Ko hono tauhi ‘o e kakai lalahi matu‘otu‘á ke nau malu ‘i he ‘ea momokó: hypothermia ‘i loto ‘apí, vakai‘i ‘a e ngaahi kaungā‘apí, mo e tokoni ki he fakamāfaná¶

Ko e ‘ea momoko ‘oku fakatu‘utāmaki ange ia ki he kakai lalahi ta‘umotu‘á ‘i he me‘a ‘oku ‘ilo‘i ‘e he tokolahi taha ‘o e kakaí, pea ko e lahi taha ‘o e fakatu‘utāmakí ‘oku ‘i loto fale. ‘E lava ke ma‘u ‘e ha tokotaha matu‘otu‘a ‘a e hypothermia ‘i ha loki nofo‘anga ‘oku ongo‘i momoko pē, koe‘uhi ‘oku liliu ‘e he ta‘umotu‘á ‘a e founga ‘oku ongo‘i ai ‘e he sinó ‘a e momokó, fakatupu ‘a e vela pea pukepuke ia. ‘Oku toe ‘omai ‘e he fa‘ahita‘u momokó ‘a e tō ‘i he ‘aisí, mafasia ‘a e lotó, fuluú, kaponi monokisaiti mei he vela kovi, pea mo e fakatu‘utāmaki ‘o e nofo tokotaha ‘i he taimi ‘oku hoko ai ha me‘a ‘oku fehālaakí.

Ko e fakahinohino ko eni ma'ae kakai lalahi matu'otu'a, honau ngaahi famili mo honau ngaahi kaunga'api. ʻOkú ne fakamatalaʻi e ʻuhinga ʻoku fakatuʻutāmaki ange ai ʻa e momokó ʻi heʻene motuʻá, founga ke tauhi ai ha ʻapi ʻi ha mafana malu, founga ke ʻiloʻi ai ʻa e hypothermia ʻi lotó, founga ke vakaiʻi ai ʻa e ngaahi kaungāʻapí ʻi ha founga malu mo angaʻofa, pea mo e founga ke kumi tokoni ki he ngaahi fakamole ki he fakamafana ʻi he ʻIunaiteti Siteití, Kānata, ʻIngilani mo e ngaahi fonua kehé. ‘Oku ne toe ‘ufi’ufi foki ‘a e faito’o, me’akai, hinga, kaponi monokisaiti mo e mate ‘a e ‘uhila. Vakai ki he palani fakavavevave 'a e kakai lalahi matu'otu'a mo e palani fakalūkufua.

Fai ʻeni he taimí ni .¶

1. Vakaiʻi ʻa e mafana ʻo e ʻeá ʻi he loki ʻoku fakamoleki ai ʻe he tokotaha matuʻotuʻá ʻa e ʻahó pea ʻi he loki mohé. Taumuʻa ke ʻoua naʻa siʻi hifo ʻi he tikilī Selisiasi ʻe 18 (tikilī Fālenihaiti ʻe 64) ʻi he ngaahi feituʻu nofoʻangá, pea māfana ange kapau ʻoku ongoʻi momoko ʻa e tokotahá, vaivai pe ʻikai ke ne moʻui lelei. Hiki kinautolu ki ha loki pe feituʻu māfana ange kapau ʻoku ʻikai ke nau lava ʻo fiemālie.
2. Kumi ha ngaahi faka‘ilonga fakatokanga: kili momoko, tetetete pe ‘ikai ‘aupito tetetete, mohe, lea ‘oku ‘ikai ke mahino, puputu‘u, nga‘unu māmālie pe ko ha fofonga ‘oku pupula mo engeenga. Kapau te ke sio kiate kinautolu, tā ki hoʻo fika fakavavevave fakalotofonuá (911 ʻi he ʻIunaiteti Siteití mo Kānata, 112 ʻi he kotoa ʻo e ʻIunioni ʻIulopé, 999 ʻi he Puleʻanga Fakatahatahá). Vakai ki he ngaahi fika fakavavevave.
3. Tānaki atu ha ngaahi laʻi, ha pulou, ngaahi sote māfana mo ha ngaahi palanikete, pea tokoniʻi ʻa e tokotahá ke ne kai mo inu ha meʻa māfana. Toʻo ʻa e ngaahi kofu sūsū pea ʻai ke ʻoua naʻa ʻi ai ha ʻuha.
4. Vakaiʻi pe ʻoku ʻi ai ha fakatokanga kaponi monokisaiti mo ha fakatokanga kohu ʻoku ngāue, pea ʻoku ʻikai ha grill, sitofu kemi, generator pe ʻōvani kasa ʻoku fakaʻaongaʻi ki he vela.
5. Vakaiʻi ʻa e ngaahi kaungāʻapi ʻoku nau matuʻotuʻa angé pe ʻoku nau tokotaha pē, ʻi he telefoní pe ʻi he matapaá, pea aleaʻi ha vakaiʻi fakaʻaho lolotonga e ngaahi taimi momokó. Tuku ha fika te nau lava ʻo telefoni ki ai.
6. Kapau ʻe ʻikai ke ngāue ʻa e mālohí pe meʻa fakamāfaná, hiki vave ʻa e tokotahá ki ha ʻapi ʻo ha kāinga māfana, ko ha senitā fakamāfana pe ko ha fale nofoʻanga, kae ʻikai ke tatali kae ʻoua kuo momoko ʻaupito ʻa e falé.

Ko e hā ʻoku lahi ange ai ʻa e tuʻunga fakatuʻutāmakí ʻa e kakai lalahi taʻumotuʻá¶

Ko e ngaahi liliu lahi ‘i he ta‘umotu‘á ‘okú ne ‘ai ke faingata‘a ange ke tokanga‘i ‘a e momokó. ʻOku ʻikai ha taha ʻo kinautolu ko ha hala pe ko ha taʻelavameʻa. ‘Oku nau anga-maheni‘aki, pea ‘e lava ke malu‘i meiate kinautolu ‘e ha ngaahi sitepu faingofua si‘isi‘i.

• Ko e ongo vaivai ange ‘o e momoko. ‘Oku fa’a ‘ikai ke ongo’i momoko ‘a e kakai lalahi kae ‘oua kuo holo hifo ‘a e mafana ‘o honau sino. Mahalo te nau pehē ʻoku nau sai pē ka ʻoku ʻikai.
• Si'isi'i ange 'a e vela 'o e sino. 'Oku holo 'a e uoua mo e metabolism 'i he ta'u motu'a, ko ia 'oku si'isi'i ange 'a e vela 'a e sino. Ko e kili manifinifi ange mo e si‘isi‘i ange ‘a e ngako ‘o e sinó ‘oku ‘omai ai ‘a e si‘isi‘i ange ‘a e insulation.
• Tetetete tuai ange. Ko e tetetete ko e founga tefito ia 'a e sino ke ne ngaohi 'a e vela 'i he taimi nounou, pea 'i he kakai lalahi matu'otu'a 'e lava ke vaivai ange pe 'e lava ke tu'u vave.
• Masiva ange 'a e tafe 'a e toto. Ko e fakapuliki 'o e ngaahi halanga toto, mahaki 'o e loto, suka mo e ngaahi faito'o pau 'oku ne fakasi'isi'i 'a e tafe 'a e toto ki he kili mo e ngaahi konga 'o e sino.
• Ngaahi tu'unga fakafaito'o. Ko e mahaki 'o e loto, mahaki 'o e ma'ama'a, palopalema 'o e thyroid, suka, mahaki Parkinson, dementia, stroke mo e arthritis 'oku nau 'ohake kotoa 'a e fakatu'utamaki. Ko e mahakí mo e mahakí ‘e lava ke ne liliu ‘a e mapule‘i ‘o e māfaná.
• Ngaahi faito'o. Ko e ngaahi faito'o 'e ni'ihi ki he mohe, hoha'a, loto mafasia, allergies, toto ma'olunga mo e mo'ui lelei faka'atamai 'oku ne uesia 'a e founga 'oku ongo'i pe tokanga'i ai 'e he sino 'a e mafana, pea 'oku fakatupu 'e he ni'ihi 'a e 'uto pe puputu'u.
• Fakangatangata 'a e fe'ave'aki mo e nofo mavahe. Ko e kakai 'oku 'ikai ke nau lava 'o fe'ave'aki faingofua, 'oku nau nofo tokotaha pe 'oku 'ikai ke nau fa'a 'alu ki tu'a 'e 'ikai ke nau fakatokanga'i ha fale momoko, pea 'e 'ikai ke nau lava 'o ma'u ha tokoni.
• Hoha'a ki he fakamole. Tokolahi 'a e kakai lalahi matu'otu'a 'oku nau tauhi 'a e vela ke ma'ulalo ke fakahaofi pa'anga, pea 'oku 'ikai ke 'i ai ha ni'ihi 'a e me'akai pe faito'o ke totongi 'aki 'a e ivi. Ko e tupu‘anga tefito eni ‘o e mahaki fekau‘aki mo e momokó.
• Kavamalohi. 'E lava ke ongo'i 'e ha inu 'a e mafana ka 'oku ne fakavave'i 'a e mole 'a e vela.

Ko e mate fekau’aki mo e momoko ‘i he fa’ahita’u momoko ‘oku fa’a tupu ia mei he puke ‘a e mafú, stroke mo e mahaki ma’ama’á, ‘o ‘ikai ko e hypothermia pē. ‘Oku hiki hake ‘e he momokó ‘a e toto mā‘olungá pea ‘ai ai ‘a e totó ke ngalingali ‘e faka‘au‘auhifo, ko ia ‘oku ‘alu hake lahi ‘a e ngaahi palopalema ‘i he mafú mo e tafe ‘a e totó ‘i he ‘ea momokó. ‘Oku fakatokanga kotoa ‘a e Potungāue Mo‘ui Fakafonuá (Pule‘anga Fakatahataha), ko e Senitā ki hono Pule‘i mo e Pule‘i ‘o e Ngaahi Mahakí (‘Iunaiteti Siteití) mo e Mo‘ui ‘a Kānatá fekau‘aki mo e ngaahi fakatu‘utāmaki ko eni ‘i loto falé.

Mafana 'i loto fale¶

Ko e hypothermia ʻoku ʻuhinga ia kuo holo hifo ʻa e mafana ʻo e sinó ʻi lalo ʻi he tikilī Selisiasi ʻe 35 (tikilī Fālenihaiti ʻe 95). ‘E lava ke hoko ia ‘i loto ‘i ha ‘api momoko, tautefito ‘i ha ngaahi ‘aho lahi, pea ‘e lava ke langa māmālie ia ke ‘oua ‘e fakatokanga‘i ia ‘e ha taha. ʻE ngali helaʻia, fakalongolongo pe puputuʻu ʻa e tokotahá, pea ʻe tukuakiʻi nai ʻe he ngaahi fāmilí ʻa e taʻu motuʻá pe mahamahakí.

Ngaahi fakaʻilonga fakatokanga¶

Koe‘uhi ‘oku ‘ikai nai ke tetetete ‘a e kakai lalahi ta‘umotu‘á, ‘oku ‘ikai ‘uhinga iá ko e ‘ikai ha teteteté ‘oku nau sai pē. Kumi ha ngaahi fakaʻilonga kehe hangē ko e kili momoko ʻi he keté pe tuʻá, puputuʻu, lea māmālie, mohe taʻe angamaheni pe ko ha liliu ngali kehe ʻi he ʻulungāngá.

Me'a ke fai .¶

1. Ta ki hoʻo fika fakavavevave fakalotofonuá kapau ʻokú ke sio ki ha ngaahi fakaʻilonga ʻoku mahulu hake ʻi he tetetete siʻisiʻí, pe kapau ʻoku puputuʻu ʻa e tokotahá, mohe ʻaupito, ʻikai ke ne tali pe ʻikai ke ne tetetete neongo ʻene ongoʻi momokó.
2. Hiki ‘a e tokotahá ki ha loki māfana kapau ‘e lava ke ke fai ia ‘i he anga-malū. ʻOua naʻa tuku ke nau lue kapau ʻoku nau vaivai.
3. Toʻo ʻa e ngaahi kofu sū pea fetongi ʻaki ha ngaahi laʻi mōmoa. Takaiʻi kinautolu ʻaki ha ngaahi palanikete, ʻaki ha hēkesi pe tupenu ʻi he ʻulú mo e kiá, pea ʻai ha ʻinisulasi ʻi lalo ʻiate kinautolu.
4. ‘Oange ha inu māfana, melie, ‘ikai ‘olokaholo kapau ‘oku nau ‘ā pea ‘oku nau lava ‘o folo. ʻOua naʻá ke ʻoange ha meʻakai pe inu ki ha taha ʻoku mohemohe.
5. Tuku ha ngaahi hina vai māfana, ʻikai vela, ʻoku takaiʻi ʻaki ha tupenu ʻo fakafepakiʻi ʻa e fatafatá, ʻuhikiʻi ʻulú mo e ʻuhikiʻi ʻulú. ‘Oua ‘e ngāue‘aki ha kaukau vela, me‘a fakamāfana ‘i he kili ‘ata‘atā, pe ko ha me‘a fakamāfana ‘ulu.
6. Toʻotoʻo māmālie pea ʻoua naʻa milimili ʻa e ongo nimá pe vaʻé.
7. Nofo mo kinautolu pea vakaiʻi ʻa e mānavá. Kapau ʻoku ʻikai ke nau tali pea ʻikai ke nau mānava angamaheni, kamata ʻa e CPR. Vakai ki he CPR.

Ki he ngaahi sitepu tokanga'i kakato lau . mafana lahi mo e 'uha momoko.

Mafana malu 'i 'api .¶

‘Oku ‘omai ‘e he ngaahi kautaha mo‘uí ‘a e fakahinohino ki he mafana ‘o e ‘apí. ‘Oku fokotu‘u mai ‘e he Kautaha Mo‘ui ‘a Māmaní mo e ngaahi ngāue fakalotofonua lahi ki he mo‘uí ke tauhi ‘a e ngaahi lokí ‘i he tikilī Selisiasi ‘e 18 nai (tikilī Fālenihaiti ‘e 64) pe mā‘olunga ange ki he kakai lalahi mo‘ui leleí. Ko e kakai ta‘umotu‘á, ko e fa‘ahinga ‘oku ‘ikai ke nau mo‘ui leleí, mo e fa‘ahinga ‘oku ‘ikai ke nau fu‘u mālohí ‘oku nau fiema‘u nai ke ki‘i māfana ange, hangē ko e tikilī Selisiasi ‘e 20 ki he 21 (tikilī Fālenihaiti ‘e 68 ki he 70) ‘i he loki ‘oku nau tangutu aí. ʻOku faʻa faleʻi ʻa e ngaahi loki mohé ke ʻi he tikilī Selisiasi ʻe 18 (tikilī Fālenihaiti ʻe 64) pe kiʻi momoko ange ki he mohe ʻoku ʻi ai ha ngaahi mohenga māfana.

Ko e ngaahi fika ko ení ‘oku fakalūkufua. Ngāueʻaki ha meʻafua mafana faingofua ʻo e lokí ʻi he feituʻu nofoʻangá mo e loki mohé, pea ʻoua naʻá ke falala ki he ongo ʻo e lokí. Ko ha me‘afua mafana ‘oku ‘i ai ‘a e ngaahi fika lahi ‘oku tokoni ia ki he kakai ‘oku kovi ‘enau sió.

Ko hono tauhi ha ʻapi ke māfana ʻo ʻikai ha fakatuʻutāmaki .¶

• Fakamafanaʻi ʻa e ngaahi loki ʻoku lahi taha hono fakaʻaongaʻí, pea tāpuniʻi ʻa e ngaahi matapaá ki he niʻihi kehé. ‘Oku lelei ange ke fakamāfana‘i lelei ‘a e loki ‘e taha ‘i hono fakamāfana‘i kovi ‘a e falé kotoa.
• Ta'ofi 'a e ngaahi 'uhila 'aki 'a e ngaahi excluders 'o e 'uhila, tepi mo e ngaahi puipui. Tauhi ke tāpuni ʻa e ngaahi puipuí ʻi he poʻulí pea fakaava ia ʻi he ʻahó ke hū mai ʻa e laʻaá.
• Ngāue‘aki ha seti thermostat tu‘uma‘u, kae ‘ikai ko hono fakamo‘ui mo tāmate‘i ‘a e fakamāfaná. Ko e vela fakafuofua ma'u pe 'oku fa'a ma'ama'a ange ia 'i he ngaahi pa nounou, pea malu ange.
• Teunga māfana ʻi loto fale: ngaahi laʻi manifinifi lahi, ko ha kāti, sote, sū, mo ha hēkesi kapau ʻoku momoko ʻa e falé. Tui ha hēkesi ʻi ho mohengá kapau ʻoku fie maʻu.
• Ngāue‘aki ‘a e ngaahi palanikete mo ha hina vai vela kuo takai‘i ‘aki ha ‘ufi‘ufi, pe ko ha palanikete ‘uhila fakaeonopooni ‘oku ‘i he tu‘unga lelei pea ‘oku ngāue‘aki ‘o fakatatau ki he ngaahi fakahinohinó. ‘Oua ‘e ngāue‘aki ha palanikete ‘uhila ‘oku motu‘a, mafesifesi pe maumau, pea ‘oua ‘e ngāue‘aki ha taha kapau ‘oku ‘ikai lava ke mapule‘i ‘e he tokotahá pe ‘oku ‘i ai ‘ene mahaki faka‘atamaí ta‘e‘iai ha fale‘i fakafaito‘o.
• Tangutu ‘o hiki hake ‘a e va‘é pea ‘ufi‘ufi, pea faka‘ehi‘ehi mei he tangutu noa ‘i ha ngaahi vaha‘a taimi lōloa. Tuʻu hake ʻo ngaʻunu ʻi he houa kotoa pē.
• Kai ma‘u pē ‘a e me‘akai vela mo e inu māfana. Ko e me‘akaí ‘okú ne ‘oange ki he sinó ‘a e lolo ki he velá.
• Faka‘ehi‘ehi mei he ‘olokaholó, ‘a ia ‘okú ne fakatupunga ‘a e mole ‘a e velá pea fakalahi ‘a e fakatu‘utāmaki ‘o e tō.

Ko hono vakaiʻi ʻo e ngaahi kaungāʻapí .¶

‘Oku tokolahi ‘a e kakai lalahi ta‘umotu‘a ‘oku nau nofo tokotaha pē, pea ko e ni‘ihi ‘oku ‘ikai ha‘anau fāmili ofi mai. Ko ha sieke faingofua ‘e ha kaungā‘api ‘e lava ke hoko ia ko e faikehekehe ‘i he vaha‘a ‘o ha ki‘i palopalema si‘isi‘i mo ha me‘a fakamamahi. Ko e ngaahi taimi momoko, matangi mo e mate 'a e 'uhila ko e ngaahi taimi ia 'oku mahu'inga taha ai 'a e ngaahi sieke.

Founga ke vakaiʻi ʻi he angaʻofa .¶

1. Fai ha palani kimu'a pea toki liliu 'a e 'ea. Tukituki, fakafe'iloaki koe, pea 'oatu ho'o fika telefoni. Fehuʻi pe ʻoku nau fie maʻu ha telefoni fakaʻaho pe ʻaʻahi lolotonga e ʻea momoko, pea ko hai ha toe taha ʻoku totonu ke fetuʻutaki ki ai ʻi ha faingataʻa.
2. Malie ki ha faka'ilonga. Hange ko 'eni, ko ha kui 'oku 'ohake 'i he pongipongi, ko ha telefoni 'i ha taimi kuo fokotu'u, pe ko ha kaati 'i he matapa sio'ata. Kapau ʻoku ʻikai ke ʻasi ʻa e fakaʻilongá, ʻoku vakaiʻi ʻe ha taha.
3. Uluaki telefoni kapau te ke lava. Ko e telefoni 'oku ne faka'ata 'a e tokotaha ke ne lea 'o 'ikai ke ne ongo'i 'oku fakalavea'i ia, pea 'e lava ke ke 'ilo'i pe 'oku 'ikai ke mahino 'enau lea pe 'oku nau puputu'u.
4. 'A'ahi fakafo'ituitui lolotonga 'a e ngaahi me'a fakatu'upakee. Tukituki, tatali 'i he kataki, pea lea mahino. ʻOku vaheʻi ʻe he kakai ʻe niʻihi ha taimi ke nau aʻu ai ki he matapaá.
5. Fai ha ngaahi fehu'i fakaava. Ko e ha e mafana 'o e fale? ‘Oku ‘i ai ha‘o vela mo ha mālohi? Kuo ke kai he 'aho ni? 'Oku 'iai ho'o ngaahi faito'o? Kuó ke tō?
6. Kumi ha ngaahi faka'ilonga. 'Oku momoko 'a e fale, pea 'oku mate 'a e heating? ‘Oku tānaki mai ‘a e meilí pe sinoú? ‘Oku kei tāpuni ‘a e ngaahi puipuí ‘i he ho‘ataá? ‘Oku ‘i ai ha nanamu kasa pe kohu?
7. Tuku atu ha tokoni 'aonga. Tuku atu ke fakatau, fakama'a 'a e sinou, tanaki faito'o, totongi ha telefoni pe hiki kinautolu ki ha feitu'u mafana ange.
8. Faka'apa'apa'i 'a e tau'ataina. 'Oatu kae 'ikai ko e faka'ai'ai, pea faka'ehi'ehi mei he talanoa lalo ki he tokotaha. ‘Oku hīkisia ‘a e kakai tokolahi, pea ‘oku ngalingali te nau tali ‘a e tokoni mei ha taha ‘okú ne fakafeangai kiate kinautolu ‘o hangē ha taha tatau.

Kapau 'e 'ikai tali mai ha taha .¶

• Ta ki he tokotaha ʻi he telefoní mo ha ngaahi fetuʻutaki ʻoku ʻiloʻi, hangē ko e fāmilí, ko ha tokotaha tauhi pe ko ha kaungāmeʻa.
• Sio ʻi he matapaá pea fanongo mei he matapaá ki ha ngaahi leʻo ʻo e faingataʻaʻiá, ngaahi ui tokoni, pe ko ha televīsone ʻoku lele ʻi he ʻaho kakató.
• Vakaiʻi pe ʻoku ʻi ai ha meʻa puke kī pe ko ha kī ʻoku toe ʻi ai kapau kuo ʻoatu ha kī kiate koe, ka ʻoua naʻá ke hū ki ha ʻapi ʻoku namu kasa pe kohu, pe ko ha feituʻu ʻokú ke mahaloʻi ʻoku ʻi ai ha kaponi monokisaiti.
• Kapau ʻokú ke hohaʻa, tā ki hoʻo fika fakavavevave fakalotofonuá pea kole ke fai ha sieke uelofea. Talaange kiate kinautolu ʻa e meʻa ʻokú ke ʻiló: taʻu motuʻa ʻo e tokotahá, moʻui leleí, fuoloa ʻo e fetuʻutakí, mo ha ngaahi fakaʻilonga pē.
• ʻOua naʻá ke maumauʻi tukukehe kapau te ke sio ki ha taha ʻoku mahino ʻene faingataʻaʻiá pea ʻikai ke ne lava ʻo tatali. ʻOatu ʻuluaki ʻa e ngaahi fakaikiikí ki he tokotaha fakaʻatā.

Ngaahi netiueka fakakomiuniti¶

ʻOku fakalele ʻe he ngaahi kaungāʻapi ʻe niʻihi ʻa e ngaahi polokalama kapiteni poloká, ngaahi polokalama sivi ʻo e kau ngāue tokoní mo e ngaahi lesisita ʻo e kau nofo ʻoku nau fie maʻu ha poupoú. Vakai ki he palani kapiteni poloka tokoni fefakatau'aki 'a e kaunga'api CERT mo e lesisita 'o e kaunga'api faingata'a'ia. Fehuʻi ki he puleʻanga fakalotofonuá, ngaahi senitā ʻo e kau mātuʻá, ngaahi komiunitī tuí, ngaahi laipelí, mo e ngaahi kautaha ʻofa fekauʻaki mo e ngaahi ngāue tokoni ki he hūʻangá, meʻakai ʻoku ʻave ki he matapaá, mo e ngaahi timi ʻaʻahi ʻi he faʻahitaʻu momokó. 'I he Pule'anga Fakatahataha, 'oku fakalele 'e he Age UK mo e ngaahi fakataha alēlea fakalotofonua 'a e ngaahi polokalama. ʻI he ʻIunaiteti Siteití mo Kānatá, ʻoku faʻa kau ʻi he ngaahi polokalama ʻa e Ngaahi Potungāue Fakaʻēlia fakalotofonuá ki he Motuʻá mo e Meʻakai ʻi he Ngaahi Uí ʻa e ngaahi sivi moʻui leleí.

Ngaahi polokalama tokoni ki he fakamafana 'i he fonua¶

Ko e hohaʻa ki he paʻangá ko ha ʻuhinga lahi ia ʻoku fuʻu momoko ai ʻa e kakai lalahi taʻumotuʻá ʻi he ngaahi ʻapí. ʻOku ʻi ai ha tokoni, ka ʻoku faʻa liliu ʻa e ngaahi polokalamá mo e ngaahi tuʻutuʻuní, ko ia vakaiʻi ʻa e ngaahi fakaikiiki lolotongá mo e maʻuʻanga fakamatala fakaʻofisialé. Ko ha telefoni ki ha senitā fakalotofonua ʻo e kau mātuʻá, kautaha fakakoló, pe ʻōfisi ngāue tokoni fakasōsialé ko ha kamataʻanga lelei ia. ʻOua naʻá ke teitei tatali kae ʻoua kuo motuhi ʻa e velá ke kole tokoni.

‘I he ‘Iunaite Seteté .¶

• Polokalama Tokoni ki he Malohi 'i 'Api ki he Pa'anga Ma'ulalo (LIHEAP). Ko ha polokalama fakafederal 'oku tokoni ki he ngaahi 'api 'oku taau ke totongi 'a e ngaahi totongi 'o e fakamafana mo e fakamokomoko, pea 'i he ngaahi feitu'u 'e ni'ihi 'oku tokoni ki he ngaahi fakalelei fakavavevave mo e ngaahi tu'unga faingata'a. Tohi kole ʻo fakafou ʻi hoʻo ʻōfisi tokoni ki he ivi fakasiteití pe fakalotofonuá. Ko e tā ki he 211 ʻokú ne fakafehokotaki koe ki he ngaahi ngāue fakalotofonuá ʻi ha ngaahi feituʻu lahi.
• Polokalama Tokoni ki he Faka'auha 'o e 'Ea. Tokoni ki he ngaahi 'api 'oku taau ke nau ngaohi 'a e ngaahi 'api ke nau faka'aonga'i lelei ange 'a e ivi 'o fakafou 'i hono fakalelei'i 'o e insulation, sila mo e sisitemi fakamafana.
• Ngaahi malu'i 'o e ngaahi me'alele mo e ngaahi palani totongi. 'Oku lahi 'a e ngaahi siteiti 'oku nau fakangatangata 'a e tapuni 'o e fa'ahita'u momoko ki he kau kasitomaa 'oku nau matu'otu'a pe puke lahi, pea 'oku lahi 'a e ngaahi me'alele 'oku nau 'oatu 'a e totongi patiseti, fakamole mo e ngaahi polokalama tohi fakamo'oni fakafaito'o. Ta ki ho'o utility kimu'a pea ke to ki mui 'o 'eke.
• Tokoni fakalotofonua. Ko e ngaahi Potungaue Faka’elia ki he Motu’a, ngaahi kautaha ngaue fakakolo, ngaahi kulupu tui, Salvation Army mo e ngaahi kautaha ‘ofa tatau ‘oku nau fa’a ‘oatu ‘a e tokoni fakavavevave ki he lolo pe totongi.

ʻI Kānata .¶

• ʻOku fakalele ʻe he ngaahi vahefonuá mo e ngaahi vahefonuá ʻenau ngaahi polokalamá, hangē ko e tokoni ki he ivi ʻoku maʻu paʻanga siʻisiʻí, ngaahi tokoni ki hono fakaʻaongaʻi lelei ʻo e ivi ʻi ʻapí, mo e ngaahi monūʻia ki he fakamafana ʻo e faʻahitaʻu momokó. ʻOku faʻa fakalele ʻe he ngaahi kautaha ʻuhilá ʻa e paʻanga faingataʻá. Vakai ki ho'o uepisaiti 'a e pule'anga fakavahefonua, ho'o utility mo e ngaahi ngaue fakalotofonua ki he komiuniti.
• Ko e ngaahi monu'ia 'o e kau matu'otu'a 'a e pule'anga fakafederal mo fakavahefonua, ngaahi tukuhau mo e ngaahi polokalama fale 'e lava ke nau 'oatu 'a e poupou. ‘E lava ke talaatu ‘e he Service Canada mo ho vahefonua pe ko e fē ‘oku ‘aonga.
• ‘Oku ‘oatu ‘e he Health Canada ‘a e fale’i ki he malu ‘o e ‘ea momoko mo e kaponi monokisaiti.

‘I he Pule‘anga Fakatahatahá .¶

• Totongi Penisini Fa'ahita'u Momoko mo e Totongi 'o e 'Ea Momoko. Ko e ngaahi totongi ko 'eni 'a e pule'anga 'oku 'i ai 'a e ngaahi tu'utu'uni 'o e taau kuo liliu 'i he ngaahi ta'u kuo maliu atu, ko ia vakai'i 'a e ngaahi tu'utu'uni lolotonga 'i he uepisaiti 'a e GOV.UK.
• Warm Home Discount. Ko e fakamole ki he totongi 'uhila ki he ngaahi 'api 'oku nau taau, 'o fakafou 'i he kau tu'uaki 'oku nau kau mai.
• Lesisita Ngaahi Sevesi Fakamu'omu'a. Sevesi ta'etotongi mei ho'o kautaha ma'u'anga ivi mo e kautaha netiueka 'oku ne 'oatu ha poupou lahi ange lolotonga 'a e motuhi 'o e 'uhila ki he kakai 'oku nau matu'otu'a ange, faingata'a'ia fakaesino pe 'oku nau fakafalala ki he ngaahi me'angaue fakafaito'o. Kole ki ho'o kautaha ke tanaki atu koe.
• Ko e faka'aonga'i lelei 'o e ivi mo e ngaahi tokoni. 'Oku tokoni 'a e ngaahi polokalama mo e ngaahi polokalama 'a e pule'anga fakalotofonua ki hono fakalelei'i 'o e insulation mo e heating.
• Ko e ngaahi kautaha ‘ofa hangē ko e Age UK, Citizens Advice mo e ngaahi fakataha alēlea fakalotofonuá ‘oku nau ‘oatu ‘a e fale‘i ta‘etotongi ki he ngaahi monu‘ia mo e ngaahi totongi, pea ‘i he taimi ‘e ni‘ihi ‘oku nau ‘oatu ‘a e ngaahi tokoni.

‘I ‘Aialani, ‘Aositelēlia, Nu‘u Sila mo e ngaahi feitu‘u kehe .¶

• ‘Oku ‘oatu ‘e ‘Aialani ha vahenga lolo mo e ngaahi poupou kehe ‘o fakafou ‘i he Potungaue Malu’i Fakasosiale, pea ‘oku fakalele ‘e he Ma’u Mafai ki he Malohi Fakatu’uma’u ‘o ‘Aialani ‘a e ngaahi polokalama fakalelei’i ‘o e ivi.
• ‘Oku ‘i ai ‘a e ngaahi fakangofua mo e ngaahi fakamole ki he ivi ‘oku makatu’unga ‘i he pule’anga ‘a ‘Aositelelia ki he kau penisoni mo e kau matu’otu’a. Vakai'i ho'o pule'anga fakasiteiti mo e kautaha fakatau ivi.
• ‘Oku ‘oatu ‘e Nu’usila ‘a e Winter Energy Payment ki he kakai ‘oku nau taau mo e ngaahi polokalama ‘inisulasi ‘o fakafou ‘i he ngaahi potungaue ‘a e pule’anga.
• ‘I he ‘Iunioni ‘Iulopé, ‘oku kehekehe ‘a e poupoú ‘o fakatatau ki he fonuá. Kumi ha ngaahi vahenga fakamāfana fakafonua pe fakalotofonua, totongi fakasōsiale, mo e ngaahi founga ki he masiva ʻi he ivi. ‘E lava ke tokoni atu ho’o kolomu’a fakalotofonua, ngaahi sevesi fakasosiale mo e senitā fale’i ki he kau fakatau.
• ‘I he ngaahi fonua kehé, fetu‘utaki ki he pule‘anga fakalotofonuá, ngaahi ngāue fakasōsialé, ngaahi kulupu tuí mo e ngaahi kautaha ‘ofa. Naʻa mo e ngaahi feituʻu ʻoku ʻikai ha polokalama fakafoʻituitui, ʻoku faʻa ʻoatu ʻe he ngaahi kulupu fakakoló ha ngaahi palanikete, lolo mo ha meʻakai lolotonga e ngaahi taimi momokó.

Ngaahi tokoni ki hono maʻu ha tokoní¶

1. Tānaki ʻa e ngaahi pepa tefitó: ID, fakamoʻoni ʻo e paʻanga hū maí, ngaahi totongi ʻo e ivi kimuí ni mai mo e fakamoʻoni ʻo e taʻu motuʻá pe faingataʻaʻiá.
2. Kole ki ha kāinga falalaʻanga, kaungāʻapi pe caseworker ke tokoni ki he ngaahi foomu.
3. Ta ki ho'o kautaha ma'u'anga ivi kimu'a pea ke toki misi 'a e ngaahi totongi pea 'eke fekau'aki mo e ngaahi polokalama faingata'a'ia.
4. Kole vave ‘i he fa‘ahita‘ú, koe‘uhi ‘e lava ke ‘osi ‘a e pa‘angá.
5. Tokanga ki he ngaahi scam. ‘Oua ‘aupito na’a ke ‘oatu ‘a e ngaahi fakaikiiki ‘o e pangikeé ki ha taha ‘oku telefoni mai pe ‘a’ahi mai ‘o pehē ‘oku nau mei ha polokalama tokoni ki he fakamafana, pea ‘oua ‘e totongi kimu’a ‘a e ngaahi tokoni ‘a e pule’angá. Ngāueʻaki ʻa e ngaahi uepisaiti fakaʻofisialé mo e ngaahi fika telefoní.

Me'akai, faito'o mo e mo'ui lelei 'i he momoko¶

Meʻakai mo e ngaahi meʻa huhuʻa .¶

Mahalo he ʻikai ongoʻi fieinua pe fiekaia ʻa e kakai lalahi taʻumotuʻá ʻi he momokó, ka ʻoku kei fie maʻu pē ʻe he sinó ʻa e lolo mo e vai. Taumuʻa ki he meʻakai vela maʻu pē, supo mo e inu māfana, pea tauhi ʻa e meʻakai ʻoku ʻikai ke ʻauha ʻi he falé kapau ʻe hoko ha ngaahi matangi. Fakakaukau ki hono ʻave ʻo e meʻakaí ki ʻapi kapau ʻoku faingataʻa ke fakatau. Vakaiʻi pe ʻoku ngāue ʻa e fōtí mo e ʻaisí, pea ʻoku malu ʻa e meʻakai naʻe ʻikai ha ivi. Vakai ki he maumau e me'akai mo e mate 'a e 'uhila 'o e fridge.

Ngaahi faito'o¶

• Tauhi ha uike ʻe taha ki he ua ʻo e ngaahi faitoʻó ʻi ʻapi ʻi he faʻahitaʻu momokó kapau ʻe fakaʻatā ʻe he tokotaha faitoʻó, pea tauhi ha lisi ʻo e ngaahi meʻa ʻoku toʻó. Kole ke fakafonu kimu'a pea toki hoko 'a e ngaahi matangi.
• ‘Ilo‘i ‘a e ngaahi faito‘o ‘oku fiema‘u ke fakamokomoko, hangē ko e ‘inisuliní, pea ‘i ai ha palani ki he mate ‘a e ‘uhilá. Vakai ki he ngaahi faito'o 'oku ongo'i 'a e mafana 'i ha mate 'a e 'uhila.
• Tauhi ha founga faito‘o mahino, pea faka‘ehi‘ehi mei he faito‘o lōuá pe faito‘o ‘oku ‘ikai ke ma‘ú. Vakai ki he polypharmacy mo e ngaahi fehalaaki 'o e fokotu'utu'u 'o e pill.
• Fehuʻi ki ha tokotaha faitoʻo pe toketā pe ʻoku ʻi ai haʻo ngaahi faitoʻo ʻokú ne ʻai koe ke ke ongoʻi lahi ange ʻa e momokó pe ngalingali ange ke ke tō.
• Maʻu hoʻo ngaahi huhu maluʻi fakafaʻahitaʻú, hangē ko e ʻinifluensá mo e ngaahi huhu maluʻi kehe ʻoku fokotuʻu atu ʻe hoʻo sevesi moʻuí, ke fakasiʻisiʻi ʻa e mahaki ʻi he faʻahitaʻu momokó.

Ngaahi meʻangāue fakafaitoʻo¶

Kapau ʻoku fakafalala ha taha ki he ʻosikena, meʻa fakamānava, mīsini CPAP, mohenga ʻoku ʻi ai hono ivi pe mīsini taialasisi, tala ki he kautaha ʻuhilá kimuʻa, tauhi ha ngaahi pā pe ngaahi tangikē fakafetongi, pea ʻi ai ha palani ke hiki ki ha feituʻu malu kapau ʻe ʻikai ke ʻi ai ha ivi. Sio mate 'a e 'uhila ki he ngaahi me'angaue 'o e 'osikena, ngaahi me'a faka'ata mo e CPAP. ‘Oua ‘aupito na‘á ke ifi pe ngāue‘aki ‘a e ulo ‘ata‘atā ‘o ofi ki he ‘okisisení.

Ngaahi tō, sinou mo e ʻaisi¶

Ko e tō ‘a e tupu‘anga lahi taha ‘o e lavea ‘i he kakai lalahi ta‘umotu‘á, pea ‘oku fakalahi ‘e he ‘aisi ‘o e fa‘ahita‘u momokó ‘a e fakatu‘utāmakí. Ko ha motu ‘a e hui pe lavea ‘i he ‘ulú ‘e lava ke ne liliu ‘a e mo‘ui ‘a ha tokotaha matu‘otu‘a, pea ko e kakai ‘oku nau ma‘u ‘a e ngaahi faito‘o fakasi‘isi‘i totó ‘e lava ke nau toto ‘i loto ‘i he ‘ulú na‘a mo e hili ha tukituki si‘isi‘i. Nofo ʻi loto ʻi he ngaahi ʻaho ʻaisí ʻi he taimi ʻoku malavá, fokotuʻutuʻu ha ngaahi tuʻuaki, pea tui ha ngaahi sū ʻoku puke lelei mo ha tokotoko ʻoku ʻi ai hono tumuʻaki ʻaisi kapau ʻoku fie maʻu. Kapau ʻe hoko ha tō, lau . hē ‘i he ‘aisí: founga ke tō ai mo e taimi ke kumi ai ha tokanga‘í pea . tō ʻa e kau taʻumotuʻá ʻi he taimi ʻoku ʻikai ke nau lava ai ʻo tuʻú.

‘Oua ‘e tuku ha taha matu‘otu‘a ‘oku mahaki fatu ke ne sō ‘a e sinoú. Vakai ki he 'o malu 'a e sinou, pea fokotuʻutuʻu ha tokoni ki hono fakamaʻa ʻo e ngaahi halá mo e ngaahi sitepú.

Ko e mahaki faka'atamai mo e 'eve'eva holo 'i he 'ea momoko .¶

Ko e kakai ‘oku nau ma‘u ‘a e mahaki ‘atamaí ‘e lava ke nau ‘eve‘eva holo ‘i tu‘a ‘i ha ngaahi kofu manifinifi pea nau mole pe ‘ikai ke nau ma‘u ‘a e vela ‘i loto ‘i ha houa ‘e taha. Fokotuʻu ha ngaahi fafangu ʻi he matapaá pe ngaahi fafangu, tauhi ha ʻata kimuí ni mai mo ha foʻi mama ID, pea talaange ki he kaungāʻapí pe ko hai ke nau telefoni ki aí kapau te nau sio ki he tokotaha ʻi tuʻá. Kapau ʻoku hēhētuʻu ha taha ʻi ha ʻea ʻaisi, telefoni ki hoʻo fika fakavavevave fakalotofonuá ʻi he taimi pē ko iá, koeʻuhí he ʻoku vave ʻa e ʻalu hake ʻa e fakatuʻutāmakí. Vakai ki he seniale 'eve'eva holo 'i he 'ea 'aisi pe peau vela pea . dementia 'oku 'eve'eva mo e mole 'a e seniale ..

Motu 'a e 'uhila mo e matangi 'o e fa'ahita'u momoko .¶

Ko ha mate ‘i he fa‘ahita‘u momokó ko ha fakatu‘utāmaki lahi ia ki he kakai lalahi ta‘umotu‘á. Palani kimuʻa pea toki hoko ʻa e matangí.

• Talanoa ʻo fakafou ʻi he meʻa te ke fai kapau ʻe ʻikai ke ʻi ai ha ivi: ʻa e feituʻu ke ke ʻalu ki aí, ko hai ke uiuiʻí mo e founga ke ke aʻu ai ki aí.
• Tauhi ha letiō pā, ngaahi maama (maama), ngaahi pā ʻoku toe, ha pangikē ivi ki he telefoní, ngaahi kofu māfana, ngaahi palanikete mo ha kato mohe.
• Tauhi ha lisi ‘o e ngaahi faito‘ó, kau toketaá mo e ngaahi fetu‘utaki fakavavevavé ‘i ha kato pa‘anga pea ‘i he fōtí. Vakai ki he generator kaati fetu'utaki fakavavevave.
• ‘Oua ‘e ngāue‘aki ha mīsini ‘i loto, pea ‘ai ha fakatokanga ‘o e kaponi monokisaiti ‘oku ngāue‘aki ‘a e pātí ‘i he ‘apí. Vakai ki he malu 'o e misini fakatupu.
• Mavahe vave kapau ‘oku kamata ke momoko ‘a e falé. ʻOua naʻá ke tatali kae ʻoua kuo fakatuʻutāmaki.
• Hili e afā, vakaiʻi fakalelei ʻa e ngaahi paipá mo e vela kimuʻa pea toki fakafoki ʻa e vela angamahení. Vakai ki he matangi 'aisi, ngaahi va'a 'akau mo hono fakafoki mai 'o e vela malu pea . mate 'uhila 'i he fa'ahita'u momoko mo e mate fuoloa.

Tafe 'a e tu'utu'uni ki hono vakai'i 'o ha kaunga'api matu'otu'a ange¶

flowchart TD
    A["Momoko 'a e 'ea pe motu 'a e 'uhila ."] --> B["Ui ki he kaungāʻapi motuʻá ."]
    B --> C{"‘Oku nau tali mo ongo mahino?"}
    C -->|"'Ikai ha tali ."| D["'A'ahi mai 'o tukituki<br/>pea telefoni ki he'enau ngaahi fetu'utaki ."]
    C -->|"Puputu'u pe 'oku 'ikai ke mahino"| E["Ta ki he fika fakavavevave<br/>pea 'alu kiate kinautolu ."]
    C -->|"ʻIo"| F{"‘Oku māfana ‘a e ‘apí<br/>pea ‘oku ‘i ai ha‘anau me‘akai?"}
    D --> G{"Kei 'ikai ha tali<br/>pea 'oku ke hoha'a?"}
    G -->|"ʻIo"| H["Ta ki he fika fakavavevave<br/>pea kole ha sieke uelofea ."]
    G -->|"ʻIkai"| F
    F -->|"ʻIkai"| I["Tokoni ke hiki kinautolu ki he māfana<br/>pe fokotuʻutuʻu ʻa e vela mo e meʻakai ."]
    F -->|"ʻIo"| J["Malie ki he sieke hoko<br/>pea vahevahe ho fika ."]

Fakafehoanaki 'a e ngaahi founga ke mafana ai 'i 'api .¶

Lisi vakaiʻi ki ha ʻapi malu ʻi he faʻahitaʻu momokó¶

• Meʻafua mafana ʻo e lokí ʻi he feituʻu nofoʻangá mo e loki mohé, fokotuʻu ke ʻoua naʻa siʻi hifo ʻi he tikilī Selisiasi ʻe 18 (tikilī Fālenihaiti ʻe 64).
• Ngaue 'a e fakatokanga kaponi monokisaiti mo e fakatokanga kohu, sivi'i 'i he mahina ni.
• Na'e service 'a e Heating he ta'u ni, pea vakai'i 'a e chimney pe flue kapau 'oku ngaue'aki.
• Draft proofing, ngaahi puipui, ngaahi palanikete, pulou mo e sote mafana mateuteu.
• 'Ikai si'i hifo he uike 'e taha 'a e me'akai, mo e ngaahi faito'o 'oku toe fakafonu.
• Telefoni kuo totongi, lisi 'o e ngaahi fetu'utaki mo e power bank.
• Ko ha kaungāʻapi pe kāinga ʻe vakaiʻi fakaʻaho ʻi he ʻea momokó.
• Fakaikiiki 'o e tokoni ki he fakamafana mo e lisi 'o e ngaahi me'a 'oku fakamu'omu'a 'e he utility.
• Ko ha palani ki he feituʻu ke ʻalu ki aí kapau ʻe ʻikai ke ʻi ai ha vela pe ʻuhila.
• Puke 'a e ngaahi sū, 'aisi tip 'o e 'akau, pea tokoni ki he sinou mo e 'aisi 'o e fakama'a.

Poupou'i ha memipa 'o e famili mei he mama'o .¶

‘Oku nofo mama‘o ‘a e ngaahi fāmili lahi mei honau ngaahi kāinga ta‘umotu‘á. He‘ikai lava ke ke vakai‘i ha me‘a fakamāfana mei ha kolo kehe, ka ‘e lava ke ke fokotu‘u ha sisitemi ‘okú ne ‘oatu ha fakatokanga vave. Kamata ʻaki ha fetalanoaʻaki kimuʻa he faʻahitaʻu momokó fekauʻaki mo e meʻa ʻoku fie maʻu ʻe he tokotahá mo e meʻa ʻokú ne hohaʻa ki aí, pea lototaha ki ha ngaahi founga angamaheni siʻisiʻi ʻoku ongoʻi fakaʻapaʻapa kae ʻikai ke puleʻi.

• Fokotu‘utu‘u ha ‘a‘ahi tu‘uma‘u ‘i ha taimi pau ‘i he ‘aho taki taha ‘i he ‘ea momokó, pea alea‘i ‘a e me‘a te mo fai kapau ‘e li‘aki ia.
• Kole ki ha kaungāʻapi falalaʻanga, kaungāmeʻa pe tokotaha ngāue tokoni fakalotofonua ke hoko ko ha fetuʻutaki hono ua, pea ʻoange hoʻo fiká.
• Fakakaukau ki ha meʻa fakamāfana ʻatamai poto pe ko ha meʻa fakaʻilonga mafana faingofua ʻokú ne ʻave ha fakatokanga ki hoʻo telefoní kapau ʻe tō ʻa e ʻapí ʻi lalo ʻi ha mafana kuo fokotuʻu. Kole mu‘a ki he tokotahá ha ngofua, pea fakamatala‘i ‘a e me‘a ‘oku siofi.
• Fakakaukau ki ha fafangu fakatāutaha pe meʻangāue fakaʻilongaʻi ʻo e tō ʻe lava ke ne ui ki ha tokoni, pea vakaiʻi pe ʻoku ʻosi ʻosi hono ivi mo ʻosi.
• Fokotuʻutuʻu ʻa e ʻave ʻo e koloá mo e faitoʻó, mo e ngaahi ngāue kai, koeʻuhí ke ʻoua naʻa ʻalu ʻa e tokotahá ʻo ʻaisí.
• Totongi pe tokoni ki he ngaahi totongi ‘o e ivi kapau te ke lava, pea tokoni ke kole tokoni. ‘Oku toumoua ‘a e kakai lalahi ta‘umotu‘a tokolahi ke ‘eke.
• 'A'ahi kimu'a pea toki a'u mai 'a e momoko ke vakai'i 'a e ngaahi fakatokanga, fakamo'oni 'o e 'uha, fakamafana, ngaahi me'a 'aisi ki he ngaahi sū mo e sitoka 'o e me'akai mo e faito'o.
• Tauhi ʻa e ngaahi fakaikiiki fetuʻutaki ki he toketā ʻo e tokotahá, falekoloa faitoʻó mo e kaungāʻapí mo koe, pea ako pe ko hai ʻokú ne maʻu ha kī ʻoku toe.

Kapau ʻoku ʻikai ke ke lava ʻo aʻu ki he tokotahá pea ʻokú ke hohaʻa, ʻuluaki telefoni ki ha kaungāʻapi, pea telefoni leva ki hoʻo fika fakavavevave fakalotofonuá pea kole ke fai ha sieke uelofea. ‘Oange ki he tokotaha ‘oku ne ‘ave ‘a e me’alele ‘a e tu’asila, ta’u motu’a ‘o e tokotaha, ha fa’ahinga tu’unga mo’ui lelei mo e taimi ‘o e fetu’utaki fakamuimuitaha.

Ngaahi fehu'i 'oku toutou 'eke .¶

Ko e hā e mafana ʻoku totonu ke tauhi ʻe ha tokotaha lahi matuʻotuʻa ʻi honau ʻapí?¶

‘Oku fale‘i ‘e he ngaahi ngāue fakamo‘ui lelei lahi ke ‘oua ‘e si‘i hifo ‘i he tikilī Selisiasi ‘e 18 (tikilī Fālenihaití ‘e 64) ‘i he ngaahi loki ‘oku fakamoleki ai ‘e he kakaí ‘a e taimí, pea ki‘i māfana ange, ‘o fakafuofua ki he tikilī Selisiasi ‘e 20 ki he 21 (tikilī Selisiasi ‘e 68 ki he 70), ki he kakai ‘oku nau vaivai, ‘ikai ke nau mo‘ui lelei pe ‘ikai ke nau fu‘u ngāue lelei. Ngāueʻaki ha meʻafua mafana ʻo e lokí kae ʻikai ke fakafalala ki he ongo ʻo e lokí. Hiki ʻa e tokotahá ki ha feituʻu māfana ange kapau ʻoku ʻikai lava ke tauhi ʻa e ʻapí ke māfana.

Ko e hā ‘a e ngaahi faka‘ilonga ‘o e hypothermia ‘i ha tokotaha matu‘otu‘a?¶

Kumi ki he kili momoko, hela‘ia, lea ‘oku ‘ikai ke mahino, puputu‘u, fakapikopiko, fofonga engeenga ‘oku pupula, nga‘unu māmālie mo mānava māmālie, pea fakatokanga‘i ‘oku vaivai nai pe ‘ikai ke ‘i ai ‘a e teteteté. Ta ki ho fika fakavavevave fakalotofonuá kapau ʻoku puputuʻu ʻa e tokotahá, fuʻu mohe pe ʻikai ke ne tali. Fakamāfanaʻi māmālie kinautolu ʻaki ha ngaahi laʻi mōmoa mo ha ngaahi palanikete lolotonga hoʻo tatalí.

Te u lava fēfē ʻo tokoniʻi ha kaungāʻapi matuʻotuʻa ange ʻo ʻikai ke u fakalavea?¶

Fakafeʻiloaki koe kimuʻa pea toki kovi ʻa e ʻeá, vahevahe hoʻo fiká, pea ʻoatu ha telefoni maʻu pē pe ko ha fakaʻilonga hangē ko ha fakaʻuli ʻoku hiki hake ʻi he pongipongí. Tuku atu ha tokoni ki he fakataú, sinoú mo e me‘akai māfaná, pea tuku ke fili ‘e he tokotahá ‘a e me‘a ‘okú ne loto ki aí. Kapau ʻoku ʻikai ke ke lava ʻo aʻu kiate kinautolu pea ʻokú ke hohaʻa, tā ki hoʻo fika fakavavevave fakalotofonuá pea kole ke fai ha sieke uelofea.

Ko fē te u lava ʻo maʻu ai ha tokoni ki hono totongi ʻo e fakamafaná?¶

Kamata ʻaki hoʻo kautaha ʻoku nau ʻoatu ʻa e ivi mo hoʻo senitā seniale fakalotofonuá pe ʻōfisi ngāue fakasōsialé, ʻa ia ʻe lava ke ne tuhuʻi koe ki he ngaahi polokalama lolotongá. Ko e ngaahi fakatātā ʻoku kau ki ai ʻa e LIHEAP mo e weatherization ʻi he ʻIunaiteti Siteití, ngaahi polokalama ʻo e ivi fakavahefonuá ʻi Kānata, mo e Fakasiʻisiʻi ʻo e ʻApi Mafana, Totongi ʻo e ʻEa Momoko mo e Lesisita ʻo e Ngaahi Ngāue Fakamuʻomuʻá ʻi he Puleʻanga Fakatahatahá. Vakai ki he uepisaiti faka’ofisiale ‘a e pule’anga ki he ngaahi tu’utu’uni lolotonga, pea ‘oua ‘e ‘oatu ‘a e ngaahi fakaikiiki ‘o e pangike ki ha taha ‘oku telefoni pe ‘a’ahi ta’e kole.

Kuo vakaiʻi ʻa e ngaahi maʻuʻanga fakamatalá¶

Na'e vakai'i 'a e fakahinohino ko 'eni 'o fakafehoanaki ki he ngaahi peesi 'o e Senita ki hono Pule'i mo e Ta'ofi 'o e Mahaki ('Iunaiteti Siteiti) 'i he 'ea momoko mo e kakai lalahi matu'otu'a ange, 'a e 'Inisititiuti Fakafonua ki he Motu'a ('Iunaiteti Siteiti) fale'i ki he malu 'o e 'ea momoko, Ready.gov mo e Potungaue Pule'i Fakavavevave 'a e Pule'anga Fakatahataha ('Iunaiteti Siteiti) winter Administration In Familild fakahinohino ki he, Polokalama Tokoni ki he Malohi 'i 'Api, 'a e ngaahi peesi 'o e matangi momoko 'a e Potungaue 'Ea Fakafonua ('Iunaiteti Siteiti), fale'i malu 'a e Kolosi Kulokula 'o 'Amelika ki he fa'ahita'u momoko, ngaahi peesi 'a e Potungaue Mo'ui Fakafonua ('Ingilani) ki hono tauhi 'o e mafana mo e hypothermia, 'a e Potungaue Malu'i 'o e Mo'ui 'a Pilitania fakahinohino ki he 'ea momoko, GOV.UK 'Ofisi 'i he ngaahi totongi 'o e fa'ahita'u momoko mo e Warm UK Kingdom ad ( Warm UK Kingdom Discount, peesi ‘o e fa‘ahita‘u momokó, peesi ‘o e Health Canada ‘i he momoko lahi mo e kakai lalahi ta‘umotu‘á, pea mo e fakahinohino ki he fale mo e mo‘ui leleí ‘a e Kautaha Mo‘ui ‘a Māmaní. ʻOku liliu ʻa e ngaahi tuʻutuʻuni ʻo e polokalamá, ko ia fakamoʻoniʻi kinautolu ʻaki ʻa e maʻuʻanga fakamatala fakaʻofisialé.

Ako ʻa e tokoni ʻuluakí .¶

ʻOku akoʻi koe ʻe ha ako tokoni ʻuluaki ʻoku fakahoko ʻe he nimá ke ke ʻiloʻi ʻa e hypothermia, tali ʻa e tō mo fakahoko ʻa e CPR ʻi he loto falala. Ko e Kolosi Kulokula, St John Ambulance mo e kau tokoni fakalotofonua ‘oku nau ‘oatu ‘a e ngaahi ako ‘oku fe’unga mo e kakai lalahi matu’otu’a mo e kau tauhi famili. ʻAve ha taha mo e kakai ʻoku nau vahevahe ho ʻapí pe nofo ofi atu.

Ngaahi fakahinohino fekau'aki¶

• Palani fakavavevave 'a e kakai lalahi matu'otu'a
• Hypothermia mo e 'uha momoko .
• Mate 'a e 'uhila ki he ngaahi me'angaue 'o e 'osikena, ngaahi me'a faka'ata mo e CPAP
• ʻOku tō ʻa e kau taʻumotuʻá ʻi he taimi ʻoku ʻikai ke nau lava ai ʻo tuʻú .
• Malu mei he matangi 'o e fa'ahita'u momoko: fakamafana 'i 'api mo e mo'ui 'i he momoko