Skip to content

Pambuyo pa zotsatira zoyipa za mayeso kapena mayeso olephera: maola oyamba ndi masitepe otsatira

Emergency numbers differ by country. This page uses 911, the number for the United States and Canada. Many other countries use 112, 999, or another number. Find the number for your country.

Zotsatira zoyipa zimatha kumva ngati nthaka yagwa. Mutha kumva kunjenjemera, manyazi, mkwiyo, dzanzi kapena misozi itasefukira, ndipo malingaliro anu angalumphe kuganiza moyipa kwambiri za tsogolo lanu. Zimenezi n’zachibadwa, ndipo sizikutanthauza kuti moyo wanu wawonongeka, ngakhale kuti panopa mungamve choncho.

Bukuli ndi la ophunzira ndi makolo. Imakhudza maola oyambirira pambuyo pa zotsatira zokhumudwitsa, momwe mungapezere malingaliro, momwe mungadziwire za madandaulo, kubwereranso ndi njira zina, momwe mungalankhulire ndi makolo ndi aphunzitsi, ndi momwe mungasinthire kusiyana pakati pa kukhumudwa kwachizoloŵezi ndi nkhawa ya umoyo wamaganizo yomwe ikufunika chithandizo. Ngati muli pachiwopsezo chodzivulaza, pitani ku gawo la nthawi yomwe mungalandire chithandizo ndikugwiritsa ntchito omwe ali pamavuto nthawi yomweyo.

Chitani izi tsopano

  1. Imani kaye ndi kupuma musanasankhe chilichonse. Khalani penapake motetezeka ndipo muzipuma pang'onopang'ono, mkati mwa zinayi ndikutulukapo kwa zisanu ndi chimodzi kapena zisanu ndi zitatu. Osapanga zisankho zazikulu mu ola loyamba.
  2. Chongani ngati muli otetezeka. Ngati mukuganiza zodzivulaza nokha kapena mukuganiza kuti simungathe kupirira, uzani munthu wina tsopano ndikuimbira foni nambala yanu yazadzidzi zadzidzidzi (911 ku United States ndi Canada, 112 kudutsa European Union, 999 ku United Kingdom) kapena mzere wamavuto. The manambala angozi Tsamba limatchula anthu olumikizana nawo malinga ndi dziko.
  3. Uzani munthu m'modzi yemwe mumamukhulupirira. Kholo, bwenzi, mphunzitsi kapena mlangizi. Simufunikanso kukhala ndi mapulani, koma kuti musakhale nokha nawo.
  4. Idyani, imwani madzi ndi kupuma. Kutengeka mtima kwambiri kumatopetsa, ndipo njala ndi kutopa zimapangitsa chilichonse kukhala choipitsitsa.
  5. Musatumize, kufufuta, kusiya kapena kulengezabe chilichonse. Dzipatseni nokha tsiku loti musankhe zochita zazikulu zokhudza sukulu, maphunziro kapena tsogolo lanu.
  6. Lembani zowona ndi mafunso. Onani zotsatira zanu, masiku omalizira ndi zomwe mukufuna kudziwa. Masitepe otsatirawa ndi osavuta kukonzekera pamene funde loyamba ladutsa.

Maola oyamba: zomwe zili zachilendo

Pambuyo pa nkhani zoipa, thupi limachita monga momwe limachitira kuopseza kulikonse. Mtima wanu ukhoza kuthamanga, m’mimba mwanu mukhoza kumva kutentha kapena kuzizira, misozi, dzanzi kapena kukwiya. Maganizo amatha kuthamanga kapena kutha. Izi nthawi zambiri zimafika pachimake m'maola oyamba ndipo zimakhala zosavuta pakapita masiku, ngakhale zimatha kubwera mwamafunde.

Zomwe zimachitika kawirikawiri ndi izi:

  • Kudabwa kapena kusakhulupirira, monga "izi sizingakhale zolondola."
  • Manyazi kapena manyazi.
  • Kudzikwiyira nokha, mayeso, aphunzitsi kapena dongosolo.
  • Chisoni ndi misozi.
  • Kuopa makolo, malo akuyunivesite, ntchito, ndalama kapena tsogolo.
  • Kumva dzanzi, kapena kumva kuti palibe kanthu.
  • Kulakwa pakukhumudwitsa anthu.
  • Mpumulo wosakanikirana ndi chisoni, ngati kupanikizika kwatha.

Palibe mwa izi ndi zizindikiro za kufooka. Ndi zizindikiro zoti mumasamala. Kudzilola kuti muwamve, osachita chilichonse, ndi gawo la kuchira.

Zoyenera kuchita mu ola loyamba

  • Pezani malo abata, otetezeka, kapena khalani ndi munthu wodekha.
  • Pumani pang'onopang'ono kwa mphindi zingapo. Kalozera pa kuyesa nkhawa tsiku la mayeso limafotokoza njira zopumira ndi pansi zomwe zimagwiranso ntchito pambuyo pa nkhani zoipa.
  • Imwani madzi, ndipo idyani kanthu ngakhale simukumva njala.
  • Lirani ngati mukufuna kutero. Misozi imatuluka mwachilengedwe.
  • Tulukani panja kuti mupume mpweya wabwino.
  • Ikani foni yanu pansi ngati malo ochezera a pa Intaneti kapena macheza amagulu akuipiraipira.

Zomwe muyenera kupewa patsiku loyamba

  • Kupanga zisankho zokhazikika monga kusiya sukulu, kufufuta maakaunti kapena kudula anzanu.
  • Kumwa mowa kapena kugwiritsa ntchito mankhwala osokoneza bongo kuti muchepetse kumverera. Amatha kukulitsa malingaliro otsika ndikupangitsa zisankho zowopsa.
  • Kukhala wekha mumdima wamdima kwa maola ambiri.
  • Kuwerenga ndemanga iliyonse kuchokera kwa anzanu akusukulu za zotsatira zawo.
  • Kutumiza mauthenga okwiya kwa aphunzitsi kapena mabungwe oyesa mayeso. Mukhoza kufotokoza zinthu modekha pambuyo pake.
  • Kuchotsa ululu wanu pa inu nokha mwanjira iliyonse.

Musagwiritse ntchito mowa, mankhwala osokoneza bongo kapena khalidwe loopsa kuti mupirire

Mowa, mankhwala osokoneza bongo, kuyendetsa galimoto moopsa komanso kudzivulaza kungapangitse tsiku loipa kukhala loipa kwambiri ndipo zingayambitse mavuto mpaka kalekale. Ngati mukumva kuti mukufuna kudzivulaza kapena kuchitapo kanthu, uzani munthu wina ndikulumikizana ndi mzere wamavuto. Kalozera pa matenda a maganizo amafotokoza momwe mungadzithandizire nokha kapena munthu wina.

Kupeza malingaliro

Zimakhala zovuta kuganiza bwino pamene maganizo ali pamwamba, koma malingaliro ochepa angathandize pamene funde loyamba lidutsa. Izi sizokhudza kukakamiza kuganiza bwino. Ndiko kuona mkhalidwewo mokwanira.

Chotsatira chimodzi sichofunika

Mayeso amayesa luso linalake tsiku linalake pamikhalidwe inayake. Sichiyesa kukoma mtima kwanu, luso lanu, kulimba mtima, nthabwala, chidwi kapena kuthekera kwanu. Anthu ambiri amene anavutika kusukulu kapena kulephera mayeso apita ku moyo ndi ntchito zopindulitsa, nthaŵi zambiri mwa njira imene sanaiganizire poyamba.

Zotsatira zambiri zimatha kusinthidwa kapena kusinthidwa

Kutengera dziko ndi mayeso, nthawi zambiri pamakhala zosankha zingapo:

  • Ndemanga kapena ndemanga ya pepala lanu.
  • Pempho lovomerezeka.
  • Kubwereza kapena kuyambiranso, nthawi zina mkati mwa masabata kapena miyezi.
  • Njira zina zophunzirira maphunziro anu, monga maziko kapena mapulogalamu olowera, zaka zakutsogolo, njira zantchito, kapena kusamutsa pakatha chaka choyamba.
  • Kugwiritsa ntchito ziyeneretso zina kapena umboni wa luso.
  • Kugwiritsa ntchito mochedwa kapena kuyeretsa malo a mayunivesite m'maiko ena.
  • Kutenga nthawi yopumira kuti mubwererenso ndikuyambiranso.

Mwina simungawone zosankhazi poyamba chifukwa kukhumudwa kumachepetsa kuganiza. Kulankhula ndi mphunzitsi, mlangizi kapena mlangizi wa ntchito kumatsegula zosankha.

Kuganiza misampha kuyang'ana

Msampha woganiza Chitsanzo Lingaliro lachikatikati
Zonse kapena ayi "Ndalephera, ndiye ndine wolephera" "Sindinachite bwino pamayesowa. Nditha kuphunzirabe ndikuyesanso."
Zowononga "Moyo wanga watha" "Izi ndi zobweza m'mbuyo. Ndiyenera kudziwa zomwe ndingasankhe."
Kuwerenga maganizo "Aliyense aziganiza kuti ndine wopusa" "Sindikudziwa zomwe ena amaganiza. Anthu ambiri amakhala otanganidwa ndi moyo wawo."
Kuchulukitsa "Nthawi zonse ndimalephera" "Ndachita bwino muzinthu zina, ndipo izi sizikulepheretsa izi."
Kudziimba mlandu "Zonse zinali zolakwa zanga" “Zinthu zina zinali m’manja mwanga, ndipo zina sizinali choncho.
Kufotokozera zamtsogolo "Sindipeza ntchito" "Sindingathe kuneneratu zam'tsogolo. Nditha kuchitapo kanthu kakang'ono."

Kulemba maganizo anu pansi ndi kuyesa kuyankha moyenera kungathandize kuchepetsa kugwiritsitsa kwawo. Zimathandizanso kufunsa zomwe munganene kwa mnzanu m'malo mwanu.

Yang'anani chithunzi chonse

Dzifunseni nokha:

  • Ndi mbali ziti za izi zomwe ndili nazo tsopano?
  • Kodi zosankha zenizeni ndi ziti?
  • Ndikufuna chiyani, kupatula zotsatira izi?
  • Ndani akanandithandiza?
  • Kodi ndingakonde kuchita chiyani mosiyana nthawi ina?

Simukusowa mayankho onse lero.

Kumvetsetsa zotsatira zanu

Mukakhala okhazikika, yang'anani mosamala zomwe zidachitika. Izi ndi chidziwitso, osati chiweruzo.

Onani zambiri

  • Werengani chidziwitso chotsatira mosamala, kuphatikizirapo kugawanika kulikonse ndi gawo kapena mutu.
  • Yang'anani nambala yanu ya ofuna kusankha, maphunziro ndi mlingo ndizolondola.
  • Yang'anani malire a giredi, ngati asindikizidwa, kuti muwone momwe munaliri pafupi.
  • Zindikirani masiku omalizira a ndemanga, zodandaula kapena kubwereza, zomwe zingakhale zazifupi.

Funsani mayankho

Mabungwe ambiri oyesa mayeso ndi masukulu amapereka ndemanga kapena malipoti. Funsani aphunzitsi anu kuti adutse pepala lanu ngati mukuliwona, kapena kuti akambirane zomwe mwachita pamayeso achinyengo ndi maphunziro. Zifukwa zodziwika bwino za zotsatira zotsika kuposa zomwe zikuyembekezeredwa ndi izi:

  • Kuwerenga molakwika kapena kusamvetsetsa mafunso.
  • Kutha nthawi.
  • Mipata pamitu yeniyeni.
  • Nkhawa kapena matenda pa tsiku.
  • Kuchita zochepa ndi mafunso kalembedwe mayeso.
  • Osawonetsa kugwira ntchito kapena kusayankha zomwe adafunsidwa.
  • Mavuto aukadaulo kapena oyang'anira.

Kudziwa chifukwa chake kumakuthandizani kuti musankhe kuchita apilo, kubwereza, kapena kusintha komwe akuchokera. Ngati matenda, mantha kapena kusokonezeka kwakukhudzani, tchulani. Onani maupangiri mantha pa nthawi ya mayeso ndi tsiku la mayeso mayendedwe ndi zochitika zadzidzidzi kuti tiganizire mwapadera.

Apilo, ndemanga ndi macheke

Machitidwe ambiri a mayiko amalola ophunzira kutsutsa zotsatira, koma malamulo amasiyana malinga ndi dziko ndi bungwe la mayeso. Masitepe ali m'munsimu ndiwamba. Nthawi zonse werengani ndondomeko yamakono ya bungwe lanu la mayeso, ndikufunsani mkulu wa sukulu kapena mayeso, chifukwa madandaulo amaperekedwa kusukulu.

Mitundu yamavuto

Njira Zomwe izo ziri Zodziwika bwino
Cheki cholembera kapena cheke chaunsembe Cheki chosonyeza kuti zizindikiro zidawonjezedwa bwino ndikujambulidwa Nthawi zambiri mwachangu komanso mtengo wotsika
Ndemanga ya cholembera kapena ndemanga Woyesa amalembanso chizindikiro papepala lanu Zizindikiro zimatha kukwera mmwamba, kukhala chimodzimodzi, kapena kutsika muzinthu zina
Kufikira zolemba Inu kapena sukulu mukhoza kuona pepala lanu Imathandiza kusankha ngati achita apilo
Kudandaula kovomerezeka Vuto la ndondomeko kapena chisankho Zitha kuphatikizira bungwe loyesa mayeso ndipo nthawi zina bungwe loyima palokha
Kuganizira mwapadera Kusintha kwa matenda, kuferedwa kapena kusokonezeka panthawi ya mayeso Pamafunika umboni ndipo nthawi zambiri kuperekedwa kusukulu
Kudandaula za kusamalidwa bwino Ngati malamulo adaphwanyidwa kapena munapatsidwa mwayi Tsatirani ndondomeko ya madandaulo a sukulu ndi mayeso

Njira zothandiza

  1. Pezani tsiku lomalizira. Nthawi yomalizira ikhoza kukhala yayifupi ngati masabata angapo kapena kucheperapo. Funsani sukulu yanu lero.
  2. Funsani momwe ntchitoyi imagwirira ntchito komanso mtengo wake. Ndemanga zina zimakhala ndi chindapusa chomwe chingabwezedwe ngati giredi yanu yasintha. Funsani za kuchotsedwa kwa chindapusa.
  3. Mvetserani kuopsa kwake. M'makina ena kulembanso kumatha kutsitsa chilemba komanso kuchikweza. Funsani ndondomeko.
  4. Sonkhanitsani umboni. Sonkhanitsani makalata achipatala, zolemba za kusokonezeka, ndi chirichonse chosonyeza zomwe zinachitika.
  5. Perekani kudzera munjira yoyenera. M'mayiko ambiri sukulu imatumiza m'malo mwanu. Sungani makope ndi chitsimikiziro.
  6. Khalani odekha. Zotsatira za ndemanga zitha kutenga milungu. Konzani masitepe otsatirawa mofanana, mwachitsanzo kulembetsa kuti mutengenso.

Ku United States, College Board ndi ACT ali ndi mfundo zawozawo zamafunso, ndipo pamaphunziro akusukulu njira yodandaula ya kalasi imagwira ntchito. Ku yunivesite, nthawi zambiri pamakhala njira yofunsira maphunziro, yokhala ndi nthawi yomaliza komanso zofunikira pazifukwa monga zolakwika zamayendedwe kapena zochitika zowonjezera. Ngati nkhaniyo ikukhudzana ndi mlandu wobera, onani bukhuli kukhulupirika kwamaphunziro ndi milandu yachinyengo.

Ngati kulephera kwaukadaulo pamayeso apa intaneti kudakhudza zotsatira zanu, zilembeni ndikuwona kalozera kuwonongeka kwa mayeso a proctoring pa intaneti.

Njira zopewera ndi zina

Kulembanso mayeso

  • Funsani kuti nthawi yotsatira ikhala liti komanso momwe mungalembetsere.
  • Dziwani ngati zotsatira zatsopano zalowa m'malo mwa zakale, kapena ngati zonse ziwerengedwa, komanso ngati pali malire pazoyesa.
  • Onani mtengo ndi masiku omalizira.
  • Ganizirani zomwe mudzasinthe: njira zophunzirira, chithandizo, nthawi, thanzi.
  • Funsani mphunzitsi wanu kapena mphunzitsi kuti akuthandizeni.
  • Ganizirani zopempha malo ogona ngati simunatero m'mbuyomu. Kalozera pa kuyesa malo okhala ndikupeza chithandizo akufotokoza momwe.

Ophunzira ambiri amachita bwino poyesa kachiwiri, chifukwa amadziwa mawonekedwe, kupanikizika kumamveka bwino ndipo amatha kukonza mipata.

Kusintha njira

Nthawi zina yankho labwino kwambiri ndi njira ina. Funsani mlangizi wa ntchito, mphunzitsi kapena ofesi yovomerezeka za:

  • Ziyeneretso zina zomwe zimatsogolera ku cholinga chomwecho.
  • Zaka zoyambira, maphunziro otsekera kapena ofikira.
  • Kuyambira ku koleji ndikusintha.
  • Kuphunzira ntchito kapena maphunziro a ntchito.
  • Kulowa kochedwa kapena chaka chocheperako.
  • Maphunziro osiyanasiyana omwe amayamikira mphamvu zanu.
  • Zolemba mochedwa.

Ngati malo anu akuyunivesite kapena aku koleji amadalira izi, funsani ofesi yovomerezeka mwachangu, fotokozani zomwe zikuchitika ndikufunsa zomwe angapereke. Musaganize kuti yankho ndi ayi. Pazankhani zokhudzana ndi zomwe amaperekedwa komanso zovomerezeka, onani bukhuli kuchotsedwa kwa kuvomerezedwa ku koleji ndi kutsika kwa magiredi.

Zotsatira zachuma ndi zothandiza

Ngati zotsatira zake zimakhudza ndalama, maphunziro kapena visa, funsani ofesi yoyenera mwamsanga. Ambiri ali ndi njira zokopa kapena zosiyana. Sungani makope a mauthenga onse.

Kulankhula ndi makolo ndi owalera

Ophunzira ambiri amaopa kuuza achibale awo. Mutha kuopa mkwiyo, kukhumudwa kapena mikangano. Kukonzekera kukambirana kungathandize.

Musanalankhule

  • Sankhani nthawi ndi malo odekha. Pewani kuwauza pamene akuthamanga kapena kukhumudwa.
  • Sankhani zomwe mukufuna kunena. Inu mukhoza kuzilemba izo.
  • Funsani munthu wamkulu wodalirika, monga mphunzitsi, phungu kapena wachibale, kuti akhalepo ngati zingathandize.
  • Ganizirani zomwe mukufunikira kuchokera kwa iwo: kumvetsera, thandizo lothandizira, kuleza mtima.

Zomwe munganene

  • "Ndapeza zotsatira zanga ndipo sizomwe ndimayembekezera. Ndakhumudwa ndipo ndikufunika thandizo lanu."
  • "Ndikufuna ndikuuzeni zomwe zinachitika komanso zomwe ndikuganiza kuti ndizosankha."
  • "Chonde tingakambirane masitepe otsatira tikakhala pansi tonse?"

Ngati mukuopa kuchitiridwa nkhanza

Uzani mphunzitsi kapena mlangizi poyamba. Iwo angakhalepo, kukuthandizani kufotokoza, kapena kulankhula ndi banja lanu. Ngati mukuwopa kuti mungakhale otetezeka kunyumba, auzeni munthu wamkulu yemwe mumamukhulupirira ndipo funsani gulu lachitetezo cha ana lapafupi kapena foni yothandizira. Ku United Kingdom, Childline ndi 0800 1111, ndipo maiko ena adalembedwa pa manambala angozi tsamba.

Kumvetsera maganizo awo

Makolo angayankhe mwamphamvu chifukwa chakuti amasamala ndipo ali ndi nkhaŵa. Apatseninso kanthawi pang'ono. Pambuyo pakuchita koyamba, mabanja ambiri amatha kukonzekera pamodzi.

Kulankhula ndi aphunzitsi ndi sukulu

Aphunzitsi ndi alangizi awona ophunzira ambiri paudindo wanu. Funsani kukumana ndikubwera ndi mndandanda wafufupi wa mafunso:

  • Kodi mungafotokoze zomwe zidalakwika, kutengera pepala langa kapena nthabwala zanga?
  • Zosankha zanga ndi ziti: kuwunikanso, kudandaula, kuyambiranso, njira zina?
  • Kodi masiku omalizira ake ndi ati?
  • Kodi sukuluyo ingathandize ndi pempho kapena umboni?
  • Kodi ndingapeze thandizo kapena maphunziro owonjezera?
  • Kodi ndingalankhule ndi mlangizi wantchito kapena mlangizi?

Khalani oona mtima mmene mukumvera. Aphunzitsi atha kupereka chithandizo chaumoyo pokhapokha akudziwa kuti mukuchifuna.

Malangizo kwa makolo

Mmene mumayankhira m’maola oyambirira kungathandize mwana wanu kupirira. Kukhazikika kwanu ndikofunikira.

Zoyamba kuchita

  • Khalani odekha, ngakhale mutakhala okhumudwa kapena okhumudwa. Mukhoza kukambirana maganizo anu pambuyo pake ndi munthu wina wamkulu.
  • Nena: "Ndimakukondani, ndipo izi sizisintha."
  • Mvetserani kuposa momwe mumayankhulira.
  • Osadzudzula, kufananiza ndi abale kapena abwenzi, kapena kunena kuti "Ndinakuuzani."
  • Perekani chakudya, kupuma ndi kusonkhana.
  • Pewani kuyankhula mwamsanga za zotsatirapo kapena zilango.

M'masiku otsatira

  • Funsani zomwe akuganiza, ndi zomwe akufuna kuchita.
  • Athandizeni kupeza zowona: masiku omalizira, zosankha, olumikizana nawo.
  • Kukumana ndi sukulu limodzi ngati agwirizana.
  • Pitirizani kuchita zinthu za m’banja mokhazikika.
  • Yang'anani zizindikiro zosonyeza kuti kukhumudwa kukusanduka chinthu chakuya.
  • Dzisamalireni nokha ndi kufunafuna chithandizo, chifukwa izi zikhonza kukhala zovuta kwa makolo.

Kuti mudziwe zambiri zokhudza chithandizo cha mwana, onani bukhuli mmene makolo angathandizire mwana povutika ndi mayeso.

Zoyenera kupewa kunena

Pewani Chifukwa chiyani? Yesani m'malo mwake
"Munatichitira bwanji izi?" Amawonjezera kulakwa ndi manyazi "Ndikuwona momwe mwakhumudwitsidwa. Tiyeni tikonze."
"Mukadayenera kulimbikira." Ndikumva ngati wolakwa "Mukuganiza kuti chinachitika ndi chiyani?"
"Msuweni wako wachita bwino kwambiri." Kudziyerekeza kumawononga kudzikonda "Ndiwe iwe. Tiyeni tiwone zomwe ungasankhe."
"Palibe kanthu." Amanyalanyaza malingaliro awo "Ndikudziwa kuti zimakukhudzani. Tiye tikambirane."
"Wawononga tsogolo lako." Zimayambitsa kuganiza kowopsa "Pali njira zingapo kuchokera pano."

Kudzisamalira nokha m'masiku otsatira

Kuchira si mzere wowongoka. Zizolowezi zingapo zimathandizira malingaliro ndi thupi lanu.

  • Gonani. Khalani ndi ndandanda yokhazikika, ndipo pewani kuyendayenda usiku kwambiri.
  • Chakudya ndi madzi. Zakudya zanthawi zonse zimathandizira kuti munthu azisangalala.
  • Kusuntha. Kuyenda tsiku ndi tsiku, masewera kapena kuvina kumathandiza kuthetsa nkhawa.
  • Kulumikizana. Muzicheza ndi anthu amene amakukondani, pamasom'pamaso ngati mungathe.
  • Chizoloŵezi. Kapangidwe kakang'ono, monga kuvala ndi kudya pa nthawi yoikika, kumathandiza pamene chisonkhezero chili chochepa.
  • Zochita zosangalatsa. Nyimbo, zokonda, nthawi yakunja kapena ziweto.
  • Chepetsani mowa ndi caffeine. Zonse zingayambitse nkhawa komanso kukhumudwa.
  • Chetsani kufananitsa. Chepetsani malo ochezera a pa Intaneti kapena macheza amagulu ngati akupweteka.
  • Let feelings come and go. Writing, art or talking can help.

Planning a small next step

When you feel ready, choose one small action: find the appeal deadline, email a teacher, book a counsellor appointment, or look up one alternative route. Small steps restore a sense of control.

When disappointment becomes a mental health concern

Sadness after a bad result is normal. But sometimes it deepens into something more serious, such as depression, an anxiety disorder or suicidal thinking. Pay attention to how long the feelings last and how severe they are.

Signs that you or someone you know needs more support

  • Feeling very low, empty or hopeless most of the day for more than two weeks.
  • Losing interest in things you used to enjoy.
  • Sleeping far more or far less than usual.
  • Changes in appetite or weight.
  • Withdrawing from friends and family.
  • Constant worry, panic attacks or physical symptoms like stomach pain and headaches.
  • Difficulty concentrating, or school work collapsing.
  • Using alcohol or drugs to cope.
  • Giving away belongings, saying goodbye, or talking about being a burden.
  • Statements like "there is no point," "everyone would be better off without me," or "I do not want to be here."
  • Thoughts of suicide or self harm.

Yemwe mungakumane naye

  • A school or university counsellor, who can arrange support quickly.
  • A doctor, who can check physical health and discuss treatment.
  • A trusted adult such as a parent, relative or teacher.
  • Helplines and text lines. Many are free and confidential.

Health services such as the National Health Service in the United Kingdom (NHS) and the American Psychological Association recommend talking therapies as effective treatments for depression and anxiety in young people. Decisions about treatment, including any medication, are for a doctor. This guide gives no medication advice.

If you are thinking about ending your life or hurting yourself

Tell someone now. Call your local emergency number (911 in the United States and Canada, 112 across the European Union, 999 in the United Kingdom) if you are in danger or have already harmed yourself. In the United States and Canada you can call or text 988, in the United Kingdom and Ireland you can call Samaritans on 116 123, and young people in the United Kingdom can call Childline on 0800 1111. The manambala angozi page lists other countries. Stay with another person, remove anything you could use to hurt yourself, and read the guide on matenda a maganizo.

If you are worried about someone else

Funsani mwachindunji ndi mokoma mtima: "Ndikuda nkhawa ndi inu. Kodi mukuganiza zodzipweteka nokha?" Kufunsa sikumabzala ganizo. Mvetserani popanda kuweruza, khalani nawo, ndikuwathandiza kulumikizana ndi mzere wamavuto, dokotala kapena chithandizo chadzidzidzi. Osabisa nkhawa zazikulu, ngakhale atakupemphani kuti mutero.

Njira yopangira chisankho pambuyo pa zotsatira zoyipa

flowchart TD
    A["Mumalandira zotsatira zokhumudwitsa"] --> B{"Kodi mumadziona kuti ndinu osatetezeka kapena mukufuna kudzivulaza?"}
    B -->|"Inde"| C["Tell someone now and call emergency services or a crisis line"]
    B -->|"Ayi"| D["Pause, breathe, eat and tell one trusted person"]
    D --> E["Dikirani musanasankhe zochita zazikulu"]
    E --> F["Check the result details and deadlines"]
    F --> G{"Do you think there was an error or a problem on the day?"}
    G -->|"Inde"| H["Ask the school about review, appeal or special consideration"]
    G -->|"Ayi"| I["Discuss retake or alternative routes with a teacher or adviser"]
    H --> J["Plan next steps in parallel"]
    I --> J
    J --> K{"Low mood lasting more than two weeks?"}
    K -->|"Inde"| L["See a counsellor or doctor"]
    K -->|"Ayi"| M["Keep small steady routines"]

Kuyerekeza zomwe mungasankhe

Njira Zabwino kwambiri Things to check
Review or remark Mukuganiza kuti chizindikirocho sichinali cholondola ndipo munali pafupi ndi malire Masiku omalizira, chindapusa, kaya zizindikiro zitha kutsika
Appeal You think a process was unfair or rules were broken Evidence and grounds, who submits
Kuganizira mwapadera Illness, bereavement or disruption affected you on the day Umboni ndi nthawi
Retake You want to improve and the system allows it Dates, cost, which result counts
Alternative route A different pathway can reach your goal Entry requirements, time, cost
Gap period You need time to recover or reset Funding, deferrals, plans
Talk to admissions A place depends on the result Flexibility, deadlines, evidence

Learning from the experience

When you feel ready, a gentle review can help you grow. This is not self blame. It is practical learning.

  • What worked well in your preparation, and what did not?
  • Were there topics you avoided?
  • How did you manage time in the exam?
  • How was your sleep, food and stress in the weeks before?
  • Would different study methods help, such as active recall and past papers? The guide on kulimbikira motetezeka pakapita nthawi lists methods that work.
  • Do you need support, such as accommodations or counselling?
  • What would you tell a friend in your situation?

Writing your answers down turns a painful experience into a plan. Many people say later that a setback taught them study skills, self knowledge or resilience that they would not have gained otherwise.

Common myths

Myth: One bad exam ruins my future. Many careers and courses can be reached by several routes, and many successful people had setbacks.

Myth: Appeals never work. Some do, particularly where there was a marking or administrative error or where special circumstances are documented. Others do not, so ask for realistic advice.

Myth: If I tell my parents, they will never forgive me. Most families recover, and many parents respond with support once the shock passes.

Myth: I should just get over it quickly. Grief and disappointment take time. Allowing yourself to feel, while taking small steps, is healthy.

Myth: Needing help means I am weak. Asking for support is a strong and practical choice.

A checklist for the first week

  • I told someone I trust.
  • I am eating, drinking and sleeping.
  • I did not make big decisions in the first day.
  • I wrote down the facts, deadlines and questions.
  • I asked my school about review, appeal and retake options.
  • I talked to a teacher or adviser about alternative routes.
  • I know who to contact if I feel unsafe or very low.
  • I planned one small next step for tomorrow.

Magwero afufuzidwa

  • National Health Service (United Kingdom), pages on exam stress, depression in young people and getting help.
  • American Psychological Association (United States), resources on coping with disappointment, stress and depression.
  • Centers for Disease Control and Prevention (United States), information on youth mental health and suicide prevention.
  • Joint Council for Qualifications (United Kingdom), post-results services and appeals guidance.
  • College Board and ACT (United States), score and test policy pages.
  • Mind and Young Minds (United Kingdom), guidance for young people and parents on exam results and mental health.
  • 988 Suicide and Crisis Lifeline (United States), Samaritans and Childline (United Kingdom), kuti mudziwe zambiri zamavuto.

Policies change often and differ by country and exam body. Check the current rules of yours. This guide is general information, not legal or medical advice, and contains no medication advice.

Mafunso omwe amafunsidwa pafupipafupi

What should I do in the first hours after a bad result?

Pause, breathe slowly, eat and drink, and tell one person you trust so you are not alone with it. Avoid big decisions, alcohol and drugs, and angry messages. Once the first wave passes, write down the facts, deadlines and questions, and ask your school about options.

Can I challenge my exam result?

Often yes, though the process differs by country and exam body. Options include a check of marking, a remark, access to your paper, a formal appeal, and special consideration if illness or disruption affected you. Ask your school or exams officer for deadlines straight away, because they can be short, and ask whether a remark can lower as well as raise your mark.

How do I tell my parents about a bad result?

Choose a calm time, decide what you want to say, and consider asking a teacher or counsellor to help. You can say that the result is not what you hoped, that you are upset and need support, and that you would like to talk about options. If you fear for your safety at home, tell a trusted adult and contact a helpline.

When is disappointment a sign of a mental health problem?

Funsani thandizo ngati kukhumudwa, kusowa chiyembekezo, kusiya kugona, kugona kapena kufuna kudya kwasintha, mantha kapena kutaya chidwi kutha kupitilira pafupifupi milungu iwiri, kapena ngati mumamwa mowa kapena mankhwala osokoneza bongo kuti mupirire. Lankhulani ndi mlangizi wa sukulu kapena dokotala. Ngati mukuganiza zodzipha kapena kudzivulaza, uzani wina tsopano ndikuimbira foni nambala yanu yazadzidzidzi kapena nambala yamavuto monga 988 ku United States ndi Canada kapena Asamariya pa 116 123 ku United Kingdom ndi Ireland.

Mfundo yophunzirira zambiri

If you want to know how to support a friend or family member through a hard time, consider a first aid or mental health first aid course from the Red Cross, St John Ambulance, or a local provider. These courses are hands-on and teach calm, practical ways to listen and to connect someone with help.

Maupangiri ogwirizana