Nakakua nin sarong tawo na nagadan, solo o bilang aki: kun pano makakua nin tabang¶

Kun ika nakakua pa sana nin sarong tawong nagadan, asin ika nasa sadiri mo, an pahinang ini para saimo. Para man ini sa sarong aki, o para sa adulto na nag-aataman sa sarong aki na nakagibo kan diskobremientong ini. Ini isinurat sa halipot, simpleng mga lakdang tanganing masundan mo ini dawa kun an saimong payo nakakamati nin ambon.

Dai ka nasa problema. Mayo kang ginibong sala. Dai mo kaipuhan na magin maisog, asin dai mo kaipuhan na magin perpekto.

Sarong bagay sana an kaipuhan na mangyari nin marikas, asin iyan iyo an pagkua nin sarong adulto o sarong parakua nin apod sa telepono. Pagkatapos kaiyan, an ibang tawo an masakop asin maataman saimo.

Gibohon ini ngonyan¶

1. Magdanay na kalmado asin magdanay na ligtas. Maghangos nin luway-luway. Kun ika nakakamati nin bakong ligtas, o ika nakakaamoy nin gas o aso, o igwa nin ano man na peligro sa laog kan kwarto, magluwas nguna.
2. Apod sa saimong lokal na numero nin emerhensya (911 sa Estados Unidos asin Canada, 112 sa bilog na Unyon Europeo, 999 sa Reino Unido). Hilingon an mga numero nin emerhensya pahina para sa ibang nasyon. Sabihon, "Sa hiling ko may nagadan. Kaipuhan ko nin tabang."
3. Sabihan mo sinda kun haen ka. Sabihon an adres, o sabihon an mahihiling mo kun dai mo aram. Magdanay sa linya.
4. Maghinanyog sa nag-aapod. Pwede nindang hagadon saimo na helingon kun an tawo naghahangos, o magbukas nin pinto para sa mga katabang. Sasabihon ninda saimo kun ano an sunod na gigibohon, sarong lakdang sa kada pagkakataon.
5. Dai ka magduta nin mga bagay o mag-ayos. Pwede kang magdanay harani sa tawo, o pwede kang maghalat sa ibang kwarto. Parehong maray.
6. Hagadon sa sarong adulto na magdigdi. An sarong kataed, paryente, paratukdo, o amigo pwedeng magtukaw kaiba mo. Dai ka dapat magsolo nin halawig.

Iyan sana an kaipuhan ngonyan. Puede mong basahon an natatada pang parte kan pahinang ini sa huri, o hagadon sa saro na basahon ini kaiba mo.

Kun ika sarong aki o tin-edyer na nagbabasa kaini¶

Kumusta. Tibaad nakakamati ka nin takot, pagkalibog, o toninong na marhay sa laog. Okay sana an gabos na iyan. Ini sarong bagay na masakit na marhay na mahiling, asin ginibo mo an tamang bagay sa paghanap nin tabang.

Uya an dapat gibohon, sa simpleng mga lakdang:

1. Maghangos nin luway-luway. Laog sa paagi kan saimong dungo, paluwas sa paagi kan saimong nguso. Gibohon ini nin tolong beses.
2. Maghanap nin telepono. Apod sa saimong lokal na numero nin emerhensya. Sa Estados Unidos asin Canada ini 911. Sa Unyon Europeo ini 112. Sa Reino Unido ini 999.
3. Sabihon mo ini: "Sa hiling ko may nagadan. Kaipuhan ko nin tabang. An pangaran ko [an saimong pangaran]. Yaon ako sa [an saimong adres]."
4. Ibugtak an telepono sa saimong talinga asin simbagon an mga hapot. Kun dai ka nakakaaram nin simbag, sabihon mo, "Dai ko aram." Maray na iyan.
5. Buksan an pinto sa enotan kun hagadon saimo kan nag-aapod, tanganing makalaog an mga katabang. Dangan magbalik sa ligtas na lugar.
6. Apod man an sarong gurang na saimong pinagtitiwalaan, arog kan sarong magurang, sarong tiya, sarong tiyo, sarong lolo asin lola, sarong kataed, o sarong paratukdo.

Dai ka nasa problema. Mayo kang ginibong sala. Bako nindong sala na nangyari ini. An mga tawong nagduduman yaon tanganing tabangan an tawo asin tanganing tabangan ka.

Paano kun ako natatakot na maglaog sa kwarto¶

Dai mo kaipuhan na magbalik sa laog kan kwarto. Pwede kang maghalat sa luwas o sa ibang kwarto, o magtukaw sa pinto sa enotan. Sabihan an nag-aapod, "Natatakot akong magbalik." Masasabotan ninda.

Paano kun dai ako makahanap nin telepono¶

Magtuktok sa pinto kan kataed asin magsabi, "Tabangan mo ako. May nagadan sa samong harong." Kun ika nasa luwas, maghapot sa siisay man na adulto na harani. Kun mayo ka nin tawo, magduman sa sarong tindahan, sarong botika, o arin man na lugar na may mga gurang asin sabihon an parehong bagay.

Ano an sunod na mangyayari saimo¶

Pagkatapos mong mag-apod, maabot an mga katabang. An sarong adulto magdadanay sa saimo, asin tibaad apodan ninda an saimong pamilya o an sarong midbid mo. Dai ka hahagadon na mag-agi kaini nin solo.

Normal sana na magkaigwa nin kadakol na namamatian sa masunod na mga aldaw. Tibaad makamati ka nin kamunduan, kaanggotan, kahaditan, o pagal sana. Tibaad nasasakitan kang magturog o gusto mong magdanay na harani sa saimong pamilya.

Puwede mong sabihon sa sarong adulto na pinagtitiwalaan mo, arog kan sarong magurang, paratukdo, o doktor, kun ano an namamatian mo. Kun gusto nindong makaolay an saro na mayo sa harong, igwa nin libreng mga linya nin tabang para sa mga hobenes sa dakol na nasyon, arog kan Childline sa United Kingdom, Kids Help Phone sa Canada, asin Kids Helpline sa Australia.

Mayo kang ginigibong sala¶

Kun manompongan nindo an saro na gadan na, tibaad makosogon an reaksion kan saindong hawak asin isip. Tibaad makamati ka nin pagyelo, helang, pagyugyog, o pambihirang kalmado. Pwede kang maghibi o dai ka maghibi.

Tibaad makamati ka nin kaanggotan o takot. Mayo sa mga ini an nangangahulugan na sala an saimong ginigibo.

Tibaad makamate man kamo nin kasalan, minsan ngani mayo kamong magigibo. Tandaan tabi na an paghanap nin sarong tawo dai nangangahulugan na ika nagkawsa nin ano man o may nalingawan. An mga tawo nagagadan sa dakol na paagi, asin sa parate mayo nin patanid.

An kaipuhan sanang gibohon nin marikas iyo an enot na pag-apod. Pagkatapos kaiyan, puede kang magkua sagkod sa kaipuhan mo. Tatabangan ka kan mga tawo.

Paano makakua nin tabang nin kalmado kun ika nagsosolo¶

Kun ika sarong adulto na nagsosolo, arog baga nin sarong kataed, sarong paraataman, sarong para-istar, o sarong kapamilya na nakanompong nin saro, tibaad mamatean mo an gabat kan gabos na bagay sa saimong mga abaga. Nakakatabang an paggibo nin saradit, malinaw na mga lakdang.

Lakdang 1: helingon na ika ligtas¶

Bago an ano pa man, maghiling nin marikas sa palibot. Kun igwa nin hamot nin gas, aso, kalayo, sarong kakaibang hamot na nakakapahilo saimo, o ano man na senyales nin paglaog, magluwas nguna asin mag-apod hale duman. Kun nagdududa ka nin carbon monoxide, arog baga kan sarong depektibong heater o sarong kotse na nagdadalagan sa garahe, magkua tulos nin preskong aire asin sabihan an nag-apod. An giya sa kaligtasan kan generator asin carbon monoxide nagpapaliwanag kan mga tanda nin patanid.

Kun ika nagsosolo asin igwa nin mga senyales na tibaad may ibang nagdanyar sa tawo, maghale asin mag-apod hale sa sarong ligtas na lugar. An saimong sadiring kaligtasan an enot.

Lakdang 2: mag-apod asin magtaram sa halipot na mga pangungusap¶

Kun an apod sinimbag, an sarong nag-aapod mahapot, "Ano an adres kan emerhensya." Itao nguna an adres. Dangan sabihon kun ano an saimong nakua: "Nakua ko an sakuyang kataed sa saiyang kwarto. Dai siya naghahangos asin malipot siya."

Dai mo kaipuhan na gumamit nin mga tataramon na medikal. Sabihon an saimong nahihiling sa simpleng tataramon. Kun dai ka sigurado kun buhay an tawo, sabihon mo iyan. Gigiyahan ka ninda.

Lakdang 3: sundan an mga instruksyon¶

An nag-aapod tibaad hagadon saimo na helingon an paghangos, o magpoon nin mga pag-ipit sa daghan. Gibohon an eksaktong sinasabi ninda. Magbibilang sinda nin makosog asin magdadanay sa saimo. Kun sabihan ka ninda na dai na kaipuhan na magpoon, puede kang pumondo asin maghalat.

Kun gusto mong maaraman kun ano an kalabot sa CPR, an Giya sa CPR isinurat nin kalmado, alagad dai mo kaipuhan iyan tanganing makagibo nin pag-apod.

Lakdang 4: buksan an pinto asin buksan an sarong ilaw¶

Kun an pinto nakakandado, asin puede mong gibohon iyan nin ligtas, buksan iyan tanganing makalaog an tabang. Buksan an mga ilaw, orog na kun banggi. Kun igwa kang ayam o pusa, ibugtak mo ini sa ibang kwarto.

Lakdang 5: hagadon sa sarong tawo na magdigdi¶

Kun an enot na pag-apod ginibo na, apodan an sarong katood, kataed, o paryente. Puede mong sabihon, "May nangyari asin kaipuhan taka digdi." Dai mo kaipuhan na ipaliwanag an gabos.

Ano an sasabihon sa dispatser¶

Dakul na tawo an natatakot na sinda magsabi nin sala. Mayo nin sala. Uya an nagkapirang halimbawa na pwede mong gamiton o ibagay:

• "Nakua ko an sakuyang amigo asin sa paghona ko nagadan na siya."
• "An tugang ko nasa salog asin dai siya naghihiro. Malipot siya."
• "Ako an kataed. Pinalaog ko an sakong sadiri huli ta igwa akong susi, asin nakua ko siya sa saiyang tukawan."
• "Aki pa ako. Dai nagmamata an sakong lolo."

Dangan simbagon an mga hapot sa pinakamakakaya nindo. Parati sindang naghahapot:

• Ano an adres
• Ano an saimong pangaran asin numero nin telepono
• Pirang taon na an tawo
• An tawo daw mata o naghahangos
• Igwa pa daw nin ibang kaiba mo

Kun dai nindo aram an edad o ngaran kan tawo, sabihon nindo, “Dai ko aram.” Kun kamo bisita asin dai aram an adres, humanap nin surat, karatula sa tinampo, o maghapot sa kataed. Pwede mo man sabihon sa nag-aapod kun ano an nahihiling mo sa palibot mo.

Kun dai kamo tataong magtaram o dai tataong magtaram kan lokal na tataramon¶

Dakul na mga serbisyo sa emerhensya an makakakonektar saimo sa sarong interpreter. Sabihon nin malinaw an saimong tataramon, o sabihon an "interpreter". Kun dai ka man lamang nakakataram, magdanay sa linya. Sa nagkapirang nasyon puede kang magpadara nin text sa mga serbisyo sa emerhensya, asin an mga numero nin emerhensya an pahina nagpapaliwanag kun pano.

Kun dai ka sigurado kun gadan na an tawo¶

Dai mo kaipuhan na magdesisyon. Puede mong sabihon, "Dai ko aram kun buhay pa siya." An nag-aako nin apod iyo an magiya saimo. Sa kadaklan na sitwasyon, hahagadon ninda saimo na helingon an paghangos asin, kun kaipuhan, magpoon nin mga pag-ipit sa daghan. Kun an sarong tawo malipot, matagas, o malinaw na gadan na sa laog nin pirang panahon, an nag-aapod saimo masabi saimo na dai kaipuhan an CPR.

Kun ano an dapat na kapotan, asin kun ano an dapat na pabayaan¶

An saimong instinct tibaad iyo na takpan an tawo, linigon an kwarto, o ibalyo an sarong bagay. Natural na gustong atamanon sinda. An nagkapirang simpleng giya makakatabang.

Kun may nadutaan ka na, sabihan mo an mga tripulante. Iyan sana an kaipuhan ninda. Aram ninda na an mga tawo naggigibo nin natural na mga bagay sa pagkabigla.

Mga telepono asin mensahe¶

Dai magpadara nin mga retrato o detalye kan saimong nakua sa kiisay man. Pinoprotehiran kaini an dignidad kan tawo asin an pamilya. Kun kaipuhan mong sabihon sa mga tawo, hapoton an mga propesyonal kun nuarin ini an marahay na panahon asin kun ano an sasabihon.

Sarong dalagan para sa paghanap nin sarong tawong nagadan na¶

flowchart TD
    A["Nakua mo an sarong tawo na tibaad nagadan na"] --> B{"Ligtas daw an kwarto"}
    B -->|"Dai"| C["Magluwas ka asin mag-apod hale duman"]
    B -->|"Iyo"| D["Apod sa saimong lokal na numero nin emerhensya"]
    C --> D
    D --> E["Sabihon an saimong nahihiling asin itao an adres"]
    E --> F{"An nag-aapod daw naghahagad nin CPR"}
    F -->|"Iyo"| G["Sundan an mga instruksyon lakdang-lakdang"]
    F -->|"Dai"| H["Maghalat sa linya asin buksan an pinto"]
    G --> I["Nag-abot an mga katabang asin nagsakop"]
    H --> I
    I --> J["Sarong pinagtitiwalaan na adulto an minadigdi tanganing magtukaw kaiba mo"]
    J --> K["Nagpapahingalo ka asin inaataman"]

Kun an sarong aki nakakadiskobre nin kagadanan¶

Kun ika an adulto na responsable sa sarong aki na nakanompong nin sarong tawong nagadan, o na yaon sa harani, an saimong kalmadong presensya mas mahalaga kisa sa ano man na saimong sinasabi. An mga aki nagkukua kan saindang cue sa mga adulto sa palibot ninda. Kun ika marigon asin maboot, sinda makakamati nin mas ligtas.

Enot, irayo an aki sa eksena¶

Kun an aki yaon pa sa laog kan kwarto, luway-luway na darahon sinda paluwas. Sabihan mo, "Magduman kita asin magtukaw kita sa ibong na kwarto. Magdadanay ako saimo." Pumili nin lugar na may sopa, kumot, asin sarong bagay na kakaputan. Magdanay na harani.

Dai mo sinda pabayaan mantang inaatubang mo an emerhensya. Kun kaipuhan mong mag-apod sa telepono, hagadon sa ibang adulto na magdanay sa aki, o mag-apod hale sa parehong kwarto na an aki nasa kataid mo.

Sabihon an totoo sa simpleng paagi¶

Mas marahay an magigibo kan mga aki sa simple, onestong paliwanag kisa sa bakong malinaw na paliwanag. Likayan an pagsabi nin "nagturog na" o "nawara mi siya". An mga ini puedeng makatakot sa mga aki asin makalibog sa sainda manongod sa pagtorog o pagkawara.

Probaran an mga tataramon na arog kan: "Nagadan na si Lolo. Nangangahulugan ini na an saiyang hawak nagpondo na sa pagtrabaho asin dai na siya makakabalik. Bako ining sala mo. An mga katabang nagdadangadang tanganing atamanon siya, asin yaon ako digdi sa kaibahan mo."

An giya sa pagsabi sa mga kaakian asin mga tin-edyer manungod sa sarong kagadanan igwa nin mas dakul na tataramon para sa manlaen-laen na edad.

Pabayaan an aki na maghiro sa saindang sadiring paagi¶

May mga aki na naghihibi. An iba naghahapot nin kadakol na hapot. An iba garo baga marahay asin nagdadalagan tanganing mag-aling. An iba nagtutuninong.

Normal sana an gabos na ini, asin an mga aki parateng minalaog asin minaluwas huli sa kamondoan. Dai mo sinda sabihan kun ano an mamamatian. Pwede mong sabihon, "Ano man an namamatian mo, okay lang."

Ano an dapat likayan¶

• Dai pagsabihon na sala ninda iyan o na dapat kutanang nariparo ninda iyan.
• Dai mo sinda paghagadon na iladawan nin detalyado an saindang nahiling.
• Dai nindo sinda pagsabihan na magin maisog o magpondo sa paghibi.
• Dai mo sinda pagtugutan na magsolo sa laog kan kwarto o sa laog kan harong.
• Dai mo sinda pagtugutan na makadangog nin mga detalye hale sa ibang mga adulto.

Papagdanayon na malumoy an mga rutina¶

Mag-alok nin inomon asin meryenda. Kun an mga katabang kaipuhan na makipag-olay sa aki, magdanay sa kataed ninda asin ipaaram sa sainda na puede nindang sabihon na "Habo kong makipag-olay." An mga pulis asin paramediko sanay na makipag-olay nin maluway sa mga aki, asin dakol an maluhod asin magamit nin simpleng mga tataramon.

Siisay an makakasuporta sa aki¶

An sarong pinagtitiwalaan na adulto arog kan magurang, lolo asin lola, paratukdo, o amigo kan pamilya dapat na magdanay sa aki sa masunod na mga oras. Kun an aki nakaheling nin sarong bagay na makatatakot, sabihon sa saindang doktor, parakonseho sa eskuelahan, o sarong serbisyo sa paggadan nin mga aki. Dakol na nasyon an igwa nin libreng serbisyo sa pagkagadan nin aki, asin an sarong doktor o eskuelahan makatatabang sa saindo na mahanap iyan.

Ano an nangyayari pag-abot kan mga katabang¶

An mga paramediko asin pulis maabot asin aatamanon an tawo na may pag-iingat. Tibaad helingon ninda kun may magigibo. Tibaad sinda magtaram nin toninong asin maghapot sa saindo nin nagkapirang simpleng hapot. Sinda maboot asin sanay na makaibanan an mga tawo sa masakit na mga panahon.

Kun ika sarong aki, an sarong adulto posibleng magdadanay sa saimo. Pwede kang maghapot, "Pwede daw akong magdanay saimo." Puede mong sabihon, "Habo kong magsimbag nin dugang pang mga hapot ngonyan." Masasabotan ninda.

Sa kadaklan na nasyon, an mga pulis nag-aatender sa biglang kagadanan, asin ini sarong rutinang lakdang. Dai nangangahulugan na igwa kang ginibo na sala. Makakakua ka nin mas detalyado sa giya sa sarong kapamilya na nagadan nin banggi sa harong nin dai inaasahan.

Kun nakanompong ka nin sarong estranghero o sarong kataed¶

Kun nakanompong kamo nin sarong tawo na dai nindo gayong midbid, arog baga nin kataed, parokyano, estranghero na naglalakawlakaw, o tawo sa pampublikong lugar, pareho an mga lakdang. Apod sa numero nin emerhensya, magdanay na ligtas, asin tawan an nag-aapod kan eksaktong lokasyon. Dai paghiroon an tawo. Magdanay sa linya, asin maghalat na mag-abot an tabang kun iyan ligtas.

Tibaad gusto mong maghale pagkatapos. An pulis pwedeng maghagad kan saimong pangaran asin sarong halipot na pahayag. Marahay na sabihon na ika naanggot asin maghagad nin kadikit na panahon. Kun ika nakakamate nin pagkayugyog pagkatapos, makipag-olay sa sarong katood o sarong doktor.

Kun dai mo naabot an sarong tawo asin nagduman tanganing helingon¶

Dakul na tawo an nakakakua nin sarong tawong nagadan pagkatapos na dai ninda sinimbag an telepono o an pinto sa laog nin pirang panahon. Kun ika nahahadit sa sarong tawo, puede kang maghagad sa pulis para sa sarong tseke sa kapakanan sa paagi nin pag-apod sa saimong lokal na numerong bakong emerhensya, o sa numerong emerhensya kun ika nagtutubod na sinda namemeligro. An mga opisyales pwedeng maglaog sa harong na ligtas asin atamanon an tawo, asin dai ka kaipuhan na maglaog nin solo.

Kun magdesisyon kang maglaog sa sadiri mo, halimbawa na may susi, sabihan an ibang tawo kun saen ka maduman asin kapot mo an saimong telepono. Apudon an pangaran kan tawo mantang naglalaog ka. Kun makua mo sinda asin sa paghona mo nagadan na sinda, mag-atras, apodan an numero nin emerhensya gikan sa kun saen ka nakatindog, asin maghalat nin tabang kun kaya mong gibohon iyan nin ligtas.

Tibaad makamati ka nin kasalan sa dai pag-check nin mas amay. Ini sarong komun na marhay na pagmati, asin dai nangangahulugan na ika dai nakagibo. An kadaklan na tawo dai kayang hulaan an biglang kagadanan, asin an pagmakolog sa saro dai nangangahulogan na yaon sia kada oras.

Kun ika sarong paraataman o bisita na nakanompong nin kliyente o paryente¶

An mga nag-aataman sa harong, mga nars, paralinig, mga drayber nin paghatod, asin mga bisita kun beses nakakanompong nin sarong tawo na gadan na. Kun mangyari ini saimo sa trabaho, mag-apod nguna sa emergency number, dangan sabihon sa saimong among o ahensya. Dai ka piglalaoman na atubangon ini sa sadiri mo, asin dai ka dapat pabayaan na solo pagkatapos.

Isurat an oras kan pag-abot nindo, kun ano an naheling nindo, asin kun siisay an inapod nindo. Gibohon na halipot asin totoo an saimong mga nota. Hapoton an saimong among manungod sa sarong debrief, pagpapayo, o sarong linya nin suporta, huli ta kadakol na mga lugar nin trabaho an nagtatao kaini. Kun dai ninda, puede kamong maghapot sa saindong doktor.

Pwede kang hagadon na magtao nin pahayag. Marahay na sabihon na ika natatanyog asin maghagad nin halipot na pahingalo. Pwede ka man maghagad nin sarong katrabaho o amigo na makaiba mo.

Mga komun na kahaditan, sinimbag nin malumanay¶

"Mayo akong namatean, asin nahahadit ako na nangangahulugan na may sala sakuya." An pagkamanhid saro sa mga pinaka-komun na reaksyon. An saimong isip an nagpoprotehir saimo mantang pig-aako mo an nangyari. An mga pagmati parateng minaabot sa huri, minsan sa mga alon.

"Nagngisi ako, o naanggot ako." An makusog asin nakakabiglang mga reaksyon nangyayari sa pagkabigla. Dai ninda boot sabihon na dai ka nagmalasakit.

"Padagos kong nahihiling ini sa sakong isip." An mga nakakalaog na ritrato lakop sa mga enot na aldaw asin parati na nawawara. An pakikipag-olay sa sarong tawo, an pagsunod sa sarong maboot na rutina, asin an pagturog kun kamo gabos makakatabang. Kun an mga imahe makusog pa man giraray pakalihis nin mga sarong bulan, makipag-olay sa saimong doktor.

"Gusto kong balikan asin mahiling an tawo." Dakul na tawo an naggigibo kaiyan. Hapoton an direktor kan lobong o an opisina kan coroner kun baga asin nuarin posible an pagbisita. Pwede kang magdara nin pinagtitiwalaan na tawo.

"Paano kun an tawo sarong tawo na dai ko midbid nin marhay?" Makakamati ka pa man giraray nin apektado. Natural sana na mapurisaw sa sarong kagadanan na naheling nindo, dawa kun an tawong iyan sarong estranghero.

Nuarin maghagad nin dugang na tabang¶

Kontakon an saimong doktor, sarong parakonseho, o sarong linya nin suporta kun, pakalihis nin magkapirang semana, dai ka makaturog, dai ka makapundo sa pag-isip kaini, naglilikay sa mga lugar o mga tawo, nakakamati nin danay na pagkatakot, o naggagamit nin arak o droga tanganing makaya. Bako ining mga tanda nin kaluyahan. Mga senyales ini na an saimong isip pwedeng gumamit nin dagdag na suporta, asin an tabang epektibo.

Pag-ataman sa sadiri pagkatapos na makahanap nin sarong tawo¶

An paghanap nin sarong tawong nagadan puedeng magdanay sa saimong isip, asin puedeng magbalik iyan sa mga pangatorogan o biglang mga memorya. Ini lakop. Dakul na tawo an nakakahiling na ini nagigin mas malumoy sa lawig nin panahon, alagad pwedeng umabot nin mga semana.

Sa enot na mga oras:

• Magtukaw asin mag-inom nin tubig.
• Magbalot nin mainit kun nakakamati ka nin lipot.
• Magkakan nin sadit kun kaya mo.
• Maghangos nin luway-luway, na may halawig na paghangos.
• Magdanay sa sarong tawo na pinagtitiwalaan mo.
• Pabayaan mo an saimong sadiri na maghibi o dai maghibi.

Sa mga aldaw pagkatapos:

• Hingoahon na magdanay sa maluyang rutina nin pagkakan asin pagturog.
• Magtaram sa sarong tawo manungod sa saimong nahiling, kun gusto mo. Dai mo kaipuhan.
• Likayan an arak asin droga tanganing mamanhid an mga pagmati.
• Magbakasyon nin pirang aldaw sa trabaho o eskwelahan kun kaya mo.
• Kaulayon an saimong doktor kun ika nagkakaigwa nin mga bangungot, natatakot, o dai ka makapundo sa pag-imahinar kan eksena sa laog nin labing pirang semana.

An giya sa pag-ataman sa sadiri sa grabeng kamunduan igwa nin mas detalye sa pisikal na mga sintomas, pagturog, asin kun nuarin maghagad nin tabang.

Kun sa pagmati mo dai ka na makakapadagos¶

Kun mamatean mo na dai mo ini kayang tioson, o igwa kang mga kaisipan na danyaran an saimong sadiri, sabihan mo tolos an saro. Apod sa saimong lokal na numero nin emerhensya, o sa sarong linya nin krisis arog kan 988 sa Estados Unidos asin Canada. An mga numero nin emerhensya an pahina naglista nin mga linya nin krisis para sa ibang mga nasyon. Pwede man nindong basahon an giya sa krisis sa salud nin isip.

Para sa mga gurang na nag-aataman nin sarong aki na nagsosolo¶

Minsan an sarong aki nagsosolo sa harong kaiba an tawong nagadan, halimbawa an sarong aki na an magurang may helang. Kun ika sarong kataed, paratukdo, paryente, o propesyonal na nakaaram kaini, uya an paagi nin pagtabang.

1. Magduman sa aki kun iyan ligtas, asin magtaram nin kalmado.
2. Apod sa numero nin emerhensya asin sabihan sinda na igwa nin aki.
3. Magdanay sa aki sagkod na mag-abot an sarong kapamilya o social worker.
4. Dai maghagad nin detalye kan nahiling kan aki.
5. Pabayaan an aki nin paboritong aling-alingan o habol.
6. Sabihan an aki kun siisay an maabot asin kun ano an sunod na mangyayari.

Kun kamo nahahadit manongod sa kaligtasan nin sarong aki o kun siisay an maataman sa sainda, sabihon sa pulis o sa mga serbisyo sa pagprotehir sa aki. Sa kadakol na nasyon igwa nin linya nin pag-ataman sa kaakian, asin an mga serbisyo sa emerhensya puedeng makipag-olay dian para sa saindo.

Mga pagkakaiba sa kada nasyon¶

An mga nota na ini pankagabsan. Hilingon sa lokal para sa mga detalye.

Sa Estados Unidos¶

Mag-apod sa 911. An mga pulis asin paramediko nag-atendir. An sarong coroner o medical examiner pwedeng magin imbuelto.

An mga serbisyo sa pagprotehir sa aki pwedeng kontakon kun an sarong aki nagsosolo, bilang paagi tanganing maseguro na an aki igwa nin ligtas na adulto. An 988 Suicide and Crisis Lifeline makukua sa paagi nin telepono o text kun ika nasasakitan.

Sa Reino Unido¶

Mag-apod sa 999. An mga pulis asin ambulansya nag-asikaso nin biglang kagadanan. An Victim Support asin Samaritans nagtatao nin libreng emosyonal na suporta, asin an Cruse Bereavement Support nagtatabang pagkatapos nin kagadanan. An mga aki pwedeng mag-apod sa Childline nin libre.

Sa Canada¶

Mag-apod sa 911. An mga pulis asin paramediko nag-aatender, asin an sarong coroner o medical examiner pwedeng imbuelto. An Kids Help Phone nagtatao nin libreng suporta para sa mga hobenes, asin an 988 iyo an linya nin krisis sa paggadan.

Sa Australia¶

Mag-apod sa 000. An mga pulis nag-atendir asin nag-aakto para sa coroner. An Kids Helpline nagtatao nin libreng suporta para sa mga hobenes, asin an Lifeline nagsusuporta sa mga adulto na nasa krisis.

Sa ibang nasyon¶

An mga numero nin emerhensya an pahina naglista nin mga numero sosog sa nasyon. Kun ika sarong bisita, an saimong embahada o konsulado makakatabang sa mga masunod na lakdang asin sa pakikipag-olay sa pamilya.

Sarong nota sa pagsasanay sa enot na tabang¶

An sarong hands-on na kurso sa first aid gikan sa Red Cross, St John Ambulance, o sarong lokal na paratao makakatao nin kumpiyansa sa sarong tunay na emerhensya. Dakul na mga eskwelahan asin lugar nin trabaho an nagtatao kaini. Mayo nang kaipuhan na gumibo nin ano man ngunyan, asin mayo nin siisay man na dapat magmati na dapat sindang magin andam para sa arog kaini.

Mga parating pighahapot¶

Kaipuhan ko daw apodan an numero nin emerhensya kun sigurado akong nagadan na an tawo?¶

Iyo. An biglang kagadanan dapat na ireport, asin an numero nin emerhensya iyo an paagi tanganing magibo iyan. An nag-aako nin apod magpapadara nin sinanay na tabang, asin puede man nindang sabihon sa saindo kun kaipuhan an CPR. An pag-apod nin marikas iyo an tama asin magalang na gibohon.

Ano an dapat sabihon kan sarong aki kun sinda nag-aapod sa numero nin emerhensya?¶

An sarong aki pwedeng magsabi, "Sa hiling ko may nagadan. Kaipuhan ko nin tabang. An pangaran ko [pangaran] asin yaon ako sa [address]." Dapat sindang magdanay sa linya asin simbagon an mga hapot sa pinakamarahay na paagi. Maray na magsabi nin "Dai ko aram" asin maghagad nin sarong adulto na magdigdi.

Maninigo ko daw na pabayaan na maheling nin sarong aki an tawong nagadan?¶

An mga pagpili nakadepende sa aki, sa sitwasyon, asin kun ano an kaya mong suportaran. Kun nahiling na kan aki an tawo, magdanay na harani asin simbagon an mga hapot nin onesto asin simple. Kun dai pa, sa parate mas maboot na maghalat asin magdesisyon sa huri na may kalmadong adulto sa kataed ninda, asin an giya kan mga aki sa pag-orolay manongod sa kagadanan makatatabang.

Iisipon daw kan pulis na may ginibo akong sala?¶

Dai. An mga pulis nag-aatender sa mga biglang kagadanan bilang sarong rutina na parte kan pagtabang sa coroner. Maghahapot sinda nin simpleng mga hapot manungod sa kun sisay ka asin kun ano an saimong nakua. Magsimbag nin onesto, sabihon kun ika naaanggot, asin maghagad nin sarong pinagtitiwalaan na tawo na magtukaw kaiba mo.

An mga pinagkukuanan pig-tsek¶

• NHS (United Kingdom): giya kun ano an gigibohon kun may nagadan asin sa suporta sa pagmondo.
• GOV.UK (United Kingdom): giya sa mga nagadan na ibinareta sa sarong coroner.
• Red Cross (American Red Cross, British Red Cross): giya sa pagsuporta sa mga kaakian asin pamilya pagkatapos nin kagadanan.
• American Heart Association (Estados Unidos): giya para sa mga nagmamasid asin mga nag-aapod nin emerhensya.
• An Gobyerno kan Canada asin mga serbisyo kan probinsya na coroner: nagrereport nin sarong kagadanan.
• Impormasyon kan Gobyerno kan Australia asin coroner kan estado: nagrereport nin sarong kagadanan.
• National Alliance for Children's Grief (Estados Unidos) asin Winston's Wish (Reino Unido): pagsuporta sa mga kaakian na nakaeksperyensya nin kagadanan.
• 988 Suicide and Crisis Lifeline (Estados Unidos asin Canada), Samaritanos (Reino Unido), asin Lifeline (Australia).

An mga prosedimiento magkakaiba-iba sa kada nasyon asin rehiyon. Magsunod sa instruksyon kan call taker asin lokal na opisyales.

Mga kaugnay na giya¶

• An miyembro kan pamilya nagadan sa laog nin banggi sa harong nin dai linalaoman
• Pagsabi sa mga kaakian asin mga tin-edyer manungod sa sarong kagadanan
• Pag-ataman sa sadiri sa grabeng kamunduan
• Enot na mga oras asin aldaw pagkatapos nin sarong kagadanan sa harong
• Giya sa CPR