Leptospirosis (Matenda a Weil) Pambuyo pa Kuyenda M'madzi a Chigumula kapena Madzi Atsopano: Maso Ofiira Opanda Mafinya, Kupweteka kwa Ng'ombe, ndi Jaundice¶
Manambala angozi amasiyana malinga ndi dziko. Tsambali limagwiritsa ntchito 911, nambala ya United States ndi Canada. Mayiko ena ambiri amagwiritsa ntchito 112, 999, kapena nambala ina. Pezani nambala ya dziko lanu.
Pamene mphepo yamkuntho, mphepo yamkuntho, kusefukira kwa madzi, kapena kusungirako zimbudzi kutembenuza misewu yoyandikana nayo ndi zipinda zapansi kukhala madzi a bulauni mpaka m'mawondo - kapena pamene wosambira, kayaker, triathlete, mlimi, kapena mpikisano wothamanga akuyenda m'mitsinje yamadzi otentha, ngalande, kapena matope omwe ali ndi mkodzo wa ** makoswe, mbewa, ng'ombe, ng'ombe, ng'ombe, nkhumba zamphongo mabakiteriya otchedwa Leptospira interrogans amatha kubereka kudzera pakhungu lofewa ndi madzi, ting'onoting'ono, kapena m'maso, mphuno, ndi pakamwa. +conjunctival suffusion)** kulikonse kuchokera 2 to 30 days (typically 5 to 14 days) pambuyo pa madzi osefukira kapena madzi opanda mchere - kapena amapita ku khungu/maso achikasu-lalanje (jaundice), mkodzo wakuda wa tiyi kapena wochepa kwambiri, kutuluka magazi m'mphuno, kapena kutsokomola magazi (Weil's Disease) - Imbani nambala yanu yadzidzidzi yakudera lanu kudzera yathu manambala angozi lolemba kapena pitani kuchipatala cha Emergency Department nthawi yomweyo. Komanso funsani malangizo athu pa Vibrio vulnificus ("kudya nyama" matenda amadzi a m'nyanja ofunda), Hantavirus Pulmonary Syndrome kuchokera ku ndowe za makoswe, kuvulala kwakukulu kwa impso, rhabdomyolysis, ndi kuyesedwa kwa mkodzo wakuda,ndi kuzindikira sepsis ndi septic shock.
Malinga ndi World Health Organisation (WHO), Centers for Disease Control and Prevention (CDC), ndi Pan American Health Organisation (PAHO), leptospirosis ndi matenda a bakiteriya ofala kwambiri padziko lapansi, omwe amapatsirana 1.03 million people ndi kuchititsa 58,900 deaths chaka chilichonse - ndi miliri yayikulu pambuyo pa chigumula komanso kusefukira kwamadzi komwe kumalembedwa ku Puerto Rico, Florida, Hawaii, Texas, United Kingdom, Continental Europe, Brazil, India, Philippines, Japan, ndi kumpoto kwa Australia**. Chifukwa gawo loyamba la leptospirosis limawoneka ngati dengue fever, fuluwenza, kapena matenda obwera chifukwa cha mavairasi, odwala nthawi zambiri amaphonya mawindo oyambirira a Oral Doxycycline kapena Azithromycin.Days 1 to 5), akuwoneka kuti akuchira kwa 1 kwa masiku a 3, ndiyeno agwera mu Phase 2 Icteric Leptospirosis (Weil's Disease) kapena Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome (LPHS), kumene imfa imakwera kuchokera < 1% mpaka 10% to 50%+ chifukwa chophatikiza **non-oliguric/oliguric pachimake aimpso kulephera **, conjugated hyperbilirubinemia (orange jaundice), thrombocytopenia, ndi kutuluka magazi kwakukulu kwa alveolar m'mapapo. Kuzindikira zizindikiro ziwiri zoyeserera za thupi (Conjunctival Suffusion + Severe Calf Squeeze Tenderness) ndikuwulula za madzi osefukira anu nthawi yomweyo amatsegula mankhwala ochiza.
Chitani izi tsopano¶
- Mukayamba kutentha thupi mwadzidzidzi (
>= 38.5 C / 101.3 F), kuzizira, kupweteka mutu kwambiri, ndi kuwawa kwa minofu mkati2 to 30 daysKuthamanga m'madzi osefukira, kuyeretsa pansi pamadzi osefukira, kusambira m'nyanja / mtsinje, kapena kugwira mkodzo wa famu / ziweto: kuonana ndi dokotala kapena kupita kuchipatala cha Emergency Department LERO ndikufotokozera momveka bwino momwe madzi anu akusefukira. Kuyambira pakamwa Doxycycline (100 mg twice daily for 7 days) kapena Azithromycin (500 mg daily for 3 days) m'masiku oyambirira a 5 amachotsa mwamsanga spirochetes m'magazi ndipo amalepheretsa kupita patsogolo kwa matenda a Weil. - Yang'anani pagalasi pa maso anu oyera (
sclera/conjunctiva) ndikufinya pang'onopang'ono minofu ya m'munsi mwa ng'ombe (gastrocnemius): - Chidziwitso #1 (
Conjunctival Suffusion): Kodi m'maso onse awiri muli zoyera ** zofiirira zowoneka ngati zofiira, ndipo mitsempha yamagazi itatambasuka, YOPANDA mafinya achikasu, kuyabwa, kapena kuyabwa**? Kuthamanga kwa conjunctival kumachitika mpaka55%matenda a leptospirosis (appearing on Days 3 to 4) and is virtually never seen in ordinary influenza, malaria, or typhoid. - Njira #2 (
Severe Calf & Lumbar Myalgia): Kungogwira kapena kufinya kumbuyo kwa ana a ng'ombe kapena kukanikiza kumbuyo kwanu (erector spinae) kuchititsa kukomera mtima, kukomoka? Kuphatikiza uku (Fever + Flood/Freshwater Contact + Red Eyes Without Pus + Severe Calf Pain) ndi tetrad yodziwika bwino ya acute leptospirosis. - Imbani 911 / 112/999/000 kapena pitani ku dipatimenti ya Zadzidzidzi Zachipatala MWAMODZI NGATI Gawo 2 la "Weil's Disease" kapena Hemorrhagic Red Flags likuwonekera (
often after a deceptive 1-to-3-day dip in fever around Day 5 to 7): - Yellow kapena wonyezimira wa lalanje kwa azungu amaso kapena khungu (
Jaundice), - **Kuchepa kwa mkodzo (
not urinating for > 8 hours) kapena mkodzo wakuda / wa tiyi **, - Kutsokomola magazi (
hemoptysis), mphuno yapinki, kapena kupuma modzidzimutsa (Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome - 50%+ mortality), - **Lozani mawanga ofiira/ofiirira (
petechiae), kukha magazi, kutuluka magazi m'mphuno, kapena chimbudzi chakuda chakuda **, KAPENA - Kuuma khosi, photophobia yoopsa (
light hurts eyes), kusokonezeka, kapena kugunda kwa mtima kosakhazikika (aseptic meningitis or myocarditis). - Nenani mawu enieni awa kwa Namwino ndi Sing'anga wa Emergency Room Triage mumasekondi 30 oyamba:
"I waded in floodwater / freshwater ___ days ago and now have fever, calf pain, and red eyes/jaundice. Please evaluate immediately for Leptospirosis / Weil's Disease, start IV Ceftriaxone (or IV Penicillin G / Doxycycline), and check serum Creatinine, Potassium, Bilirubin, CPK, Platelets, and a Chest X-Ray." - PEWANI Ibuprofen (
Advil/MotrinNaproxen (Aleve), Aspirin, ndi mankhwala ena opweteka a NSAID ngati muli ndi malungo pambuyo pa kusefukira kwa madzi kapena kutentha kotentha. Onse a Leptospirosis ndi Dengue Fever amachititsa kuti madontho a mapulaneti awonongeke kwambiri.thrombocytopenia)** ndi **kuvulala kwakukulu kwa impso **: kumwa NSAID kumalepheretsa aimpso prostaglandins (precipitating complete kidney shutdownndikupumitsa mapulateleti otsala (triggering fatal gastrointestinal or lung hemorrhage). Gwiritsirani ntchito Mlingo wosamala wa acetaminophen/paracetamol POKHALA ngati ntchito ya chiwindi/jaundice yachotsedwa ndi dokotala, kapena gwiritsani ntchito nsalu zoziziritsa thupi mpaka mutayesedwa. - Ngati panopa mukutsuka madzi osefukira kapena mphepo yamkuntho: MUSAMAyende opanda nsapato kapena nsapato pamadzi kapena matope.
wellingtons) kapena zotchingira pachifuwa ndi zolemera magalavu osalowa madzi a rabara/nitrile, phimbani chilichonse chaching'ono chodulidwa kapena kulumidwa ndi udzudzu ndi bandeji yosalowa madzi ndi hydrocolloid/Tegaderm, ndikutsuka khungu ndi sopo ndi madzi aukhondo mukangokhudzana.
Danger
** Chenjerani ndi "Biphasic Fake Recovery" Pansi pa Tsiku 5 mpaka 7 (Why Patients Crash Into Weil's Disease Just When They Think They Are Cured):** Classical leptospirosis ndi biphasic (two-phase) matenda. Pambuyo pa masiku 4 mpaka 7 akutentha thupi, kuzizira, kupweteka kwa mwana wa ng'ombe, ndi maso ofiira (Phase 1: the Leptospiremic / Septicemic Phase), kutentha thupi kwa wodwala nthawi zambiri kusweka kwathunthu kwa masiku 1 mpaka 3, ndipo amamva bwino kuti adzuke pabedi. Musanyengedwe ngati zizindikiro zibwereranso: kuledzera kwa maola 48 kukuwonetsa kusintha kwa Gawo 2 (the Immune Phase), pamene ma anti-Leptospira IgM apanga ma immune complexes omwe amaukira impso, chiwindi, mapapo, maso (uveitis), ndi meninges. Mu 10% to 15% kwa odwala, Gawo 2 likuphulika ngati ** Matenda a Weil (jaundice + renal failure + hemorrhage)** kapena Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome (LPHS, zomwe zimatha kupha magazi m'mapapo ngakhale popanda jaundice mkati mwa maola 24).
Mtengo wosankha: Madzi a pambuyo pa kusefukira kwamadzi ndi kutentha kwamadzi amchere kwa Leptospirosis¶
Tsatirani mtengo wa chisankho chachipatalachi powunika matenda aliwonse owopsa mkati mwa masiku 30 kuchokera pamadzi osefukira, matope, zimbudzi, kapena malo osangalalira amadzi opanda mchere.
flowchart TD
Exposure["Kuwonekera M'masiku 2 mpaka 30 Apita (Masiku 5 mpaka 14): - Kuyenda m'madzi osefukira, madzi osefukira, zonyansa, kapena matope onyowa - Kusambira, kayaking, triathlon, kapena kukwera rafting m'nyanja zam'madzi, mitsinje, kapena ngalande - Kugwira ntchito ndi makoswe, ng'ombe, ng'ombe, ogwira ntchito m'madzi. vets)"] --> SxCheck{"Kodi Kutentha, Kuzizira, Mutu, kapena Kupweteka kwa Minofu Kulipo?"}
SxCheck -->|"PALIBE Zizindikiro Komabe (Kuwonekera kwa Madzi osefukira Oopsa Kwambiri Kwangochitika Kapena Kupitirira)"| ProphyBox["KUTSUTSA NDI CHEMOPROPHYLAXIS TRIAGE: 1. Tsukani khungu ndi sopo & madzi aukhondo; kuthirira mabala aliwonse ndi povidone-iodine 2. Valani nsapato za mphira zopanda madzi & magolovesi poyeretsa madzi osefukira 3. Ngati n'kosapeweka kwa nthawi yaitali kusefukira kwa madzi osefukira kumadera omwe akuphulika -> Funsani dokotala / zaumoyo wa WHO/CDC Oral Doxycycline Chemoprophylaxis (200 mg PO pa sabata kamodzi pa sabata)"]
SxCheck -->|"MFUNDO 1 ANICTERIC LEPTOSPIROSIS (Masiku 1 mpaka 7): Kutentha Kwambiri (> 38.5 C), Kupweteka Kwambiri, Ululu Wamwana Wang'ombe & Pansi Pamsana, Mutu Wakutsogolo, Mseru/Kusanza, NDI Kutuluka kwa Conjunctival (Maso Ofiira Oyera Opanda Mafinya)"| OutpatientVsER{"Kodi Mbendera Zofiira za Weil kapena Matenda a Weil Alipo?"}
OutpatientVsER -->|"Palibe Mbendera Zofiira (Matenda Ochepa mpaka Pakatikati, Kutuluka kwa Mkodzo Wabwinobwino, Palibe Jaundice, Kupuma Kwabwinobwino)"| EarlyAbx["WINDOW YOYAMBA YOCHULUKITSA ANTIBIOTIC (Imateteza Matenda a Weil): 1. Kuyeza kwachipatala kwa Tsiku Limodzi -> Kujambula Magazi / Mkodzo PCR (ngati Masiku 1-7) & IgM ELISA + CBC, Creatinine, LFTs, CPK 2. Yambani Oral Doxycycline (100 mg Azicin PO) x7 Oral Doxycycline (100 mg) (500 mg PO tsiku ndi tsiku 3 masiku) kapena Amoxicillin (pa mimba/ana aang'ono) 3. Pewani ma NSAID onse (Ibuprofen/Naproxen/Aspirin) + Sungani Oral Hydration"]
OutpatientVsER -->|"INDE - MATENDA A WEIL'S KAPENA LPHS RED FLAGS: - Maso a Yellow/Orange or Khungu (Jaundice) - Kutuluka kwa Mkodzo Wochepa (<400mL/tsiku) kapena Mkodzo Wa Tiyi Wakuda - Kutsokomola Magazi (Hemoptysis), Kupuma Kwa Mpweya, kapena SpO2 <94% - Pete, Neck, Nock, Hypo, Nock, Hymoptysis"| EmergencyICU["MATENDA OOPSA MOYO WA WEIL / PUMMONARY HEMORRHAGE DZIDZIKIKI: 1. Imbani 911 / 112 / 999 -> Kugonekedwa Kwachangu Kuchipatala / ICU 2. STAT Intravenous Ceftriaxone (1 mpaka 2 g IV q24h) KAPENA IV IV 5 miliyoni Penicillin Dongosolo la IV xycycline 1. (100 mg IV q12h) 3. Yang'anirani Jarisch-Herxheimer Reaction mkati mwa maola 2 mpaka 6 a mlingo woyamba wa IV 4. Early Renal Replacement Therapy (Hemodialysis) + Potassium/Fluid Management + Lung-Protective Ventilation ngati Alveolar Hemorrhage"]
Gawo 1: Momwe Leptospira Imalowa M'thupi (And Why You Do Not Need an Open Cut to Get Infected)¶
1. The Corkscrew Spirochete ndi Urban/ Rural Rat Reservoir¶
Leptospira interrogans (with over 250 pathogenic serovars, notably *Icterohaemorrhagiae* carried by brown rats, *Canicola* in dogs, *Pomona* in pigs and cattle, and *Hardjo* in cattle) ndi bakiteriya wopindika kwambiri wa aerobic spirochete wokhala ndi nsonga zokhota ndipo amazungulira ngati ulusi wa axial ngati khwalala loyendera injini.
- Mmene Makoswe ndi Nyama Zoyamwitsa Mbeu Zachigumula Madzi osefukira: OdwalaMatenda abulauni (Rattus norvegicus), makoswe a padenga, mbewa, ziweto, ndi agalu opanda katemera amasungira Leptospira kosatha mkati mwa** aimpso proximal convoluted tubules** popanda kuwoneka akudwala, kukhetsa mamililita a mikodzo millilita imodzi yamoyo.
- Kupulumuka Kwachilengedwe M'madzi ndi M'matope: Pamene Leptospira imafa msanga pamsewu wowuma, wowotchedwa ndi dzuwa kapena m'madzi a m'nyanja amchere kwambiri, m'madzi opanda mchere, osalowerera ndale mpaka pang'onopH 6.8 to 7.6, kutentha 20 to 32 degrees Celsius / 68 to 90 degrees Fahrenheit), madzi osefukira atayima, nthaka yonyowa, ndi matope a pambuyo pa mphepo yamkuntho, Leptospira imakhalabe yamoyo komanso yopatsirana. weeks to several months.
2. Njira Zinayi Zolowera Anthu (Including Waterlogged "Pruney" Skin)¶
Mosiyana ndi mabakiteriya ambiri omwe amafunikira bala lakuya kuti awoloke chotchinga pakhungu, Leptospira's corkscrew motility ndi ma collagenase akunja a membrane / hyaluronidase ma enzymes amalola kulowa m'magazi amunthu kudzera zipata zinayi zosiyana:
1. Microscopic Kudula, Zokwapula, Kulumidwa ndi udzudzu, kapena Shin Zotupa: Ngakhale a 1-millimeter kukanda kuchokera ku udzu, zinyalala, kapena nsapato kumapangitsa kuti ma spirochete masauzande ambiri alowe m'mitsempha yamagazi.
2. Wopaka Madzi ("Madzi / Pruney") Khungu Lolimba: Wokhalamo kapena wopulumutsa akalowa m'madzi osefukira kapena kuvala masokosi onyowa, zonyowa ndi nsapato zazitali kupitirira mphindi 30 mpaka 60, chigawo chakunja cha corneum chimafufuma ndikufewa (maceration), kulola Leptospira* kubereka molunjika pakhungu lopanda madzi, losasweka.
3. Conjunctiva (Eyes) ndi Ziwalo za M'mphuno/Zam'kamwa: Kumwaza madzi osefukira amatope m'maso mwanu (while clearing storm drains or pressure-washing a flooded garage - NEVER pressure-wash flood mud without unvented goggles and an N95 mask) kapena kupukuta nkhope yanu ndi manja onyowa ovala magolovesi kumalowetsa mphuno mwachindunji.
4. Kumeza Madzi Owonongeka: Kugubuduza mtsinje kapena madzi a m'nyanja pamene mukusambira, kugubuduza kayak, kapena kumwa madzi a pachitsime omwe ali ndi kusefukira.
Gawo 2: Zizindikiro Ziwiri Zam'mphepete mwa Bedi ndi Biphasic Clinical Timeline¶
Chifukwa ma laboratory serology (Microscopic Agglutination Test / MAT ndi ** IgM ELISA **) sizikhala zabwino mpaka **Tsiku la 5 mpaka 10 la matenda **, madokotala odzidzimutsa amapeza leptospirosis pachimake pambali pa bedi pozindikira zizindikiro zake ziwiri zapathognomonic ndi biphasic clinic course:
1. Zizindikiro Ziwiri za Mayeso Athupi (Conjunctival Suffusion + Gastrocnemius Myalgia)¶
+-------------------------------------------------------------------------+
| HOW TO SPOT LEPTOSPIROSIS AT THE BEDSIDE IN 60 SECONDS |
| |
| 1. CONJUNCTIVAL SUFFUSION (RED EYES WITHOUT PUS - DAYS 3 TO 4): |
| - Pull down the lower eyelid and look at the bulbar and palpebral |
| conjunctiva (the covering over the white of the eye). |
| - In Leptospirosis, spirochetal vasculitis dilates the pericorneal |
| and conjunctival blood vessels, turning the eyes BRIGHT RED OR |
| PINK-ORANGE (often with subconjunctival hemorrhages) - character- |
| istically WITHOUT purulent yellow discharge, sticky eyelids, or |
| itching (unlike viral or bacterial pinkeye). |
| |
| 2. EXCRUCIATING CALF & LUMBAR TENDERNESS (RHABDOMYOLYTIC MYOSITIS): |
| - Leptospira directly invades skeletal muscle fibers, causing |
| focal myofibrillar necrosis and elevated Creatine Kinase (CPK). |
| - Gently squeezing the patient's CALF MUSCLES (gastrocnemius), |
| thighs, or lower back muscles elicits disproportionate pain |
| (patients often say walking feels like their calves were beaten |
| with a baseball bat), and abdominal wall myalgia can mimic an |
| acute surgical abdomen. |
+-------------------------------------------------------------------------+
2. The Classic Biphasic Timeline (Phase 1 Septicemic vs. Phase 2 Immune / Weil's Disease)¶
- Incubation Period:
5 to 14 daysmutatha kukhudzana ndi madzi / matope (full range: 2 to 30 days). - Gawo 1: Acute Leptospiremic (Septicemic) Phase (
Lasts 4 to 7 Days): - Leptospira ma spirochete amoyo amazungulira mu magazi ndi cerebrospinal fluid (
CSF). - Kuyamba kwadzidzidzi kwa kutentha thupi kwakukulu (
39 to 40 C / 102 to 104 F), kupwetekedwa mtima, kupweteka mutu wa retro-orbital / frontal, photophobia, **mwana wa ng'ombe ndi myalgia kumunsi kumbuyo **, ** conjunctival suffusion **, nseru, kusanza, kutsekula m'mimba, komanso nthawi zina kutupa kwa macular/petechial pazitseko."pretibial fever"). - Chidziwitso cha matenda: Pakati pa Masiku 1 mpaka 7, Magazi ndi CSF Real-Time PCR ndi POSITIVE, pamene ma antibody amayesa (
IgM) ikhoza kukhalabe yoyipa. - Chinyengo cha 1-to-3-Day Interphase Lull (
Around Day 5 to 8): - Kutentha kwa thupi kumatsika ndipo wodwalayo amakhala bwino kwakanthawi pamene ma antibodies amachotsa spirochetes m'magazi (
though spirochetes now hide in the kidney tubules and begin shedding in the urine).85% to 90%ofatsa "anicteric" milandu kuchira kwamuyaya pambuyo pang'ono wofatsa kubwerezabwereza kwa mutu. - Gawo 2: Matenda a Immune Phase & Icteric Weil's (
Starts Day 6 to 10 and Lasts Weeks): - Mu
10% to 15%odwala (makamaka omwe ali ndi serovar Icterohaemorrhagiae kapena omwe sanalandire maantibayotiki oyambirira), Gawo 2 likuphulika monga Weil's Disease (the classic triad of **Orange Jaundice + Acute Kidney Injury + Hemorrhage**) ndi/kapena Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome (LPHS):- ** "Orange Jaundice" ya Matenda a Weil (
Cholestatic Hepatic Dysfunction Without Massive Liver Necrosis):** - Maso ndi khungu la wodwalayo zimasanduka kuzama chikasu-lalanje (
rubinic icterus) pamene seramu conjugated bilirubin ikukwera15 to 40+ mg/dL(because bright red conjunctival suffusion + yellow scleral icterus = orange eyes), komabe chiwindi transaminases (AST and ALT) amakwezedwa pang'ono (typically 100 to 250 U/L, kawirikawiri> 500 U/L), yomwe imasiyanitsa msanga matenda a Weil ndi acute virus a hepatitis A/B/E (where AST/ALT exceed 1,000 to 3,000 U/L). - Unique Hypokalemic Non-Oliguric -> Kuvulala Kwambiri kwa Impso kwa Oliguric (
AKI): - Leptospira akunja-membrane mapuloteni mwachindunji amalepheretsa Na+-K+-2Cl- (
NKCC2) cotransporter mu nthambi yokhuthala yokwera ya Henle ndikuwononga njira yolowera. - Zotsatira zake, kulephera kwaimpso koyambirira kwa leptospiral ndikwapadera kopanda oliguric komanso kuwononga potaziyamu.
causing normal or LOW blood potassium / hypokalemiangakhale kukwera kwa creatinine) - isanapitirire ku oliguric/ anuric pachimake tubular necrosis (ATN) wokhala ndi chiwopsezo cha hyperkalemia, uremia, ndi edema ya m'mapapo yomwe imafuna kuthamanga kwachangu kwa hemodialysis. - Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome
LPHS- Chifukwa # 1 cha Imfa Yofulumira): - Kuvulala kwa poizoni wokhudzana ndi chitetezo chamthupi kumatsegula zipinda zapansi za alveolar capillary m'mapapo onse, zomwe zimapangitsa kutuluka kwa alveolar hemorrhage (
DAH). Odwala amayamba kukomoka mwadzidzidzi, tachypnea, hypoxia, kulowetsedwa kwa alveolar pachifuwa cha X-ray, ndi hemoptysis.coughing up bright red blood), zomwe zingayambitse kupuma ndi imfa mkati mwa **24 kwa maola 48 ** ngakhale odwala omwe sanasinthe jaundice.
- ** "Orange Jaundice" ya Matenda a Weil (
Gawo 3: Table Differential Diagnosis: Post-Flood & Tropical Fever Mimics¶
Pambuyo pa mvula yamkuntho, monsoon, kapena kusefukira kwa madzi, zipinda zadzidzidzi zimawona maulendo a ** Leptospirosis, Dengue Fever, Malaria, Typhoid, Hantavirus, ndi * Vibrio * Sepsis ** nthawi imodzi. Fananizani zala zawo zachipatala ndi labotale:
| Zachipatala kapena Labu Mbali | Leptospirosis / Matenda a Weil (Leptospira interrogans) | Dengue Fever/ Dengue Yachiwopsezo (Flavivirus - Udzudzu) |
Acute Viral Hepatitis A kapena E (Fecal-Oral Floodwater) | Malungo (Plasmodium falciparum - Udzudzu) |
|---|---|---|---|---|
| Exposure Vector & Incubation | Kuyenda m'madzi osefukira, matope, zimbudzi, kapena madzi opanda mchere (rat/animal urine; 2 to 30 days (avg 5-14 d). |
Aedes aegypti/albopictus udzudzu woluma tsiku; 4 to 10 days. |
Kumwa madzi oipitsidwa ndi zimbudzi kapena chakudya chosaphika; 15 to 50 days. |
Udzudzu wotchedwa Anopheles* woluma usiku; 7 to 30 days. |
| Mayeso a Maso & Minofu | **Kuyamwa Kofiyira Kofiyira (Palibe Mafinya) + Kupweteka Kwambiri kwa Ng'ombe Yamphongo ** + Kupweteka kwa m'chiuno. | Kupweteka kwakukulu kwa retro-orbital ("kumbuyo kwa maso") + kupweteka kwa mafupa / mafupa ("breakbone fever"), palibe conjunctival suffusion. | Yellow sclerae (jaundice), kupweteka kwa minofu pang'ono, palibe kufiyira kofiira kwa conjunctival. |
Pale conjunctiva (anemia) + scleral icterus wofatsa, kuzizira kokhazikika/kutuluka thukuta. |
Kuwerengera Magazi Onse (WBC & Mapulateleti) |
WBC yokwezeka (Leukocytosis 12,000 to 25,000/uL ndi >80% Neutrophils) + Mapulateleti Otsika (Thrombocytopenia). |
WBC YONSE (Leukopenia < 4,000/uL * + * Kukwera kwa Hematocrit (Hemoconcentration)* + Mapulateleti Otsika Kwambiri. |
WBC wamba kapena otsika; mapulateleti abwinobwino (pokhapokha kulephera kwachiwindi). | Wachibadwa/otsika WBC + Hemolytic Anemia (dropping hemoglobin) + Mapulateleti Otsika. |
Chiwindi (Bilirubin vs. AST/ALT) & Minofu (CPK) Mbiri |
** Bilirubin yolumikizana kwambiri (10 to 40 mg/dL) yokhala ndi AST/ALT Yokwera Yokhayo (< 200-300 U/L+ High Creatine Kinase (CPK > 500 to 5,000 U/L)**. |
Kukwera kwa AST/ALT (100 to 1,000+ U/L) ndi bilirubin yokhazikika kapena yokwera pang'ono. |
** Kukwezeka Kwambiri AST & ALT (1,000 to 5,000+ U/L)** + High Bilirubin + Normal CPK. |
** Zosasinthika (Indirect) Bilirubin** kuchokera ku hemolysis + high LDH. |
Kugwira ntchito kwa Impso (Creatinine & Potassium) |
* Creatinine ikukwera mwachangu (Acute Kidney Injury)**, poyamba ndi otsika/wabwinobwino K+ ndiye hyperkalemia; matope amtundu wa granular & WBCs mumkodzo. |
Prerenal azotemia ngati mantha; Kulephera kwa aimpso kumakhala kwachilendo. | Kuchita bwino kwa impso (kupatula hepatorenal syndrome). | Hemoglobinuria ("blackwater fever") & acute tubular necrosis mu kwambiri P. falciparum. |
| Kuchiza kolunjika | Poyambirira: Oral Doxycycline (100 mg BID x 7dkapena Azithromycin. Zovuta / Weil: IV Ceftriaxone (1-2 g q24h) kapena IV Penicillin G + Early Dialysis. |
Kuthandizira isotropic IV crystalloid titration + acetaminophen (strictly NO antibiotics and NO NSAIDs). |
Chithandizo chamankhwala (strictly avoid hepatotoxic drugs). |
STAT IV Artesunate (ya malungo oopsa) kapena Oral Artemisinin-based Combination Therapy (ACT). |
Gawo 4: Chithandizo cha Chipatala, Chenjezo la Jarisch-Herxheimer, ndi Kuteteza Kusefukira kwa Madzi¶
1. Njira Yoyamba Yopangira Maantibayotiki (CDC / WHO Guidelines) ndi Nthawi Yoyenera Kuyitanitsa Mayeso aliwonse¶
- Kuwerengera Nthawi Yoyezetsa Matenda (
Why Blood PCR Works in Week 1 and Urine PCR/IgM Works in Week 2): - Masiku 1 mpaka 7 a Fever (
Phase 1): Order Magazi Athunthu (ndi CSF) Leptospira Real-Time PCR (positive from Day 1 before antibodies exist) kuphatikiza zoyambira IgM ELISA / MAT seramu yachitsanzo. - ** Tsiku 7 Kupitilira (
Phase 2 / Weil's Disease):** Ma spirochete amachoka m’magazi n’kupita ku impso; dongosolo Mkodzo Leptospira PCR kuphatikiza Serum Anti-Leptospira IgM ELISA ndi Convalescent Microscopic Agglutination Test (MAT). - Kusankha Maantibayotiki Ochiritsa:
- Anicteric Leptospirosis Odwala Ochepa mpaka Pakatikati:
- Akuluakulu (Osabereka): Oral Doxycycline
100 mgkawiri tsiku lililonse kwa7 days(Bonasi: Doxycycline nthawi imodzi imachiritsa matenda obwera chifukwa cha matenda a rickettsial monga Scrub Typhus, Murine Typhus, ndi malungo amawanga), OR Oral Azithromycin500 mgkamodzi patsiku kwa3 days, OR Oral Amoxicillin500 mgkatatu patsiku7 days. - Amayi Oyembekezera & Ana
< 8 Years: Oral Azithromycin (10 mg/kg Day 1, then 5 mg/kg/day Days 2-3*Amoxicillin**50 mg/kg/day divided TID).
- Akuluakulu (Osabereka): Oral Doxycycline
- Chipatala Choopsa cha Leptospirosis / Matenda a Weil / Kutaya kwa M'mapapo:
- Mtsempha wa Ceftriaxone (
1 to 2 grams IV every 24 hours for 7 days), OR Mtsempha wa Penicillin G (1.5 million units IV every 6 hours for 7 days), OR Mtsempha wa Cefotaxime (1 gram IV every 6 hours), OR Mtsempha wa Doxycycline (100 mg IV every 12 hours).
- Mtsempha wa Ceftriaxone (
2. Yang'anani ndi Jarisch-Herxheimer Reaction (2 to 6 Hours After the First Antibiotic Dose)¶
Chifukwa Leptospira ndi spirochete (related to the bacteria that cause syphilis and Lyme disease), kupereka mlingo woyamba wa bactericidal Penicillin G kapena Ceftriaxone kumapangitsa mamiliyoni a spirochetes kuti aziyenda nthawi imodzi, ndikutaya lipoprotein ngati endotoxin m'magazi:
- Mkati 1 to 6 hours pa mlingo woyamba wa mankhwala opha maantibayotiki, wodwala akhoza kukumana mwadzidzidzi Jarisch-Herxheimer Reaction: kugwedezeka kwamphamvu, a 1 to 2 C kutentha thupi, kutentha thupi, tachycardia, ndi kuchepa kwadzidzidzi kwa kuthamanga kwa magazi (hypotension)**.
- Lamulo Lofunika Kwambiri: Kachitidwe ka Jarisch-Herxheimer ndi SIKUTI munthu sangagwirizane ndi penicillin/ceftriaxone. Madokotala sayenerakuti asiye mankhwala opulumutsa moyo*; m'malo mwake, amayang'anira wodwalayo mu ER / ICU ndikuthandizira kuthamanga kwa magazi ndi magalasi osamala a crystalloids ndi vasopressors pamene zomwe zimachitika zimathetsa maola 12 mpaka 24.
3. Kodi Mungamwe Ma antibiotic Oteteza (Chemoprophylaxis) Ngati Anakakamizika Kuyenda M'madzi a Chigumula?¶
- Zida Zodzitchinjiriza Zomwe Zimabwera Poyambirira: Kuvala nsapato za labala zofika m'mawondo, magolovesi osalowa madzi, ndi magalasi oteteza
> 90%za kuwonekera kwa madzi osefukira. - Kanthawi kochepa Doxycycline Pre-/Post-Exposure Prophylaxis (
CDC / WHO Guidance for High-Risk Responders): Kwa asitikali, magulu opulumutsa anthu othamanga m'madzi, kapena okhalamo mosapeweka akuyenda m'madzi osefukira omwe ali ndi makoswe panthawi yomwe mphepo yamkuntho idaphulika, mayesero azachipatala osasintha amawonetsa kuti Oral Doxycycline200 mgzimatengedwa kamodzi pa sabata (two 100-mg capsules taken together once a week with food and a full glass of water) m'nthawi yachiwopsezo chamadzi osefukira amachepetsa kwambiri matenda a leptospirosis.
Nambala zangozi zachigawo ndi ndondomeko za bungwe¶
Leptospirosis ndi matenda opatsirana omwe amadziwika padziko lonse m'madera akuluakulu azaumoyo:
- United States (Kuphatikiza Puerto Rico, U.S. Virgin Islands, Hawaii, Florida, & Gulf/Atlantic Coasts):
- Kutumiza Mwadzidzidzi: Imbani 911 kuti mumve malungo aliwonse omwe achitika pambuyo pa kusefukira kwamadzi komwe kumatsagana ndi jaundice, kupuma movutikira, kutsokomola magazi, kapena kuchepa kwa mkodzo.
- Chitsogozo cha Public Health & Lab: Yoyendetsedwa pansi pa CDC Bacterial Special Pathogens Branch (
bspb@cdc.gov/ CDC Emergency Operations Center770-488-7100), yomwe imagwira ntchitoMATserology ndilipL32Nthawi Yeniyeni PCR. - Canada:
- Imbani 911. Kuyezetsa matenda kumayendetsedwa kudzera mu Provincial Public Health Laboratories ndi National Microbiology Laboratory (
NMLWinnipeg). - United Kingdom:
- Imbani foni 999 ngati muli ndi zizindikiro zazikulu kapena NHS 111 kuti muwunikire mwachangu zizindikiro za chimfine mkati mwa masiku 30 kusambira pamadzi otsegula.
Thames/river triathlons, rowing, kayaking), ntchito yotsekera ngalande, kuyeretsa madzi osefukira, kapena kukhudzidwa ndi makoswe. UK Health Security Agency (UKHSA) Laboratory ya matenda osowa komanso otumizidwa kunja (RIPLPorton Down) imapereka mayeso amtundu wa PCR ndi serology. - European Union:
- Imbani 112. Kuyang'aniridwa ndi European Center for Disease Prevention and Control (
ECDC) (with seasonal peaks after summer flash floods, agricultural harvesting, and freshwater triathlons in France, Germany, the Netherlands, Italy, and Spain). - Australia ndi New Zealand:
- Australia: Imbani 000. Zofala kwambiri ku tropical North Queensland (
banana and dairy farming, sugar cane, and post-cyclone flooding) ndi Northern Territory; kuyezetsa zowunikira kudzera ku WHO/FAO/OIE Collaborating Center for Reference and Research on Leptospirosis (Queensland Health Forensic and Scientific Services, Brisbane). - ** New Zealand: ** Imbani ** 111 **. Ng'ombe zamkaka, nkhosa, ndi nyama zophera nyama / zophera nyama zimakumana ndi zochitika zapamwamba kwambiri m'maiko otukuka (Te Whatu Ora / WorkSafe NZ Leptospirosis Guidelines).
- India, Philippines, Brazil, Japan, ndi Asia-Pacific:
- Panthawi yamvula yamkuntho ndi mvula yamkuntho ku India (
Kerala, Mumbai/Maharashtra, Tamil Nadu, Gujarat- Zadzidzidzi:112 / 108, Philippines (Metro Manila- Zadzidzidzi:911)**, ndi Brazil (Rio Grande do Sul, Sao Paulo, Rio de Janeiro- Zadzidzidzi:192 SAMU), maunduna azaumoyo amatumiza anthu ambiri Masiteshoni a Doxycycline prophylaxis ndi kutsatira mwachangu Matenda a Weil's dialysis & ma protocol a ICU. Mwaona manambala angozi.
Mafunso omwe amafunsidwa pafupipafupi¶
Kodi "conjunctival suffusion" imawoneka bwanji, ndipo imasiyana bwanji ndi pinkiyeye (conjunctivitis)?¶
**Conjunctival suffusion** ndi imodzi mwazidziwitso zodalirika za leptospirosis, zomwe zimawoneka pafupi ndi Tsiku la 3 kapena 4 la malungo. Mukayang'ana zoyera za m'maso mwa wodwalayo, timitsempha ting'onoting'ono tomwe timadutsa pa conjunctiva timatupa ndipo timakhala tofiira kapena pinki.`often most intense around the edges of the cornea`), **koma mosiyana ndi pinkiyeye ya ma virus kapena bakiteriya (`conjunctivitis`), pali ZERO zomata chikasu/zobiriwira mafinya, ZERO kope crusting m'mawa, ndipo palibe gritty kuyabwa**. Pamene jaundice ikukula mu Gawo 2 (`Weil's disease`), kuphatikiza kwa mitsempha yofiira ya conjunctival pamwamba pa yellow sclera kumapangitsa maso kukhala osiyana **kuwala kwalalanje**.
Chifukwa chiyani ndizowopsa kumwa Ibuprofen (Advil), Naproxen (Aleve), kapena Aspirin chifukwa cha malungo ndi ululu wa ng'ombe pambuyo poyenda m'madzi osefukira?¶
Zizindikiro ziwiri zowopsa za leptospirosis (`as well as dengue fever, which often circulates at the same time after tropical storms`) ndi **kuvulala kwakukulu kwa impso (`interstitial nephritis and tubular damage`)** ndi **kutsitsa mapulateleti a magazi (`thrombocytopenia`)**. Kutenga Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs (`NSAIDs like ibuprofen, naproxen, diclofenac, or aspirin`) imachepetsa mitsempha yamagazi yomwe imadyetsa impso - yomwe imatha kukankhira impso yomwe ili ndi kachilomboka ku **kulephera kwathunthu kwaimpso** - pomwe nthawi imodzi kutsekereza kutsekeka kwa mapulateleti, komwe kungayambitse **kutaya magazi m'mapapo.`hemoptysis`) kapena kutuluka m'mimba**. Nthawi zonse fufuzani kuyezetsa kwachipatala kwa maantibayotiki omwe akutsata (`Doxycycline or Azithromycin`) musanamwe mankhwala ochepetsa ululu.
Kodi ndingathe kugwira Leptospirosis kuchokera kwa galu wanga woweta ngakhale panalibe kusefukira kwa madzi?¶
**Inde.** Agalu apakhomo amatha kutenga *Leptospira* (`serovars Canicola, Grippotyphosa, Pomona, or Icterohaemorrhagiae`) mwa kumwa m’madamu, maiwe, kapena udzu wonyowa kuseri kwa nyumba kumene makoswe am’tchire, makoswe, opossum, kapena zigologolo amakodzako. Ngakhale galu akuwoneka kuti akudwala pang'ono (`or after it recovers`), imatha kukhetsa mabakiteriya amoyo a *Leptospira* mumkodzo wake kwa milungu ingapo. Mukatsuka mkodzo wa agalu m'nyumba ndi manja opanda manja kapena mabala m'manja mwanu, mutha kutenga matenda. Nthawi zonse valani magolovesi a rabara/nitrile potsuka mkodzo wa ziweto, sambani m'manja bwino ndi sopo ndi madzi, ndipo funsani veterinarian wanu wapachaka **4-serovar Canine Leptospirosis Vaccine**.
N’chifukwa chiyani malungo a wodwalayo anatha kwa masiku aŵiri kenako n’kubweranso ali ndi maso achikasu ndi mkodzo wakuda?¶
Ndilo lachidule ** biphasic ("gawo ziwiri") msampha wa leptospirosis **. Nthawi ya **Gawo 1 (`Days 1 to 7`)**, mabakiteriyawa amayendayenda m'magazi, kuchititsa kutentha thupi kwambiri, kuzizira, maso ofiira, ndi kupweteka kwa mwana wa ng'ombe. Pansi pa Tsiku la 5 mpaka 7, chitetezo cha mthupi chimapanga ma antibodies omwe amachotsa mabakiteriya m'magazi, kotero ** kutentha thupi kumatsika pang'onopang'ono kwa masiku 1 mpaka 3 **. Kenako **Gawo 2 (`the Immune Phase`)** imayamba: pazovuta kwambiri (`Weil's Disease`), kutupa kwakukulu kwa chitetezo chamthupi kumakhudza chiwindi, impso, ndi mapapo, kumayambitsa mwadzidzidzi ** jaundice (`yellow/orange eyes`), kulephera kwa impso (`scant or dark tea urine`), meningitis, kapena kutsokomola magazi**. Musaganize kuti kutentha kwa pambuyo pa kusefukira kwatha mpaka dokotala atachiza ndi mankhwala opha tizilombo.
Kodi madzi amchere amchere amanyamula Leptospira?¶
*Leptospira* spirochetes ndi **zamoyo zam'madzi opanda mchere komanso zonyowa**: sizingakhale ndi moyo kwanthawi yayitali m'madzi a m'nyanja amphamvu, amchere wambiri (`35 parts per thousand`). **Komabe ** Komabe, pambuyo pa mvula yamkuntho yamkuntho kapena mphepo yamkuntho, madzi osefukira a madzi abwino ndi mvula yamkuntho amathira mikodzo yoipitsidwa ndi makoswe m'mphepete mwa nyanja, m'mphepete mwa mitsinje, m'mphepete mwa nyanja, m'mphepete mwa nyanja, ndi madzi osefukira a m'mphepete mwa nyanja **, kumene madzi onse amadzimadzi * Leptospira ** ndi ** m'madzi. [*Vibrio vulnificus*](hemorrhagic-bullae-vibrio-vulnificus-warm-seawater-wound-infection-and-raw-oyster-septicemia-in-liver-disease.md)** imatha kupatsira osambira komanso opulumuka kusefukira nthawi imodzi.
*Bukhuli limapereka chidziwitso chachipatala chadzidzidzi ndipo sichimalola chithandizo chadzidzidzi chachipatala, kuyesa matenda opatsirana, kapena nephrology/ICU management. Chifukwa matenda a Weil's and leptospiral pulmonary hemorrhage angayambitse kulephera kwaimpso mwachangu komanso kupuma movutikira, timalimbikitsa kwambiri kutenga kosi yachipatala yovomerezeka ndi CPR yochokera ku Red Cross, St John Ambulance, kapena wophunzitsidwa bwino wakumaloko.
Maupangiri ogwirizana¶
- Vibrio vulnificus (madzi otentha a m'nyanja "odya nyama" ndi matenda a oyster yaiwisi)
- Hantavirus Pulmonary Syndrome (HPS): kuyeretsa konyowa ndi bleach motsutsana ndi ndowe za makoswe zowuma
- Kuvulala kwakukulu kwa impso, rhabdomyolysis, ndi kuyesa kwa mkodzo wakuda
- Hemoptysis: kutsokomola magazi komanso kukha magazi kwakukulu
- Nambala zangozi
Magwero ndi malangizo ovomerezeka¶
- Bungwe Loyanganira Thanzi Padziko Lonse la Pansi (
WHO) & International Leptospirosis Society (ILS): Human Leptospirosis: Malangizo Othandizira Kuzindikira, Kuwunika, ndi Kuwongolera (Biphasic Clinical Triage, Weil's Disease, Pulmonary Hemorrhage SyndromeLPHS, ndi Malangizo a Antibiotic). - Malo owongolera ndi kupewa matenda (
CDCBacterial Special Pathogens Branch, United States): Leptospirosis Clinical Fact Sheet for Healthcare Providers: Post-Hurricane Floodwater Exposure, Diagnostic PCR vs. MAT Timing, ndi Doxycycline/Ceftriaxone Chithandizo (cdc.gov/leptospirosis). - Pan American Health Organisation (
PAHO): Leptospirosis Field Guide in Disaster and Post-Flood Emergency: Personal Protective Equipment and Chemoprophylaxis Evidence. - UK Health Security Agency (
UKHSA) & National Health Service (NHS, United Kingdom): Leptospirosis (Matenda a Weil): Clinical Management of Recreational Freshwater and Occupational Rodent Exposures. - Queensland Health / WHO Collaborating Center for Reference and Research on Leptospirosis (Australia): Clinical Guidelines for the Management of Human Leptospirosis and Severe Pulmonary Hemorrhagic Syndrome.