Denmisɛnw ni funankɛninw ka saya dɔ fɔli: u ka kan ka min fɔ ani cogo min na¶

Ni den gɛrɛgɛrɛ dɔ sara, i bɛ se ka siran o waati la k’a fɔ u ye. N’a sɔrɔ i tɛ kuma ɲumanw dɔn, wa i yɛrɛ bɛ se ka dusukasi. O ye yɔrɔ ye min ka gɛlɛn kosɛbɛ, wa i tɛ kojugu si kɛ ni i dalen tɛ a la.

Kibaru duman ye ko denmisɛnw mago tɛ kuma dafalenw na. U mago bɛ mɔgɔ sɛbɛ la, kuma nɔgɔman na, ani baliku hakili sigilen min bɛ to ka gɛrɛ ɲɔgɔn na. Foyi man kan ka kɔrɔtɔ yan. Fɛn kelen min nafa ka bon lɛrɛ fɔlɔw la, o ye ko den bɛ kibaruya mɛn ka bɔ mɔgɔ dɔ fɛ a dalen bɛ min na, wa u tɛ to a kelen na.

Aw bɛ nin kɛ sisan¶

1. Aw bɛ baliku dɔ sugandi min bɛ se ka da a la walasa k’o fɔ den ye. A ka kan ka kɛ mɔgɔ ye den bɛ min dɔn ani a bɛ a yɛrɛ sɔrɔ min fɛ, a ka fisa bangebaga walima a ladonbaga gɛrɛgɛrɛ. Ni o tigi dusu tiɲɛna kojugu, a ɲini baliku wɛrɛ fɛ i dalen bɛ min na, a fana ka kɛ yen.
2. Aw bɛ yɔrɔ lafiyalen dɔ ta, yɔrɔ min bɛ mɔgɔ kelen ta ani waati lafiyalen. Aw bɛ ɛkranw faga ka ninakili dɔɔnin dɔɔnin ɲɔgɔn fɛ. Aw bɛ sigi den hakɛ la, ka surunya fo ka se ka bolo minɛ walima ka ɲɔgɔn minɛ ni u b’a fɛ.
3. A fɔ ka jɛya ani ka ɲumanya kɛ. Aw bɛ baara kɛ ni daɲɛ "sa" ye. Misali la: "Kibaru dusukasilenba bɛ n bolo. Npogotiginin sara bi sɔgɔma. A su ye baara dabila, a tɛ se ka segin."
4. A fɔ u ye ko u ka hakɛ tɛ, wa ko u ye foyi fɔ walima u ka miiri foyi ma kɛ sababu ye. A fɔ ko i bɛ yen ani ko i bɛna to u fɛ.
5. A to u ka wale kɛ u yɛrɛ cogo la. Aw ka kasi n’u ye, ka ɲininkaliw jaabi, walima ka sigi u makun na. O kɔ, aw bɛ minfɛn dɔ ni dumuni misɛnnin dɔ di aw ma, aw ka to aw gɛrɛfɛ.
6. A fɔ lakɔli walima denmisɛnw ladonni ye joona, walasa yen mɔgɔkɔrɔbaw ka se ka dususuma kɛ ani ka taamasiɲɛw kɔlɔsi minnu b’a jira ko den bɛ ka gɛlɛya.

Ni saya kɛra sisan dɔrɔn, aw hakili to a la ko weleli fɔlɔ min bɛ kɛ baara ɲuman na, o de bɛ kɛ fɔlɔ. A ɲɛminɛbagaw ka a saya barikama so kɔnɔ ani an saya makɔnɔnen don so kɔnɔ a ɲɛfɔ mɔgɔ min ka kan ka wele.

I tɛ kojugu si kɛ¶

Mɔgɔkɔrɔba caman bɛ hami ko u bɛna den dɔ dusu tiɲɛ ni u ye tiɲɛ fɔ u ye. Tiɲɛ na, a ka c’a la, denmisɛnw b’a ye ko fɛn dɔ man ɲi sani u ka fɔ u ye. Ni balikuw bɛ sɔgɔsɔgɔ, ka kasi da datugulen kɔfɛ, walima ni u ka laɲiniw Changé, denmisɛnw ka teli ka miiri fɛn dɔ la min ka jugu ni o bɛɛ ye, walima k’a latigɛ k’u ye kojugu kɛ.

Ka tiɲɛ fɔ ni dususuma ye, o ye fɛn ɲumanw dɔ ye i bɛ se ka min kɛ. Wajibi tɛ ka barika sɔrɔ walima ka kɛ mɔgɔ hakili sigilen ye tuma bɛɛ. A tɛ baasi ye denmisɛnnin ka i ye i bɛ kasi. A b’a jira u la ko dusukasi ye ko ye min tɛ kojugu ye, wa ko mɔgɔw bɛ se k’o ye ani ko u bɛ se ka lafiya hali bi.

Ni i ye kumaw sɔrɔ cogo jugu la, i bɛ se ka segin ka taa a fɔ ko: “Ne b’a fɛ k’o ɲɛfɔ tugun.” Denmisɛnw bɛ yafa mɔgɔw ma, wa u bɛna to ka kalan kɛ ani ka ɲininkali kɛ dɔgɔkun caman ni san caman kɔnɔ.

Mun na tiɲɛni nafa ka bon¶

Denmisɛnw bɛ diɲɛ faamuya ni kunnafoniw ye minnu bɛ u bolo. Ni tiɲɛ dogolen don, u bɛ yɔrɔw fa ni u yɛrɛ ka hakilinaw ye, minnu bɛ siran tuma caman na ka tɛmɛ tiɲɛ kan. Denmisɛn min fɔra ko a bɛnbakɛ dɔ "tara" o bɛ se k'u makɔnɔ u ka segin walima k'a miiri ko u bilalen don. Denmisɛnnin dɔ y'a fɔ ko mɔgɔ dɔ "taara sunɔgɔ" bɛ se ka siran sunɔgɔ ɲɛ.

Dusukasi dɛmɛni jɛkuluw ni denmisɛnw ka kɛnɛyako tɔnw, i n’a fɔ Winston’s Wish and Child Bereavement UK min bɛ Angletɛri ani National Alliance for Children’s Grief min bɛ Ameriki, olu bɛɛ b’a ɲini ka daɲɛ jɛlenw fɔ i n’a fɔ « salen » ani « salen ». U b’a fɔ fana ko ɲininkaliw ka kan ka jaabi tiɲɛ na ani ka kɛɲɛ ni den ta ye.

Daɲɛ minnu ka kan ka baara kɛ ni u ye¶

• "Sa" ani "sa".
• "A farikolo ye baara dabila."
• "A dusukun jɔra, dɔgɔtɔrɔw ma se k'a daminɛ kokura."
• "I ka jalaki tɛ, wa mɔgɔ si tun tɛ se k'a bali."
• "A tɛ baasi ye ka dusukasi, ka dimi, walima ka hakili ɲagami."

Kuma minnu ka kan ka kɔlɔsi¶

Ni dannayakow bɛ i ka denbaya kɔnɔ, a ka ɲi i k’u tila. Fɛn min kɛra, o fɔ fɔlɔ, o kɔ, i ka denbaya dalen bɛ min na, o fara o kan, kuma nɔgɔmanw na. Misali la: "Npogotigi sara. An ka denbaya dalen b'a la ko a hakili bɛ hɛrɛ la."

Denmisɛn minnu si tɛ kelen ye, olu fɔcogo¶

Denmisɛnw bɛ saya faamu cogo wɛrɛ la ni u bɛ ka bonya. Ninnu ye ɲɛjirabaga caman ye, wa den kelen-kelen bɛɛ tɛ kelen ye. Aw bɛ tugu aw ​​den ka ɲɛminɛli kɔ, ka a to a ka fɛn caman ɲini walima ka dɔɔni ɲini u fɛ.

Denmisɛnw ni denmisɛnninw (minnu si tɛ san 3 ɲɔgɔn bɔ) .¶

Denmisɛnnin fitininw tɛ saya faamu, nka u b’a ye ko fɛn dɔw bɛ yeli kɛ u ka kɛwalew la ani u lamini dusukunnataw la. U bɛ se ka kasi ka tɛmɛ, ka nɔrɔ, ka kɔsegin u delina kɔrɔw la, walima a bɛ iko u ma sigi.

Fɛn min bɛ dɛmɛ don:

• Aw bɛ dumunikɛcogo, sunɔgɔ ani tulonkɛ kɛcogo sabatilenw mara i n’a fɔ aw bɛ se ka min kɛ.
• Aw bɛ ɲɔgɔn minɛ, ka kuma nɔgɔlenw, ani fɛn dɔntaw di aw ma.
• Baara kɛ ni daɲɛ nɔgɔmanw ye ni u ye ɲininkali kɛ ko: "Papa sara. A tɛ se ka segin. An dusu kasira, ne bɛ yan."
• A jira ko i bɛna segin cikan kan siɲɛ caman.

Denmisɛn minnu ma se lakɔli la (san 3 fo san 5 ɲɔgɔn) .¶

Tuma caman na, denmisɛnnin fitininw b’a ye ko saya ye waati dɔɔnin dɔrɔn de ye, i n’a fɔ sunɔgɔ walima taama. U bɛ se ka ɲininkali kelen kɛ siɲɛ caman, i n'a fɔ "Npogotiginin bɛ segin tuma jumɛn." O ye ko ye min tɛ kojugu ye. U ka teli fana ka da a la k’u ka miiriliw walima u ka kɛwalew bɛ se ka kɛ sababu ye ka fɛnw lase mɔgɔ ma.

Fɛn min bɛ dɛmɛ don:

• Baara kɛ ni kumasen surunw ye minnu bɛ se ka kɛ: "Npogotiginin sara. A farikolo ye baara dabila. A tɛ se ka dumuni kɛ, ka ninakili, walima ka foyi ye. A tɛna segin."
• A fɔ ka jɛya ko o tun tɛ u ka hakɛ ye.
• Ɲininkali minnu bɛ segin-ka-bɔ, olu jaabi ni muɲuli ye, ni kuma kelenw ye.
• Tulon, ja ani maanaw di. Denmisɛn fitininw ka teli ka baara kɛ ni tulonkɛ ye.
• Aw bɛ a jira ko dusukunnatabaw bɛna na ka taa joona. Den bɛ se ka kasi, o kɔ, a bɛ dumuni misɛnnin dɔ ɲini.

Dugukolo kan lakɔlidenw (san 6 fo san 9 ɲɔgɔn) .¶

Denmisɛn minnu bɛ nin san hakɛ in na, olu b’a daminɛ k’a faamu ko saya ye kudayi ye, wa ko fɛn ɲɛnamaw bɛɛ bɛ sa. N’a sɔrɔ u b’a fɛ k’a dɔn sudon, min bɛ kɛ sudon na, ani mun de kɛra sababu ye ka mɔgɔ faga. U bɛ se ka hami fana ko u bɛ mɔgɔ minnu kanu, olu bɛna sa.

Fɛn min bɛ dɛmɛ don:

• Tiɲɛ tiɲɛnenw di minnu ka nɔgɔn. Ni denmisɛn dɔ ye ɲininkali kɛ mɔgɔ dɔ sara cogo min na, aw bɛ jaabi tiɲɛ na ni hakɛ ye u bɛ se ka min ɲɛnabɔ, k’a sɔrɔ aw ma kunnafoni caman di.
• Mɔgɔ minnu bɛna u ladon, i k’u hakili sigi. A fɔ ko: "Ne kɛnɛyara ani ne b'a fɛ ka kɛ yan waati janba kɔnɔ."
• Ɲininkaliw wele, k’a fɔ ko ɲininkali si tɛ hakilintan ye.
• Hakilila bɛ se ka kɛ cogo minnu na, i n’a fɔ ja dilanni, lɛtɛrɛ sɛbɛnni, walima hakilijagabɔ kɛsu dilancogo jira.
• Aw ye aw janto kɔnɔdimi, kungolodimi, sunɔgɔ gɛlɛya, walima fɛn caman Changements la école la, o bɛ se ka kɛ degun taamasiɲɛw ye.

Denmisɛn kɔrɔbaw (san 10 fo san 12 ɲɔgɔn) .¶

Denmisɛn minnu ma se balikuya ma, olu bɛ saya faamu balikuya cogo la. U bɛ se ka dusukasi kosɛbɛ, ka dimi, ka siran, walima ka jalaki, wa u bɛ se k’a ɲini ka kɛ i n’a fɔ u ka ɲi walima ka u yɛrɛ tanga kuma ma. U bɛ se fana k’u ka kow suma ni u teriw ye, wa u b’a miiri ko u tɛ kelen ye.

Fɛn min bɛ dɛmɛ don:

• I ka kɛ mɔgɔ sɛbɛ ye ani ka kunnafoni wɛrɛw di n’u y’a ɲini.
• A to u k’a sugandi n’u bɛna kuma, n’u bɛna sɛbɛnni kɛ, n’u bɛna ja dilan, walima n’u bɛna kɛ timinandiyalenw ye.
• Aw ye aw ka danbe bonya nka aw ka a lajɛ ni dususuma ye ani ka to ka don a kɔnɔ.
• A to u ka dɛmɛ don labɛnw na, i n’a fɔ dɔnkiliw walima foto sugandili sudon kama.
• Aw ye a fɔ u ka lakɔli ye ani ka faamuyali ɲini baara ni kɛwalew kan.

Funankɛninw (u si bɛ san 13 ɲɔgɔn bɔ ka tɛmɛ o kan) .¶

Funankɛninw bɛ saya faamu kosɛbɛ, nka u bɛ se ka dusukasi jira cogoyaw la minnu ma deli ka kɛ: u bɛ u yɛrɛ bila, u bɛ dimi, u bɛ faratiw ta, u bɛ sunɔgɔ walima dumuni nege Changer, walima u bɛ u yɛrɛ fili baara la. N’a sɔrɔ u teriw ka fisa u somɔgɔw ma walisa u ka dɛmɛ sɔrɔ. U bɛ se fana ka degun sɔrɔ walisa ka balikukalan kunkankow ta.

Fɛn min bɛ dɛmɛ don:

• Tiɲɛ fɔ u ye k’a ɲɛsin u ma, ni bonya kelen ye i bɛna min di baliku ma.
• Sugandili di u ma u ka se ka u sen don sudon na cogo min na ani u ka kan ka min kɛ o kɔfɛ.
• Aw kana a jira k'u bɛna kɛ "so cɛ" ye walima ka mɔgɔ salen bila a nɔ na.
• Aw bɛ to ka sɔrɔ ka sɔrɔ aw ma gɛlɛya. Waati surun dɔ kɛli ni dususuma ye mobili kɔnɔ walima ka dumuni dila, o bɛ se ka baro daminɛ.
• Aw ye aw jija u k’a dɔn u bɛ se ka taa yɔrɔ min na ni u b’a ye ko u ka gɛlɛn, hali baliku dɔ, ladilikɛla dɔ, walima dɛmɛnsira dɔ.

Funankɛninw bɛ se ka faratiba lase u dusukunnataw dɔgɔyali ma walima u bɛ se ka miiri u yɛrɛ la ka u yɛrɛ tɔɔrɔ bɔnɛ kɔfɛ. Ni aw bɛ hami, aw bɛ ɲininkali kɛ ka ɲɛ ani ka aw hakili sigi. Guide on ka i yɛrɛ ladon dusukasi jugumanba kɔnɔ bɛ lasɔmini taamasiɲɛw ni a ka kan ka min kɛ, ani ɲɛjiralan kan hakili kɛnɛya gɛlɛya bɛ jaabi di cogo min na, o ɲɛfɔ.

Baro bɛ kɛ cogo min na¶

Fɛn nɔgɔman damadɔw bɛ se ka baro gɛlɛn nɔgɔya.

Sani¶

• Aw bɛ miniti damadɔw ta walasa ka aw yɛrɛ sabati. A man ɲi ni i bɛ kasi, nka i jija ka se ka kuma.
• I bɛna baara kɛ ni daɲɛ minnu ye, i k’olu latigɛ, k’u sɛbɛn ni o bɛ i dɛmɛ.
• Aw bɛ yɔrɔ dɔ sugandi den bɛ a yɛrɛ sɔrɔ yɔrɔ min na, i n’a fɔ u ka sugolan, sofa walima nakɔ.
• Aw ye aw jija aw kana tigɛ.
• Tissu kɛsu, minfɛn, ani laala tulonkɛfɛn walima finimugu dɔ ka kɛ i kɛrɛfɛ.

Waati la¶

1. A daminɛ k’a fɔ ko dusukasiko dɔ b’i bolo k’a fɔ u ye. O bɛ waati dɔɔnin di u ma u ka se k’u labɛn.
2. Fɛn min kɛra, o fɔ kuma jɛlenw na. Baara kɛ ni daɲɛ "sa" ye.
3. Ka jɔ. A to makun ka kɛ. A to den ka kɛwale kɛ.
4. Aw bɛ ɲɔgɔn minɛ ni u b’a fɛ. Aw kana a jagoya.
5. Ɲininkaliw jaabi ni kɔnɔnajɛya ye. Ni aw t'a dɔn, aw k'a fɔ ko: "Ne t'a dɔn, ne na o dɔn."
6. Fɛn min bɛna kɛ o kɔfɛ, i k’o fɔ u ye, i n’a fɔ mɔgɔ minnu bɛna kɛ so ani waati min na u bɛna i ye tuguni.
7. A fɔ ko: «I ka hakɛ tɛ, wa ne b’i kanu.”

O kɔfɛ¶

• Aw bɛ minfɛn dɔ di aw ma, ka dumuni dɔɔni dɔ di aw ma, ani ka baara kɛ ni dususuma ye.
• Aw bɛ to ka gɛrɛ ɲɔgɔn na lɛrɛ damadɔ nataw kɔnɔ.
• Aw k’a to u k’a dɔn k’u bɛ se ka ɲininkali kɛ kokura, waati o waati.
• A fɔ u karamɔgɔ walima u ka lakɔli ye.

Flow nɔgɔman dɔ baro kama¶

flowchart TD
    A["I ka baliku dɔ sugandi i dalen bɛ min na ani yɔrɔ min lafiyalen don"] --> B["A fɔ ko kibaru duman dɔ b’i bolo"]
    B --> C["A fɔ ko daɲɛ sara daɲɛ nɔgɔmanw na"]
    C --> D["A fɔ ko o tɛ u ka hakɛ ye"]
    D --> E["A to u ka wale kɛ u yɛrɛ ka cogo la"]
    E --> F["Ɲininkaliw jaabi ni tiɲɛ ye ani cogo nɔgɔman na"]
    F --> G["Fɛn min bɛ kɛ o kɔfɛ, o fɔ u ye"]
    G --> H["Aw ka to gɛrɛfɛ ani ka segin ka don a kɔnɔ kɔfɛ"]

Denmisɛnw bɛ ɲininkali minnu kɛ tuma caman na¶

Denmisɛnw ka ɲininkaliw bɛ se ka kɛ kuma jɛlen ye, wa u bɛ se ka na waatiw la minnu ma deli ka kɛ. O ye taamasyɛn ɲuman ye. O kɔrɔ ye ko den b’a ye ko a lafiyalen don fo a bɛ se ka ɲininkali kɛ.

"Mun na u sara." Jaabi nɔgɔman, tiɲɛnen di. Misali la, “A dusukun ye baara dabila,” walima “A tun bananen don kosɛbɛ, a farikolo tun tɛ se ka kɛnɛya.” Ni a sababu ma dɔn, a fɔ ko: “Dɔgɔtɔrɔw b’a ɲini k’o dɔn.”

"Yala a bɛna kɛ i la wa." I ka kɛ mɔgɔ sɛbɛ ye nka i hakili sigi. "Bɛɛ bɛ sa don dɔ, nka ne b'a jira ko ne bɛna kɛ yan waati janba kɔnɔ. Ne bɛ ne ka kɛnɛya lajɛ, wa mɔgɔ caman bɛ yen minnu bɛna aw ladon tuma bɛɛ."

"Yala a dimi." N'i b'a dɔn, i ka jaabi di nɔgɔya la. "Dimi tun tɛ a la a laban na," walima "Dɔgɔtɔrɔw ye fura di a ma walasa k'a dɛmɛ a ka lafiya." Ni aw t'a dɔn, a fɔ ko: "Ne hakili la, a teliyalen don kosɛbɛ." Aw kana layidu ta aw tɛ se ka minnu tiimɛ.

"Ne ka hakɛ don wa." Aw k'a fɔ tuma bɛɛ ko ayi, ka jɛya ani ni dusu ye. "Ayi, i ye foyi fɔ walima i ye miiri min na, o si ma kɛ sababu ye ka nin ko in kɛ."

"U bɛ min sisan." Jaabi ka kɛɲɛ ni i ka dannaya ye, kuma nɔgɔmanw na, i kɛlen kɔ k'a fɔ ko su sara. Ni aw dalen tɛ a la, aw bɛ se k'a fɔ ko: "Mɔgɔ suguya wɛrɛw dalen bɛ fɛn wɛrɛw la. E hakilina ye mun ye?"

"Ne bɛ se k'u ye wa." Jaabi bɛ bɔ ko la. Ni a tigi bɛ so walima sudon yɔrɔ la, denmisɛn dɔw bɛ nafa sɔrɔ taama kunkurunnin na, dɛmɛ bɛ min na. U bɛna min ye fɔlɔ, o ɲɛfɔ, k’a to u ka sugandili kɛ.

"Ne bɛ se ka kuma u fɛ hali bi wa." Ɔwɔ. Denmisɛn caman bɛ dusu saalo sɔrɔ ni u bɛ kuma o tigi fɛ, ka batakiw sɛbɛn, walima ni u bɛ fɛn kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ mara.

Saya minnu ɲɛfɔli ka gɛlɛn ka tɛmɛ¶

Saya dɔw kuma ka gɛlɛn, i n’a fɔ yɛrɛfaga, fura tali kojugu, fariyakow, kasaara, walima denmisɛnnin dɔ ka saya. Denmisɛnw mago bɛ tiɲɛ na hali bi, min bɛ fɔ ni dususuma ye ani kuma minnu bɛ bɛn u si hakɛ ma.

Ni saya kɛra yɛrɛfaga fɛ, dɔnnikɛlaw b’a fɔ ko denmisɛnw k’o fɔ tiɲɛ na, k’a sɔrɔ u ma kunnafoni jɛlenw di. I bɛ se k'a fɔ ko "Papa sara a yɛrɛfaga fɛ. O kɔrɔ ye ko a y'a yɛrɛ ka ɲɛnamaya ban bawo a hakili tun bananen don kosɛbɛ, kosɛbɛ wa a tun tɛ se ka fɛɛrɛ wɛrɛ ye. I ka jalaki tɛ, wa mɔgɔ si tun tɛ se k'a dɔn."

I yɛrɛ tanga kuma ma min bɛ jalaki jira. N’i ​​dalen tɛ a la, ladilikɛla dɔ walima dusukasi baarakɛyɔrɔ dɔ bɛ se k’i dɛmɛ ka i labɛn.

Ni saya kɛra barika la walima ni a kɛra dusukasi ye, o bɛ a dɛmɛ ka dɔgɔtɔrɔ dɔ ka dɛmɛ ɲini den ye joona. Jamana caman bɛ baara kɛ fu denmisɛnw ye saya barikama kɔfɛ, wa dɔgɔtɔrɔ walima lakɔliso bɛ se k’aw dɛmɛ k’u sɔrɔ.

Sukununi ni foli: ka sugandili di denmisɛnw ma¶

Denmisɛnw bɛ se k’a ye ko sudonw bɛ u hakili ɲagami walima ni u ma labɛn, nka u caman fana b’a fɔ ko n’u sen donna o la, o y’u dɛmɛ k’a ye ko u ye denbaya kɔnɔmɔgɔw ye, ka foli kɛ. A ka c’a la, dɔnnikɛlaw b’a fɔ ko aw ka sugandili di denmisɛnw ma, ni kunnafoni jɛlenw ye, sanni aw ka ko latigɛ u ye.

Denmisɛnnin dɔ labɛnni sudon kama¶

A ɲɛfɔ ni kuma nɔgɔmanw ye:

• Jɔn bɛna kɛ yen, ani mɔgɔw bɛ se ka min kɛ, i n’a fɔ kasi, ka ɲɔgɔn minɛ, walima ka maanaw tila ɲɔgɔn na.
• A bɛna kɛ yɔrɔ min na, ani so bɛ cogo min na.
• Ni su walima sanubɔlan bɛna kɛ yen, ani sanubɔlan ye mun ye.
• Fɛn min bɛna kɛ, i n’a fɔ dɔnkilida, kalan, sudon, walima sudon.
• A bɛna mɛn waati jumɛn.
• Ko u bɛ se ka taa waati o waati ni baliku dɔ ye u dalen bɛ min na.

Yɔrɔ fotow jira, ni o bɛ se ka kɛ. Ni sudon bɛ kɛ ni sudon ye, aw bɛ se k'a ɲɛfɔ ko "Su bɛ bila foro kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ kɔnɔ, o b'a kɛ buguri ye. A tigi tɛ se ka foyi ye."

Sugandili minnu bɛ kɛ denmisɛnw ye¶

Aw bɛ baliku dɔ bila tuma bɛɛ, aw dalen bɛ min na, a ka to den fɛ sudon waati. Nin tigi ka baara ye den ladonni ye, ko bɛɛ tɛ. U bɛ se ka ɲininkaliw jaabi, ka den bila kɛnɛma, ka a lajɛ ni ji ni dumunifɛn dɔ bɛ den bolo.

Ni denmisɛn dɔ y’a sugandi ko a tɛna taa o la¶

Ni denmisɛn dɔ t’a fɛ ka na o lajɛ la, aw k’u ka sugandili bonya. U bɛ se ka don hali bi cogo wɛrɛw la, i n’a fɔ ka ja dɔ ja walasa k’a bila ni sanubɔlan ye, ka dɔnkili dɔ sugandi, walima ka taa bɔ kaburu walima hakilijiginso la kɔfɛ. Mɔgɔ dɔw bɛ nimisa k’a sɔrɔ u ma sababu sɔrɔ, o la sa, cogo di kɔfɛ walasa ka foli kɛ.

Farikolo yecogo¶

Ni a tigi dalen bɛ sanubɔlan da wulilen dɔ kɔnɔ walima so kɔnɔ, a bɛ se ka kɛ ko denmisɛn dɔ b’a fɛ k’u ye. A ɲɛfɔ ka kɔn o ɲɛ: "Npogotigi farikolo bɛna kɛ i n'a fɔ a jɔlen don ani a bɛna kɛ cogo wɛrɛ la dɔɔnin. A ɲɛw datugulen don. A tɛ se ka foyi ye."

A to den ka a latigɛ, ka to a gɛrɛfɛ. Denmisɛn dɔw b’a fɛ ka maga bolo dɔ la walima ka ja dɔ to yen, dɔw fana b’a fɛ ka to kɔfɛ.

Aw bɛ se ka min makɔnɔ o kɔfɛ donw ni dɔgɔkunw kɔnɔ¶

Denmisɛnw ka dusukasi tɛ kelen ye ni balikuw ta ye. Tuma caman na, u bɛ don ka bɔ dusukasi kɔnɔ, tuma dɔw la miniti damadɔ kɔnɔ. Den bɛ se ka kasi, ka sɔrɔ ka dumuni misɛnnin dɔ ɲini, ka sɔrɔ ka boli ka bɔ kɛnɛma ka taa tulon kɛ. O ye ko ye min tɛ kojugu ye ani min bɛ kɛnɛya la, wa o kɔrɔ tɛ ko u t’u janto u la.

A kɛcogo minnu ka teli ka kɛ¶

• Dusukasi, kasi ani nɔrɔli.
• Dimi walima dimi, dimi walima dimi fana sen bɛ o la.
• Aw ka siran ko mɔgɔ wɛrɛw bɛna sa, walima aw ka siran ka kɛ aw kelen na.
• Sunɔgɔ gɛlɛya, sugo juguw, walima a b’a fɛ ka sunɔgɔ i ka dilan kan.
• Yɛlɛma donna dumuni nege la.
• Kɔnɔdimi, kungolodimi walima sɛgɛn.
• Ka segin kɛwale kɔrɔw kan, i n’a fɔ dilancogo walima bolokɔnincinin.
• Gɛlɛya min bɛ mɔgɔ hakili bɛɛ la lakɔliso la.
• Saya walima sudon tulonw tulonw na.
• Ka ɲininkali kelenw kɛ siɲɛ caman.

Tuma caman na, o kɛcogo ninnu bɛ nɔgɔya ni waati, kɛcogo ani dɛmɛ ye. Olu ye taamasyɛnw ye minnu b’a jira ko den bɛ baara kɛ u ka dusukasi fɛ, u tɛ ko fɛn dɔ bɛ u la.

Fɛn min bɛ dɛmɛ¶

• Dumuni, sunɔgɔ ani lakɔli kɛcogo minnu bɛ kɛ tuma bɛɛ, olu ka to cogo basigilen na.
• Dususalo, muɲuli ani waati di.
• Kuma mɔgɔ min sara, ka baara kɛ n’a tɔgɔ ye, ka maanaw tila ɲɔgɔn na, ani ka fotow lajɛ.
• Aw ye fɛɛrɛw tigɛ walasa aw hakili ka to u la, i n’a fɔ hakilijagabɔ kɛsu, fototalan walima don kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ.
• A to den k’a ye ko i fana bɛ dusukasi, ani ko i bɛ se k’o kunbɛn.
• I ka kɛ cogo kelen na ani k’a jɛya mɔgɔ min bɛna u ladon.
• Aw bɛ yɔrɔ di u ma u ka tulon kɛ, ka ŋɛɲɛ kɛ ani ka kɛ denmisɛn ye.

Don kɛrɛnkɛrɛnnenw¶

Wolodonw, seliw, sankɔrɔta donw ani don fɔlɔ seginni lakɔli la, o bɛ se ka dusukasi lasegin. I ka kɔn ka labɛn kɛ o donw kama. Aw bɛ den ɲininka u b’a fɛ ka min kɛ, i n’a fɔ ka kandili mana, ka taa bɔ yɔrɔ dɔ la, walima ka dumuni dɔ tobi min ka di a ye kosɛbɛ.

Denmisɛn minnu mago bɛ fɛn wɛrɛw la¶

Denmisɛn minnu bɛ ni autizmu ye, kalanbaliya bɛ minnu na, walima kumaɲɔgɔnya tɛ kelen ye, olu fana mago bɛ ɲɛfɔli lakikaw la, minnu ka nɔgɔn. U bɛ se ka daɲɛw ta u yɛrɛ la kosɛbɛ, o la sa, aw k’aw yɛrɛ tanga kumasenw ma minnu bɛ se ka faamuya cogo jugu la. Baara kɛ ni kumasen surunw ye, ni jaw ye, walima maana nɔgɔman dɔ ye, ani ka segin cikan kan siɲɛ caman i n’a fɔ a mago bɛ cogo min na.

Aw bɛ delinako kɛtaw kɛ cogo la min bɛ se ka fɔ ka ɲɛ, ani ka kɔn ka fɛn o fɛn Changer den la. Waati bolodacogo yelen, fɛn dɔnta, walima yɔrɔ lafiyalen bɛ se ka dɛmɛ don. Ni aw dalen tɛ a ɲɛfɔcogo la, aw bɛ den karamɔgɔ, furakɛlikɛla walima dusukasi baarada dɔ ɲininka laadilikanw na minnu bɛ bɛn aw den ma.

Ni denmisɛnw bɛ so fila kɔnɔ¶

Ni den dɔ sigilen bɛ so fila ni ɲɔgɔn cɛ, aw ye aw jija du fila bɛɛ ka kuma kelenw fɔ ani ka kibaruya tila ɲɔgɔn na joona. Den man kan ka saya ko mɛn kumakan dɔ fɛ walima cikan fɛ telefɔni fɛ. Aw bɛ bɛn a kan mɔgɔ min bɛna o fɔ den ye, ani ka a lajɛ ni baliku dannamɔgɔ dɔ bɛ den fɛ o kɔfɛ.

Ka baro kɛ ni i den ka lakɔli ye¶

Aw bɛ o fɔ aw den ka lakɔliso walima den ladonbagaw ye joona. Karamɔgɔ min b’a dɔn, o bɛ se ka kɛ mɔgɔ dususumanin ye, ka a yɛrɛ tanga kabakow ma, ka den bila ka lafiɲɛ ni a mago bɛ a la. Aw ye lakɔli ɲininka den bɛ se ka taa jɔn fɛ ni a dusu tiɲɛna, ani n’u bɛ ladilikɛla dɔ di a ma walima ni u bɛ so lafiyalen dɔ di a ma.

Fɛn min fɔra den ye, o k’a to lakɔliso k’a dɔn, o la u ka baara kɛ ni daɲɛ kelenw ye. I bɛ se k'a fɔ ko: "An y'a fɔ Maya ye ko a bɛnbakɛ sara dusukunnabana fɛ. A bɛ se ka kɛ ko a dusu tiɲɛna walima a mago bɛ lafiɲɛbɔ la."

Kalansoɲɔgɔnw¶

Lakɔli dɔw bɛ kuma u ka kalandenɲɔgɔnw fɛ, ni denbaya ka yamaruya ye, walasa denmisɛn tɔw k’a dɔn ani ka se ka ɲumanya kɛ. Aw bɛ se ka ɲininkali kɛ lakɔliso b’a fɛ ka min fɔ, ka bɛn o kan ɲɔgɔn fɛ.

Ka i yɛrɛ ladon k’a sɔrɔ i bɛ denmisɛnw ladon¶

A ka gɛlɛn ka kɛ dususalo sɔrɔyɔrɔ ye ni i fana bɛ dusukasi la. Wajibi tɛ i k’i dusukunnataw dogo, nka i mago bɛ dɛmɛ na fana. Aw bɛ doni tila ɲɔgɔn na, ka dɛmɛ ɲini dumuniw ni lakɔli boliw la, ani ka waati ta ka lafiɲɛ.

Ni aw b’a ye ko aw degunna, walima ni aw bɛ miiri ka kojugu kɛ aw yɛrɛ la, aw bɛ o fɔ mɔgɔ dɔ ye o yɔrɔnin bɛɛ. Aw bɛ se ka aw ka sigida ka kɔrɔtɔko nimɔrɔ wele (911 Ameriki ani Kanada, 112 Erɔpu tɔnba bɛɛ kɔnɔ, 999 Angletɛri jamana na) walima gɛlɛya sira fɛ. A ye... kɔrɔtɔko nimɔrɔw ɲɛ bɛ u tɔgɔ sɛbɛn ka kɛɲɛ ni jamana ye. Guide on ka i yɛrɛ ladon dusukasi jugumanba kɔnɔ bɛ ni dɔ wɛrɛw ye.

Waati min na i ka kan ka dɛmɛ wɛrɛ ɲini denmisɛn ye¶

Denmisɛn fanba bɛ se ka denbaya, lakɔli ani waati dɛmɛni kunbɛn. Aw bɛ dɛmɛ ɲini dɔgɔtɔrɔ fɛ, ladilikɛla dɔ fɛ, walima denmisɛnw ka dusukasi baarada fɛ ni dɔgɔkun damadɔ kɔfɛ, den dɔ:

• A tɛ se ka sunɔgɔ, walima a bɛ sugo juguw kɛ tuma bɛɛ.
• A bɛ ban ka taa lakɔli la walima a ka lakɔli baara bɛ dɔgɔya kosɛbɛ.
• A bɛ a yɛrɛ bɔ pewu teriw ni baara minnu tun bɛ u diyabɔ fɔlɔ.
• Dimi walima farinya jugumanba bɛ a la, min bɛ to sen na.
• A bɛ kojugu kɛ u yɛrɛ la, walima a bɛ kuma a fɛ ka sa walima ka fara mɔgɔ salen kan.
• Farikolo taamasiɲɛw bɛ to a la minnu ɲɛfɔlen tɛ.
• A bɛ iko a sirilen bɛ siran walima jalaki la min tɛ nɔgɔya.

Ni denmisɛn walima funankɛnin dɔ bɛ kuma a yɛrɛfaga kan walima ka kojugu kɛ u yɛrɛ la, aw k’o ta kosɛbɛ. To u fɛ, ka lamɛnni kɛ k’a sɔrɔ i ma kiri tigɛ, ka dɛmɛ sɔrɔ o yɔrɔnin bɛɛ la. Aw bɛ aw ka sigida ka kɔrɔtɔko nimɔrɔ wele, gɛlɛyaw ka telefɔni nimɔrɔ i n’a fɔ 988 Ameriki ani Kanada, walima aw bɛ taa n’u ye kɔrɔtɔko baarakɛyɔrɔ la.

Dɛmɛ bɛ se ka sɔrɔ yɔrɔ min na¶

• Denmisɛnw ka dusukasi dɛmɛjɛkuluw, i n’a fɔ Winston’s Wish and Child Bereavement UK min bɛ Angletɛri, ani National Alliance for Children’s Grief ani Dougy Center min bɛ Ameriki.
• Denmisɛnw ka dɛmɛnsira: Denmisɛnw dɛmɛni telefɔni Angletɛri, Denmisɛnw dɛmɛni telefɔni Kanada, Denmisɛnw dɛmɛni telefɔni Ɔsitarali.
• Lakɔli ladilikɛlaw ani kalanko hakilijagabɔlaw.
• Aw ka denbaya dɔgɔtɔrɔ, min bɛ se ka aw bila denmisɛnw ka hakili kɛnɛyaso la.
• Hospice dusukasi jɛkuluw, minnu ka teli ka denmisɛnw ni funankɛninw dɛmɛ.
• Dannaya jɛkuluw ni sigida jɛkuluw.

Danfara minnu bɛ jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ¶

Fɛɛrɛw ni baara kɛcogo tɛ kelen ye jamana kelen-kelen bɛɛ la, nka laadilikan minnu bɛ di mɔgɔw ma minnu bɛ kuma tilennenya, kuma dususumanw ani dɛmɛ kan, olu bɛ ɲɔgɔn ta yɔrɔ bɛɛ. Nin ye taamasiyɛn dɔw ye.

Ameriki jamana na¶

Tuma caman na, dɔgɔtɔrɔsow, lakɔlisow ani denmisɛnw ka dusukasi yɔrɔw bɛ porogaramuw kɛ fu walima musaka dɔgɔman denmisɛnw ye minnu dusu tiɲɛna. Ameriki denmisɛnw ka kɛnɛyako kalanso bɛ bilasirali di bangebagaw ma. 988 Suicide and Crisis Lifeline bɛ sɔrɔ funankɛninw ni mɔgɔkɔrɔbaw ye.

Angletɛri jamana na¶

Winston’s Wish, Child Bereavement UK ani Cruse Bereavement Support bɛ dɛmɛ di, dɛmɛnsira fana sen bɛ o la. NHS ye laadilikanw di bangebagaw ma, u ka kuma ni denmisɛnw ye saya ko la. Childline bɛ dɛmɛ fu di denmisɛnw ma minnu si tɛ san 19 bɔ.

Kanada jamana na¶

Hospice sosiyetew ani denmisɛnw ka dɔgɔtɔrɔsow bɛ dusukasi dɛmɛ di. Kids Help Phone bɛ dɛmɛ di funankɛninw ma fu, gundo la.

Ɔsitarali jamana na¶

Sigida ni dɔgɔtɔrɔso caman bɛ dusukasi dɛmɛ denmisɛnw ma. Kids Helpline bɛ ladilikan di fu, ani Lifeline bɛ balikuw dɛmɛ minnu bɛ gɛlɛya kɔnɔ.

Jamana wɛrɛw la¶

Aw ye dɔgɔtɔrɔ, lakɔli, dɔgɔtɔrɔso walima sigida kɛnɛyaso ɲininka denmisɛnw ka dusukasi dɛmɛni ko la. Dannaya jɛkuluw ni sigida jɛkuluw fana bɛ se ka dɛmɛ don. Aw ye a lajɛ kɔrɔtɔko nimɔrɔw ɲɛ min bɛ gɛlɛya sinsinniw kan.

Kɔlɔsili min bɛ dɛmɛ fɔlɔ degeliw kan¶

Ni aw b’a fɛ ka a ye ko aw labɛnnen don kosɛbɛ furakɛli kɔrɔtɔlen dɔ la, bololabaarakɛla ka dɛmɛ fɔlɔ kalan min bɛ kɛ ka bɔ Croix Rouge, St John Ambulance, walima sigida furakɛlikɛla dɔ fɛ, o bɛ se ka CPR ni seko wɛrɛw kalan. Wajibi tɛ ka nin kɛ sisan, wa mɔgɔ si man kan ka degun sɔrɔ o la. Denbaya dɔw b’a ye ko ni u ye kalan kɛ kɔfɛ, o b’u dɛmɛ u kana kɛ fɛn ye min tɛ se ka foyi kɛ.

Ɲininkali minnu bɛ kɛ tuma caman na¶

Yala ne ka kan ka "sa" daɲɛ fɔ ni denmisɛnnin fitinin ye wa?¶

Awɔ. Denmisɛnw ka dusukasi dɔnbagaw b’a fɔ ko daɲɛ jɛlenw ka kan ka kɛ i n’a fɔ “sa” ani “sa” ni ɲɛfɔli nɔgɔmanw ye, bawo kumasenw i n’a fɔ “a taara sunɔgɔ” walima “an bɔnɛna a la” bɛ se ka denmisɛnw hakili ɲagami walima k’u lasiran. I bɛ se ka tugu o kɔ ni dususalo kumaw ye ani i ka denbaya ka dannayakow ye, nka min kɛra fɔlɔ, i k’o fɔ k’a jɛya. A ka c’a la, denmisɛnw bɛ tiɲɛ minɛ ka ɲɛ ka tɛmɛ balikuw b’a miiri cogo min na.

Yala denmisɛnw ka kan ka taa sudon na wa?¶

Dɔnnibaaw fanba b’a fɔ ko aw ka sugandili di denmisɛnw ma, ni kunnafoni jɛlenw ye min bɛna kɛ ani baliku dannamɔgɔ min bɛ se ka to u fɛ. Denmisɛn caman b’a fɔ k’u nisɔndiyara k’u sen don a la, k’a sɔrɔ dɔw b’a fɛ ka foli kɛ cogo wɛrɛ la, wa sugandili fila bɛɛ ka ɲi. Ni denmisɛn dɔ y’a latigɛ ko a tɛna na o lajɛ la, fɛɛrɛ wɛrɛ fɔ a ye min bɛ se k’a sen don a la, i n’a fɔ ka ja dɔ ja walima ka taa bɔ a ye kɔfɛ.

Ni a bɛ iko ne den ma dimi do?¶

Denmisɛnw bɛ dusukasi waati kunkurunnin kɔnɔ, wa u bɛ se ka kɛ i n’a fɔ u ka ɲi, o kɔfɛ u bɛ kasi kɔfɛ walima k’u dusukunnataw tulon kɛ. Ni u ma dusukasi jira o yɔrɔnin bɛɛ la, o kɔrɔ tɛ k’u t’u janto o la walima k’u t’a faamu. I ka kɛwalew kɛ cogo basigilen na, i ka to i bolo, ani k’a to u k’a dɔn ko u bɛ se ka kuma i fɛ waati o waati.

Ni ne bɛ kasi ne den ɲɛkɔrɔ do?¶

A tɛ baasi ye, wa hali a bɛ den dɛmɛ ka i ye i bɛ kasi, barisa o b’a jira ko dusukasi ye ko ye min tɛ kojugu ye, wa ko mɔgɔw bɛ se k’a ye, ka sɔrɔ ka to lafiya la. A ɲɛfɔ cogo nɔgɔman na ko: "Ne bɛ kasi bawo ne dusu kasira ko ne kɔrɔkɛ sara. Ne bɛna ɲɛ." Ni i b’a ye ko i ka gɛlɛn, a ɲini baliku wɛrɛ fɛ i dalen bɛ min na, a ka sen don a la ka lafiɲɛ dɔɔni.

Sosow sɛgɛsɛgɛra¶

• NHS (Royaume-Uni): "Denmisɛn walima kamalennin dɛmɛni dusukasi kɔfɛ" ani bilasiralikan denmisɛnw dusukasilenw dɛmɛni kan.
• Winston ka ŋaniya (Royaume-Uni): bilasiralikan min bɛ kɛ ka kuma denmisɛnw fɛ saya ni sudon ko la.
• Child Bereavement UK: bilasiralikanw ka ɲɛsin denmisɛnw fɔli ma, ani ka funankɛninw dɛmɛ.
• American Academy of Pediatrics (Etazuni): HealthyChildren.org ka laadilikan min bɛ kuma denmisɛnw fɛ saya ni dusukasi kan.
• National Alliance for Children’s Grief ani Dougy Center (Etazuni): bilasiralikan minnu bɛ denmisɛnw ni funankɛninw dɛmɛni kan minnu dusu kasira.
• Croix Rouge (Amerika Croix Rouge, Croix Rouge Angletɛri): ka denmisɛnw dɛmɛ bɔnɛ kɔfɛ.
• Kanada gɔfɛrɛnaman ni denmisɛnw dɛmɛni telefɔni: nafolomafɛnw ye funankɛninw ni denbayaw ye.
• Ɔsitarali gɔfɛrɛnaman ka kɛnɛyako minisiriso, denmisɛnw dɛmɛni yɔrɔ, ani dusukasi Ɔsitarali: ka denmisɛnw dɛmɛ minnu dusu tiɲɛna.
• 988 Yɛrɛfaga ni gɛlɛyaw ɲɛnamaya sira (Amerika ani Kanada).

Ladilikan tɛ kelen ye denmisɛnw ni jamana kelen-kelen bɛɛ la. Ni aw bɛ hami den dɔ la, aw bɛ kuma dɔgɔtɔrɔ dɔ fɛ walima denmisɛnw ka dusukasi baarada dɔ fɛ.

Gafe minnu bɛ tali kɛ o ko la¶

• Denbaya kɔnɔmɔgɔ dɔ sara su kelen kɔnɔ so kɔnɔ k’a sɔrɔ a ma miiri a la
• Mɔgɔ sɔrɔli min sara, a kelen na walima a denmisɛnman
• Ka i yɛrɛ ladon dusukasi jugumanba kɔnɔ
• Lɛrɛ fɔlɔw ni tile fɔlɔw saya kɔfɛ so kɔnɔ
• So kɔnɔ bagan dɔ ka saya so kɔnɔ