Softinde nees e kisal : baasal ɓernde, karallaagal, e maale jeertinaango¶

Softinde neesuuji teeŋtuɗi e nder nguleeki ina jeyaa e golle galleeji seeɗa baawɗe addude ñawu ɓernde e mawɗo mo cellaani. Golle ɗee ina tiiɗi, henndu nduu ina ɓuuɓi, yimɓe waɗooɓe ɗum ɓee ina keewi wonde mawɓe, yaltuɓe e mbaadi, walla ina nguuri tawo e ñawu ɓernde ngu ɓe nganndaa. Departemaaji emergency ina njiytoo ɓuuɓri ɓalndu, ɓuuɓri ɓalndu e ɓuuɓri caggal kala ɓuuɓri mawndi.

Ndee ɗoo deftere ina hollita ko waɗi ɓuuɓnude nees ina ustoo ɓernde, hol ko ɓuri heewde e baasal, hol no ɓuuɓrude e ɓuuɓde seeɗa, hol maale jeertinaango firti ko aɗa foti dartaade ɗoon e ɗoon, e hol ko foti waɗeede so tawii ko aan walla neɗɗo ɓadiiɗo ma yani. Ngam natal ɓurngal yaajde e tiiɗnaare nguleeki, ƴeew ɓuuɓnude nees e tiiɗnaare teeŋtunde e nder nguleeki ɓurtuki. Ngam ñawu ɓernde e hoore mum, janngu ɓuuɓri ɓernde.

Waɗde ɗum jooni¶

1. Woppu ɓuuɓde, jooɗo so tawii aɗa nana ɓuuɓri ɓalndu, ɓuuɓri, ɓuuɓri, ɓuuɓri e junngo, e wuttulo maa, e wutte maa walla e ɓalndu maa, ɓuuɓri foofaango, ɓuuɓri hoore maa, walla ɓuuɓri ɓuuɓri. Hoto eto timminde golle ɗee.
2. Noddu limoore emergency nokku maa (911 to leyɗeele dentuɗe Amerik e Kanadaa, 112 to Dental Orop fof, 999 to Dental Dowlaaji Amerik). Wiy aɗa sikki won mo ɓernde mum wondi e mum. Leyɗe goɗɗe ina limtaa e... limooje caɗtuɗe hello.
3. Joɗɗin walla lelno e nokku mo njiɗɗaa, ɓuuɓna comci tiiɗɗi, ɓuuɓnaa e wuttulo walla e ɓuuɓri. Uddit damal ngal, huɓɓu lampa yaasi ngam jaabiiɓe ɓee mbaawa yiytude ma.
4. So neɗɗo oo yanii, jaabaaki, foofaani no haanirta nii, fuɗɗoo CPR ɗoon e ɗoon, nelda neɗɗo ngam waɗde defibrillateur externe automatique (AED). Ƴeew CPR.
5. Hoto riiwtu hoore maa haa opitaal. Hoto ɗaɓɓu ƴeewde so tawii mette ɗee njaltii. Gollotooɓe ambulance ina mbaawi fuɗɗaade safrude e laawol.

Ko waɗi shoveling ina waawi addande neɗɗo ñawu ɓernde¶

Geɗe keewɗe ina mbaɗa e sahaa gooto so a ɓuuɓtii nees e nder nguleeki. Gooto heen fof ina ɓeyda heen mette, tawa ina hawra e ɓernde ɓuuɓnde.

• Noolde ina ɓuuɓna ƴiiƴam. Henndu ɓuuɓndu ina addana ƴiiƴam ɓuuɓde, ɗum noon ina ɓeyda ƴiiƴam, ina usta ƴiiƴam e nder ɓalndu ɓernde.
• Ƴettugol teddungal ina ɓeyda ɓuuɓri ɓernde e ƴiiƴam. Ƴettugol e werlaade nees ko golle isometrik, hono ƴettugol teddeendi. Ina addana ɓernde e ƴiiƴam ɓeydaade yaawde, ina heewi ko ɓuri yahdu juutndu walla ƴeewndo dogdu.
• Jogaade foofaango ina ɓeyda bonde. Heewɓe ina njoga foofaango mum en so ina ƴetta. Ɗum ina ɓeyda ɓuuɓri e nder reedu, ina ɓeyda ɓuuɓnude ɓernde.
• Henndu ngulndu ina addana ƴiiƴam ɓuuɓde e ɓuuɓde. E won e yimɓe ɗum ina ɓeyda fartaŋŋe ɓuuɓde e dow ɓuuɓri e nder ƴiiƴam ɓernde.
• Yimɓe ina ndoga. Ina woodi njulaagu ina ara, oto ina ɓuuɓtoo, walla ina jogori waɗde. Yiɗde timminde ko yaawi ina addana yimɓe ƴattaade balɗe.
• Kosam e ɗanngal ina njogii nafoore. Softinde hade ñaamde, ko juuti caggal nde ummiɗaa, walla caggal nde jamma ɗanngal moƴƴaani ina addana ɓernde ɓeydaade tiiɗnaade.

Wiɗto waɗaango e gaañiiɓe e ɓuuɓri nees to Amerik hollitii wonde departemaaji safaara ina safra ko ina ɓura 11 000 gaañiiɓe e ɓuuɓri safaara hitaande kala, tawi ko caɗeele ɓernde ɓuri saabaade maayɗeele. Fedde Ameriknaare toppitiinde ko fayti e ɓernde (AHA) e Mayo Clinic e pelle goɗɗe toppitiiɗe ko faati e ɓernde ina njeertina wonde mawɓe ɓe ngonaa e golle ko ɓuri heewde e hitaande ina teskaa heen.

Mo ɓuri heewde risk¶

Kala neɗɗo ina waawi metteede, kono riis oo ɓuri heewde e yimɓe arooɓe ɓee. Ɓe poti ko reenaade ɓuuɓde haa laaɓa cer, ɓe peewna ballal.

• Yimɓe wonduɓe e rafi ɓernde, seppooji bypass, stent, walla annduɓe rafi ɓernde
• Yimɓe wonduɓe e tansiyoŋ, kolesterol toowɗo walla jabet mo rewaani laawol no moƴƴi
• Simmeeji e wonnooɓe simmeeji
• Worɓe ɓurɓe duuɓi 45 e rewɓe ɓurɓe duuɓi 55, e kala jogiiɗo daartol tiiɗngol e nder galle mum e ñawu ɓernde gila e cukaagu
• Yimɓe ɓe teddeendi mum en ɓuri heewde walla ɓe mbaɗataa ekkorse sahaa kala
• Kala mo wiyaa yo woppu ƴeftugol teeŋtungol, walla jogiiɗo pacemaker walla defibrillateur implanté, naamnaaki safroowo ko fayti e tiiɗnaare
• Yimɓe wonduɓe e rafi ɓuuɓɗo ko wayi no asma walla rafi ɓuuɓɗo, sibu henndu ngulndu ina waawi addande ɗum en caɗeele fooftere
• Kala ƴettuɗo lekki baawki ɓuuɓde ɓernde walla ƴiiƴam, walla mo ƴiiƴam mum ɓuuɓnata caggal nde o waɗi golle
• Yimɓe celluɓe e rafi walla e grippe ɓooyɗo

So tawii aɗa woni e ɗeen pelle, naamndo safroowo so tawii aɗa waawi ɓuuɓnude, e peewnugol laabi goɗɗi ngam laaɓtinde nees. Ƴeewen koɗo, tergal galle, balloowo nokku, suka gorko ɗaɓɓoowo golle, gollorde ngam ittude nees, walla porogaraam municipaal balloowo mawɓe. Ƴeew reende mawɓe e kisal e nder nguleeki ngam porogaraamuuji ballal.

Ko adii nde aɗa sofa¶

Feere so tawii aɗa foti shovel¶

Wonaa neesuuji fof ina poti laɓɓineede laawol gootol. So tawii nees oo ina luggiɗi, ina ɓuuɓi ina teddi, walla ko ɓuri ɗum ina ara, miijo-ɗee fadde. Waktuuji seeɗa caggal ɗuum naange ina waawi softinde ɗum, kadi doggol ɗiɗmol ngol ina weeɓi e golle juutɗe. Leeltu shoveling haa nde ɓuuɓto-ɗaa, keɓaa ko ñaam-ɗaa. Hoto ɓuuɓtu so tawii nguleeki henndu walla nguleeki henndu ina famɗi no feewi, yeru les ko ina tolnoo e 20 degere Celsius (degereeji 4 Celsius) e henndu, sibu foofde henndu toowndu no feewi ina waawi e hoore mum saabaade ɓuuɓri ɓalndu e caɗeele fooftere.

Wulnude¶

Waɗde hojomaaji joy haa sappo ngam ɓuuɓnude. Marse e nokku, ɓuuɓna juuɗe maa, mbaɗa ɓuuɓri leefndi, ɓuuɓna juuɗe maa, ɓalndu maa e ƴiye maa. Kosam coomɗam ina ɓuuɓta, ina ɓuuɓna no feewi, ɗum noon ɓuuɓna ɗum hade maa ƴeftude.

Ɓoornugol ngam nguleeki¶

• Ɓorno-ɗee laylayti keewɗi ɓuuɓɗi, wonaa laylaytol gootol tiiɗngol, mbele aɗa waawa ittude laylaytol so a ɓuuɓtii, ɓeydaa heen so a ɓuuɓtii.
• Ɓorno-ɗee wutte, nde tawnoo geɗal mawngal e nguleeki ɓanndu ina majja e hoore, e ɓuuɓri walla ɓuuɓri yeeso ngam ɓuuɓnude henndu ndu foofata.
• Suɓo gannde walla mittens ɗe ndiyam waawataa heɓde, ɗe njogii jokkere enɗam moƴƴere.
• Ɓorno-ɗaa paɗe ɗe ndiyam waawataa, ɗe ɓuuɓnataa, ɗe ɓuuɓnataa. Falnde e dow ice ko huunde ɓurnde saabaade gaañanɗe shoveling. Ƴeew ɓuuɓde e dow ice ina fadi.
• Reento cotton e ɓalndu, nde tawnoo cotton ɓuuɓɗo ina ɓuuɓna on. Huutoroo laabi baɗɗiiɗi wootere walla sintetik.
• Ƴettu telefoŋ maa, mbaɗtaa ɗum e nder boowal nder.

Ñaamde seeɗa, yarde ndiyam¶

Hoto ɓuuɓtu e reedu heewndu, sibu ɓuuɓri ina haɓa e ƴiye maa ngam heɓde ƴiiƴam. Hoto ɓuuɓtu e reedu ɓuuɓndu kadi, sabu aɗa sokli petroŋ. Waɗde ñaamde seeɗa e yarde ndiyam hade maa fuɗɗaade e nder waktuuji fooftere. Hoto njaru alkol ko adii walla caggal nde ɓuuɓɗaa. Alkol ina yaaji ƴiiƴam sara ɓalndu, ɗum noon ina addana neɗɗo ɓuuɓde tawa aɗa yaawi waasde nguleeki, ina waawi kadi ɓeydude caɗeele gonɗe e ɓernde. Reento kafeyin e nikotiin ko famɗi fof waktu gooto hade golle teeŋtuɗe, sibu kam en fof ina ɓeyda ɓuuɓri ɓernde e ɓuuɓri ƴiiƴam.

Ƴeewto kaɓirɗe maa¶

Huutoro ƴulɓe potɗe e tooweendi maa, jogiiɗe junngo ɓuuɓngo walla ɓuuɓngo, baawngo waɗde ma ɓalndu maa ina laaɓa. Laana ɓurka famɗude e dow mum ina jogii nees seeɗa, teddeende mum ina famɗi. Fiyru lampa kaa seeɗa e nebam walla silikon hade maa fuɗɗaade, mbele nees ina ɓuuɓtoo, wonaa ɓuuɓde. Puɗɗorgal pusngal jogingal skoop yaajɗo ɓuri weeɓde e ɓalewol e ɓernde, ɓuri pusgol nees e dow taƴe ɓuri moƴƴude haa jooni.

Teknik ɓuuɓnude¶

Faandaare ndee ko diwde nees e doole ɓurɗe famɗude e doole ɓurɗe famɗude e ɓanndu maa e ɓernde maa.

1. Puus, woto ƴeftu. Push nees to bannge kala nde mbaawɗaa. Puccu ina huutoroo semmbe seeɗa so wonaa ƴeftude e werlaade.
2. Ƴettu jolɗe tokoose. Hebbina jolɗe ɗee tan ko seeɗa, hay so ina nanndi e leelɗe. Feccere e teddeendi nees ɓuuɓɗo ina waawi teddeede haa jooni kilooji keewɗi.
3. Ƴettu e koyɗe maa. So aɗa foti ƴeftude, ɓuuɓna koppi maa, ƴettu ɓanndu maa, ƴettu teddeendi ndii e ɓanndu maa. Joggo-ɗaa feggere ndee, njuurnito-ɗaa koyɗe maa ngam ƴeftude.
4. Woto ɓuuɓto. Woto werlo nees dow becce maa walla e bannge tawa koyɗe maa ina keddii e leɗɗe. Wirlo ɓanndu maa fof, ƴeeŋtu ɗo njippiɗaa ɗoo, mbaɗtaa nees oo les, wonaa ɓuuɓnude ɗum.
5. Jokku fooftere. Fooftu no feewi. Fooftu no ƴeftirtaa walla no ɓuuɓtorto-ɗaa nii, woto ndartin foofaango maa. So a waawaa haalde e konnguɗi juutɗi tawa aɗa golla, aɗa golla no feewi.
6. Golle e laabi. So tawii nees oo ina luggiɗi, ittu laabi dow ɗii ko adii, caggal ɗuum laabi les ɗii. Ngam nees tedduɗo no feewi, ɓuuɓɗo, ɓuuɓna laabi keewɗi e nder henndu nduu.
7. Ƴettu fooftere heewnde. Fooftu hojomaaji seeɗa kala hojomaaji 10 haa 15, njahaa nder suudu ngam ɓuuɓde e yarde ndiyam. Jooɗto ɓuri daraade tawa aɗa fooftoo.
8. Pace hoore maa. Set njaaweeki cemmbinki, welki. Hoto dogdu waktu, kadi hoto eto laɓɓinde nokku mawɗo e laawol gootol.
9. Naftoraade ekipaaji. Renndinde golle ɗee e goɗɗo, ƴeewtondiree. So aɗa woni gooto, haalan neɗɗo mo njiɗɗaa softinde e nde cikkuɗaa ngartataa.
10. Laɓɓin nokkuuje potɗe ko adii. Fuɗɗoraade laawol feewde damal maa e laawol ngol ambulance ƴettata. Laabi e taƴe ɓuri nafoore e laawol ngol fof.

Hol to pile nees¶

Pile nees woɗɗitaade mbedda, hidranuuji, ɓulli, ɓulli e meeteeruuji kuutorɗe. Waɗde meeteeruuji gaas, ɓulli joorɗi, ɓulli furnaange e ɓulli ɓuuɓɗi ɗi ngalaa nees, sibu ɓulli ɓuuɓɗi ina mbaawi neldude gaas karbonik e nder galle. Larugo monoksiid karbonik. Hoto ɓuuɓnu nees e dow ŋoral galle, ɗo ngal waawi ɓuuɓde e nder fonndasiyoŋ, hoto ɓuuɓnu ɗum e dow leɗɗe ɓuuɓɗe.

Maandeeji jeertinaango : darto ɗoon e ɗoon¶

Woppu ɓuuɓde, foofto so a teskiima heen huunde e ɗeeɗoo geɗe. Hoto pus e nder.

Rewɓe, mawɓe e yimɓe wonduɓe e jabet¶

Maale ñawu nguu ina mbaawi seertude e rewɓe, mawɓe e yimɓe wonduɓe e jabet. E nokku ɗo ɓuuɓri ɓalndu ɓuuɓndi, ɓe mbaawi teskaade ɓuuɓri ndi heewaani yiyeede, ɓuuɓri foofaango, ɓuuɓri ƴiiƴam, ɓuuɓri ɓalndu walla ɓuuɓri ƴiiƴam, ɓuuɓri hoore walla ɓuuɓri kulɓiniindi. Hoto ɗaccu ɓuuɓri ɓernde feeña. So tawii huunde ina nanndi e ko boni, aɗa woni e nguleeki caggal nde mbaɗtu-ɗaa golle tiiɗɗe, jogo-ɗaa ɗum no feewi.

Ko foti waɗeede so neɗɗo ina wondi e ñawu ɓernde ina shove¶

1. Noddu limngal emergency nokkuure ma arandeere. Haalana dispatcher to a woni, dow neɗɗo on woodi maale ɓaawo ɓaawo o ɗon shove, nden boo neɗɗo on ɗon anndi.
2. Wallu neɗɗo oo jooɗaade e fooftaade. Yaltin ɓe e ɓuuɓri so aɗa waawi, kadi ndarto-ɗaa ɓe. Feccere jooɗaade, koppi ina njuuti, ɓalndu ina jokki, ina heewi wonde darnde ɓurnde welde.
3. Waɗde ɓe ɓuuɓtoo e calminaade. Waɗde koɗorɗe walla ɓuuɓri e dow maɓɓe. Loowtu comci tiiɗɗi e wutte e ɓanndu.
4. Rewrude e wasiyaaji neldoowo oo ko fayti e aspiriin. Neldoowo oo ina waawi wiyde neɗɗo jogiiɗo hakkille yo ñamlu aspiriin so tawii ɓe ngalaa alerji, ɓe ngalaa daliilu ngam reenaade ɗum. Hoto ndokku hay huunde e hunuko so tawii neɗɗo oo ina ɗaanii, ina ɓuuɓtoo walla ina waawa muñde e jam.
5. Peewnu AED. Neldu neɗɗo ngam yiytude AED, uddita damal. Mahdiiji renndo keewɗi, butelaaji e jimɗi ina njogii ɗi.
6. Ƴeewto foofaango maɓɓe. So ɓe ngoppii jaabaade, ɓe poofaani no haanirta nii, fuɗɗoo CPR ɗoon e ɗoon.

CPR e nder nees¶

So neɗɗo oo yanii, waɗ ɗum e dow koyɗe mum e dow leydi tiiɗndi. So aɗa woni e yaasi, eto waɗde huunde e les majji ngam haɗde majji ɓuuɓde, ko wayi no coktirɗe walla alluwal ɓuuɓngal, kono woto leeltin compressions ngam waɗde ɗum. Puɗɗagol tiiɗngol e yaawngol e nder hakkundeere ɓalndu, e tolno 100 haa 120 ɓuuɓri e nder hojomaaji 10, haa 5 haa 6 santimeeteer (2 haa 2,4 inch) wonande mawɗo, tawa ɓalndu nduu ina ummoo haa timma caggal kala pusgol. So a jannginaama, rokku fooftere hisnude ɗiɗi caggal kala 30 ɓuuɓri, so a janngaani, huutoro juuɗe tan ɓuuɓri. Huutoro AED so o arii, rewa e daande makko. Hoto woppu haa nde gollotooɓe e ambulance ɓee ƴetta golle, neɗɗo oo fuɗɗoo foofde no haanirta nii, walla aɗa ŋakkiraa jokkude.

Ngam humpitaade golle ɗee timmuɗe, ƴeew CPR. Ngam anndude mboros ɓernde e darnde AED, ƴeew ɓuuɓri ɓernde.

Gaañanɗe goɗɗe ummoraade e shoveling¶

Ko ñawu ɓernde ɓuri bonde, kono wonaa ko ɓuri heewde e ñawu nguu. Faam heddiiɓe ɓee mbele aɗa waawa haɗde ɗum en.

Ɓaawo, ɓalndu e ƴiye ina ɓuuɓna¶

Ko ɓuuɓri les ɓalndu ɓuri heewde e ɓuuɓri shoveling. Ina ummoo e ɓuuɓde, ƴeftude e ɓalndu ɓuuɓndu, e yahdude e geɗe teeŋtuɗe tawa ina ɓuuɓi. Haɗde ɗum e pusde wonaa ƴeftude, jogaade jolngo ɓadiiɗo, e ƴettude fooftere. So tawii ɓuuɓri ɓalndu ina tiiɗi, ina yaaji e koyɗe, ina addana neɗɗo ɓuuɓde, tampere walla waasde jogaade ɓuuɓri walla ɓalndu, ɗaɓɓu safaara ko yaawi.

Slips e dogde¶

Slips on ice ko huunde ɓurnde saabaade ɓuuɓri juuɗe, ɓuuɓri ƴiye e ɓuuɓri hoore. Yarlit lamɗam, njaareendi walla ɓuuɓri cat ndi ɓuuɓnataa e dow laabi, ɓoorno-ɗaa bottaaje jogiiɗe jokkere moƴƴere. So a yanii a fiyii hoore maa, janngu gaañanɗe hoore. Ngam gaañanɗe junngo e junngo, ƴeew ƴiye taƴɗe e ɓuuɓri.

Frostbite e ɓuuɓri¶

Koppi, koyɗe, hinere e noppi ko adii fof ko ɓuuɓde. Gannde ɓuuɓɗe e bottaari ina njaawna ɗum. Yeewtu ɓalndu ɓuuɓndu, ɓuuɓndu, ɓuuɓndu walla tiiɗndu, naataa e nder ngam ɓuuɓnude no feewi. Hoto ɓuuɓnu ɓalndu ɓuuɓndu. Ƴeew hipotermi e ɓuuɓri.

Gaañanɗe ɓuuɓɗe nees¶

Fuɗɗude nees ina addana juuɗe e koppi gaañiiɓe no feewi e kala ndunngu. Hoto meeɗ waɗde junngo maa e nder chute ngam laaɓtinde jam. Yimtu masiŋ oo, ɗaɓɓu haa geɗe ɗee kala ngoppa yahde, kuutoro-ɗaa kuutorgal laaɓtungal walla sawru. Woɗɗito sukaaɓe, woto meeɗ accude masiŋ dogoowo tawa aɗa ƴeewa ɗum, kadi huutoroo kaɓirɗe noppi. Modeluuji kuutortooɗi petroŋ ina peewna kadi gaas karbonik, ɗum noon dognude ɗum en e yaasi tan, wonaa e nder garaas.

Ittugol nees dow suudu¶

Laɓɓinde nees e dow suudu ina addana en caɗeele ceertuɗe e dogde, e ice, e jokkondirde e laabi kuuraa. Hoto ƴeeŋtu e dow suudu e nder nokkuuji nees walla ɓuuɓol. Ngam jolɗe nees, baraasuuji ice e maale jeertinaango ɓuuɓgol dow, janngee maandeeji jeertinaango jolngo nees e ittugol nees dow suudu kisal.

Suɓaade feere : ƴeewde laabi ngam laaɓtinde nees¶

Kuulal ɓuuɓngal nde shoveling¶

flowchart TD
    A["Aɗa foti laɓɓinde nees"] --> B{"Mbele aɗa jogii ñawu ɓernde<br/>walla ko ɓuri heewde e ñawu nguu?"}
    B -->|"Eey"| C["Ñaago ballal walla ƴettu sarwiis"]
    B -->|"Alaa"| D["Warm, ɓoorno-ɗee laylaytol<br/>e njaree ndiyam"]
    D --> E["Puccu nees e nder jolɗe tokoose<br/>e foofde no feewi"]
    E --> F{"Kala ɓuuɓri ɓernde, mette,<br/>foftere walla ɓuuɓri ?"}
    F -->|"Eey"| G["Jokku, jooɗo"]
    G --> H["Noddu limoore emergency nokku maa"]
    F -->|"Alaa"| I["Foofto kala hojomaaji 10 haa 15"]
    I --> J{"Mbele golle ɗee gasii na?"}
    J -->|"Alaa"| E
    J -->|"Eey"| K["Naat nder, ɓuuɓtu<br/>e foofto"]

Wallude koɗo maa banndiraawo¶

Maayɗeele keewɗe e shoveling ina keɓa e yimɓe ɓe ngonaa tan. So aɗa waawi, hokku shovel ngam hoɗdiiɓe mawɓe walla jogiiɓe rafi cellal. So a waawaa, ƴeewto e telefoŋ hade henndu nduu ngam naamndaade so tawii ɓe peewnii ballal. Hoto accu koɗo maa ina yalta e nguleeki ina golla tan ina ndaara.

So tawii a tawii neɗɗo ina ɓuuɓtoo e nder nees, ƴeewto so ina jaaboo, ina foofa no haanirta nii. Noddu limoore emergency nokku maa, fuɗɗoo CPR so tawii ɓe foofaani no haanirta nii, kadi huutoroo AED so tawii ina woodi. Moƴƴin ɗe e nguleeki so aɗa waawi, kono woto leeltin ɓuuɓri ɓalndu ngam waɗde ɗum. So neɗɗo oo ina foofa, waɗtu ɗum e nguleeki e deeƴre, sibu ɓuuɓri ina ɓeyda kala kewu safaara. So tawii ɗe cooyniima no feewi e toɓɓere, ƴeew hipotermi e ɓuuɓri.

Porogaraamuuji ballal renndo¶

Won e gure ina ndokka mawɓe, yimɓe ɓe ngalaa kaayitaaji e yimɓe ñawɓe. Yiylo lowre wuro maa walla diiwaan maa, walla naamndo to nokku mawɗo walla defterdu maa. To leydi Amerik aɗa waawi noddude 211 ngam heɓde sarwisaaji nokkuuji. E nder leydi Biritaan, diiso mon e pelle ko wayi no Age UK ina mbaawi heewde hollirde peeje ballondiral. Naamndo koɗo jogiiɗo suka walla mawɗo, heewɓe e maɓɓe ina mbeltii e dañde seeɗa.

Pewjanɗe ko adii nde nees ina ara¶

• Sood lamɗam, njaareendi walla pet safe de-icer hade henndu nduu, resndu ɗum ɗo mbaawɗaa yettaade.
• Serve snow blower maa e ƴeewde so tawii fuel ina hesɗi.
• Waɗde gannde ɗe ndiyam waawataa, wuttulo e wuttulo sara damal.
• Suɓo ƴulɓe potɗe e tooweeki maa e doole maa, mbaɗtaa ɗum e nokku mo neɗɗo waawi yettaade, tawa aɗa ubbi e nder ŋoral.
• Heɓtu mo laɓɓinta nees so a waawaa, winndu limoore maɓɓe.
• Janngin sukaaɓe e terɗe galle goɗɗe maandeeji jeertinaango.
• Fit alarm cumu e alarm monoksiid karbon e kala tolno galle maa, ƴeewto-ɗaa ɗum lewru kala.

Ngam heɓde peeje winndere timmuɗe, ƴeew peewnugol galle henndu ndunngu e peeje waktuuji 72.

Doggol ƴeewndo hade maa fuɗɗaade ɓuuɓnude¶

• Mi alaa mette ɓernde, caɗeele foofaango, diƴƴe walla ñawu hannde.
• Mi ƴeewtiima nguleeki e henndu ɓuuɓndu e sarɗiiji ina moƴƴi e tiiɗnaare.
• Mi wartiima fotde hojomaaji joy haa sappo.
• Miɗo ɓoornii layereeji, wuttudu, gannde e paɗe ɗe ɓuuɓnataa.
• Mi waɗii ñaamde seeɗa e yarde ndiyam, mi alaa alkol.
• Telefoŋ am ina woni e boowal am, won gannduɗo miɗo woni e yaasi.
• Mi pusto nees oo, mi ƴefta ɗum, mi ƴetta jolɗe tokoose.
• Mi fooftoo kala hojomaaji 10 haa 15, mi joofna e maande jeertinaango adannde.

No teddiri nees mo njiyloto-ɗaa oo¶

Teddeendi nees ina seerti no feewi ko ɓuri ko yimɓe heewɓe cikkata. Poode ɓuuɓnde, yoornde ina waawi teddeede fotde kiloo gooto (2 kiloo) e kala jolngo, jolngo timmungo nees ɓuuɓɗo, paccirɗo ina waawi yettaade kiloo 7 (15 kiloo) walla ko ɓuri ɗum. Diwde hay laawol tokosol ina waawi firtude ƴeftude tonngaaɗe keewɗe e nder kala. Ko ɗum waɗi ngool golle nannduɗe e weeɓde e yontere ɓennunde ndee ina mbaawi wonde bonɗe caggal nde henndu ɓuuɓndu yani.

Ɗee teddeendi ko njilluuji ɓuuɓɗi. So shovelful ina nanndi e teddungal, ko noon, ustu teddeendi.

Caggal nde njoofnuɗaa¶

So a naatii nder galle, ittu laylayti yaajɗi ɓuuɓɗi, ɓoorno-ɗaa comci joorɗi. Yar njaram ngulɗam, ɗam aldaa e alkol, ñaama huunde. Jooɗto-ɗaa seeɗa ko ɓuri yahrude yeeso e golle goɗɗe. Nafoore seeɗa ko huunde woowaande. Ɓooygol ɓernde, tampere nde heewaani, walla fooftere waktu gooto walla ɗiɗi caggal ɗuum, wonaa noon, ina waawi kadi wonde kewu ɓernde. So tawii maale ɗee peeñii caggal nde naati-ɗaa, safru ɗum no feewi, jooɗo, nodda limoore emergency nokku maa.

Yeewtu hoore maa e woɗɓe waktuuji caggal golle ɗee. Mawɓe, haa teeŋti noon, ina mbaawi weltaade, caggal ɗuum ina keɓa maale ñawu nguu caggal kikiiɗe. Juuɗe e koyɗe heddiiɗe e ɓuuɓde, daneeje walla ɓuuɓɗe caggal nde ɓuuɓnaa ina mbaawi ɓuuɓde, ɗum noon ina haani wasiyaaji safrooɓe.

Haaldude e doktoor maa¶

So tawii aɗa wondi e rafi ɓernde, tansiyoŋ, jabet, rafi ɓuuɓɗo walla aɗa wondi e caɗeele duuɓi, naamndo-ɗaa doktoor maa ko adii nde nees oo naatata so tawii aɗa waawi ɓuuɓnude. Naamndo teeŋti noon e ƴeftude teddungal, henndu ngulndu e hol maandeeji jeertinaango ina njogii nafoore e maa. So aɗa ƴetta lekki ɓernde, naamndo so tawii aɗa foti nawde ɗum so a yaltii e hol nde kuutorto-ɗaa ɗum. Hoto waylu walla woppu kala lekki tawa aɗa jogii wasiyaaji safrooɓe. Pelle kardiyoloji keewɗe ina wasiyoo kadi mahde fitinaaji seeɗa-seeɗa e nder hitaande ndee mbele golle coodguuli ina ngarta e ɓanndu nduu no feewi.

Sukaaɓe e sukaaɓe¶

Sukaaɓe celluɓe ina keewi ɓuuɓde, kono haa jooni ina njiɗi fooftere, ndiyam, comci ngulɗi e ƴeewndo. Sukaaɓe tokosɓe ɓee poti ko ɓuuɓnude neesuuji teeŋtuɗi, kadi ɓe ngoppataa fijde saraaji pile sara laawol walla saraaji njulaagu. Tunnel e forseeji e nder neesuuji luggiɗɗi ina mbaawi ɓuuɓde, ina mbaawi uddude cukalel. Ƴeewto sukaaɓe fijooɓe e nees, ngaddaa ɓe so ɓe ɓuuɓtii walla ɓe ɓuuɓtii. Janngin sukaaɓe mawɓe maale jeertinaango mboros oo, mbiyaa ɓe yo ɓe ngartu e nder galle so tawii koppi maɓɓe walla koyɗe maɓɓe ina ɓuuɓna.

Naamne keewɗe naamneede¶

Hol ko waɗi ɓuuɓnude nees ina tiiɗi e ɓernde?¶

Shoveling ina hawra e ƴeftude teddungal, henndu ngulndu e heewde fuɗɗoode ɗoon e ɗoon caggal lebbi seeɗa e golle. Coodgu ina ɓuuɓna ƴiiƴam, ina ɓeyda tansiyoŋ, tawi noon ƴeftude e jogaade foofaango ina ɓeyda ɓuuɓde ɓernde e tansiyoŋ. E neɗɗo mo ƴiye ɓernde mum ɓuuɓɗe, ooɗoo jillondiral ina waawi addande ɗum ɓuuɓri ɓalndu walla ɓuuɓri ɓernde.

Hol mo fotaani ɓuuɓnude nees hay dara?¶

Yimɓe wonduɓe e rafi ɓernde, stent walla bypass, annduɓe rafi ɓernde walla ɓe ngalaa ɗo tuugnii e tansiyoŋ walla jabet, e kala jogiiɗo pacemaker walla rafi ɓuuɓɗo ina foti haaldude e safroowo hade mum ɓuuɓde. Mawɓe ɓe ngonaa liggotooɓe, simmeeji e yimɓe jogiiɓe taariindi tiiɗndi e nder galleeji mum en e ñawu ɓernde ina poti kadi miijaade heɓde ballal. Hollitde sarwiis walla naamnaade koɗo ko suɓngo kisal.

Hol no foti laabi pot-mi fooftaade e nder shoveling?¶

Fooftu hojomaaji seeɗa ko famɗi fof hojomaaji 10 haa 15 kala, jooɗo so aɗa waawi, njaraa ndiyam. Woppu ko adii so aɗa nana ɓuuɓri e nder reedu, ɓuuɓri foofaango, ɓuuɓri walla ɓuuɓri ɓuuɓndi. So a waawaa haalde konngol juutngol e nder golle, ɓuuɓtu.

Hol ko pot-mi waɗde so mi sikkaani so miɗo wondi e ñawu ɓernde e nder shoveling?¶

Jokku ɗoon e ɗoon, jooɗo, noddu limoore emergency nokku maa, wonaa aɗa diwa hoore maa. Haaldu e neldoowo oo maale maa e nokku mo ngon-ɗaa oo, udditaa damal, ɓuuɓnaa. So aɗa wondi e neɗɗo mo ɓuuɓnataa, mo foofaani no haanirta nii, fuɗɗoo CPR, ƴeewaa AED.

Fuɗɗoode ƴeewtaama¶

Ardorde e ndee hello ƴeewtaama e wasiyaaji Fedde Ameriknaare Ɓernde (Amerik) ko fayti e ɓuuɓri nees e maandeeji jeertinaango ñawu ɓernde, kelle Centre de Contrôle et de Prevention des Diseases (Amerik) ko faati e kisal e nguleeki e ñawu ɓernde, Ardorde Fedde Ngenndiije Dentuɗe (Amerik) windfe chill and mergo guidance wind chill and Agency Management (Dowlaaji Dentuɗi) wasiyaaji henndu ndunngu, ardorde kisal ndunngu e CPR Croix-Rouge Amerik, kelle Sarwiis Cellal Ngenndiijo (Dental Leyɗeele) ko faati e ñawu ɓernde e golle e nder weeyo toowngo, wasiyaaji ndunngu Fooyre Ɓamtaare Biritaan (Dental Dowlaaji Amerik), Fooyre Health Canadake ardorde kisal ndunngu, e Heart e St Canada. Ɗo ajanndeeji ceerti, ngoo hello huutortoo ko wasiyaaji ɓurɗi teeŋtude.

Janngu ballal gadanal e CPR¶

Kursuum juuɗe ina rokka on gollal ngal jaŋde waawaa. Croix-Rouge, St John Ambulance e heewɓe e dokkuɓe nokkuuji ɗii ina njanngina CPR, kuutoragol AED e jaabawol ñawu ɓernde e nder waktuuji seeɗa. Hiisaade ƴettude course e yimɓe rennduɓe e galle maa, haa teeŋti noon so tawii won jogiiɗo rafi ɓernde.

Ardiiɓe jokkondirɓe¶

• Ɓernde ɓuuɓnde
• CPR
• Nees shoveling e tiiɗnaare teeŋtunde e nder nguleeki ɓurtuki
• Slipping on ice : no fawirta e nde ɗaɓɓata toppitagol
• Kisal henndu ndunngu : nguleeki galle e wuurde e nguleeki