Tèt kout loraj, emoraji subarachnoid, ak anevrism nan sèvo kraze¶
Nimewo ijans yo diferan selon peyi. Paj sa a sèvi ak 911, nimewo pou Etazini ak Kanada. Anpil lòt peyi itilize 112, 999, oswa yon lòt nimewo. Jwenn nimewo pou peyi w.
Yon maltèt kout loraj se yon tèt fè mal ki eksplozif, gwo malè ki frape soti nan okenn kote epi ki rive nan maksimòm \(10\text{-out-of-}10\) entansite li nan segonn a 60 segonn, tankou yon kout loraj toudenkou oswa yo frape nan dèyè tèt la ak yon baton bezbòl. Chak maltèt kout loraj se yon ijans medikal ki menase lavi jiskaske li pwouve otreman, paske li se mak klasik yon emoraji subarachnoid ki pa twomatik (SAH) ki te koze pa yon anèvrism serebral kraze. Lè yon anevrism nan sèvo ki sanble ak ti anpoul pete nan espas subarachnoid ki plen likid ki antoure sèvo a, san lans soti anba presyon atè plen, ogmante presyon entrakranyen imedyatman. San yo pa entèvansyon imedya nerochiriji oswa andovaskilè, yon anevrism rupture souvan re-senyen nan premye 6 a 24 èdtan yo, ki pote yon to mòtalite ki depase 50 a 70 pousan lè re-rupture.
Pa janm bay aspirin, ibipwofèn, oswa naproxen pou yon 'pi maltèt toudenkou nan lavi ou'
Lè yon moun kriye ak yon tèt fè mal enstantane, eksplozif, pa janm ba li aspirin, ibipwofèn (Advil/Motrin), naproxen (Aleve), Excedrin, oswa nenpòt ki soulaje doulè san-eklèsi. Aspirin ak dwòg anti-enflamatwa ki pa esteroyid (NSAID) enfim plakèt san yo epi anpeche ploge fibrin-plakèt ki frajil ki fèmen anevrism nan sèvo chire pou yon ti tan kenbe ansanm. Lè w pran menm yon sèl grenn aspirin pandan yon koule anevrism santinèl oswa yon emoraji subarachnoid bonè ka deklanche katastwofik, re-senyen fatal nan sèvo a anvan anbilans lan rive.
Fè sa kounye a¶
- Rele nimewo ijans lokal ou a imedyatman epi deklare yon "Sispèk emoraji subarachnoid / rupture nan sèvo anevrism." Konpoze 911 nan Etazini ak Kanada, 112 atravè Inyon Ewopeyen an, 999 nan Wayòm Ini a, oswa wè tout nimewo ijans. Mande yon anbilans sipò lavi avanse epi mande transpò pou ale nan yon lopital ki gen neurochiriji ak kapasite radyoloji nero-entèvansyon (yon Sant Konjesyon serebral Comprehensive).
- Ekri minit egzak tèt fè mal la te frape. Si yon lopital ka san danje elimine yon senyen nan sèvo ak yon eskanè rapid CT poukont li (fenèt Règ Ottawa SAH 6 èdtan an) oswa si li dwe fè tou yon twou lonbèr (tapon epinyè) depann de konnen minit egzak la maltèt la te kòmanse.
- Leve tèt moun nan ak tors nan yon ang 30 degre epi ranfòse silans fizik absoli. Soutni tèt la ak zepòl dousman sou zòrye nan yon 30-degre enklinezon ak kou a kenbe dwat nan liy mitan an (pa trese oswa byen koube), konsa san venn ka drenaj nan kran lan san pwoblèm epi pi ba nan kran nan. Pa kite moun nan leve kanpe, mache, bese sou li, touse anpil, oswa fè presyon sou twalèt la (pa gen okenn presyon Valsalva).
- Anpeche tout soulaje doulè nan bouch (espesyalman aspirin ak NSAIDs), manje, ak likid. Kenbe moun nan senpman anyen nan bouch (NPO) nan preparasyon pou anestezi jeneral ijans, bobin andovaskilè, oswa koupe mikwo-chiriji, epi pou anpeche vomisman ak aspirasyon nan poumon yo.
- ** Fè nwa chanm nan, elimine tout bri, epi kenbe moun nan kalm pou anpeche san presyon san.** San subarachnoid grav irite manbràn ki kouvri sèvo a (meninges), sa ki lakòz entans sansiblite limyè (fotofobi) ak sansiblite son. Diminye limyè yo, fè silans televizyon ak telefòn, epi pale dousman pou doulè ak laperèz pa ogmante tansyon sistolik epi soufle kayo tanporè sou anevrism la.
- Siveye palpebral ki tonbe, yon elèv dilate, kriz malkadi oswa pèt konsyans toudenkou. Si moun nan vomi oswa vin anvi dòmi, woule yo dousman sou bò kote l (pandan w ap kenbe tèt ak kou yo byen aliye) pou pasaj yo rete klè. Si yo sispann respire nòmalman, kòmanse imedyatman CPR.
Treyaj ijans ak pye bwa desizyon maltèt loraj¶
Sèvi ak organigram klinik sa a ki baze sou Ottawa Subarachnoid Hemorrhage Rule ak direktiv Asosyasyon Kè Ameriken / Sosyete Swen Neurocritical pou triye nenpòt maltèt grav grav.
flowchart TD
Start["Egi gwo maltèt ki pa twomatik<br/>Atenn entansite maksimòm nan 1 èdtan"] --> InstantCheck{"Èske maltèt la te rive nan yon maksimòm 10/10 entansite<br/>nan 60 SECONDS<br/>('Thunderclap début')?"}
InstantCheck -->|"WI: Somè enstantane"| SuspectSAH["GWO SISPYON POU EMORRAJ SUBARAKNOID<br/>(Kòse anevrism nan sèvo, Sentinel Leak, RCVS, oswa CVST)"]
InstantCheck -->|"NON: Bati sou plizyè minit"| OttawaCheck{"Tcheke Kritè Règ sou Emoraji Subarachnoid Ottawa<br/>(Nenpòt SÈL prezan mande pou fè tès SAH pou ijans):<br/>1. Laj >= 40 ane?<br/>2. Doulè nan kou oswa rèd nan kou?<br/>3. Èske w temwen pèdi konesans (endispoze)?<br/>4. Aparisyon pandan efò fizik, leve, touse, oswa sèks?<br/>5. Maltèt loraj (doulè ki monte imedyatman)?<br/>6. Flèchman kou limite nan egzamen an?"}
OttawaCheck -->|"WI: Nenpòt 1 nan 6 kritè ki prezan"| SuspectSAH
SuspectSAH --> CallEMS["Rele 911 / 112 / 999 Touswit:<br/>Deklare 'Tèf Loray / Sispèk Emoraji Subaraknoyid'<br/>Ekri EGZAK minit nan tèt fè mal."]
CallEMS --> FirstAid["Pwotokòl Pwoteksyon Aneurism Pre-Lopital:<br/>1. Elve tèt kabann nan 30 degre (kou dwat nan mitan liy)<br/>2. STRICTEMENT PA gen aspirin, ibipwofèn, naproxen, oswa manje/dlo<br/>3. Fè nwa, chanm trankil; zewo efò fizik oswa souch Valsalva<br/>4. Tcheke elèv yo pou dilatasyon inilateral oswa palpebral tonbe (CN III)"]
FirstAid --> HospitalTime{"Konbyen vit pasyan an rive<br/>yon eskanè Brain CT ki gen rezolisyon segondè?"}
HospitalTime -->|"Nan 6 èdtan apre maltèt egzak aparisyon"| EarlyCT["Ki pa Peye-Kontrast Head CT (<6 èdtan):<br/>98.7% a 100% sansib pou san subarachnoid egi,<br/>ki te swiv pa CT Angiogram (CTA) nan veso sèvo."]
HospitalTime -->|"Plis pase 6 èdtan apre aparisyon (oswa aparisyon pa klè)"| LateWorkup["Ki pa kontras tèt CT + CT angiogram (CTA)<br/>AK ponksyon lonbèr (Tap nan kolòn vètebral) pou Xanthochromia<br/>si CT negatif, pou trape anreta/fuit santinèl"]
OttawaCheck -->|"NON: Tout 6 kritè absan AK gen egzamen newolojik debaz"| OtherEval["Evalye pou Migrèn, Tansyon, oswa Maltèt Sinis:<br/>Chache swen medikal ijan si lafyèv, chanjman vizyon, oswa nouvo aura prezan."]
Kisa k ap pase lè yon anevrism nan sèvo kraze: Fizyoloji ak "Sentinel Bleed"¶
1. Saccular ("Berry") anevrism ak Circle de Willis¶
Apeprè 85 pousan nan emoraji subarachnoid espontane yo ki te koze pa rupture nan yon sakul (berry) anevrism serebral. Kontrèman ak atè miskilè epè nan bra yo ak janm yo, gwo atè ki nan baz sèvo a (Sèk Willis la) gen mi ekstèn trè mens epi yo chita sispann nan dlo likid serebrospinal (CSF) andedan espas subaraknoyid la. Pandan plizyè ane nan estrès emodinamik, tansyon wo, fimen, oswa predispozisyon jenetik, yon sak ki gen miray mens oswa balon anpoul soti nan yon fouchèt atè (pwen branch).
Lè bòl anevrism mens sa a finalman dechire: - Jete san atè dirèkteman nan likid serebrospinal la nan tansyon sistolik (\(120\text{ to }200+\text{ mmHg}\)). - Nan kèk segonn, presyon andedan zo bwa tèt rijid la (presyon entrakranyen, oswa ICP) monte byen wo jiskaske li prèske egal tansyon atè. Vag presyon toudenkou sa a detire meninges yo ki sansib pou doulè nan baz sèvo a, kreye enstantane maltèt loraj, epi souvan yon ti tan sispann sikilasyon san nan sèvo a, sa ki lakòz pèt konsyans pasajè (senkop) nan 30 a 50 pousan nan pasyan yo. - Nan pasyan ki siviv pete inisyal la, tansyon tonbe andedan zo bwa tèt la ak faktè lokal kayo fòme yon frajil fibrin-plòg plakèt sou chire nan miray anevrism la nan 1 a 3 minit.
2. "Santinel Headache" (Avètisman Leak): Fenèt la pou siviv 2 semèn.¶
Jiska 20 a 40 pousan nan pasyan ki soufri yon masiv, rupture anevrism nan sèvo fatal te fè eksperyans yon pi piti "maltèt santinèl" (avètisman koule) 2 a 21 jou pi bonè ki te ranvwaye kòm yon migrèn move, maltèt sinis, oswa souch nan kou. - Nan yon senyen santinèl, yon fant mikwoskopik louvri nan miray anevrism la, koule yon ti kiyè san nan espas subarachnoid la, oswa miray anevrism la toudenkou detire (emoraji entramural). - Moun nan fè eksperyans yon maltèt loraj brid sou kou, enstantane ki ka dire kèk èdtan jiska yon koup de jou, pafwa ak yon ti kè plen oswa doulè nan kou, anvan li piti piti amelyore. Paske moun nan ka toujou mache ak pale, li pran grenn pou doulè epi yo rete lakay yo. - Poukisa rekonèt yon maltèt santinèl sove lavi: Yon pasyan trete nan lopital la apre yon koule avètisman santinèl (lè yo toujou byen reveye, klase kòm Hunt ak Hess Klas 1 oswa 2) gen yon 85 a 95 pousan chans pou li siviv ak bon fonksyon newolojik. Si koule avètisman sa a inyore epi anevrism la soufri yon gwo re-rupture jou apre (Hunt and Hess Klas 4 oswa 5), 50 a 80 pousan nan pasyan mouri oswa rete andikape pou tout tan.
3. Siy Avètisman "Paralezi nè Oculomotè" (Boupe je ki tonbe + Elèv ki soufle)¶
Yon siy avètisman anatomik espesifik ka parèt menm anvan yon anevrism pete nèt: - Lè yon anevrism atè kominike dèyè (PCom) elaji, li peze dirèkteman sou twazyèm nè kranyal la (nè oculomotor, CN III) dwat dèyè je a. - Sa lakòz toudenkou ** paralezi twazyèm nè ki douloure sou yon bò ** : palpebral anwo a tonbe fèmen ( ** ptoz ** ), boul je a vire deyò ak anba ("desann epi deyò", gade, sa ki lakòz doub vizyon), ak ** elèv ki sou bò sa a vin lajè ak paresseux oswa fiks nan limyè ** (paske elèv la ap kouri sou parapòl yo ki antrave. twazyèm nè a). - Règleman: Nenpòt moun ki devlope yon tèt fè mal ansanm ak yon palpebral ki fèk tonbe oswa yon elèv ki dilate sou yon bò dwe kouri ale nan depatman ijans imedyatman pou yon angiogram CT pou trape yon anevrism agrandi anvan li kase.
4. Lòt kòz ki menase lavi nan tèt fè mal¶
Menm lè yon anevrism nan sèvo se pa koupab la, yon maltèt loraj souvan siyal yon lòt kriz vaskilè andedan zo bwa tèt la oswa kou: - Sendwòm Vasokonstriksyon Serebral Revèsib (RCVS): Yon kondisyon kote atè sèvo a toudenkou spasm nan segman (ki sanble ak yon "sèy pèl" sou anjyogram), sa ki lakòz maltèt kout loraj renouvlab sou 1 a 2 semèn deklanche pa douch, fè egzèsis, oswa gaz (tous, vazo, RI oswa medikaman vazo aktif. dekonjestans, triptan, oswa Cannabis). - Twonboz venn venn serebral sinis (CVST): Yon boul nan san ki bloke gwo kanal drenaj venn nan sèvo a, espesyalman komen nan gwosès, peryòd apre akouchman an, oswa moun ki itilize kontraseptif ki gen estwojèn. - Diseksyon atè nan matris (Diseksyon carotid oswa vèrtèbral): Yon chire nan miray la nan atè kou a apre ti chòk, ajisteman kou kiwopratik, leve lou, oswa touse, ki lakòz tèt fè mal oswa doulè nan kou souvan asosye ak Sendwòm Horner (yon elèv ki pi piti ak limyè sou kote). - Apopleksi pitwitè: Senyen toudenkou oswa enfaktis andedan glann pitwitè ki nan baz sèvo a, ki lakòz yon gwo tèt fè mal dèyè je yo, toudenkou pèt vizyon periferik nan tou de je yo (emyanopsi bitemporal), vizyon doub, ak defisi kortiz ki menase lavi. kriz adrenal ak piki ijans maladi Addison a).
Konparezon konplè: Emoraji Subarachnoid vs Migrèn vs Lòt kòz loraj¶
Se pa tout maltèt loraj se yon anevrism rupture, epi se pa tout tèt fè mal ki grav se yon maltèt loraj. Doktè ijans yo sèvi ak karakteristik ki pi ba yo pou yo fè distenksyon ant yon anevrism nan sèvo ki kraze ak yon migrèn grav ak lòt ijans vaskilè danjere ki lakòz tou maltèt loraj (RCVS, CVST, Diseksyon atè nan matris, ak Apopleksi Pitwitè):
| Karakteristik nan klinik | Anevrism nan sèvo kraze / emoraji subarachnoid (SAH) | Atak migrèn egi | Sendwòm Vasokonstriksyon Serebral Revèsib (RCVS) | Serebral venn sinis tronboz (CVST) oswa Diseksyon atè nan matris | Menenjit bakteri |
|---|---|---|---|---|---|
| Tan pou pik entansite doulè | Enstantane ("Twanderclap"): Arive \(10/10\) severite maksimòm nan 1 a 60 segonn. | Gradyèl build-up: Kòmanse léjèrman epi li devlope nan pik entansite batman sou 30 minit a plizyè èdtan. | Enstantane ("Twanderclap"): Arive \(10/10\) nan \(<60\text{ segonn}\), men klasik repeti plizyè fwa sou 1 a 2 semèn. | Varyab oswa Thunderclap: Ka kòmanse toudenkou oswa bati progresivman sou plizyè jou. | Pwogresif sou plizyè èdtan: Vin pi grav pandan plizyè èdtan ansanm ak gwo lafyèv. |
| Deklanche tipik nan kòmansman an | Souvan frape pandan fè efò fizik, leve lou, fè presyon sou twalèt la (Valsalva), aktivite seksyèl, touse, oswa estrès emosyonèl toudenkou (menmsi ka rive nan repo). | Deklanche pa chanjman dòmi, chanjman òmòn, depresyon estrès, limyè klere, oswa manje espesifik. | Deklanche pa dwòg vasoaktif (SSRI, dekonjesyon nan nen, Cannabis, triptan), eta apre akouchman, oswa orgasm/fè egzèsis. | CVST: Gwosès, apre akouchman, kontraseptif oral, dezidratasyon. Diseksyon: Manipilasyon kiwopratik nan kou, koutfwèt lè w, yoga, oswa touse. | Dènye sinis, zòrèy, oswa enfeksyon respiratwa; trimès k ap viv ki gen anpil moun. |
| Endikasyon newolojik ak je ki asosye | Brèf endispoze (senkop) nan kòmansman, vomisman pwojektil, kou rèd (menenjism) nan 3-12 èdtan, popebral tonbe + dilate elèv (CN III paralezi), oswa kriz. | Aura vizyèl (liy zigzag ki dire 20-60 minit * anvan * tèt fè mal), kè plen, sansiblite limyè/son; elèv nòmal e pa gen endispoze. | Doulè kout loraj ki dire 1-3 èdtan ki disparèt epi repete jou apre; ka lakòz konjesyon serebral an reta oswa kriz. | Diseksyon karotid: Doulè nan kou/fè fas a yon sèl kote + Sendwòm Horner (ti elèv + ti tay kouvèti kouvèti sou menm bò). CVST: Papiledèm, kriz malkadi. | Gwo lafyèv (\(>38.5^\circ\text{C}\) / \(101.3^\circ\text{F}\)), kou rèd, konfizyon, ak gratèl po koulè wouj violèt ki pa blanchi. |
| Pwòp Deskripsyon Pasyan an | "Li te santi tankou yon bagay te eksploze oswa kase andedan tèt mwen nan yon segonn; pi move tèt fè mal nan tout lavi mwen." | "Se yon tèt fè mal terib sou yon bò, menm jan ak migrèn mwen sot pase yo oswa k ap monte depi maten an." | "Mwen te gen twa maltèt eksplozif 10/10 semèn sa a chak fwa mwen douch, fè egzèsis, oswa touse." | "Kou mwen oswa tanp mwen te kòmanse fè mal anpil apre mwen vire tèt mwen" (diseksyon) oswa "yon tèt fè mal presyon inplakabl ki vin pi mal kouche" (CVST). | "Mwen gen yon lafyèv k ap boule, kò m fè mal, e sa fè m mal anpil pou m koube manton m nan direksyon pwatrin mwen." |
| Repons a Triptans (Sumatriptan) | Pyèj danjere: Maltèt emoraji subarachnoid ka amelyore tanporèman yon ti kras apre sumatriptan, fo rasire pasyan an oswa doktè. | Anjeneral amelyore sou 1 a 2 èdtan ak triptan, gepants, oswa NSAIDs. | ** STRICTEMENT CONTREINDIQUES : ** Triptan yo lakòz gwo konstriksyon atè ak vin pi mal kou RCVS. | Triptans pa rezoud twoub ki kache oswa chire atè. | Pa gen soulajman nan medikaman migrèn; mande imedya IV antibyotik. |
| Aksyon Premye Swen Imedya | Rele 911 / 112 / 999 imedyatman; tèt nan 30 degre; PA Aspirin oswa NSAID; sonje minit egzak kòmansman an. | Repoze nan chanm nwa; si premye fwa "pi move tout tan" oswa enstantane pik, trete kòm SAH jiskaske eskane. | Rele 911 / 112 / 999 imedyatman; sispann tout dekonjestans, triptan, ak Cannabis. | Rele 911 / 112 / 999 imedyatman pou CT Angiogram / MR Venogram. | Rele 911 / 112 / 999 imedyatman pou ijans antibyotik IV ak ponksyon lonbèr. |
Pyèj Triyaj 'Istwa Migrèn' la
Moun ki soufri migrèn kwonik yo kapab devlope yon anevrism nan sèvo menm jan ak nenpòt lòt moun. Sepandan, etid ijans yo montre ke pasyan ki gen yon istwa nan migrèn soufri pousantaj ki pi wo nan dyagnostik SAH reta paske moun ki te prezan ak klinisyen yo sipoze doulè a se "jis yon migrèn terib." Règleman: Menm nan yon moun ki soufri migrèn dire tout lavi, si yon maltèt frape \(10/10\) entansite nan ki poko gen 60 segonn, enplike endispoze nan kòmansman, oswa santi l kalitatif diferan de chak migrèn anvan, trete li kòm yon emoraji subarachnoid imedyatman.
Drapo wouj nan klinik valide: Règ sou emoraji subarachnoid Ottawa¶
Devlope pa chèchè medikaman ijans Kanadyen yo ak andose pa American Heart Association / American Stroke Association (AHA/ASA) ak American College of Emergency Physicians (ACEP), Ottawa SAH Rule gen prèske 100 pousan sansiblite pou idantifye ki pasyan alèt ki gen yon alèt ki pa twomatik ki mande pou yon ankèt medikal entansite maksimòm nan 1 èdtan. emoraji subarachnoid.
Si pasyan an gen UN nan 6 sis drapo wouj sa yo, yo pa kapab netwaye yo san yo pa fè yon neuroimaging lopital: 1. Laj \(40\text{ ane}\) oswa plis 2. Doulè nan kou oswa rèd nan kou (Remak: san ki enèvan likid epinyè a pran 3 a 12 èdtan pou lakòz vre rèd fizik nan kou, kidonk absans yon kou rèd nan 2 premye èdtan yo pa janm elimine yon senyen anevrism) 3. Temwen pèt konesans (endispoze oswa tonbe lè maltèt la frape) 4. Aparisyon pandan efò (leve lou, kouri, fè presyon sou twalèt la, touse anfòm, oswa kouche) 5. Maltèt kout loraj (doulè ki rive nan pik entansite imedyatman nan kèk segonn jiska 1 minit) 6. Fleksyon kou limite nan egzamen an (enkapasite pou manyen manton an ak pwatrin lan oswa leve tèt la \(8\text{ santimèt}\) [\(3\text{ pous}\)] sou kabann lan)
Poukisa "6-Hour Clock" la enpòtan: Head CT vs. Lonbèr Puncture (Spinal Tap)¶
Lè ou rele 911 / 112 / 999 touswit epi ekri minit egzat maltèt la te kòmanse, ou afekte dirèkteman kijan lopital la ka fè dyagnostik senyen an avèk presizyon e rapidman:
- Anndan fenèt la 6 èdtan (Sensiblite CT -98.7% a 100%):
- San fre nan espas subarachnoid la parèt blan klere sou yon modèn milti-tranch tèt ki pa kontras CT scan.
- Dapre direktiv AHA/ASA, ACEP, ak UK NICE yo, si yo fè yon eskanè CT tèt rezolisyon wo nan 6 èdtan egzak nan minit egzak maltèt loraj la te kòmanse epi yo entèprete pa yon neroradiologist ki gen eksperyans kòm konplètman nòmal, li elimine yon emoraji subarachnoid egi ak **plis pase 98.9 pousan (poutan doktè a toujou 999999. yon CT Angiogram [CTA] nan veso sangen nan sèvo a pou tcheke si gen yon anevrism ki pa kraze, diseksyon atè nan matris oswa RCVS).
- Apre 6 èdtan apre aparisyon (Poukisa CT pou kont li ka manke senyen an):
- Paske likid serebrospinal dlo a toujou ap sikile ak lave nan espas subarachnoid la (ranplase tèt li plizyè fwa pa jou), san fre kòmanse dilye ak fennen sou yon eskanè CT estanda pandan èdtan ap pase:
- Nan 6 èdtan: Sansiblite CT se \(98.7\%\text{ a }100\%\).
- A 12 a 24 èdtan: Sansiblite CT desann a \(90\%\text{ a }93\%\).
- A 3 a 5 jou (komen apre yon maltèt santinèl): Sansiblite CT desann a \(50\%\text{ a }75\%\).
- Kidonk, si yon pasyan tann jiska jou kap vini an pou l ale nan sal ijans la epi TC tèt li se "nòmal," yon CT nòmal apre 6 èdtan PA ekskli yon anevrism kraze. Ekip ijans la dwe fè swa yon Pwenksyon lonbèr (tape epinyè) pou chèche globil wouj ak ksantokromi (pigman bilirubin jòn ki fòme lè globil wouj yo dekonpoze nan likid epinyè, ki parèt 6 a 12 èdtan apre yon senyen epi ki rete vizib pou jiska 2 semèn) ak/oswa yon TA atè serebral.
Ki moun ki gen pi gwo risk pou yon anevrism nan sèvo?¶
Pataje faktè risk jenetik ak medikal sa yo ak paramedik ak doktè sal ijans akselere D vaskilè: - Istwa Fanmi Premye Degre: Gen de oswa plis fanmi premye degre (paran, frè, sè, oswa timoun) ki te gen yon anevrism nan sèvo oswa yon emoraji subarachnoid ogmante risk pèsonèl 4 fwa a 8 fwa. - Maladi ren polikistik dominan otozomal (ADPKD): Apeprè 10 a 15 pousan nan pasyan ki gen maladi ren polikistik gen anevrism bè entrakranyen. - Tysi konjonktif ak maladi vaskilè: Sendwòm Ehlers-Danlos (Tip IV), sendwòm Marfan, sendwòm Loeys-Dietz, displazi fibromiskilè (FMD), ak koraktasyon aort la. - Faktè Risk fò ki modifye: Fimen sigarèt (sèl deklanche ki pi fò ki ka modifye pou fòmasyon, kwasans ak rupture anevrism), tansyon wo san kontwòl, gwo alkòl ak kokayin oswa metanfetamin (ki ogmante tansyon vyolanman pandan y ap febli mi atè yo). - Anevrism anvan yo: Jiska 20 pousan nan pasyan anevrism yo gen plizyè anevrism (anevrism glas sou tou de bò Circle of Willis).
Premye swen etap pa etap pandan w ap tann anbilans lan¶
Chak aksyon pre-lopital pandan yon sispèk emoraji subarachnoid gen pou objektif anpeche re-rupture anevrism ak pwoteje Airway la.
Etap 1: Pozisyon (Règ Midline 30-Degre)¶
- Ede moun nan kouche sou yon kabann oswa sou yon sofa ak tèt li ak anwo tors li anlè nan yon ang 30 degre.
- Kenbe tèt yo ak kou yo aliyen dwat nan liy mitan an (fè fas a dwat devan, pa vire sevè a goch oswa adwat, epi pa gen kolye sere nan kou a). Vire kou a sevè konprese venn jugulaire entèn yo, bloke san soti nan drenaj soti nan tèt la ak spiking presyon entrakranyen.
- Si moun nan vomi, li gen anpil somnolans, oswa li san konesans: Mete l sou bò kote l nan pozisyon rekiperasyon an (kenbe tèt li soutni nan liy ak kolòn vètebral li) pou yo pa ka respire vomisman nan poumon yo.
Etap 2: Ranfòse "Zero Valsalva" ak ba eksitasyon sansoryèl¶
- Poukisa re-rupture rive: Yon boul nan san frajil bouche twou a nan bòl anevrism rupture a kenbe an plas sèlman nan balans ki genyen ant presyon ki andedan atè a ak presyon an deyò atè a. Si moun nan fè presyon, touse ak fòs, vomi vyolan, leve kanpe pou l mache, oswa panike, tansyon sistolik yo monte pi wo pase \(180\text{ rive }220\text{ mmHg}\), sa ki soufle kayo a nan anevrism la (re-rupture).
- Etenn limyè anlè yo, rale pèsyèn fenèt yo fèmen, fèmen televizyon, kenbe bèt kay yo ak moun ki pa gen enkyetid yo deyò nan chanm nan, epi bay moun nan enstriksyon pou l respire dousman nan bouch ouvè (pa janm kenbe souf).
Etap 3: Tcheke epi anrejistre siy newolojik (Hunt & Hess / WFNS Clues)¶
Tcheke kat siy klinik senp sa yo epi ekri yo pou paramedik yo: 1. Nivo Vijilans (Glasgow Coma Echèl): Èske je yo louvri espontaneman? Èske yo konnen non yo, kote yo ye a, ak mwa a? 2. Tcheke elèv yo: Klere yon limyè nòmal nan chanm (pa yon flach ki avegle dirèkteman nan yon je fotofob sof si san konesans) oswa gade dousman nan tou de elèv yo. Èske yo egal nan gwosè, oswa èske **yon elèv siyifikativman pi gwo (dilate) ** oswa pè ak yon wouple je anwo? 3. Fòs manm ak Lapawòl: Èske yo ka peze tou de men ou egalman epi pale byen klè? 4. Avètisman ritm kè (Neurogenic Stunned Myocardium): Gwo emoraji subarachnoid lage yon gwo vag nan katekolamin (adrenalin) dirèkteman sou misk kè a, ki ka deklanche twoub ritm kè danjere (aritmi), flash èdèm poumon, oswa yon arè kadyak toudenkou. Siveye byen sou respire ak batman kè chak minit jiskaske paramedik yo tache yon monitè kè.
Etap 4: Kisa k ap pase nan lopital la (Anroule, Taye, ak Nimodipine)¶
Kidonk, manm fanmi yo konnen kisa pou yo atann lè yo rive nan yon Sant Konjesyon serebral / Neurochirurgie: - Kontwòl tansyon imedyat: Doktè yo itilize perfusion nan venn ki aji rapid (tankou nicardipine, clevidipine, oswa labetalol) pou fè tansyon sistolik desann san pwoblèm anba \(140\text{ a }160\text{ mmHg}\) pou anpeche re-senyen anvan anevrism la sekirize. - Sekirize anevrism la nan 24 èdtan: - Endovaskilè bobin: Yon neuro-interventionnist fil yon mikrokatetè ki soti nan ponyèt la oswa atè lenn moute nan anevrism nan sèvo a epi pake li ak bobin platinum mou (oswa mete yon stent-devye koule / aparèy entènèt) pou sele li soti nan andedan san yo pa louvri zo bwa tèt la. - Taye mikwochirijikal: Yon nerochirijyen fè yon kranyotomi epi li mete yon ti clip Titàn nan kou anevrism la pou izole li nèt ale nan sikilasyon san an. - Prevansyon Idrosefali ak Vasospasm Reta nan Serebral: Doktè yo preskri oral nimodipin chak 4 èdtan pandan 21 jou (sèl bloke kalsyòm-chanèl la ki pwouve pwoteje selil nan sèvo kont spasm atè reta ki rive nan pik ant jou 4 ak 14 apre yon anevrism senyen **) epi li ka bloke vantilasyon an ** ** drenaj likid epinyè (idwosefali egi).
Script kominikasyon egzak pou 911 / 112 / 999 ak Hospital Triage¶
Sèvi ak mo klinik egzak sa yo pou dispatcher la ak enfimyè triyaj la imedyatman rekonèt yon ijans nero-chirijikal ki enpòtan pou tan olye ke yon tèt fè mal:
-
Lè w ap rele 911 / 112 / 999:
*"Mwen bezwen yon anbilans ijans nan [Adrès egzak]. Pasyan an se yon [gason/fi] ki gen [Laj] ane ki te devlope yon maltèt enstantane, 10 sou 10 loraj nan [Lè egzak] ki te rive nan severite maksimòm nan kèk segonn. aparisyon pandan leve lou]. Nou sispèk yon Emoraji Subarachnoid ki soti nan yon anevrism nan sèvo rupture.
-
Lè w ap pale ak Enfimyè Triyay Depatman Ijans lan (espesyalman pou yon sispèk "Santinel Leak"):
"Pasyan sa a bezwen yon tretman emoraji subarachnoid imedyat dapre Règ SAH Ottawa. Nan [tan egzak], [li/li] te gen yon tèt fè mal enstantane loraj ki te monte nan mwens pase 60 segonn, akonpaye pa [laj plis pase 40 / doulè nan kou / fè egzèsis aparisyon / doulè a tankou amelyore. nou gen enkyetid sou yon koule nan yon anevrism nan sèvo santinèl."
Lis verifikasyon preparasyon pou ijans pandan w ap tann paramedik yo¶
- Lè egzak revèy kòmansman maltèt ekri (detèmine si pasyan an andedan fenèt sansiblite CT 6 èdtan).
- Ki sa pasyan an t ap fè nan moman egzak maltèt la te frape (leve, touse, fè presyon nan twalèt, fè egzèsis, oswa repoze).
- Keswa pasyan an te nwasi yon ti tan oswa efondre nan kòmansman an.
- Konplete lis san diluan oswa medikaman antiplakèt (warfarin, apixaban, rivaroxaban, dabigatran, klopidogrel, aspirin, oswa NSAIDs) pou lopital la ka administre ajan ranvèse imedya si senyen konfime.
- Nenpòt istwa fanmi anevrism nan sèvo oswa maladi ren polikistik note.
Pran yon kou
Lè w pran yon premye swen sètifye ak kou CPR nan Lakwa Wouj, Asosyasyon Kè Ameriken an, Anbilans St John, oswa yon founisè lokal ba w konfyans ak fòmasyon pratik pou w jere ijans Airway, rekonèt drapo wouj newolojik, epi fè reanimasyon pou sove lavi si yon senyen nan sèvo lakòz arè kadyak toudenkou.
Kesyon yo poze souvan¶
Ki sa egzakteman yon "tèt kout loraj" vle di, e ki jan li diferan de yon migrèn move?¶
Karakteristik ki defini yon maltèt loraj se pa sèlman ki jan gwo doulè a se, men ki jan vit li rive nan pik entansite: yon maltèt loraj ale soti nan zewo doulè a 10-soti-de-10 agoni maksimòm nan kèk segonn a 60 segonn, tankou yon kout kout loraj toudenkou oswa yon souflèt nan tèt la. Kontrèman, menm migrèn ki pi boulvèsan an kòmanse piti piti epi li pran 30 minit a plizyè èdtan pou li rive nan entansite pik li yo.
Ki sa ki se yon "maltèt santinèl," e poukisa li tèlman danjere pou inyore?¶
Yon tèt fè mal sentinèl (oswa koule avètisman) se yon maltèt toudenkou loraj ki te koze pa yon ti dechire avètisman oswa detire nan miray yon anevrism nan sèvo 2 a 21 jou anvan anevrism la pete gran louvri. Paske yon koule santinèl degaje sèlman yon ti kantite san, moun nan ka santi yon ti jan pi byen apre yon jou osinon de jou ak erè li ak yon migrèn; trape yon koule santinèl nan sal ijans la pèmèt doktè yo bobin oswa koupe anevrism la ak yon pousantaj siviv 85 a 95 pousan anvan yon gwo rupture fatal rive.
Poukisa mwen pa ka pran aspirin oswa ibipwofèn pou yon tèt fè mal toudenkou?¶
Lè yon anevrism nan sèvo premye koule oswa kraze, se sèlman yon ti ploge frajil nan plakèt san ak fibrin anpeche atè a vide san kontinyèlman nan zo bwa tèt la. Lè w pran aspirin, ibipwofèn, oswa naproxen enfim plakèt, febli kayo tanporè sa a, epi siyifikativman ogmante danje katastwofik, fatal re-senyen nan sèvo a.
Si yon eskanè CT nan lopital la nòmal, poukisa doktè yo ka toujou rekòmande yon tiyo epinyè (ponksyon lonbèr) oswa anjyogram CT?¶
Yon eskanè CT estanda ki pa kontras tèt se prèske 99 a 100 pousan egzat nan tachte san subarachnoid fre sèlman si eskanè a fèt nan lespas 6 èdtan nan minit egzak maltèt la te kòmanse. Apre 6 èdtan, likid epinyè sikile kòmanse lave ak dilye san an pou yon eskanè CT klè ka manke senyen an; fè yon pike lonbèr detekte globil wouj mikwoskopik ak pigman jòn (xanthochromia) pou jiska 2 semèn, pandan y ap yon angiogram CT vizyalize dirèkteman atè yo jwenn anevrism nan tèt li.
Sous yo tcheke¶
- Asosyasyon Ameriken kè (AHA) ak Asosyasyon Ameriken Stroke (ASA, Etazini): Gid 2023 pou Jesyon Pasyan ki gen Emoraji Aneurysmal Subarachnoid (Hoh et al., Stroke).
- Sosyete Swen Neurokritik (NCS): Gid pou Jesyon Medikal Egi nan Emoraji Aneurysmal Subarachnoid (Swen Neurokritik, Treggiari et al., 2023).
- American College of Emergency Physicians (ACEP, Etazini): Politik Klinik: Pwoblèm Kritik nan Evalyasyon ak Jesyon Pasyan Adilt k ap prezante bay Depatman Ijans ak tèt fè mal (Annals of Emergency Medicine, validation règ CT 6 èdtan ak Règ SAH Ottawa).
- Enstiti Nasyonal pou Ekselans Sante ak Swen (NICE, Wayòm Ini): Emoraji Subarachnoid ki te koze pa yon anevrism kraze: dyagnostik ak jesyon (NICE Guideline NG228).
- Enstiti Rechèch Lopital Ottawa (Kanada): Règleman Emoraji Subarachnoid Ottawa pou Triyay Maltèt Aigu (Perry et al., JAMA / CMAJ).