Aklã ƒe Tagbɔdɔléle (Aklã ƒe Kɔdzi ƒe Dzeside 3 kple 4): Asterixis Flapping Tremor, Hyperammonemia, Ahɔhɔ̃ me Ʋuʋu, Lactulose Retention Enema, kple Rifaximin¶
Xexlẽme kpatawo toa vovo le dukɔ ɖesiaɖe me. Axa sia zã 911, si nye xexlẽdzesi na United States kple Canada. Dukɔ bubu geɖewo zãa 112, 999, alo xexlẽdzesi bubu. Di xexlẽdzesi si le miaƒe dukɔa me.
Aklã ƒe Tagbɔdɔléle (HE) nye ahɔhɔ̃mekawo ƒe tagbɔdɔléle kpata si ate ŋu atrɔ, si ate ŋu ade ame ƒe agbe afɔku me, si tso aklãmenugbagbeviwo ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie kple ʋukawo ƒe ʋuʋu gbɔ, si dzɔna le Decompensated Cirrhosis / Acute-on-Chronic Liver Failure (ACLF, Type C Hepatic Encephalopathy) alo le Aklã ƒe Dɔmawɔmawɔ nyuie (ALF, Type A Fulminant Hepatic Failure, abe le acetaminophen zazã fũ alo aklãdɔléle sesẽ si tso dɔlékui/ame ŋutɔ ƒe dɔlélenutsiŋutete gbɔ megbe ene). Zi geɖe la, aɖi siwo me nitrogen le le dɔgboa me, vevietɔ ammonia (\(\text{NH}_3 / \text{NH}_4+\)) si dɔgbo me dɔlékuiwo kple dɔgbo suewo ƒe mucosal glutaminase wɔ, kpe ɖe mercaptans, ami siwo ƒe kɔsɔkɔsɔ kpuiwo, manganese, kple GABAergic neurosteroids ŋu, zɔa mɔ to ʋuka si le ʋɔtrua nu la me yia aklãa me tẽ, afisi periportal le aklãmenugbagbeviwo ɖea aɖi ɖa le amonia si gena ɖe eme ƒe alafa memama 85 me wòzua urea si me tsi megblẽna o (to Ornithine Transcarbamylase [OTC] urea ƒe tsatsam dzi) eye aklãmenugbagbevi siwo le ʋuka me léa susɔeawo abe glutamine ene. Ne cirrhotic portal hypertension zi ʋu si le agbo nu dzi be wòato aklãa ŋu to portosystemic collateral shunts (alo to Transjugular Intrahepatic Portosystemic Shunt [TIPS]) dzi eye aklãmenugbagbevi siwo do kpo nu la bu urea-cycle ŋutete la, un-detoxified gaseous ammonia (\(\text{NH}_3\)) tsoa ʋu-ahɔhɔ̃ ƒe mɔxenu la faa ahɔhɔ̃ me ɣletivimefakaka. Le ɣletivimenugbagbeviwo me la, enzyme glutamine synthetase ƒoa ammonia kple glutamate nu ƒu tsɔ wɔa osmotically active glutamine ƒe agbɔsɔsɔ gã aɖe le lãmenugbagbeviwo me, si hea tsi yia ɣletivimenugbagbeviwo ƒe lãmenugbagbeviwo me (astrocyte ƒe vuvu si mede ŋgɔ o le ʋumenugbagbeviɣidɔ me; ahɔhɔ̃mekawo ƒe ʋuʋu si wua ame, ʋusɔgbɔdɔ le tagbɔ me, kple ahɔhɔ̃mekawo ƒe herniation le Acute Liver me Dodokpɔ) kple GABAergic/NMDA ahɔhɔ̃mekawo ƒe dɔwɔwɔ ƒe kpododonu si hea ame vɛ. Ne wozã West Haven Criteria la, Aklã ƒe Tagbɔdɔléle yia ŋgɔ tso Dzeside 1 (alɔ̃dɔdɔ-nyɔnyrɔ̃ ƒe tɔtrɔ, ŋkeke me alɔ̃dɔdɔ/zã ƒe tsaglãlatsa, susumanɔmanɔ si menya kpɔna dzea sii bɔbɔe o) kple Dzeside 2 (kuviawɔwɔ, ɣeyiɣi ƒe tɔtrɔ, fetor hepaticus, kple dzesi si nye "Asterixis" alo bilateral flapping tremor of the dorsiflexed hands) ɖe atikewɔwɔ kpata vevi eve me: Dzeside 3 (alɔ̃dɔdɔ/alɔ̃madɔmadɔ si me dɔnɔa nyɔna le gbeɖiɖi alo nusiwo gblẽa nu le ame ŋu ko ta, tɔtɔ si dze ƒã, masɔmasɔ, kple clonus/hyperreflexia) kple Grade 4 (Hepatic Coma, afisi dɔnɔa mewɔa nu ɖe vevesese ŋu kura o, asterixis buna zua flaccidity alo decerebrate posturing, eye aspiration alo cerebral herniation gogo). Ne dɔnɔ ɖesiaɖe si ŋu aklãdɔ le la dze alɔ̃dɔdɔ, tɔtɔ, alɔ̃dɔdɔ ŋkeke kple zã ƒe alɔ̃dɔdɔ ƒe tɔtrɔ, alo asiʋuʋu ƒe ʋuʋu la, ƒo ka na miaƒe nutoa me tɔwo xexlẽdzesi siwo wozãna kpata enumake. Dzro mía nɔviwo ŋuti mɔfiamegbalẽ siwo ku ɖe... nuɖuɖutome ƒe ʋukawo ƒe gbagbã, ʋu si dona le ahɔhɔ̃mekawo me, kple aklã ƒe tagbɔdɔléle, . acetaminophen (paracetamol) zazã fũu akpa, aklã ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie, kple NAC fesre, kple wernicke tagbɔdɔléle kple korsakoff ƒe dɔléle 500 mg IV thiamine.
Wò nu vevitɔ kpatae nye be akpɔ yaƒoƒomɔ̃a ta kple endotracheal intubation kaba le dɔnɔ ɖesiaɖe si ɖo West Haven Grade 3 (stupor sesẽ) alo Grade 4 (coma, \(\text{GCS} \le 8\)) me, mègazi nu me lactulose ɖe Grade ¾ dɔnɔ si ƒe tagbɔ le abe cuffed endotracheal tube alo esi ŋu woɖo kpee o la ƒe nu me gbeɖe o nasogastric tube (si hea aspiration pneumonitis si wua ame vɛ), na High-Volume Acidifying Lactulose Retention Enema (\(300\text{ mL}\) [\(200\text{ g}\)] si me Lactulose tsaka kple \(700\text{ mL}\) tsi alo dze si sɔ [\(1,000\text{ mL}\) total] si wodo to a rectal balloon catheter si wobla aɖabaƒoƒo 30 va ɖo 60 le gaƒoƒo 4 va ɖo 6 ɖesiaɖe me) alo Nasogastric Lactulose (\(30\text{ va ɖo }45\text{ mL}\) gaƒoƒo ɖesiaɖe vaseɖe esime catharsis, emegbe wodzina ɖe edzi va ɖo acid falɛfalɛ 2 va ɖo 3/ŋkeke) PLUS Enteral Rifaximin (\(550\text{ mg}\) zi eve gbesiagbe) kple Intravenous L-Ornithine L-Aspartate (LOLA) alo Polyethylene Glycol (PEG-3350), kple le ɣeyiɣi ɖeka me dia hetrɔa asi le 7 classic precipitating triggers ("GIB-SICK": Dɔgbo me ʋu si dona, Dɔlékui/SBP, Benzodiazepines/Opioids, Sodium/Potassium ƒe gbegblẽ, Ileus/Aɖuɖɔtoe, Creatinine/Tsikuɖiɖi tso aɖuɖɔtoemetikewo me, kple Dzodoƒe/TIPS shunting).
Wɔ esia fifia¶
- Ƒo ka na wò nutoa me ƒe xexlẽdzesi kpata enumake ne dɔnɔ aɖe si wonya alo wosusu be aklãdɔ le eŋu la tɔtɔ, eƒe susu tɔtɔ, eƒe nyɔnyrɔ̃ sesẽ (Dzeside 3), alo megate ŋu wɔa dɔ o (Dzeside 4). Ƒo ka na 911 le United States kple Canada, 999 le United Kingdom, 112 le Europa Dukɔwo ƒe Habɔbɔ bliboa me, 000 le Australia, alo nàkpɔ míaƒe xexeame katã ƒe agbalẽdzraɖoƒe si nye xexlẽdzesi siwo wozãna kpata.
- Dze Yaƒoƒomɔ̃a Ta Enumake le West Haven ƒe Dzeside 3 (Severe Stupor) alo Grade 4 (Coma, \(\text{GCS} \le 8\)) Hafi Nàna Enteral Lactulose. Dɔnɔ siwo le Grade 3 alo 4 aklã ƒe tagbɔdɔléle me bu ametakpɔnu ƒe ʋuʋudedi kple kɔdzi ƒe dɔwɔwɔ. Mègakɔ lactulose si nye tsi ɖe dɔnɔ si ƒe nu ku alo si ƒe tagbɔ gblẽ ƒe nu me gbeɖe o. Wɔ endotracheal intubation si kplɔa wo nɔewo ɖo kabakaba gbã, emegbe nàto Nasogastric (NG) alo Orogastric (OG) Tube (de dzesii: esophageal varices MENYE nusi tsi tre ɖe NG tube falɛfalɛ fafɛ si wotsɔ ami ɖo nyuie ŋu; mɔxexe ɖe NG tube nu le dɔnɔ si wodo ʋu na si nye Grade ¾ me la, ehea amoniaka si xɔa ame ɖe agbe kple ʋu si dona le dɔgboa me kpɔkpɔ ɖe megbe).
- Na Lactulose Retention Enema si ƒe kpekpeme nye Lita 1 (\(300\text{ mL}\) Lactulose + \(700\text{ mL}\) Tsi/Dze si Wolé Ðe Asi hena Aɖabaƒoƒo 30 va ɖo 60) hena Colonic Ammonia Trapping Enumake le Grade ¾ Coma alo Ileus me.
- Nusitae Plain Tap-Water alo Soap-Suds Enemas Do kpo nu: Colonic ammonia trapping bia luminal acidification (dɔgbo ƒe pH ɖiɖi tso \(7.0\) va ɖo \(< 5.0\) eyata dɔlékuiwo ƒe lactulose ƒe mama ɖe lactic kple acetic acid me naa protonates diffusible \(\text{NH}_3\) gas wòzua \(\text{NH}_4+\) ammonium si womate ŋu axɔ o ions) kpe ɖe osmotic catharsis ŋu.
- Alesi Nàtsaka Lactulose Retention Enema Ade Eme: Tsɔ Lactulose Syrup \(300\text{ mL}\) (\(200\text{ grams}\)) tsaka kple \(700\text{ mL}\) tsi si me dɔlékui mele o alo \(0.9\%\) normal saline (woƒe agbɔsɔsɔme bliboa \(1,000\text{ mL}\)). Da dɔnɔa ɖe miame ƒe axadzi decubitus alo Trendelenburg nɔnɔme me, de dɔgbo me mɔ̃ falɛfalɛ aɖe si me wotsɔa ʋuʋudedi si woate ŋu atsɔ alé nu ɖe te (alo Foley catheter) de eme, ade \(1,000\text{ mL}\) solution la ɖe rectum/sigmoid colon me, eye bla catheter la aɖabaƒoƒo 30 va ɖo 60 ale be solution la naɖo ɖusime dɔgbo me eye wòana lumen la nazu acid hafi woaɖe tsi le eme. Gbugbɔ wɔe gaƒoƒo 4 va ɖo 6 ɖesiaɖe vaseɖe esime dɔnɔa nyɔ va ɖo Dzeside ½.
- Tsɔ Lactulose kple Rifaximin (\(550\text{ mg}\) PO/NG Zi Eve Gbesiagbe) alo Zã Polyethylene Glycol (PEG-3350, \(4\text{ Lita}\) to NG dzi) hena Nyametsotso Kaba.
- Ne wonya ɖo kpe NG-mɔ̃ aɖe dzi ko (alo le Dzeside ½ dɔnɔ siwo le ŋudzɔ me) la, na Lactulose \(30\text{ vaseɖe }45\text{ mL}\) (\(20\text{ vaseɖe }30\text{ g}\)) gaƒoƒo 1 va ɖo 2 ɖesiaɖe vaseɖe esime aɖuɖɔtoe gbãtɔ nadzɔ, emegbe nàdoe ɖe edzi va ɖo \(15\text{ vaseɖe }45\text{ mL}\) zi eve va ɖo ene gbesiagbe be woawɔ aɖuɖɔ falɛfalɛ 2 va ɖo 3 pɛpɛpɛ gbesiagbe (mègakɔ aɖuɖɔ si me tsi le ŋu fũu akpa gbeɖe o va ɖo \(> 5\) tsi ƒe vɔvɔ/ŋkeke, si hea hypernatremic dehydration sesẽ vɛ eye wògblẽa tagbɔdɔ ɖe edzi le mɔ si to vovo nu.).
- Mitsɔ Rifaximin \(550\text{ mg}\) PO/NG zi eve gbesiagbe (si nye rifamycin dɔlékuiwutike si mexɔna o si tiaa dɔgbo me si ɖea dɔgbo me dɔlékui siwo wɔa urease ɖa) ɖekae.
- HELP Randomized Trial Pearl: Le HE si woxɔ ɖe kɔdzi sesẽ me la, Polyethylene Glycol 3350 (GoLYTELY)** **\(4\text{ lita}\) dodo to NG tube dzi le gaƒoƒo 4 me la kpɔa aklã ƒe tagbɔdɔ sesẽ gbɔ kabakaba le gaƒoƒo 24 gbãtɔwo me wu lactulose ɖeɖeko.
- MÈGAÐE Aklã ƒe Tagbɔdɔléle O Elabena Ʋuka me Ammonia ƒe Agbɔsɔsɔme Nye "Esɔ", eye Wòaɖɔ Hypokalemia (\(K+ < 3.5\text{ mEq/L}\)) Ðo Ɣesiaɣi Enumake.
- Le AASLD kple EASL ƒe Dɔwɔwɔ Ŋuti Mɔfiamewo te la, Aklã ƒe Tagbɔdɔléle le ʋumenugbagbeviɣidɔ me nye dɔléle si wokpɔna le dɔdaƒe: venous ammonia mewɔ ɖeka kple West Haven ƒe dzeside nyuie o (eye wodonɛ ɖe dzi alakpatɔe ne wogblẽ tourniquet ɖe edzi alo wometsɔ purple/green-top tube la da ɖe tsikpe dzi eye wotrɔe le miniti 15 me o). Gake amonia ƒe agbɔsɔsɔ si sɔ bliboe le ʋumenugbagbevi dzĩ me le dɔnɔ si le alɔ̃ me si mele nyonyom ɖe edzi o me bia be woadi nu bubu siwo gbɔ alɔ̃dɔdɔ tsona enumake (subdural hematoma, non-convulsive status epilepticus, Wernicke encephalopathy, alo opioid/benzodiazepine ƒe agbɔsɔsɔ fũ).
- Nusitae Hypokalemia Hea Hepatic Coma: Ne serum potassium (\(K+\)) ɖiɖi ɖe anyi wu \(3.5\text{ mEq/L}\) (zi geɖe la, etso loop diuretics), extracellular \(\text{H}+\) trɔna zua renal proximal tubule cells, si wɔnɛ be intracellular renal acidosis kple systemic metabolic alkalosis: acidotic kidney lãmenugbagbeviwo doa ŋusẽ ayiku me amoniagenesis (si tsɔa \(\text{NH}_3\) yeyewo ƒua gbe ɖe ayiku ƒe ʋuka me tẽ), esime systemic alkalosis trɔa \(\text{NH}_4+\) si me dzo le wòzua \(\text{NH}_3\) gas si me dzo mele o si toa ʋu kple ahɔhɔ̃ ƒe mɔxenu. Tsɔ dziku ɖɔli potassium be \(K+ \ge 4.0\text{ nanɔ }4.5\text{ mEq/L}\).
- De vovototo Cirrhotic HE (Ƒomevi C) kple Fulminant Acute Liver Failure (Ƒomevi A, afisi Ammonia \(> 150\text{ vaseɖe }200\text{ \mu mol/L}\) Hea Ahɔhɔ̃ ƒe Ʋuʋu si Wua Ame vɛ). Le aklã ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie si me fulminant le (abe Ŋkeke 3 lia si nye acetaminophen zazã wògbɔ eme ene) me la, ɣeyiɣi zero su ahɔhɔ̃a si be wòawɔ lãmenugbagbeviwo ƒe osmolytes siwo wotsɔ ɖoa duta; Tagbɔdɔléle si ƒe dzeside ¾ hea ahɔhɔ̃ me ʋuʋu sesẽ si me lãmenugbagbeviwo aɖi le kple uncal/tonsillar herniation vɛ. Enumake kɔ abaa ƒe ta ɖe dzi va ɖo \(30\text{ degrees}\), do Intravenous N-Acetylcysteine (NAC) ɖe lãme, nàɖo serum sodium ɖe \(145\text{ va ɖo }155\text{ mEq/L}\) to \(3\%\) Hypertonic Saline zazã me, eye nàdze egɔme kaba Continuous Renal Replacement Therapy (CRRT) be ʋu me amonia me kɔ esime wole ŋkɔ ŋlɔm na aklã dodo kpata.
Nusita Ʋu Si Le Ƒodo Me (Esophageal Variceal Bleed) Nye ‘Aɖi Bɔmb si Me Protein Sɔsɔ Le’ Mlɔetɔ Na Ahɔhɔ̃ si me Aɖi Le
Ʋu blibo** **\(100\text{ mL}\) ɖesiaɖe si akɔ ɖe dɔgboa me le nuɖuɖutome ƒe ʋuka alo dɔgbo ƒe ʋu ƒe dodo me la, \(15\text{ va ɖo }20\text{ grams}\) hemoglobin kple plasma protein le eme. Tsɔ kpe ɖe eŋu la, hemoglobin protein mehiã kura le alɔdze-kɔsɔkɔsɔ amino acid isoleucine (si ƒe nugbagbeŋusẽ ƒe asixɔxɔ le sue ŋutɔ) me. Ne ʋu \(1,000\text{ mL}\) ge ɖe dɔgbo sue kple dɔgbo me la, dɔgbo me glutaminase kple dɔgbo me urease dɔlékui ɖua ʋu me protein \(180\text{ gram}\) ma wòzua ƒutsotsoe gã aɖe si nye ammonia esime wòle isoleucine vɔvɔm, si nana dɔnɔ si ŋu ʋusɔgbɔdɔ le la gena ɖe Grade ¾ Hepatic Coma me le gaƒoƒo 12 va ɖo 24 me. Ele be woado dɔnɔ ɖesiaɖe si ŋu ʋumenugbagbeviɣidɔ le si ava kple Grade 2 vaseɖe 4 Hepatic Encephalopathy yeye la enumake be occult Upper Gastrointestinal Bleeding (kpɔ hemoglobin, BUN-to-creatinine ratio, rectal exam for melena, kple NG tube aspirate) eye woana prophylactic IV Ceftriaxone (\(1\text{ g/day}\)) + Octreotide + Lactulose/PEG catharsis be woaɖe ʋua ɖa le dɔgboa me.
Nyametsotsoti: acute emergency triage kple Grade 3 & 4 Hepatic Encephalopathy ƒe tɔtrɔ¶
flowchart TD
A["Dɔnɔ Si Wonya be Cirrhosis / Portal Hypertension ALOO Aklã ƒe Dɔmawɔmawɔ Kpata La Doa Kple Susu ƒe Nɔnɔme si Trɔ: Dzeside 2 (Lethargy, Disorientation, Asterixis Flapping Tremor) ALOO Grade 3 (Alɔ̃madɔmadɔ/Stuporous, Rouses Only to Pain/Voice) ALOO Grade 4 (Coma, Unresponsive, Absent Asterixis)"] --> B["Afɔɖeɖe 1: ABC, Asibidɛ ƒe Glucose, Kple Yaƒoƒomɔ̃wo Ƒe Vovototo Enumake: Na Thiamine 500 mg IV DO ŊGƆ NA Dextrose Ðeɖeke; Ne Dzeside 3 (Severe Stupor) alo Grade 4 (Coma, GCS <= 8), Wɔ ENDOTRACHEAL INTUBATION Enumake + De Soft Nasogastric (NG) Tube"]
B --> C["Afɔɖeɖe 2: Ðe asi le xɔtuɖaŋu / aɖi Srɔ̃lawo ŋu le ɣeyiɣi ɖeka me HEDZƆDZƆDZƆDƆ 7 siwo ʋãa ‘GIB-DƆLƆ̃’ ƒe Dzadzraɖo: 1. STAT Non-Contrast Head CT (Ðe Subdural Hematoma ɖa); 2. Paracentesis si wotsɔ dea dzesi dɔlélea (Woɖe asi le SBP ŋu: PMN >= 250/mm3); 3. CBC/BUN/Aɖuɖɔtoe Dodokpɔ (Woɖee ɖa be Variceal GI Bleed); 4. BMP (Kpɔ K + < 3.5, Na +, Alkalosis, AKI); 5. Ʋu/Aɖuɖɔtoe Dekɔnuwo; 6. Lé Aɖuɖɔɖɔɖɔtikewo, Benzodiazepines & Opioids KAtã ɖe asi"]
C --> D{"Kpɔ Aklã ƒe Dɔmawɔmawɔ Ƒomevi: Ƒomevi C (Decompensated Cirrhosis / ACLF) tsɔ wu A ƒomevi (Fulminant Acute Liver Failure) ."}
D -->|TYPE C: Decompensated Cirrhosis / Portal Hypertension| E{"Ðe Dɔnɔ Ate Ŋu Axɔ Enteral NG / Nuno Atikewo Dedie, Alo Ðe Severe Ileus / Unintubated Grade 3-4 Lia?"}
E -->|Grade 3-4 Without NG Access OR Severe Paralytic Ileus / Abdominal Distension| F["ENEMA ƑE NUÐEÐEŊUTI: De Lactulose 300 mL (200 g) + Tsi/Dze 700 mL (1,000 mL Katã) to Aɖuɖɔtoe me Balloon Catheter dzi; Klɔe Aɖabaƒoƒo 30 va ɖo 60 Be Nàna Aɖi Nanɔ Nuɖusi ƒe Dɔgbo me; Gbugbɔe Gaƒoƒo 4 Va ɖo 6 Ðesiaɖe"]
E -->|Intubated with Verified NG Tube OR Awake Grade 2 Patient| G["ENTERAL AMMONIA-PURGING PROTOCOL: 1. Lactulose 30 va ɖo 45 mL PO/NG Gaƒoƒo 1-2 ɖesiaɖe Vaseɖe Aɖuɖɔ Gbãtɔ, Emegbe Titrate (15-45 mL TID-QID) va ɖo 2-3 Aɖuɖɔ Falɛfalɛ/Ŋkeke (ALOO 4 L PEG-3350 le gaƒoƒo 4 me); 2. Tsɔ Rifaximin 550 mg PO/NG BID de eme; 3. Tsɔ IV L-Ornithine L-Aspartate (LOLA 20-40 g/ŋkeke) de eme nenye be Ewɔa dɔ"]
F --> H["Afɔɖeɖe 3: Dada Le Nusi Gbɔ Tsidzadza Tɔxɛe Ŋu Dzikutɔe: 1. Dzra Hypokalemia Ðo (Na K+ >= 4.0-4.5 mEq/L Be Nàdzudzɔ Ayiku ƒe Ammoniagenesis); 2. IV Volume Gbugbɔgadzɔ / Albumin na Diuretic AKI; 3. IV Ceftriaxone ne SBP alo Variceal Bleed; 4. Dodokpɔ le IV me Flumazenil (0.2 mg) ne Wosusu be Benzodiazepine ƒe Dɔwɔnua"]
G --> H
D -->|TYPE A: Fulminant Acute Liver Failure (INR >= 1.5 + Encephalopathy Without Prior Cirrhosis, Ammonia > 150 umol/L)| I["ACUTE LIVER FAILURE CEREBRAL EDEMA PROTOCOL (Afɔku GÃTƆ: 1. Do Intubate & Do Ta 30°; 2. Dze IV N-Acetylcysteine (NAC) gɔme; 3. Do 3% Hypertonic Saline (Taɖodzinu Serum Na + 145-155 mEq / L) + Mannitol Bolus na ICP Spikes; 4. Dze Ayikuwo Trɔtrɔ Ðe Ame Ŋu (CRRT) Kaba Be Nàkɔ Amonia Ŋu; 5. Aklã Dodo Na Amewo ƒe Ŋkɔwo Ƒe Ŋkɔwo"]
Dɔlélenutsiŋutete: alesi ammonia, glutamine synthetase, kple hypokalemic alkalosis nana astrocyte vuvu kple nusita Asterixis buna le Grade 4 Coma me¶
1. Ɣletivimefakaka "Trojan Sɔ" ƒe Nukpɔsusu (Albrecht & Norenberg) .¶
Le amegbetɔ siwo le lãmesẽ me la, portal vein ammonia si wokpɔ tso colonic bacterial urease kple small-intestinal enterocyte glutaminase me la trɔna to periportal hepatocytes me wòzua urea to Krebs-Henseleit urea cycle dzi. Le aklã ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie alo aklã ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie me la, systemic arterial ammonia dzina ɖe edzi zi gbɔ zi 3 va ɖo 10. 1. Ʋu-Ahɔhɔ̃ ƒe Mɔxenu Trɔ: Le ʋuka me la, amonia nɔa dadasɔ si nɔa te ɖe pH dzi le Ammonium ions siwo me dzoxɔxɔ le (\(\text{NH}_4+\), \(98\%\) le pH \(7.40\)) kple Amonium gas si me dzo mele o (\(\text{NH}_3\), \(2\%\) le pH \(7.40\), $ nuŋɔŋlɔ {pK}_a \anɔ abe 9.15 $): $\(\text{NH}_4+ \rightleftharpoons \text{NH}_3\text{ (ya si lɔ̃a ami)} + \text{H}+\)$ Metabolic alo respiratory alkalosis (si ʋãna zi geɖe to loop diuretics, vomiting, alo hyperventilation gbɔ) trɔa sɔsɔŋusẽ sia yia ɖusime, si naa \(\text{NH}_3\) gas si me dzoxɔxɔ mele o ƒe akpa sue aɖe zi gbɔ zi eve alo zi gbɔ zi etɔ̃, si kakana agbagbadzedzemanɔmee to ʋu-ahɔhɔ̃ ƒe mɔxenu la me zua astrocytes (lãmenugbagbevi siwo le amegbetɔ ƒe ahɔhɔ̃ me si si le esi dɔlékuiwutike si nye glutamine synthetase). 2. Osmotic Swelling + Mitochondrial Poisoning ("The Trojan Horse"): Le ɣletivimenugbagbeviwo ƒe lãmenugbagbeviwo me la, glutamine synthetase ƒoa \(\text{NH}_3\) nu ƒu kple glutamate tsɔ wɔa Glutamine: - Osmotic Effect: Glutamine ƒe ƒuƒoƒo gã aɖe le lãmenugbagbeviwo me wɔa dɔ abe osmolyte si hea tsi to Aquaporin-4 mɔwo me yia astrocyte afɔ ƒe dɔwɔwɔwo me, si hea Alzheimer Type II astrocytosis vɛ (le cirrhosis si nɔa anyi didi me la, astrocytes xea fe ɖe eta ƒe akpa aɖe to myo-inositol ɖoɖo ɖe duta me; le Acute Liver Failure, afima menye ɣeyiɣi si woatsɔ aɖo myo-inositol ayi duta o, si wɔnɛ be ahɔhɔ̃ me ʋuʋu si wua ame kple ahɔhɔ̃mekawo ƒe ʋuʋu si wua ame ɣesiaɣi si ʋuka me amonia wu \(150\text{ va ɖo }200\text{ \mu mol/L}\)). - "Trojan Horse" Mitochondrial Collapse: Wotsɔa glutamine yeye si wowɔ la yia astrocyte mitochondria me, afisi glutaminase si phosphate wɔ dɔ la mae ɖe intra-mitochondrial ammonia (\(\text{NH}_3\)) si woƒo ƒu me, si ʋua mitochondrial permeability transition (MPT) pore, generating oxygen/nitrogen ƒomevi siwo wɔa dɔ, ATP ƒe vɔvɔ, kple GABA-A xɔla ƒe gbeɖiɖi ƒe dzidziɖedzi (to ahɔhɔ̃meka siwo le abe benzodiazepine ene siwo le lãmenugbagbeviwo me abe allopregnanolone ene dzi).
HOW LACTULOSE & RIFAXIMIN TRAP AMMONIA IN THE COLON (LUMINAL ACIDIFICATION)
===========================================================================
[Colonic Lumen (Normal pH = 7.0)] [Portal Venous Bloodstream]
Urease-Producing Gut Bacteria Uncharged Ammonia Gas (NH3)
(Klebsiella, Proteus, E. coli) freely crosses colonic wall
break down protein/blood/urea into Portal Vein --> Shunts
into diffusible NH3 gas. past cirrhotic liver to Brain.
|
=============X===========================================================
THERAPEUTIC INTERVENTION 1: RIFAXIMIN (550 mg BID)
Kills colonic urease-producing bacteria & downregulates gut glutaminase.
=========================================================================
THERAPEUTIC INTERVENTION 2: LACTULOSE (Oral/NG or 300 mL Retention Enema)
Non-absorbable disaccharide (Galactose-Fructose) reaches cecum/colon intact
--> Colonic saccharolytic bacteria ferment Lactulose into LACTIC & ACETIC ACID
--> Drops Colonic Luminal pH from 7.0 down to < 5.0.
=========================================================================
|
v
[ACIDIFIED COLONIC LUMEN (pH < 5.0): THE ION TRAP]
Diffusible NH3 Gas + H+ ====> Charged Ammonium Ion (NH4+)
- Because NH4+ carries a positive electrical charge, it CANNOT cross the
colonic mucosa into the blood (AND blood NH3 diffuses *into* the acidic
colon to become trapped as NH4+.).
- Osmotic catharsis purges trapped NH4+ out in 2 to 3 soft stools/day.
===========================================================================
2. Nukae Nye "Asterixis" (Flapping Tremor), Eye Nukatae Ebuna Ne Dɔnɔa Gblẽ tso Grade 3 Va ɖo Grade 4 Coma?¶
- Alesi Nàwɔ Akpɔ Asterixis Le Abati La: Bia tso dɔnɔa si be wòado eƒe abɔ eveawo ɖe wo ŋgɔ tẽ, atsɔ woƒe asibidɛwo aƒo ɖe megbe ("abe ʋuwo ƒe zɔzɔ nutsitsi ene"), akeke woƒe asibidɛwo ɖe vovo, eye wòami ŋku hena sɛkɛnd 30. .
- Nusi Dzɔna (Negative Myoclonus): To vovo na parkinsonian alo ʋuʋudedi vevi (si nye rhythmic muscle contraction), asterixis nye "negative myoclonus": elektrik ƒe ɖoɖoezizi kpata, si melɔ̃na o \(50\text{- va ɖo }200\text{-millisecond}\) elektrik ƒe ɖoɖoezizi (dzudzɔ) le flexor kple extensor siaa me EMG ƒe dɔwɔwɔ si tso diencephalic-reticular motor integration pathways siwo léa nɔnɔme si nɔa anyi ɖaa me ɖe asi ƒe lãmenugbagbeviwo ƒe dɔwɔwɔ ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie gbɔ. Nuheŋusẽ tsɔa asibidɛa ɖiɖina yia ŋgɔ ɣeyiɣi kpui aɖe, eye wòkplɔnɛ ɖoa reflexive jerk trɔna yia dzi va ɖoa teƒe si keke la, si wɔnɛ be "xevi ƒe aʋala ƒe ʋuʋu ƒe ʋuʋu."
- Critical Clinical Trap: Asterixis bia lɔlɔ̃nu faa cortical postural tone be wòanɔ anyi. Eyata asterixis dzena le West Haven Grades 2 kple Grade 3 ƒe gɔmedzedze, gake EBU keŋkeŋ ne dɔnɔa nyrɔ ɖe Grade 3 stupor goglo alo Grade 4 Coma me. Mègasusu gbeɖe be dɔnɔ si ŋu kuvia ɖo la le nyonyom ɖe edzi le esi woƒe ʋuʋudedi si le ʋuʋum la nu tso ta ko o; kpɔe ɖa be woyi ŋgɔ va ɖo Grade 4 coma (afisi akpa eve ƒe clonus, hyperreflexia, Babinski ƒe dzesiwo, alo decerebrate posturing xɔ ɖe asterixis teƒe).
Dɔnɔdzikpɔƒe ƒe Ðoɖowɔwɔ: West Haven ƒe Dzesiwo Tsɔ kpe ɖe ISHEN ƒe hatsotsowo me toto kple Glasgow Coma Scale ŋu¶
| West Haven ƒe Dzeside (ISHEN ƒe hatsotso) . | Level of Sidzedze & Sidzedze Nɔnɔme | Neuromuscular & Bedside Ŋutilã me Nusiwo Wokpɔ | Yameʋuɖoɖo & Kpata ƒe Triage Action |
|---|---|---|---|
| Nu suetɔ / Adzame HE (MHE) | Dɔdaƒe dodokpɔ kple mɔfiame si sɔ; abnormal only on psychometric tests (Lãwo ƒe Ŋkɔdodo dodokpɔ \(< 15\text{ lãwo le 60 sec}\), Xexlẽdzesiwo ƒe Kadodo Dodokpɔ, alo Stroop App). | Asterixis aɖeke meli o; reflexes si sɔ; afɔku gã aɖe si le ʋu ƒe gbagbã kple anyidzedze me. | Dɔnɔ siwo wodona le kɔdzi ƒe nu me Lactulose (\(15\text{ va ɖo }30\text{ mL}\) BID); xe mɔ ɖe ʋukuku nu vaseɖe esime woawɔ atike nɛ. |
| Dzeside 1 (Adzame HE) | Ŋkeke-zã alɔ̃dɔdɔ-nyɔnyrɔ̃ ƒe tɔtrɔ (mlɔa anyi ŋkeke bliboa, nyɔna eye meɖea dzi ɖi o zã bliboa), susu ƒe didime dzi ɖena kpɔtɔna, dzidzɔkpɔkpɔ alo dzikudodo fafɛ, nusiwo wotsɔ kpe ɖe eŋu/ɖea nu bɔbɔe si gblẽ (Serial 7s). | Ʋuʋu vie alo asterixis fafɛ/si mewɔ ɖeka o; asinuŋɔŋlɔ ƒe gbɔdzɔgbɔdzɔ/xɔtutu ƒe apraxia (mate ŋu ata ɣletivi si ƒe ta le 5 o). | Dodokpɔ hena nusiwo hea dɔlélea vɛ kaba (aɖuɖɔtoe, aɖuɖɔtoemetike); dze egɔme alo uptitrate Lactulose + Rifaximin si woano. |
| Dzeside 2 (Overt HE) . | Kuviawɔwɔ alo ɖekematsɔleme, Ɣeyiɣi ƒe Tɔtɔ si me kɔ (ɣleti, ƒe, alo ɣeyiɣi si mesɔ o), nuwɔna si mesɔ o, nuƒoƒo si me mekɔ o, gbɔgbɔ ƒe ʋeʋẽ vivi/musty (fetor hepaticus tso dimethyl sulfide me). | Asterxis si dzena, si ŋu ɖikeke mele o le akpa eve (flapping tremor), deep tendon reflexes si wɔa dɔ akpa, ataxia. | Dɔwɔƒe si Kpɔa Nudzɔdzɔ Kpatawo Gbɔ ƒe Dzodzro: Dzro nusiwo katã ʋãa ame 7 (LP/paracentesis na SBP, dodokpɔxɔwo, GI ʋu ƒe dodo ƒe screen) + Lactulose si woano dzikutɔe (\(30\text{ mL}\) q1-2h vaseɖe aɖuɖɔ me). |
| Grade 3 (Severe Overt HE, Atikewɔwɔ Kpata) | Somnolence to Semi-Stupor: Mlɔa alɔ̃ madzudzɔmadzudzɔe, efɔna ɖe gbe sesẽ alo nusiwo gblẽa nu le ame ŋu ko nu, eƒe susu ƒe tɔtɔ gã aɖe na Ɣeyiɣi kple Teƒe siaa, nuƒoƒo si mewɔ ɖeka o alo ʋunyaʋunyawɔwɔ/delirium si wode dzesii. | Asterixis li ne dɔnɔa ate ŋu awɔ nu aduadu kokoko (alo elicited passively); dzesi hyperreflexia, afɔkpodzi clonus, sesẽ, kple extensor Babinski dzesiwo. | ICU Admission & Early Endotracheal Intubation: Mègana tsi siwo woano yaƒoƒomɔ̃ dzi makpɔmakpɔ o; de NG tube na Lactulose/PEG + Rifaximin ALOO na Lactulose Retention Enemas (\(300\text{ mL} + 700\text{ mL}\) tsi). |
| Dzeside 4 (Aklã ƒe Kɔdzi, Kpata Vevietɔ) | True Coma (\(\text{GCS} \le 8\)): mewɔa nu ɖe nyagbɔgblɔ kple vevesese ƒe dzideƒoname siaa ŋu kura o. | Asterixis mele eme o (lɔlɔ̃nu faa gbeɖiɖi aɖeke mele eme o); flaccid quadriparesis alo ahɔhɔ̃ ƒe ʋuʋu / decorticate posturing; ŋkuvi siwo keke/siwo le kuvia wɔm ne ahɔhɔ̃mekawo ƒe ʋuʋu/ʋuʋudedi (Type A ALF). | Sedziwɔwɔ be Woade Yame Enumake + Mɔ̃ɖaŋu Yaƒoƒo: Na Lactulose Retention Enemas + NG Lactulose/Rifaximin + IV LOLA + Ta CT + Trigger Reversal (alo 3% Saline + CRRT ne Fulminant ALF). |
7 Classic Precipitating Triggers of Grade 3 & 4 Aklã ƒe Tagbɔdɔléle ("GIB-DƆLÉLE") kple Alesi Nàtrɔ Wo Ðesiaɖe¶
Le dɔnɔ siwo wu 80 va ɖo 90 le alafa me siwo ŋu ʋumenugbagbeviɣidɔ le gome la, aklãdɔléle si nye Grade 3 alo Grade 4 Hepatic Encephalopathy ƒe nudzɔdzɔ kpata aɖe doa dzo to atikewɔwɔ me atike aɖe koŋ si woate ŋu atrɔ la me. Amonia dada kple lactulose esime nusi gbɔ wòtsona to vovo (abe Spontaneous Bacterial Peritonitis alo variceal bleed ene) hea ku ƒe agbɔsɔsɔ gã aɖe vɛ:
| Tsidzadza ƒe Ʋuʋu ("GIB-SICK") . | Zi geɖe | Dɔlélenutsiŋutete Ŋuti Mɔnu | Mandatory Diagnostic Test & Taɖodzinu ƒe Trɔtrɔ |
|---|---|---|---|
| 1. Ʋu si dona le dɔgboa me (GIB) (Esophageal/gastric varices, portal hypertensive gastropathy, dɔgbo ƒe abi) . | \(15\%\text{ vaseɖe }25\%\) | Ʋu si le dɔgboa me naa protein si me isoleucine mele o ƒe \(15\text{ va ɖo }20\text{ g}\) le ʋu \(100\text{ mL}\) ɖesiaɖe me \(\rightarrow\) dɔgboa me ammonia ƒe dzidziɖedzi gã + hypovolemic renal hypoperfusion. | Kpɔ CBC, BUN/Cr ƒe xexlẽme, dɔgbo me dodokpɔ hena melena, kple NG aspirate; dze egɔme IV Octreotide/Terlipressin + IV Ceftriaxone \(1\text{ g/day}\) + Emergent Endoscopic Band Ligation + Cathartic Lactulose/PEG be woatsɔ akɔ ʋu tso dɔgbo me. |
| 2. Dɔlékui & Sepsis (Vevietɔ Dɔlékui ƒe Dɔlékuiwo ƒe Dɔléle si Le eɖokui si [SBP], UTI, Aklãdɔ, Lãmenugbagbeviwo ƒe Dɔléle) | \(25\%\text{ vaseɖe }40\%\) (Nu si ʋãa ame wu) | Dɔdzẽ ƒe cytokines siwo le ɖoɖo nu (TNF-alpha, IL-1beta, IL-6) tsoa ʋu kple ahɔhɔ̃ ƒe mɔxenu eye wonaa astrocytes sea veve tẽ ɖe amonia ƒe vuvu ŋu ne amonia ƒe agbɔsɔsɔ dzi ɖe edzi vie ko gɔ̃ hã. | Wɔ Bedside Diagnostic Paracentesis na dɔnɔ ɖesiaɖe si ƒe ʋuka me ʋu sina tona si ŋu ascites kple HE yeye le (ne dzoxɔxɔ mele eŋu o eye vevesese mele eŋu o gɔ̃ hã.), tsɔ kpe ɖe ʋu/aɖuɖɔ ƒe dekɔnuwo kple CXR ŋu; na IV Ceftriaxone \(2\text{ g}\) gbesiagbe + IV Albumin ne ascites \(\text{PMN} \ge 250/\text{mm}3\). |
| 3. Benzodiazepines, Opioids, Gabapentinoids, alo Aha sesẽ | \(10\%\text{ vaseɖe }15\%\) | Aklã siwo me ʋumenugbagbeviɣidɔ le mate ŋu akɔ atike siwo me CYP3A4 trɔ asi le o, eye ahɔhɔ̃mekawo ƒe GABA-A xɔlawo ƒe dɔwɔwɔ dzi ɖe edzi akpa xoxo. | Atikewo ƒe xexlẽdzesi kple aɖi si le aɖuɖɔ me ŋuti numekuku; dzudzɔ atike siwo katã naa ame ƒe susu dzea akɔ anyi, zolpidem, opioid, kple pregabalin; bu IV Flumazenil (\(0.2\text{ mg}\) IV le sekɛnd 30 me, va ɖo \(1\text{ mg}\)) ƒe dɔlélewo didi/dɔdamɔnu dodokpɔ ne wosusu be wono benzodiazepine. |
| 4. Sodium & Potassium ƒe Tɔtɔ (Hypokalemia \(K+ < 3.5\), Lãmetsiŋusẽ ƒe Alkalosis, Hyponatremia \(Na+ < 130\)) | \(15\%\text{ vaseɖe }25\%\) | Hypokalemia doa ŋusẽ ayiku ƒe proximal tubule ammoniagenesis; alkalosis trɔa \(\text{NH}_4+\) wòzua \(\text{NH}_3\) gas; hyponatremia hea astrocyte osmotic swelling si wotsɔ kpe ɖe eŋu vɛ. | Kpɔ STAT BMP ɖa; ɖɔli IV/dɔgbome Potassium Chloride be \(K+ \ge 4.0\text{ nanɔ }4.5\text{ mEq/L}\); ɖɔ hyponatremia ɖo vivivi (\(\le 6\text{ va ɖo }8\text{ mEq/L le 24h}\) ɖesiaɖe me) elabena cirrhotics le afɔku gã aɖe me na Central Pontine Myelinolysis. |
| 5. Ileus & Dɔmeɖui | \(20\%\text{ vaseɖe }30\%\) | Ɣeyiɣi didi si wotsɔa aɖuɖɔ toa aɖuɖɔ me dzia dɔlékuiwo ƒe urease ƒe gbegblẽ le nitrogen ƒe gbeɖuɖɔwo me kple dɔgbo ƒe \(\text{NH}_3\) ƒe xɔxlɔ̃ ɖe edzi. | Wɔ ƒodo ƒe X-ray/dodokpɔ; na Lactulose Retention Enema (\(300\text{ mL}\) le \(700\text{ mL}\) tsi me) + NG Lactulose alo PEG-3350; dzudzɔ anticholinergics/opioids zazã. |
| 6. Creatinine ƒe Dzidziɖedzi / Tsitsiŋusẽ ƒe Tsitsi (AKI & Hepatorenal Syndrome) | \(20\%\text{ vaseɖe }30\%\) | furosemide kple spironolactone zazã fũu akpa (alo paracentesis si lolo wu albumin manɔmee) nana ʋukawo me ƒe agbɔsɔsɔme dzi ɖena kpɔtɔna, etɔa ayiku me urea/ammonium ƒe dodo, eye wòʋãa ayiku me ammoniagenesis. | KPƆ Furosemide kple Spironolactone EDZE ÐE NU ƔEYIƔI; keke ʋuka me ƒe lolome ɖe enu kple \(0.9\%\) Normal Saline alo \(25\%\) Amegbetɔ ƒe Albumin si Wodona Ðe Ʋuka Me (\(1\text{ g/kg/day}\) hena gaƒoƒo 48). |
| 7. Dzodoƒe (Lãwo ƒe Protein Zazã fũu) / KPEKPEÐEŊU / Portal Vein Thrombosis | \(5\%\text{ va ɖo }10\%\) | TIPS stent (alo amekoko ƒe shunt) si woda yeyee alo wòkeke akpa la trɔa ʋu si le agbo nu ƒe \(100\%\) tẽe yia vena cava si le ete; portal vein thrombosis hea aklã me ʋu ƒe sisi kpata vɛ. | Order Doppler Ultrasound na Aklã kple Portal/Aklã ƒe Veins; ne refractory post-TIPS HE dzɔ la, interventional radiology ateŋu awɔ endovascular TIPS stent diameter reduction. (De dzesii: MÈGADƆ dɔ na dɔnɔ siwo ŋu cirrhotic le gbesiagbe protein o, lé \(1.2\text{ vaseɖe }1.5\text{ g/kg/day}\) me ɖe asi to amagbe/notsi protein kple Branched-Chain Amino Acids [BCAAs] zazã me ne wonya nyɔ zi ɖeka, elabena lãmekawo ƒe gbegblẽ gblẽa ƒunukpeƒeŋusẽ ƒe ŋutete be wòaɖe aɖi le ammonia me.). |
Afɔɖeɖe ɖesiaɖe Kɔdzi & ICU Atikewɔwɔ Ŋuti Ðoɖowɔɖi¶
| Atikewɔwɔ ƒe Dɔwɔnu | Acute Dosing & Mɔzɔzɔ le Grade 3 / 4 HE | Dɔwɔwɔ ƒe Mɔnu | Dɔdaƒe ƒe Mɔ̃ Siwo Wòle Be Woaƒo Asa na |
|---|---|---|---|
| 1. Lactulose (Disaccharide si Mexɔa Nu O) [Dzidzenu Gbãtɔ] | Eteral (to NG tube si ŋu woɖo kpee dzi): \(30\text{ vaseɖe }45\text{ mL}\) (\(20\text{ vaseɖe }30\text{ g}\)) gaƒoƒo 1 va ɖo 2 ɖesiaɖe vaseɖe esime \(\ge 2\) aɖuɖɔtoewo nadzɔ, emegbe nàtitrate ɖe \(15\text{ vaseɖe }45\text{ mL}\) TID-QID na 2-3 soft aɖuɖɔ/ŋkeke. Aɖuɖɔtoe ƒe Ʋuʋudedi: \(300\text{ mL}\) Lactulose + \(700\text{ mL}\) Tsi/Dze (\(1\text{ L}\) katã) to aɖuɖɔtoe me balloon catheter dzi wolénɛ ɖe te hena miniti 30 va ɖo 60 q4-6h. |
Dɔlékui siwo le dɔgboa me ƒoa wo ɖe lactic/acetic acid \(\rightarrow\) ewɔa dɔgbo me acid (\(\text{pH} < 5.0\)), léa \(\text{NH}_3\) abe \(\text{NH}_4+\) si mate ŋu axɔ o ene, eye wòkɔa aɖuɖɔ ŋu le osmotically. | Afɔku si le Lactulozing fũu akpa me: \(60\text{ mL}\) nana gaƒoƒo 2 ɖesiaɖe madzudzɔmadzudzɔe hena ŋkeke geɖe hea aɖuɖɔtoe si me tsi sɔ gbɔ ɖo vɛ (\(> 6\text{ aɖuɖɔ/ŋkeke}\)), si hea hypernatremia sesẽ (\(Na+ > 150\text{ mEq/L}\)), hypovolemic AKI, kple coma ƒe gbegblẽ si to vovo vɛ. Titrate ɖe anyi ɣesiaɣi ne aɖuɖɔ dze egɔme ko. |
| 2. Polyethylene Glycol 3350 (PEG-3350, GoLYTELY) [Catharsis ƒe mɔnu bubu si wozãna kabakaba] | \(4\text{ Lita}\) si wodo to Nasogastric Tube dzi le gaƒoƒo 4 me (alo \(2\text{ L}\) + Lactulose). | Ekɔa nitrogen ƒe gbeɖuɖɔ, ʋu, kple dɔlékui siwo wɔa amonia kabakaba tso GI-mɔ̃ bliboa me evɔ meɖoa ŋu ɖe dɔlékuiwo ƒe ʋeʋẽ ŋu o. | Woɖo kpe edzi le HELP Randomized Controlled Trial (JAMA Intern Med) me be woakpɔ HE si dze gaglãa sesẽ gbɔ le gaƒoƒo 24 me kabakaba ŋutɔ wu lactulose ɖeɖeko. |
| 3. Rifaximin (Xifaxan) [Atikewɔwɔ si Wotsɔ Kpe Ðe Eŋu si Wobia tso Ame Ŋu] | \(550\text{ mg}\) PO alo wogbãe to NG tube dzi zi eve gbesiagbe (alo \(400\text{ mg}\) TID) si wotsɔ kpe ɖe Lactulose ŋu. | Rifamycin dɔlékuiwutike si womate ŋu axɔ o (\(< 0.4\%\) systemic absorption) si tiaa dɔgbo me si tea numiemie siwo wɔa urease le dɔgboa me nu eye wòɖea dɔgbo ƒe lãkusi ƒe dɔdzẽ dzi kpɔtɔna. | Rifaximin tsɔtsɔ kpe ɖe Lactulose ŋu ɖea ku dzi kpɔtɔna le HE si dzena gaglãa vevie me eye wòɖea HE ƒe kɔdziyiyi le etsɔme dzi kpɔtɔna 58 le alafa me (Bass et al., NEJM). |
| 4. L-Ornithine L-Aspartate (LOLA) si wodona ɖe ʋuka me [Nu Siwo Wotsɔna Ða Nuwo ƒe Lãmetsiŋusẽ Evelia] | \(20\text{ va ɖo }40\text{ gram/ŋkeke}\) IV si wodo ɖe lãme atraɖii le gaƒoƒo 4 va ɖo 8 me wotsɔe de \(500\text{ mL}\) IV tsi me (ele UK, EU, Asia, Canada, kple Latin Amerika). | Enaa lãmenugbagbeviwo ƒe dɔwɔwɔ ƒe nusiwo le tẽ (ornithine kple aspartate) siwo doa ŋusẽ aklã ƒe urea-cycle synthesis KPLE ƒumelãwo ƒe lãmeka glutamine synthetase be woaɖe ʋu me ammonia ɖa. | Ewɔa dɔ ŋutɔ le dodokpɔ siwo wowɔ le vome me na Grade ¾ HE si dze gaglãa ne wotsɔe kpe ɖe lactulose ŋu; lé ŋku ɖe serum creatinine ŋu le ayiku ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie sesẽ me. (Le U.S.A. la, nu me/NG Sodium Phenylbutyrate alo Glycerol Phenylbutyrate kple IV Branched-Chain Amino Acids [BCAAs] wɔa dɔ mawo tɔgbe le amonia ɖeɖeɖa me). |
| 5. Flumazenil si wodona ɖe ʋuka me [Dɔlélewo Dzesidede/Atikewɔwɔ ƒe Xɔname si Woɖo Tae] | \(0.2\text{ mg}\) IV le sɛkɛnd 30 me, wogbugbɔna le miniti 1 ƒe dometsotsowo me vaseɖe \(1.0\text{ va ɖo }2.0\text{ mg}\) maximum. | Hoʋiʋli xea mɔ na benzodiazepine ƒe kadodoƒe le titina GABA-A xɔlawo (si trɔa exogenous benzodiazepines kple endogenous cirrhotic neurosteroids siaa). | Enaa gaƒoƒo 1 va ɖo 2 ƒe nyɔnyrɔ̃ ɣeyiɣi kpui aɖe le HE dɔnɔ siwo le Dzeside ¾ ƒe 20% va ɖo 30% me (eɖea mɔ na ahɔhɔ̃mekawo ƒe dodokpɔ eye woƒoa asa na ʋuka dodo ne lorazepam/diazepam ye hee vɛ); woxe mɔ ɖe enu le benzodiazepine zazã atraɖii alo alɔ̃madɔmadɔ ŋutinya me. |
Nutome ƒe xexlẽdzesi siwo ku ɖe nudzɔdzɔ kpatawo ŋu kple atikewɔƒe ƒe mɔfiamewo¶
- United States kple Canada: Ƒo ka na 911 na dɔnɔ ɖesiaɖe si ŋu aklã ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie alo aklã ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie le si ƒe tɔtɔ, alɔ̃madɔmadɔ, ɣletivimefakaka, alo dɔgbo me ʋu le dodom. Dɔdzikpɔkpɔ zɔna ɖe Amerika Habɔbɔ si Kpɔa Aklãdɔlélewo Ŋuti Nusɔsrɔ̃ Gbɔ (AASLD) ƒe Dɔwɔwɔ ƒe Mɔfiame si ku ɖe Aklã ƒe Tagbɔdɔléle Ŋu le Aklãdɔléle si Nɔa Anyi Didi me kple AASLD ƒe Nɔnɔme Ŋuti Nyatakaka si ku ɖe Aklã ƒe Dɔmawɔmawɔ Nyuie Ŋu dzi.
- United Kingdom: Ƒo ka na 999 alo nàde NHS ƒe Dɔwɔƒe si Kpɔa Nya Kpatawo Gbɔ. Atikewɔlawo zɔna ɖe British Society of Gastroenterology (BSG) / BASL Decompensated Cirrhosis Care Bundle kple NICE Guidelines (NG50 / TA337) dzi, si de se be woawɔ ascitic tap si woatsɔ akpɔ dɔlélea le gaƒoƒo 6 me, woawɔ dodokpɔ si aʋã wo, lactulose/rifaximin dɔdamɔnu, kple IV Pabrinex (thiamine).
- Europa Dukɔwo ƒe Habɔbɔ: Ƒo 112. Atikewɔlawo zɔna ɖe Europa Habɔbɔ si Kpɔa Aklã Ŋuti Nusɔsrɔ̃ Gbɔ (EASL) ƒe Dɔdamɔnu ƒe Mɔfiame siwo ku ɖe Aklã ƒe Tagbɔdɔléle Dzi Kpɔkpɔ Ŋu (ƒe 2022 ƒe Nyatakaka yeye) dzi, eye woda asi ɖe West Haven/ISHEN ƒe dzesidede, lactulose léle ɖe te enemas le Dzeside ¾ me, rifaximin, kple IV L-Ornithine L-Aspartate (LOLA) dzi.
- Australia kple New Zealand: Ƒo ka na 000 le Australia alo 111 le New Zealand eye nàwɔ ɖe Gastroenterological Society of Australia (GESA) ƒe ʋumenugbagbeviɣidɔ kple aklã ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie ƒe ɖoɖowo dzi.
Nya siwo wobiaa amewo enuenu¶
Nukatae MELE be nàxe mɔ na protein GBEÐE le dɔnɔ si le hayahayam tso Aklãdɔléle me ƒe nuɖuɖu me o?¶
Ƒe bla nanewoe nye sia la, atikewɔwɔ ŋuti nusrɔ̃gbalẽ xoxowo gblɔ vodadatɔe na dɔnɔ siwo ŋu ʋumenugbagbeviɣidɔ le be woaɖu "nuɖuɖu si me protein mesɔ gbɔ ɖo o" be woaƒo asa na amonia wɔwɔ. Egbegbe aklãŋutinunya ƒe mɔfiamewo (AASLD kple EASL) ɖe protein ƒe mɔxexeɖedɔléle nu ɖa keŋkeŋ. Nu ka ta? Le dɔnɔ si ŋu ʋumenugbagbeviɣidɔ le si ƒe aklã megate ŋu ɖea aɖi le amonia me o gome la, ƒunukpeƒeŋusẽ va zua ŋutilãa ƒe ŋutinu gbãtɔ si kpena ɖe eŋu tsɔ ɖea amoniaka ɖa le ʋua me (lãmekawo zãa glutamine synthetase tsɔ léa amoniaka le ʋu me). Protein si le nuɖuɖu me dzi ɖeɖe kpɔtɔ nana lãmekawo gblẽna vevie (sarcopenia), si gblẽa dɔnɔa ƒe lãmeka siwo kpena ɖe amonia ŋu eye wònaa woƒe Aklã ƒe Tagbɔdɔlélea nu sẽna ɖe edzi ŋutɔ. Ne dɔnɔ nya nyɔ tso alɔ̃madɔmadɔ sesẽ aɖe me ko la, ele be wòaɖu protein gram 1.2 va ɖo 1.5 le eƒe kpekpeme kilogram ɖeka me gbesiagbe, eye wòate gbe ɖe amagbe, nyinotsi, kple alɔdze-kɔsɔkɔsɔ amino acid (BCAA) protein siwo woma ɖe nuɖuɖu sue siwo woɖuna enuenu me KPLƆ numeɖenu si me protein sɔ gbɔ ɖo le zãtiƒe.
Aleke Lactulose Enema wɔa dɔe ne dɔnɔ si le alɔ̃ me mete ŋu mia nu o, eye nukatae pɔmpi me tsi dzrowo mesɔ gbɔ o?¶
Le Aklã ƒe Tagbɔdɔléle ƒe Dzeside 3 alo Dzeside 4 me la, dɔnɔa tsia dzodzodzoe alo nɔa alɔ̃ me akpa be wòami dedie, eye paralytic ileus ate ŋu ana tsi si wonana to dɔgbo ƒe mɔ̃ me nagbɔdzɔ. Ne woƒã retention enema si wotsɔ Lactulose syrup 300 mL si wotsaka kple tsi mL 700 (lita 1 katã) ɖe dɔgboa me tẽ eye wobla dɔgboa me balloon catheter la aɖabaƒoƒo 30 va ɖo 60 la, enaa lactulose yia dɔgboa me dɔlékuiwo gbɔ tẽ afisi wowɔa dɔgboa me ammonia 70 le alafa me le. To vovo na pɔmpi me tsi ƒe enema dzro (si klɔa aɖuɖɔ to mɔ̃ dzi ko) la, dɔgbo me dɔlékuiwo ƒoa lactulose la kabakaba wòzua lactic acid, si wɔnɛ be pH si le dɔgboa me ɖiɖina ɖe anyi wu 5.0. Acid ma trɔa ammonia gas (NH3) wòzua ammonium ions (NH4+) si me dzo le, eye le nyateƒe me la, ehea ammonia doa goe le dɔgboa ƒe ʋukawo me yia aɖuɖɔ si me acid le me be woaɖee ado goe ne woɖe enema la ɖa.
Nukatae Lactulose gbɔ eme nana ate ŋu ana dɔnɔ ƒe alɔ̃madɔmadɔ nagblẽ ɖe edzi ŋutɔŋutɔ?¶
Taɖodzinu si le lactulose zazã ŋu le kɔklɔ gbãtɔ megbe enye aɖuɖɔ falɛfalɛ 2 va ɖo 3 gbesiagbe, ke menye aɖuɖɔtoe me aɖuɖɔ 10 si me tsi le gbesiagbe o. Esi wònye be lactulose nye aɖuɖɔtoe si hea tsi dzadzɛ doa goe le ʋuka me yia dɔgboa me ta la, lactulose ƒe agbɔsɔsɔ si gbɔ eme nana gaƒoƒo bliboa katã nana tsi gbogbo aɖe si le aɖuɖɔ me la buna faa. Le gaƒoƒo 24 va ɖo 48 me la, dɔnɔa xɔa hypernatremia sesẽ aɖe (ʋu me sodium si dzina ɖe edzi wu 150 va ɖo 160 mEq/L) kple hypovolemic acute kidney injury. Natremia ƒe agbɔsɔsɔ si gbɔ eme kple tsikuɖiɖi siaa hea woawo ŋutɔ ƒe lãmenugbagbeviwo ƒe tagbɔdɔléle vɛ eye wòxea mɔ na ayikuwo be megaɖea urea kple amonia do goe o, si wɔnɛ be dɔnɔa nyrɔna ɖe alɔ̃madɔmadɔ me goglo wu esime ɖɔktawo nɔa lactulose geɖe biam vodadatɔe.
Nukatae potassium si bɔbɔ ɖe ʋu me (Hypokalemia) hea Aklã ƒe Tagbɔdɔléle sesẽ vɛ le dɔnɔ siwo le tsitike (Furosemide) nom me?¶
Dɔnɔ siwo ŋu ʋumenugbagbeviɣidɔ kple ƒodo si me tsi le (ascites) le noa loop diuretics abe furosemide (Lasix) ene enuenu, si nana ayikuawo gblẽa potassium le aɖuɖɔ me. Ne potassium le ʋu me ɖiɖi wu 3.5 mEq/L la, potassium dona le ayiku ƒe ʋuka me lãmenugbagbeviwo ƒe eme eye hydrogen ions (acid) ʋãna yia eme be wòaxɔ ɖe eteƒe. Esi ayiku ƒe ʋuka siwo te ɖe ayiku ŋu la kpɔe be yewoƒe eme va zu acid ta la, wotrɔna ɖe amonia ƒe wɔwɔ sesẽ ŋu (ayiku ƒe amoniaka dzɔdzɔ) be woatsɔ axe mɔ ɖe aɖuɖɔtoe me acid nu, eye wotsɔa amoniaka yeye gbogbo aɖewo yia ayiku ƒe ʋukawo me tẽ. Le ɣeyiɣi ma ke me la, ʋu si le lãmenugbagbeviwo godo la va zua alkaline (metabolic alkalosis), si trɔa ammonium si me wodea dzoe si le dedie (NH4+) wòzua aɖi si me dzo mele o (NH3) si tsoa ahɔhɔ̃a me tẽ. Ʋu me potassium si wu 4.0 va ɖo 4.5 mEq/L gbugbɔgaɖo ko la tsia ayiku me amonia dɔwɔƒe ma.
Dzɔtsoƒewo kple dziɖuɖumegãwo ƒe mɔfiame¶
- Europa Habɔbɔ si Kpɔa Aklã Ŋuti Nusɔsrɔ̃ Gbɔ (EASL): EASL ƒe Dɔdamɔnu ƒe Mɔfiamewo le Aklã ƒe Tagbɔdɔléle Dzi Kpɔkpɔ Ŋu (ƒe 2022 ƒe Nya yeye, Journal of Hepatology): West Haven/ISHEN ƒe Dzesidede, Trigger Identification, Lactulose Enemas, Rifaximin, kple LOLA.
- Amerika Habɔbɔ si Kpɔa Aklãdɔlélewo Ŋuti Nusɔsrɔ̃ Gbɔ (AASLD) kple EASL ƒe Ƒuƒoƒo ƒe Dɔwɔwɔ Ŋuti Mɔfiame (Vilstrup H, Amodio P, Bajaj J et al., Aklãŋutinunya): Aklã ƒe Tagbɔdɔléle le Aklãdɔléle Si Nɔa Anyi Me: Dɔwɔwɔ Ŋuti Mɔfiame si AASLD kple EASL wɔ.
- New England Journal of Medicine (NEJM, Bass NM et al. & Wijdicks EFM): *Rifaximin ƒe Dɔdamɔnu le Aklã ƒe Tagbɔdɔléle me; Aklã ƒe Tagbɔdɔléle * ƒe Dɔdaƒe ƒe Dɔwɔwɔ Ŋuti Numekuku.
- JAMA Ememe Atikewɔwɔ (HELP Randomized Trial, Rahimi RS, Singal AG et al.): Lactulose kple Polyethylene Glycol 3350-Electrolyte Solution hena Aklã ƒe Tagbɔdɔléle si Wodze Gaglãgbe Dada.
- Britaintɔwo ƒe Dɔgboŋutinunya Habɔbɔ (BSG) kple Britaintɔwo ƒe Aklã Ŋuti Nusɔsrɔ̃ Habɔbɔ (BASL): Decompensated Cirrhosis Care Bundle: Gaƒoƒo 24 Gbãtɔwo ƒe Kpata Dzikpɔkpɔ.
Wɔ kpekpeɖeŋunana gbãtɔ ƒe hehexɔxɔ si ŋu woɖo kpee eye nàbia gbe eŋutinunyalawo
Mɔfiame sia naa hehe le dzesidede kpata kple beléle veviwo ƒe vovototodedeameme ŋu eye mexɔ ɖe aklãŋutinunyala bibiwo, dɔgboŋutinunya, ahɔhɔ̃mekawo ƒe dɔlélenutsiŋutete, alo atikewɔwɔ kpata teƒe o. Be nàsrɔ̃ aɖaŋu ŋutɔŋutɔ siwo le ame si ƒe lãme mekɔ o la dada ɖe nɔnɔme si me wòahaya le, yaƒoƒomɔ̃ ƒe nɔnɔme kpatawo gbɔ kpɔkpɔ, kple agbemenuhiahiã veviwo wɔwɔ me la, wɔ kpekpeɖeŋunadɔ gbãtɔ si ŋu woɖo kpee to Atitsoga Dzĩ Habɔbɔ, St John Ambulance, alo nutoa me dɔwɔƒe aɖe dzi.
Mɔfiame siwo do ƒome kplii¶
- Nuɖuɖutome ƒe ʋukawo ƒe gbagbã, ʋu si dona le ahɔhɔ̃mekawo me, kple aklã ƒe tagbɔdɔléle
- Acetaminophen (paracetamol) zazã fũ akpa, aklã ƒe dɔmawɔmawɔ nyuie, kple NAC fesre
- Wernicke ƒe tagbɔdɔ kple Korsakoff ƒe dɔléle: thiamine mg 500 le ʋuka me hafi woazã dextrose
- Hyponatremia sesẽ, tsi ƒe ahamumu, kple ahɔhɔ̃mekawo ƒe ʋuʋu
- Xexlẽdzesi siwo woxɔna kpata le dukɔwo nu