi ATNAA (Atropine + Pralidoxime) autoinjectors, ela tshiamu tshia autoinjector diakamue mu tshiadi tshia pambelu padibi bileja ne: muntu udi ne disama edi udi ne lutatu lua kupuyakana kumona mêsu, dipatuka dia mayi a bungi, dikankamika dia mifuba, anyi disama dia tshiadi.
Bijila bibidi bia mushinga mukole bia muoyo anyi lufu: Paraquat Oxygen Toxicity ne Phosphide Water Hazard
Kabiena bionso bia mu madimi bidi ne organophosphates to, ne bintu bibidi bia mu madimi bidi ne mateyi a pa buawu adi mua kushipa bantu padibu bafila diambuluisha dia kumpala: 1. Paraquat Weed Killer (NEVER give supplemental oxygène unless severely hypoxic): Bikala tshintu tshidibu bamina tshidi Paraquat, kuela mupuya wa oxygène wa luondapu (\(O_2\)) udi wenza mudimu ne paraquat udi mu alveole ya mu mikolo bua kuenza dibutuka dia superoxyde didi dibutula mifuba ne lukasa. Ba munganga ne mpitadi badi babenga kufila oxygène wa pa mutu mu disama dia paraquat pa kumbusha pikala bungi bua oxygène mu mashi a mubedi (\(SpO_2\)) bupueka muinshi mua 85 too ne ku 88 pa lukama. 2. Aluminium anyi Zinc Phosphide Grain Fumigant Tablets (NEVER give water to drink): Padibu bamina, bipese bia phosphide bikole bidi bienza mudimu padibi bipetangana ne mayi ne aside wa mu tshifu bua kupatula gas wa phosphine (\(PH_3\)) udi mua kushipa muntu munda mua tshifu. Kupeshi nansha kakese mayi anyi mabele bua kunua kunyima kua didia dia phosphide, ne ikala ne manyi a mubedi muaba udi kapepe kimpe kule ne bantu badi mua kumusungila.
Dilongolola dia tshimpitshimpi ne disungula dia toxidrome¶
flowchart TD
Start["Bintu bidibu bela meji ne: bidi bishipa bikunyibua, bikunyibua, bikunyibua anyi bikunyibua bidi bishipa mijilu"] --> SceneSafe{"Muaba eu udi mu bukubi anyi ne basungidi badiku bavuale bilamba bia Nitrile/Neoprene anyi?"}
SceneSafe -->|No: Vapor cloud, enclosed shed, or bare hands| Evac["Enda muulu bua kupeta kapepe kimpe diakamue<br/>Vuala bianza bia Nitrile/Neoprene (KUENA latex mukese to)<br/>Bikila 911 / 112 / 999 bua HAZMAT & EMS"]
SceneSafe -->|Yes: Upwind with chemical-resistant gloves| Decon["Diakamue 80%-90% Diumusha dia tshifukilu<br/>Kosa bilamba bionso bidi ne bukoya ne ela bisabata bia tshiseba<br/>Sukula dikoba ne nsuki ne nsabanga ne mayi mashika/mashika munkatshi mua minite 15"]
Evac --> Decon
Decon --> ToxClass{"Manya tshitupa tshia bintu bia tshimuma bilondeshile bimanyinu anyi tshimanyishilu tshia tshintu"}
ToxClass -->|Pinpoint pupils, profuse drooling/sweating, wet lung crackles,<br/>vomiting, diarrhea, slow pulse, muscle twitching| Chol["Organophosphate anyi Carbamate ('Cholinergic Crisis')<br/>Uteke mu muaba wa kulala bua kuondopa bua kupatula mâyi a mu mikolo<br/>Ufila Atropine (kuvudija misangu ibidi mu IV kunyima kua minite 3-5 too ne padi mikolo miume)<br/>+ Pralidoxime (2-PAM) bua organophosphates + Benophadiaps bua tshipupu"]
ToxClass -->|Swallowed blue/green foul-smelling liquid herbicide;<br/>severe burning mouth/throat Ulcers| Paraquat["Paraquat anyi Diquat Herbicide<br/>Oral fuller's earth anyi Activated Charcoal immediately (bikalabi mu dîba 1)<br/>KULEKELA Oxygène wa pa mutu pa kumbusha SpO2 < 85%-88%<br/>Emergency ICU hemodialysis / hemoperfusion"]
ToxClass -->|Garlic/rotten-fish odor after swallowing grain fumigant pellets;<br/>rapid shock and arrhythmias| Phosphide["Aluminium / Zinc Phosphide ('Phosphine Gas' Poisoning)<br/>KUPEDI mayi anyi bintu bidi ne mayi ku mishiku<br/>Ela ambulance/ED kapepe; kulombola tshipupu tshia mutshima ne acidose"]
ToxClass -->|Sudden grand mal seizures with NO drooling/pinpoint pupils<br/>after flea/tick spray or agricultural spray| Pyreth["Organochlorine (Lindane/Endosulfan) anyi Pyrethroid<br/>15-minute soap wash (Vitamin E oil eases skin paresthesias)<br/>IV Benzodiazepines (lorazepam/diazepam) to stop GABA-block seizures"]
Pathophysiology wa "Cholinergic Storm": Organophosphates ne Carbamates¶
Organophosphates (bavua benze mu bidimu bia 1930 ne 1940 bu manga a madimi ne manga a basalayi bu mudi Sarin, Soman, Tabun, ne VX) ne carbamates ke tshintu tshinene tshidi tshikebesha lufu lua bantu bapite pa 100 000 ku tshidimu.
Mushindu kayi udi dipangisha dia Acetylcholinesterase (AChE) dibuela mu tshitupa tshia mijilu¶
Mu mubidi wa muntu udi ne makanda a mubidi mimpe, dîba dionso didi mujilu musue kuambila musunyi bua kudikosa anyi kuambila glande bua kupatula mâyi, tshitupa tshia mujilu tshidi tshipatula mupuya mukese wa tshintu tshidi tshituma mijilu acetylcholine (ACh) mu tshitupa tshia synaptic. Mu tshitupa tshîpi tshia milisekonde kunyima kua mukenji au mumane kufidibua, enzyme kampanda wa pa buawu udibu babikila ne: acetylcholinesterase (AChE) udi ukosolola molecule wa acetylcholine mu bitupa bibidi (mu choline ne acid acétique), wenza bua tshiamu tshia nzembu OFF bua mubidi wikale mua kuikisha ne gland ikale ulekela kupatula bintu.
- Phosphorylation of the "OFF" switch: Organophosphates ne carbamates badi balamakaja buludiludi ku tshitupa tshia serine tshia enzyme wa acetylcholinesterase, bienza bua enzyme ikale kayi wenza mudimu.
- Mvula wa acetylcholine udi kauyi ujika: Padibu bashipa tshintu tshia "OFF", acetylcholine udi kayi munyanguke udi udisangisha too ne ku bungi bua bintu bidi ne buanga munda mua tshitupa tshionso tshia cholinergic mu mubidi: udi utuma muscarinic receptors (parasympathetic glandes, lungs, heart, eyes, eyes), ninicoscles (mifuba ya mifuba), ne mucles sympathetique ne système nerveux central kayi wimana too ne padi mifuba ya muntu udibu bashipe yuula ne mâyi ne diaphragme wende unyanguka.
- Bua tshinyi Organophosphates idi ya kashidi ("Aging") kadi Carbamates idi ya tshitupa tshîpi:
- Carbamate insecticides (carbaryl [Sevin], aldicarb, propoxur, methomyl) idi yenza reversible carbamyl bond ne enzyme AChE udi udikosolola ne upatuka nkayende mu 24 to ne 48 hours.
- Maluvu a organophosphate ne bintu bidi bishipa mijilu (parathion, chlorpyrifos, malathion, diazinon, dichlorvos, fenthion) bidi bienza tshisumbu tshia phosphore tshikole tshidi tshienza dishintuluka dia kashidi didibu babikila ne: "Aging" (dijimija dia kasumbu ka alkyl). Dîba didi malanda a organophosphate-enzyme "akulakaja" (adi angata minite 2 bua Soman nerve agent** too ne ku mêba 12 too ne ku 48 bua manga a madimi), enzyme udi mufue kashidi. Shi mubedi kena upeta manga adi akolesha Pralidoxime (2-PAM) kumpala kua bukulakaje kujika, mubidi wandi udi ne tshia kuenza bintu bipiabipia bia enzyme ku ntuadijilu mu mbingu 2 too ne ku 6.
Kujingulula tshitupa tshisatu tshia Cholinergic Toxidrome: DUMBBELS & Monday-to-Friday¶
Bu mudi acetylcholine mupite bungi ufila mishindu isatu ya biamu bia kuangata nabi bintu musangu umue, baminganga badi bakeba bimanyinu bisatu bishilangane:
1. Muscarinic Receptor Overstimulation: "DUMBBELS" anyi "SLUDGE + Killer Bs"¶
Dikolesha dia muscarinic didi dienza mudimu ne glande yonso udi upatula mayi ne misunyi yonso ya mubidi. Vuluka mnemonic DUMBBELS (anyi SLUDGE):
- D: Disama dia tshiadi ne Diaphoresis: Disama dia tshiadi dia mayi ne dibuela dia mâyi, ku mutu too ne ku makasa difuka.
- U: Diela dia mashi: Dijimija dia tshisumi tshia dikokesha dia tshiadi.
- M: Miosis (Pinpoint Pupils): Both pupils constrict too ne tiny 1-millimeter pinpoints, udi wenza bua dimona dinyanguke, dinyanguke ne disama dia ku mpala (ciliary spasm).
- B: Bronchorrhea (The #1 Killer): Glandes mucus idi mibuikila mutshi wa bronchial idi ipongolola litre ya mayi matekete ne a mupuya mu mifuba, bienza bua mubedi ajimine mu mayi ende a mu mikolo kumbukila munda too ne pambelu (mutoyi wa mâyi udi umvuika ne mupuya wa mupuya mu bitupa bionso bibidi bia mifuba).
- B: Bronchospasm (The #2 Killer): Dipanga dia bukole dia mishipa ya mu njila wa lupepele didi difikisha ku dipuekesha dia luya lukole ne dipanga dia mushindu wa kuendesha luya.
- B: Bradycardia (The #3 Killer): Mushipa wa mutshima udi utekesha dikuma dia muoyo too ne ku 30 too ne ku 45 ku minite, udi ufikisha ku dipueka dia mashi mu mashi ne ku dijika dia mutshima dia asystolique. (Pamo, Bronchorrhea, Bronchospasm, ne Bradycardia mbimanyike mu buanga bua lukasa bu "Three Killer Bs" bualu ke bidi bishipa mubedi: ne tshidi Atropine upingaja).
- E: Emesis: Disama dia tshianana ne disama dia mu difu dikole.
- L: Lacrimation: Dipatuka dia binsonji ditungunuka dia ku mêsu onso abidi.
- S: Salivation: Mashi adi apatuka mukana.
2. Dikolesha dia tshiamu tshia nicotine: "Matuku a lumingu" (MTWtFS)¶
Padi biamu bia muscarine bitekesha mutshima ne bikumbaja mifuba, dikolesha dia musangu umue dia biamu bia nicotinic pa mifuba ya mifuba ne pa mifuba ya adrenal/sympathique didi difikisha ku dipangisha dia mifuba ya mifuba. Vuluka matuku a lumingu (M-T-W-t-F-S):
- M: Mydriasis (rare early sympathetic pupil dilation): Imue misangu itu imueneka kumpala kua muscarinic pinpoint miosis kukokesha.
- T: Tachycardia: Divulangana dia adrenaline dia kumpala didi mua kufikisha muoyo ku dikuma lubilu ne mashi a bungi kumpala kua vagal bradycardia kuangata muaba wende (kuena ne bua kupangisha atropine kudi mubedi udi ne mâyi ne udi wela mâyi anu bualu muoyo wende udi wenda lubilu mpindieu).
- W: Weakness (Flaccid Paralysis): Panyima pa dikolesha dia tshitupa tshîpi, tshitupa tshia mifuba tshidi tshinyanguka ne tshikanga, bienza bua mifuba ya mifuba ikale ne butekete bua bungi ne dinyanguka dia mifuba ya diaphragme ne ya intercostal breathing muscles.
- t: Diteketa ne disama dia mashi.
- F: Fasciculations (Worm-like Muscle Twitching): Visible rippling, worm-like twitches involuntary across the eyelids, tongue, browns, chest, and shoulders: a pathognomonic nicotine that atropine can’t fix (requires Pralidoxime / 2-PAM).
- S: Disama dia tshimpumpu ne difuka.
3. Bubi bua mu tshitupa tshia munkatshi tshia mijilu: tunyinganyinga, koma, ne nsombelu wa tshimpumpu¶
Ma organophosphates adi mu mafuta adi apitshila mu tshibuelelu tshia mashi ne buongo lukasa, adi akebesha tshiji, dipanga dia ditalala, ngakuilu mubi, dipanga dia lungenyi, ataxia, dipanga dia lungenyi, dipanga dia lungenyi, ne disama dia tshikisu dia cholinergic status epilepticus (diondapibua ne benzodiazépinesbu mudi diazepa, anyi diazdazolam).
Difuanyikija dinene dia manga a madimi ne manga a mu nzubu¶
| Tshitupa tshia bintu bia tshimfuanyi ne bintu bia pa tshibidilu | Mushindu wa buanga | Bimanyinu bia mushinga bia luondapu ne mupuya | Buanga bua pa buabu | Didimuija dia mushinga mukole dia mu lupitadi |
|---|---|---|---|---|
| Organophosphate Insecticides (Malathion, Parathion, Chlorpyrifos, Diazinon, Dichlorvos, Fenthion, Dimethoate; plus Nerve Agents Sarin, VX, Novichok) | Irreversible phosphorylation of Acetylcholinesterase (AChE); udi upitshila mu "kunuana" tshia kashidi. | Mupuya mukole wa ayi anyi wa hydrocarbure/petrole pa mupuya/dikoba; DUMBBELS muwule tente (pupilles pinpoint, froty fluid of polmon, drooling, sweating, bradycardia) + muscle fasciculations. | 1. High-Dose IV Atropine (udi upingaja Killer Bs). 2. IV Pralidoxime (2-PAM) (udi upingaja AChE ne upingaja disama dia mifuba). 3. IV Benzodiazepines (diazepam/midazolam bua bipupu). |
Kulekedi atropine kumpala kua dîba; titrate pa kuvuija dose wa IV misangu ibidi kunyima kua minite 3 anyi 5 too ne padi mifuba miume bikole pa diteleja ("atropinization"). Tangila Syndrome Intermédiaire disama dia tshiadi mu meba 24 too ne ku 96. |
| Carbamate Insecticides (Aldicarb [Temik], Carbaryl [Sevin], Propoxur [Baygon], Methomyl [Lannate], Carbofuran, Bendiocarb) | Reversible carbamylation wa Acetylcholinesterase; udi upingana mu 24 too ne ku 48 meba. | Dimueneka dia muomumue dia DUMBBELS + fasciculations kudi organophosphates, kadi mu tshikondo tshipi (didi dijika mu 24 too ne ku 48h ne budimu). | 1. High-Dose IV Atropine. 2. IV Benzodiazepines. (Pralidoxime katu utamba kuikala ne mushinga bua carbamates mimanyike bimpe to, pa kumbusha aldicarb anyi mixed/unknown exposures). |
Shi kiyukile shi tshintu tshia kuela natshi tshivua tshia organophosphate anyi tshia carbamate, ufila misangu yonso Atropine ne Pralidoxime. Kupeshi nansha kakese succinylcholine bua dibueja dia tshiamu tshia mitaku (udi mua kufikisha ku disama dia tshiadi tshia matuku a bungi). |
| Pyrethroids & Pyrethrins (Permethrin, Cypermethrin, Deltamethrin, Bifenthrin: mu manga a mu nzubu, shampoo ya nkutshi, manga a nkutshi) | Bidi bipangisha dikanga dia mishindu ya sodium idi mibuikila kudi nzembu pa mijilu ya bikunyibua (bantu badi bashipa pyrethroids mu tshifu ne lukasa; bidi bikepesha buôwa bua nyama idi ne mifuba). | Disama dia lukoba lua ku mpala/disama dia paresthesies kunyima kua dikuma dia spray; kukokola/kuela mupuya pikala muntu mupuekesha; didia dia bungi didi difikisha ku disama dia mutshima, dikankamika, ne disama dia tshimpumpu dia patupu (Type II cyano-pyrethroids). | Kakuyi Atropine. Sukula dikoba ne nsabanga ne mayi; Ela mafuta a Vitamine E (dl-alpha-tocopherol) bua kuimanyika disama dia mijilu; IV Benzodiazepines pikala tshipupu tshienzeka. | Dishipangana dikole kudi mpushi ya mu nzubu: Kuena ne bua kuela mpushi buanga bua permethrin budi ne bungi bua bungi to (mpushi kayena ne glucuronidation wa mu tshifu ne itu ipeta dikankamika dikole; sukula mpushi ne nsabanga wa kusukula nabi malonga diakamue). |
| Organochlorine Pesticides (Endosulfan, Lindane, Chlordane, DDT, Dieldrin, Aldrin) | CNS GABA-A chloride channel antagonist ne sodium channel modulator. | Disama dia tshimpitshimpi, dia tshimpitshimpi dia tshimpitshimpi mu minite 30 too ne ku 120, misangu ya bungi ne KAKUENA bimanyinu bia didimuija ne KAKUENA dipatuka dia mayi anyi dia mêsu malelela; kapia kakole ne rhabdomyolyse. | IV Benzodiazepines (lorazepam/diazepam) pashishe Phenobarbital anyi Propofol bua disama dia tshiadi; minite 15 ya kusukula kikoba ne nsabanga; cholestyramine resin. | Epuka epinephrine anyi adrenergic vasopressors pikalaku mushindu, bualu hydrocarbures chlorinés sensibilisation myocardium ku fibrillation ventriculaire fatale. |
| Paraquat & Diquat Herbicides (Bintu bidi bishipa bisonsa bia mu budimi; misangu ya bungi bitu bienza bule/vert ne tshintu tshidi tshinunkila) | Dienda dia redox munda mua selile didi dipatula bintu bia bungi bia superoxide; udi ubuela mu Type I ne II pneumocytes ya mu mikolo, udi ukebesha fibrose pulmonaire udi ushipa. | Bipupu bia tshimpitshimpi bidi binyanguka ne pseudomembranes ya jaune/mitoke ku mishiku, ku ludimi, ku tshiadi, ne ku tshifu; kupela; dipanga dia lukasa dia mfyo/tshifu; disama dia mu mikolo didi dienda dikola mu matuku 3 too ne ku 14. | Tshintu tshia kudia tshia lukasa (Makala a mudimu anyi buloba bua Fuller / dilongo dia bentonite mu dîba dimue), manga a bungi adi apangisha mubidi bua kuluisha masama, ne Dipanda dia mashi kumpala kua dîba / Hemodialyse. | KANDIKIJA KU MUSHINDU WA KUENZA MUSHINDU: Kupeshi oxygène wa pa mutu (\(O_2\)) nansha kakese, anu \(SpO_2 < 85\%, 88\%\), bualu oxygène udi wenza bua paraquat ikale unyanga mifuba. |
| Glyphosate Herbicide (Roundup ne commercial weed killers with polyethoxylated tallowamine [POEA] surfactant) | Udi utapulula mitochondrial oxidative phosphorylation (bubi budi bufumina ku corrosive POEA surfactant solvent mu bintu bia madimi). | Lupuishi lua mu lupangu lua mpukapuka ludi lufila anu disama dikese dia mêsu/dikoba. Didia dia **glyphosate wa madimi mu tshibungubungu (>41%) didi difikisha ku diosha dia mu mikolo, ku dipuekesha dia mashi, ku dipueka dia mashi mu mashi, ku disama dia tshiadi, ne ku disama dia hyperkalemie. | Sukula kikoba/mêsu ne mayi munkatshi mua minite 15; ufila mabele anyi mayi bua kualengeja anu wewe mubike ne mumine anu kakese; dikolesha dia mayi a mu IV ne dialyse ya mashi bua dikuatshika dia bungi dia bintu bia bungi. | Kuenzeji muntu bua kuela nsukadi anyi kumupesha makala a kapia pikalaku mputa ya mu nshingu anyi ya mu tshifu. |
| Aluminium, Magnésium, anyi Zinc Phosphide (Mabue a fumigant/pellets bua bibombi bia ntete, bintu bia kutuma nabi bintu, ne miaba ya nyama ya nsengu) | Udi wenza mudimu ne luya anyi aside wa mu tshifu (\(\text{HCl}\)) bua kupatula Phosphine Gas (\(PH_3\)), udi ukandika mitochondrial cytochrome c oxidase. | Mushipa mufue mubole anyi mupuya wa ai udi ubola udi umueneka pa mupuya ne mu tshisuku; kanyinganyinga ka mu tshiadi, dipueka dia mashi mu mubidi, disama dia mutshima didi dishipa bantu, edema wa mu mikolo, ne acidose metabolique. | KUPEDI nansha kakese mayi anyi bintu bidi ne mayi (bidi bifikisha ku dibutuka dia gaz wa phosphine mu tshifu). Udi mua kufila manyi a koko/parafine anyi sodium bicarbonate (mu bulombodi bua munganga), IV magnesium sulfate, ne ICU vasopressors/ECMO. | Njiwu ya mupuya wa musungidi: Mupuya wa mubedi ne tshipupu tshia luya lukole gaz wa phosphine (\(PH_3\)): ikala ne madidishi a ambulanse miunzulula ne umuondope mu nzubu udi ne luya lubi/udi ne luya luimpe. |
| Superwarfarin Rodenticides (Brodifacoum, Bromadiolone, Difenacoum: blue/green rat bait pellets) | Udi ukandika Vitamine K Epoxide Reductase (VKORC1) munkatshi mua mbingu too ne ku ngondo, udi ukandika dienza dia tshifu tshia tshifu tshia Factors II, VII, IX, ne X. | Tshimanyinu nansha tshimue mu mêba 24 too ne ku 72 a kumpala (too ne padi bintu bidi bienza bua mashi anyanguke bijika); pashishe mashi adi apatuka mu mishiku, mashi adi apatuka mu mishiku, mashi mu mashi/mu tshisuku, mputa, ne mashi adi apatuka munda mua mutu. | Vitamine K1 (Phytonadione) (udi dijinga ne bungi bua bungi bua kudia dituku dionso mu mbingu/ngondo bua kudia bia bungi) + 4-Factor Prothrombin Complex Concentrate (PCC) anyi FFP bua dipatuka dia mashi. | Didia dimue dia mpukapuka dia 1 anyi 2 ya tshiamu tshia mpuku kudi muana mutekete udi ne makanda a mubidi kadiena mua kupatula mashi nansha kakese to; bikila ba Poison Control kumpala kua kuya lubilu ku lupitadi bua kuteta tshintu tshimue. |
Mikenji ya lupitadi bua kujikija disama dia organophosphate¶
Padi mubedi udi ne disama dikole dia organophosphate anyi dia carbamate ufika ku tshibambalu tshia malu a mpukapuka, masekonde adi ne mushinga. Dilengeja didi dilonda bulongame: Diumusha + Dikuba dia njila wa luya \(\rightarrow\) Atropine Doubling Regimen \(\rightarrow\) Pralidoxime (2-PAM) \(\rightarrow\) Benzodiazepines.
1. Mushindu wa kukumbaja Atropine misangu ibidi: Kufika ku "mapuapua maume," ki mbunene bua mulongi to¶
Mu disama dia mutshima anyi disama dia tshiadi, baminganga batu bafila 0.5 too ne ku 1 milligramme wa atropine too ne ku 3 milligramme. Mu disama dikole dia organophosphate, 3 milligrams i dipueka mu tshibombi: babedi batu dijinga ne 20, 50, anyi mene kupita 100 milligrams ya atropine mu mishipa mu meba makese a kumpala bua kuikala ne muoyo.
- Mushindu udi atropinization wa lukasa wenza mudimu:
- Baminganga batu batuadija ne dibueja dia lukasa dia 1 too ne ku 3 milligramme ya Atropine kudi bantu bakole (0.02 too ne ku 0.05 mg/kg kudi bana).
- Tangila tshiadi tshia mubedi ne tshiamu tshia kuteleja natshi mu minite yonso 3 anyi 5.
- Shi bronchie udi ne mayi (bronchorrhea), wheezing (bronchospasme), anyi hypotension/bradycardia (
HR < 80 bpm). "Atropinization" udi ukumbajibua, ne pashishe kutuadija difila dia atropine mu tshiadi (10 pa lukama too ne ku 20 pa lukama lua dose mujima wa dibueja dia atropine ku dîba). - Nshikidilu kayi mulelela wa Atropinization?:
- Kulengeja mifuba pa diteleja (kulekela kua bronchorrhea ne tshipupu tshia mupuya bua mubedi ikale mua kupuyakana ne kupeta kapepe kakuyi lutatu).
- Dikuma dia mutshima dipite pa 80 mu minite ne tshitupa tshia mashi tshidi tshipita pa 80 too ne ku 90 mmHg.
- Maboko maume (axillae).
- Mukenji wa mushinga mukole wa mu lupitadi: KULEKEDI nansha kakese bua kufila atropine anu bualu mêsu a mubedi adi avula anyi bualu mutshima wende udi ufika ku 110 beats ku minite bikala mifuba yende itshidi miule tente ne bintu bidi bipatuka mu mâyi. Divulangana dia mêsu ki ntshijadiki tshia kueyemena to (nangananga padibu bapongolola manga a dishipa nawu tuishi buludiludi mu mêsu), ne didi dikebesha hypoxia anyi taxiadia. Udi uondapa ne atropine too ne padi mifuba yuma.
2. Pralidoxime (2-PAM / Obidoxime): Unlocking Paralyzed Muscles¶
Bu mudi atropine anu ukandika muscarinic receptors (kuuma mifuba ne kulongolola dikuma dia mutshima) ne udi ne tshienzedi nansha tshimue pa nicotine skeletal muscle receptors, mubedi udi ne atropine mujima udi ne mifuba miume udi mua kufua ne diaphragme nicotinic ne paralize wa mifuba ya kupuyakana.
- Mushindu udi Oximes wenza mudimu: Pralidoxime (2-PAM) (udibu bafila ku 1 too ne ku 2 grame IV mu minite 15 too ne ku 30 kudi bantu bakole, anyi 20 too ne ku 50 mg/kg kudi bana, pashishe difila dia IV dia 500 mg/dîba anyi 8 too ne ku 10 mg/kg/dîba mu tshitupa tshimue crowbar. Udi uluisha atome wa phosphore wa molecule wa organophosphate, umukoka ku enzyme wa acetylcholinesterase ne upingaja mudimu mujima wa enzyme wa ku tshilelelu ku mifuba ya mifuba ne ku miaba ya muscarine: anu yeye mufila kumpala kua "kukulakaja" kukanga malanda kashidi.
- Didimuija dia dibueja dia tshiamu tshia nzembu (Kuenza mudimu ne Succinylcholine nansha kakese): Shi mubedi udi ne organophosphate anyi carbamate dijinga ne tshiamu tshia endotracheal tshia lukasa, baminganga badi ne tshia kuenza mudimu ne manga a paralytic succinylcholine, bualu succinylcholine utu unyanguka kudi plasma butyrylcholinesterase (psedostercholine). Bu mudi tshintu tshidi tshishipa nyama tshibutule enzyme yonso ya cholinesterase, dose umue wa succinylcholine udi ukebesha mêba a bungi a disama dia tshiadi. Pamutu pa nanku, badi benza mudimu ne bintu bidi kabiyi bipangisha mijilu (bu mudi rocuronium).
3. Kutangila "Syndrome intermédiaire" (24 too ne ku 96 meba pashishe)¶
Nansha mudi mubedi mupanduke ku disama dia cholinergie dia kumpala dia dituku dia kumpala ne umueneka bu udi ukola bimpe mu lupitadi, 10 too ne ku 40 pa lukama ya babedi badi ne disama dia organophosphates didi dinyanguka bikole mu mafuta (bu mudi fenthion, dimethoate, parathion, anyi chlorpyrifos) badi bapeta tshimpitshimpi disama dia "Inmediate Syndrome" too ne ku 14 too ne ku 4 (24) 96 meba) kunyima kua dimanyisha:
- Disama dia mu tshimpitshimpi: Padiku kakuyi dinyanguka dia mayi anyi mifuba miume, mubedi udi upeta disama dia mifuba ya mu nshingu (dipanga dia kubandisha mutu wende pa tshilamba tshia kulala: tshimanyinu tshia kumpala tshia didimuija), mijilu ya mu mutu, mijilu ya ku tshiadi/mifuba, ne **mifuba ya kupuyakana (mifuba ya kupuyakana, ya lukasa) dipingaja dia tshiadi ne dilengeja dia kapepe mu matuku 5 too ne ku 15 too ne padi mishipa ya mifuba ikola.
- Organophosphate-Induced Delayed Neuropathy (OPIDN): Udi wenzeka 1 to 3 weeks kunyima kua amue malu, udi ukebesha kanyinganyinga ka mu tshiadi, dipanga dia lungenyi, disama dia nsongo, ne dikuluka dia makasa dia "stocking-and-glove"/dikuluka dia tshianza.
Mua kwingidija autoinjectors: DuoDote, Mark I, ne Atropen¶
Mu malu a busalayi, bintu bia njiwu (HAZMAT), midimu ya luondapu ya lukasa lukasa (EMS), ne imue miaba ya madimi, bantu badi bambuluisha badi ne biamu bia kuela nabi mubidi bidi ne tshiamu tshia ressort bienza bua kufila Atropine ne Pralidoxime (2-PAM) ku diambuluisha dia bilamba mu tshiadi tshia pambelu mu tusekonde tukese panyima pa dienza dia organophophose anyi dia nerve.
Difila dia manga bilondeshile bukole ne mushindu wa autoinjector¶
- Adult Autoinjectors (DuoDote anyi ATNAA / Mark I Kit):
- Tshiamu tshionso tshia DuoDote tshidi ne tshibombi tshimue tshidi tshifila 2.1 milligrams ya Atropine ne 600 milligrams ya Pralidoxime Chloride mu bulongame ku diambuluisha dia tshiamu tshimue (tshiamu tshia kale tshia Mark I Kit tshidi tshienza mudimu ne biamu bibidi bishilangane: Injector #1 udi ne 2 mg ya Atropine, ne Injector #1 udi ne 2,0 mg Pralidoxime).
- Bimanyinu bikese anyi bia pa tshibidilu (bimanyinu bia mêsu, muulu udi upatuka, dipatuka dia mâyi, disama dia mu tshiadi, disama dia muoyo, kadi mubedi utshidi anu wenda ne wakula): Ela 1 DuoDote (anyi 1 Mark I set) mu tshiadi tshia pambelu tshia pankatshi (vastus lateralis). Bindile minite 10 to ne 15; pikala bimanyinu kabiyi bienda bikola, keba munganga bua kupeta manga makuabu.
- Bimanyinu bikola (dipanga lungenyi, disama dia tshiadi, disama dia mupuya, dipanga dia luya, anyi disama dia tshiadi): Diakamue, ela **3 DuoDote autoinjectors (anyi 3 Mark I sets) mu tshitupa tshia pambelu tshia tshiadi, ne 1 Diazem (1010) CA (100) anyi Mizoda mg) anticonvulsant autoinjector nansha mudi bipupu bidi bimueneka kabiyi bimueneka patoke (bu mudi bantu badi ne disama dia nerve-agent badi ne disama dia nsukadi batu misangu ya bungi bapeta disama dia non-convulsive epilepticus mu buongo).
- Pediatric Atropen Weight-Based Dosing:
- Bana bakese badibu bapeta kudi organophosphates anyi kudi bintu bia mu mikolo badi dijinga ne biamu bia Atropen bidi ne bujitu (bidi mu 0.25 mg [tshimanyinu tshia jaune, bua bana ba muinshi mua 7 kg / 15 lbs], 0.5 mg [tshimanyinu tshia bule, bua bana ba bidimu 7 too ne ku 18 kg / 15 too ne ku 14 lbs, ** 0,0 mg. [tshimanyinu tshikunze tshifiike, bua bana 18 too ne ku 41 kg / 40 too ne ku 90 lbs], ne 2.0 mg [tshimanyinu tshia vert, bua kilo mipite pa 41 / 90 lbs]).
- Mukenji wa mushinga wa kusungila muoyo: Shi muana udi ne disama dia organophosphate anyi dia tshintu tshidi mua kumushipa (malu adi apatuka mu mikolo, dipuekesha dia mikolo, disama dia koma, anyi disama dia tshiadi) ne anu tshiamu tshia 2 mg Atropine / DuoDote tshia muntu mukole tshidiku, mupeshe muana tshiamu tshia nzembu diakamue. Atropine tachycardia wa tshitupa tshîpi ne dikoba diume bidi mua kupanduka, kadi disama dia cholinergic didi kadiyi diondapibua didi mua kushipa muntu mu minite mikese.
Mushindu wa kuela tshiamu tshia autoinjector tshia tshitupa ku tshitupa¶
- Tshitupa 1: Tangila tshibombi tshia pambelu tshia tshiadi: Tangila lukasa tshitupa tshia pambelu tshia tshiadi bua kujadika ne: kuena wela mu tshibombi tshia makuta, mu nshinga, mu telefone wa bianza anyi mu tshibombi tshinene tshia mukaba to.
- Tshitupa 2: Umbusha tshilamba tshia bukubi tshia gris: Kuata tshibombi tshia DuoDote mu tshianza tshiebe ne nsongo ya vert mutangile panshi (kuteke tshianza tshiebe tshinene pa mutu pa lushingu lua vert nansha kakese). Koka tshilamba tshia bukubi tshia gris buludiludi kunyima.
- Tshitupa 3: Ela bikole ku 90-degree mu tshitupa tshia pambelu tshia tshiadi: Ela ne ufina tshitupa tshia vert bikole mu tshitupa tshia pambelu tshia tshiadi tshidi ne nyama pankatshi pa tshiadi ne dikasa too ne paudi umvua ne umvua dikuma dia tshiamu tshia nsongo.
- Tshitupa 4: Ikala ne bukole bua sekonde 10: Bala bitekete bitekete too ne ku 10 ("tshinunu tshimue, tshinunu tshibidi...") bua nzubu yonso ibidi (atropine ne pralidoxime) ikale mipatuke mu mubidi.
- Tshitupa 5: Koka lushinge mu tshibombi ne utshikuate ku tshiadi tshia muntu udibu bashipe: Koka tshintu tshia kuela mu tshibombi tshia muntu udibu bashipe**: Koka tshintu tshia kuela mu tshingoma buludiludi, ulengeje tshitupa tshia ku tshianza mu tusunsa tukese, ne ukose lushinge ludi lupatuke mu tshibombi tshia "J" pa tshintu tshikole bua wewe kumona mua kuela tshintu tshia kuela mu tshibombi tshidi katshiyi ne tshintu pa tshibombi tshia tshilamba tshia muntu udibu bashipe anyi pa tshimanyinu tshia triage. Ebi bidi bileja ba munganga badi bafika ne ba mu lupitadi lua lukasa lukasa bungi bua dose ya atropine ne 2-PAM idi mubedi mumane kupeta.
Nkonko itubu bela misangu ya bungi¶
Bua tshinyi bidi ne njiwu bua kulenga muntu uvua mukuluke kunyima kua bamane kumuela manga a madimi kayi muvuale bianza bia nitrile?
Biamu bia organophosphate ne carbamate bidi binyanguka mu bintu bidi binyanguka mu mafuta (bu mudi xylene anyi petroleum distillates) bienza bua kubuela mu bitupa bia mubidi bia nyama: ne bidi bipita buludiludi mu dikoba dia muntu ne mu bianza bia latex bipepele. Mu malu a bungi avua menzeke mu tshibambalu tshia malu a mpukapuka ne mu mpata, baminganga, baminganga, ne bena mu dîku bavua bakuate tshilamba tshia mubedi tshivua ne manga a dishipa nawu nyama, bamusukule dikoba, anyi bamupesha diambuluisha dia ku mishiku ne ku mishiku kabayi ne PPE wa nitrile/neoprene udi kayi mua kukuata kudi manga, bavua bapeta buanga bukumbane ku bianza biabu ne mu mikolo yabu bua kuikalabu dijinga ne dilama dikole ne mu mikolo.
Bua tshinyi bisabata bia tshiseba, mikaba, ne bipese bia dîba bidibu bavuala padibu bapongolola manga a dishipa nawu nyama bidi ne bua kuela kule pamutu pa kubisukula?
Tshiseba tshidi ne mputa tshidi tshikuata organophosphate udi unyanguka mu mafuta ne herbicide udi ubuela munda menemene mu mionji yende ya tshiseba tshia nyama. Nansha kunyima kua disukula misangu ne misangu ne mayi a kapia, tshiamu tshia kusukula nabi, anyi tshintu tshia kulengeja natshi nyama, tshintu tshidi tshishipa nyama tshidi tshishala munda mua tshilamba tshia tshiseba ne netshikale anu tshipatuka mu dikoba dia muntu udi mutshivuale munkatshi mua mbingu ne ngondo ya bungi, ne tshidi tshikebesha dipangisha dia cholinesterase ne disama dia mitu. Bintu bionso bia tshiseba bidi ne bukoya bidi ne tshia kuikala mu mifuku ibidi bu bintu bidi ne njiwu ne kuela panshi.
Muananyi wakamina mu mpukapuka tshintu tshimue anyi bibidi bia buanga bua mpuku ya bule/ya vert mu nzubu wa muinshi mua buloba. Badi baya kupatuka mashi diakamue anyi?
Tòo: kutshinyi to, upule mukana muabu, ulame kazubu ka nyama, ne ubikile Poison Control (1-800-222-1222 mu États-Unis) diakamue. Mashinyi a bungi a mu nzubu a mpuku ne mbeba adi ne "superwarfarin" anticoagulants (bu mudi brodifacoum anyi bromadiolone). Tshia kumpala, didia dimue dia mpukapuka dia tshintu tshimue anyi bibidi kudi muana mutekete ditu misangu yonso muinshi mua tshipiminu tshia buanga tshidi tshikengela bua kupatula mashi ne pa tshibidilu didi mua kuenzedibua bimpe kumbelu ne buludiki bua Poison Control. Dîyi dibidi, nansha mu didia dia bungi dia budisuile, manga adi apangisha mashi bua kukola adi angata mêba 24 too ne ku 72 kumpala kua bintu bidi bienza bua mashi anyanguke kujikabi. Ino, misangu yonso ikala ujadika tshimanyishilu tshilelela tshia tshintu ne Poison Control, bualu manga makese a kale anyi a mu matunga makuabu adi ne bintu bidi bishipa mijilu bidi bienza mudimu lukasa (bromethalin, strychnine, anyi zinc phosphide) bidi bikengela luondapu lua lukasa.
Ngakapeta tshiamu tshia permethrin tshia mu nzubu ku mpala ne ku maboko, ne mpindieu kikoba tshianyi tshidi tshiosha ne tshinsama, nansha muditshi katshiyi tshikunze. Ntshinyi tshidi tshiambuluisha?
Diumvua dia nsongo, dia nsongo, dia bu mudi dîba diosha kunyima kua dipetangana ne manga a pyrethroid (permethrin, cypermethrin, deltamethrin) didi dibikidibua ne: "pyrethroid paresthesia," didi difumina ku tshintu tshidi tshienza bua tshitupa tshîpi tshienzeje bua tshitupa tshîpi ku nsongo ya mijilu idi pa mutu pa dikoba kayiyi yenza bua tshintu tshioshe to. Tshia kumpala, sukula dikoba bitekete bitekete ne nsabanga ne mayi mashika (epuka mayi a kapia ne tuishi, bidi mua kunyangakaja dikoba). Tshibidi, ela **Mafuta a Vitamine E (dl-alpha-tocopherol acetate, anyi ela Vitamine E gel capsule)** anyi tshintu tshikole tshia manyi a bikunyibua buludiludi pa dikoba didi disama: Vitamine E udi ukolesha mijilu ya dikoba ne ujikija disama dia pyrethroïde mu minite 15 too ne ku 30.
Mukanda ewu udi bua kufila ngumu ne kawena upingana pa muaba wa dikonkonona dia malu a luondapu anyi dilongesha dia ku bianza to. Bu mudi disama dia tshimpitshimpi didi mua kufikisha ku dipanga dia mupuya, tudi tukulomba bua kulonga tulasa tua diambuluisha dia kumpala ne tua CPR ku diambuluisha dia International Federation of International Croix-Rouge and Red Crescent Societies (IFRC), société wa Croix-Rouge wa mu ditunga diebe, St John Ambulance, anyi mufidi wa dilongesha wa muaba unudi.
Miaba mifumina¶
- Bulongolodi bua makanda a mubidi pa buloba bujima (OMS): Dilama dia disama dia dikuatshika dia bintu bidi bishipa nyama: Mikenji ya dikuatshika dia manga a organophosphorus, carbamate ne paraquat.
- Bibambalu bia diluisha ne dikuba dia masama (CDC, États-Unis) ne Tshibambalu tshia bintu bidi ne buanga ne difunda dia masama (ATSDR): Mibelu ya dilama dia manga bua bintu bidi bishipa mijilu ne manga a organophosphate ne Mibelu ya luondapu ya Paraquat.
- Tshibambalu tshia dikuba dia buloba tshia mu États-Unis (EPA, États-Unis): Dimanya ne dilama dia bintu bidi bishipa nyama (tshibejibeji tshia 6).
- Tshibambalu tshia malu a buanga tshia mu ditunga (NPIS, Royaume-Uni) ne Tshibambalu tshia malu a bukola bua mubidi tshia mu UK (UKHSA): TOXBASE Clinical Management of Organophosphates, Carbamates, Paraquat, and Metal Phosphides.
Malu adi apetangana¶
- Diambuluisha dia kumpala dia poison ne disungula dia diluisha poison
- Kuosha bikole ne dinyanguka dia kikoba
- Acide hydrofluorique, tshintu tshidi tshiumusha mvinyo, ne bintu bia kuosha bia mu midimu
- Disama dia mêsu ne dilengeja dia mêsu ne manga
- CPR ne dipuekesha dia mupuya bua bantu bakole
- Nomba ya njiwu bilondeshile ditunga