Skip to content

Disama dia leptospirose (disama dia Weil) kunyima kua dienda mu mayi a mvula anyi mu mayi malenga: mêsu makunze kaayi ne pus, disama dia tshiadi, ne jaunisse

Emergency numbers differ by country. This page uses 911, the number for the United States and Canada. Many other countries use 112, 999, or another number. Find the number for your country.

Padi tshipepele tshikole, mvula wa monsoon, mvula wa tshimpitshimpi, anyi tshina tshia mâyi tshikudimuna misesu ya mu kartshie ne nzubu ya muinshi mua buloba mu mayi mafike too ne ku binu - anyi padi muendeshi wa mâyi, muendeshi wa kayak, muena manaya asatu, muena madimi anyi muendeshi wa lubilu mu misulu ya mâyi mimpe, mu misulu, anyi mu bitotshi biume bidi ne mashi a mpuku, mpuku, ngombe, mbua anyi mbua bifukibua bia muitu - tuishi tukese tua mu tshimfuanyi tshia tshiamu tshia nzembu tudibu babikila ne: Leptospira interrogans tudi mua kupitshila buludiludi mu dikoba didi dilengeja kudi mâyi, mu bitupa bikese bia mubidi, anyi mu bitupa bia mu mêsu, mu mishiku ne mukana. Shi muntu udi upeta kapia kakole ka tshimpitshimpi, mashika adi ateketa, mutu usama kumpala/kunyima, disama dikole mu bikono ne mu nyima, ne mêsu makunzubile KAKUYI ne tshintu tshidi tshilamakaja (conjunctival suffusion) muaba wonso ufumina ku 2 to 30 days (typically 5 to 14 days) kunyima kua mayi a bungi anyi mayi mimpe - anyi udi uya kumpala too ne ku dikoba/mêsu a jaune-orange (jaundice), tshiayi tshifiike anyi mashi makese, mashi adi apatuka mu mishiku, anyi mashi a tshikokola (Weil's Disease) - bikila nimero ya njiwu ya muaba unudi ku diambuluisha dia nomba ya tshimpitshimpi tshilaminu anyi uya ku lupitadi lua lupitadi diakamue. Tangila kabidi balombodi betu pa Vibrio vulnificus ("didia dia munyinyi" disama dia mayi a mbuu), Disama dia mu mikolo dia Hantavirus didi difumina ku tuishi tua nyama ya nsengu, disama dia tshiadi, rhabdomyolyse, ne disungula dia mashi mafiike, ne sepsis ne dimanya dia tshipupu tshia septic.

Bilondeshile Bulongolodi bua makanda a mubidi pa buloba bujima (WHO), Bibambalu bia diluisha ne dikuba dia masama (CDC), ne Bulongolodi bua malu a bukola bua mubidi bua mu Amerike mujima (PAHO), disama dia leptospirose i disama dia bactérie dia nyama didi ditangalake bikole pa buloba, didi dikuata bantu bapite pa 1.03 million people ne kuenza 58,900 deaths tshidimu tshionso - ne bipupu binene bia panyima pa tshipepele tshikole ne panyima pa mvula bivua bifunda mu Puerto Rico, Floride, Hawaii, Texas, Royaume-Uni, Continental Europe, Brésil, Inde, Philippines, Japon, ne Australie wa ku Nord. Bu mudi tshitupa tshia kumpala tshia disama dia leptospirose tshimueneka bu disama dia dengue, grippe, anyi disama dia pa tshibidilu dia virus, babedi batu misangu ya bungi bapua muoyo tshikondo tshia kumpala tshia Oral Doxycycline anyi Azithromycin (Days 1 to 5), udi umueneka bu udi ukola mu matuku 1 anyi 3, ne pashishe udi ubuela mu Phase 2 Icteric Leptospirosis (Weil's Disease) anyi Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome (LPHS), mudi lufu lubanda kumbukila ku < 1% too ne ku 10% to 50%+ bua dipanga dia tshiadi tshia non-oligurique/oligurique**, hyperbilirubinemie conjuguée (orange jaundice), thrombocytopenia, ne dipatuka dia mashi a bungi mu mikolo. Kujingulula bimanyinu bibidi bia tshikebelu tshia mubidi tshia ku luseke lua bulalu (Conjunctival Suffusion + Severe Calf Squeeze Tenderness) ne kumanyisha dikala diebe mu mayi a mvula kudi kupetesha diakamue luondapu lua antibiotique ludi luondapa.

Enza nunku mpindieu

  1. Wewe mupeta luya lua tshimpitshimpi (>= 38.5 C / 101.3 F), mashika, mutu mukole, ne misunya munda 2 to 30 days wa kuendakana mu mayi a mvula, kusukula nzubu wa muinshi mua buloba muwule tente ne mayi, kuowa mu dijiba anyi mu musulu, anyi kuenza mudimu ne mashi a mu budimi anyi a nyama: ndaku kudi munganga anyi ndaku ku lupitadi Tshibambalu tshia malu a mpukapuka LELU ne umuleje patoke muudi mupete mayi/mvula wa bungi. Kutuadija kunua Doxycycline (100 mg twice daily for 7 days) anyi Azithromycin (500 mg daily for 3 days) mu matuku 5 a kumpala udi umbusha lukasa spirochetes mu mashi ne udi ukandika dikola dia disama dia Weil didi mua kunyanga bitupa bia mubidi.
  2. Tangila mu lumuenu mu butoke bua mêsu ebe (sclera/conjunctiva) ne ufina bitekete bitekete misunyi ya kuinshi kua dikasa diebe (gastrocnemius):
  3. Tshimanyinu #1 (Conjunctival Suffusion): Bitoka bia mesu onso abidi bidi bikunze bia rose too ne ku tshikunze ne mishipa ya mashi mitangalake, KAYI ne tshintu tshia mubidi wa jaune tshidi tshilamakaja, tshidi tshinyanguka anyi tshidi tshisama anyi? Disama dia conjonctival didi dienzeka too ne ku 55% wa bantu badi ne disama dia leptospirose (appearing on Days 3 to 4) ne udi pabuipi ne kena umueneka mu grippe, malaria, anyi typhoide.
  4. Tshimanyinu #2 (Severe Calf & Lumbar Myalgia): Kudi anu kulenga anyi kufina nyima ya bana ba ngombe anyi kufina ku mukolo webe wa kuinshi (erector spinae) kufikisha ku dinanga dikole, dia tshiji? Disangisha edi (Fever + Flood/Freshwater Contact + Red Eyes Without Pus + Severe Calf Pain) i tshikebelu tshia kale tshia disama dia leptospirose.
  5. Bikila 911 / 112 / 999 / 000 anyi ndaku ku tshibambalu tshia malu a mpukapuka tshia mu lupitadi diakamue pikala disama dia Weil dia tshitupa tshia 2 anyi bimanyinu bikunze bia mashi bimueneka (often after a deceptive 1-to-3-day dip in fever around Day 5 to 7):
  6. Dikala dia jaune anyi dia orange mutoke ku mêsu anyi ku kikoba (Jaundice),
  7. Dikepesha dia mashi adi apatuka (not urinating for > 8 hours) anyi tshisuku tshifiike/tshidi ne dikala dia tshiayi,
  8. Kukokola mashi (hemoptysis), tshipupu tshia rose, anyi dipanga dia mupuya dia tshimpitshimpi (Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome - 50%+ mortality),
  9. Leja bipese bia dikoba bikunze/bikunze (petechiae), mashi adi apatuka mu mishiku, mashi adi apatuka mu mishiku, anyi bintu bifiike bidi ne goudron, NANSHA
  10. Nshingu mukole, ditshina dia munya dikole (light hurts eyes), dipanga dia lungenyi, anyi dikuma dia mutshima didi kadiyi dia pa tshibidilu (aseptic meningitis or myocarditis).
  11. Amba mêyi aa menemene kudi munganga ne munganga wa mu nzubu wa lupitadi mu tusunsa 30 tua kumpala: "I waded in floodwater / freshwater ___ days ago and now have fever, calf pain, and red eyes/jaundice. Please evaluate immediately for Leptospirosis / Weil's Disease, start IV Ceftriaxone (or IV Penicillin G / Doxycycline), and check serum Creatinine, Potassium, Bilirubin, CPK, Platelets, and a Chest X-Ray."
  12. KUEPA Ibuprofen (Advil/Motrin), Naproxen (Aleve), Aspirine, ne manga makuabu adi ajikija kanyinganyinga ka NSAID shi udi ne luya kunyima kua mayi a mvula anyi muaba udi mashika makole. Leptospirosis ne Dengue Fever bidi bifikisha ku dipueka dia plakete (thrombocytopenia)** ne disama dia munda mua tshiadi: kunua manga a NSAIDs kudi kupangisha prostaglandine ya tshiadi (precipitating complete kidney shutdown) ne udi unyanga maplakete adi mashale (triggering fatal gastrointestinal or lung hemorrhage). Ingidija anu dose ya buanga bua acetaminophen/paracetamol ANYI pikala mudimu wa tshifu/jaunisse mumane kujikija kudi munganga, anyi wenze mudimu ne bilamba bia mashika too ne padibu babikonkonona.
  13. Biwikala wenza mudimu wa disukula kunyima kua mvula anyi tshipepele tshikole: KUYI KUENDELA makasa patupu anyi mu bilamba bia nsongo/sandala mu mayi anyi mu bitotshi. Vwala nsapatu ya tshiamu tshia nshinga idi kayiyi mua kubuela mâyi too ne ku maboko (wellingtons) anyi bia ku tshiadi ne maboko a tshiamu tshia nitrile adi kaayi mua kubuela mu mayi, ufuke muaba wonso mutapa mukese anyi mushipa wa nsese ne tshilamba tshia hydrocolloid/Tegaderm tshidi katshiyi tshibuela mâyi, ne sukula dikoba ne nsabanga ne mâyi malenga diakamue panyima pa dipetangana.

Danger

Ikala mudimuke bua "Biphasic Fake Recovery" pabuipi ne dituku dia 5 to ne dia 7 (Why Patients Crash Into Weil's Disease Just When They Think They Are Cured): Disama dia leptospirose dia kale didi biphasic (two-phase) disama. Kunyima kua matuku 4 anyi 7 a kapia kakole, mashika, disama dia tshiadi, ne mêsu matuku (Phase 1: the Leptospiremic / Septicemic Phase), luya lua mubedi lutu misangu ya bungi lujika mu matuku 1 anyi 3, ne badi badiumvua bimpe bua kujuka ku bulalu. Kuena ne bua kudishima pikala bimanyinu bipingane: ne: 48-hour lull udi uleja dishintuluka dia Phase 2 (the Immune Phase), padi anti-Leptospira IgM anticorps yenza bintu bidi bikuba mubidi bidi bibunda mifuba, tshiadi, mifuba, mêsu (uveitis), ne meninges. Mu 10% to 15% wa babedi, Tshitupa 2 tshidi tshipatuka bu Disama dia Weil (jaundice + renal failure + hemorrhage) anyi Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome (LPHS, udi mua kufikisha ku dipatuka dia mashi mu mikolo nansha kakuyi disama dia jaunisse mu mêba 24).

Mutshi wa mapangadika: kunyima kua mayi a mvula ne tshia mayi malenga bua disama dia Leptospirose

Londa mutshi wa mapangadika a mu lupitadi ewu paudi utangila disama dionso dia luya mu matuku 30 a mayi a mvula, matope, mayi a bukoya, anyi mayi mimpe a dijikija lutetuku.

flowchart TD
    Exposure["Dimueneka mu matuku 2 too ne ku 30 adi mapite (mu tshitupa tshia matuku 5 too ne ku 14): - Kuendakana mu mâyi a mvula a panyima pa tshipepele tshikole, mu tshina tshia mâyi a bukoya, anyi mu bitotshi biume - Kuowa mâyi, kuenza kayak, kuenza manaya a triathlon, anyi kuenza rafting mu majiba a mâyi mimpe, mu misulu, anyi mu misulu - Dipetangana ku mudimu ne mpuku, ngulube, mbua anyi ngulube (mashinyi, bena mudimu, baminganga ba nyama)"] --> SxCheck{"Kapia, mashika, mutu usama, anyi mifuba idiku anyi?"}

    SxCheck -->|"KAKUENA Bimanyinu (Dibuela dia mâyi a mvula dia njiwu mikole ndienzeke anyi didi dienda dienzeka)"| ProphyBox["KUJIKIJA NE CHEMOPROPHYLAXIS TRIAGE: 1. Sukula dikoba ne nsabanga ne mayi malenga; Ela mayi pa bitupa bionso ne povidone-iodine 2. Vwala bisabata bia tshiamu tshia mitaku bidi kabiyi bibuela mâyi ne bianza bua disukula dia mvula 3. Bikalabi kabiyi mua kuepuka, dienda dia mvula mutantshi mule muaba udi disama ditangalake -> Tangila munganga/bukola bua mubidi bua OMS/CDC Oral Doxycycline Chemoprophylaxis (20 mg) ku lumingu luonso"]

    SxCheck -->|"CITUPA 1 ANICTERIC LEPTOSPIROSIS (Matuku 1 too ne 7): Kapia kakole (>38.5 C), Malu makole, Disama dikole dia mu tshiadi ne dia mu tshiadi, Mutu usama kumpala, Disama dia mutshima/Difuka, NE Disama dia mu tshiadi (Mesu Makunze Kayiyi ne Pus)"| OutpatientVsER{"Kudiku bimanyinu bia dipanga dia bitupa bia mubidi anyi dia Weil anyi?"}

    OutpatientVsER -->|"KAKUENA Mabendele Makunze (Disama dia patupu anyi dia pa tshibidilu, Dipatuka dia mashi diakane, Kakuyi disama dia jaunisse, Dipuyakana diakane)"| EarlyAbx["MUSHINDU WA KUONDOPA WA KUMPALA (Udi ukandamena disama dia Weil): 1. Dikonkonona dia munganga dia dituku dimue -> Kuangata PCR wa mashi/masu (bikala matuku 1-7) & ELISA wa IgM + CBC, Creatinine, LFTs, CPK 2. Tuadija Doxycyccyc mu mishiku (10 mg BID) NANSHA Azithromycin wa ku mishiku (500 mg PO dituku dionso x matuku 3) anyi Amoxicillin (mu difu/bana bakese) 3. Epuka manga onso a NSAID (Ibuprofen/Naproxen/Aspirin) + Lama mâyi a ku mishiku"]

    OutpatientVsER -->|"EYOWA - DISAMA DIA WEIL NANSHA LPHS BIDIMU BIKUA: - Mesu anyi kikoba tshia jaune/orange (Jaundice) - Dipatuka dia mashi makese (<400 mL/dituku) anyi mashi a tshiayi tshifiike - Dikokola dia mashi (Hemoptyse), Dipanga dia mupuya, anyi SpO2 <94% - Disama dia Noble, Confusion, Confusion anyi Hypotension"| EmergencyICU["DISAMA DIA WEIL DIDI DIFIKISHA MUOYO / DITUKU DIA MU MUOYO: 1. Bikila 911 / 112 / 999 -> Dibuela dia lukasa mu lupitadi / ICU 2. STAT Intravenous Ceftriaxone (1 too ne ku 2 g IV q24h) Penic IV qillin 15 millions (Qilin IV). NANSHA IV Doxycycline (100 mg IV q12h) 3. Tangila Jarisch-Herxheimer Reaction munda mua meba 2 to ne 6 a IV IV antibiotic dose 4. Early Renal Replacement Therapy (Hemodialysis) + Potassium/Fluid Management + Lung-Protective Ventilation If Hearge"]

Tshitupa 1: Mushindu udi Leptospira ubuela mu mubidi (And Why You Do Not Need an Open Cut to Get Infected)

1. Corkscrew Spirochete ne tshisokomenu tshia mpuku ya mu tshimenga ne ya mu misoko

Leptospira interrogans (with over 250 pathogenic serovars, notably *Icterohaemorrhagiae* carried by brown rats, *Canicola* in dogs, *Pomona* in pigs and cattle, and *Hardjo* in cattle) i tshintu tshidi tshinyunguluka bikole, tshidi ne nsongo ya spirochete tshidi tshienda tshinyunguluka mionji yatshi ya axial bu tshintu tshidi tshienza mudimu ne mashinyi. - Mushindu kayi udi mbeba ne nyama idi ne mishiku mikuna mayi a mvula: Mpuku ya mvinyo (Rattus norvegicus) idi ne disama dia kashidi, mpuku ya ku nzubu, mbeba, bimuna, ne mbwa idi kayiyi miela tuishi badi balama Leptospira kashidi munda mua tubule yabu idi pabuipi ne mifuba kayiyi imueneka bu idi isama, idi ipatula mililitre ya mililitre ya muoyo mashi. - Mushindu wa kuikala ne muoyo mu mayi ne mu bitotshi: Padi Leptospira ufua lukasa pa njila muume, mutokesha kudi munya anyi mu mayi a mbuu adi ne mukele wa bungi, mu mayi mimpe adi ne luya lukole (pH 6.8 to 7.6, luya 20 to 32 degrees Celsius / 68 to 90 degrees Fahrenheit), mayi a mvula, buloba buume, ne bitotshi bia panyima pa tshipepele tshikole, Leptospira udi ushala ne muoyo ne udi mua kusama bantu bua weeks to several months.

2. Bibuelelu binayi bia bantu (Including Waterlogged "Pruney" Skin)

Bishilangane na bactérie ya bungi idi dijinga ne mputa mukola bua kusabuka tshibumba tshia dikoba, Leptospira's corkscrew motility ne outer-membrane collagenase/hyaluronidase enzymes idi imuanyishila bua kubuela mu mashi a muntu kupitshila ku biibi binayi bishilangane: 1. Bintu bikese, bipese, bipese bia nsese, anyi bipese bia ku makasa: Nansha 1-millimeter dikosa dia bisonsa, bikulukulu, anyi bisabata didi dilekela binunu ne binunu bia spirochetes bibuela buludiludi mu mishipa ya dikoba. 2. Water-Macerated ("Waterlogged / Pruney") Intact Skin: Padi muena musoko anyi muena mudimu wa dipandisha bantu wenda mu mayi a mvula anyi uvuala mashosette ne bisabata bia mvula, mu minite mipite pa 30 anyi 60**, tshitupa tshia pambelu tshia dikoba tshidi tshivula ne tshiteketa (maceration), udi ulekela Leptospira bua kupita buludiludi mu dikoba didi kadiyi dinyanguke, didi diuwule tente ne mâyi. 3. Conjunctiva (Eyes) ne Nasal/Oral Mucous Membranes: Kuela mayi a bitotshi mu mêsu eba (while clearing storm drains or pressure-washing a flooded garage - NEVER pressure-wash flood mud without unvented goggles and an N95 mask) anyi kusukula mpala webe ne bianza biume bidi ne bianza bidi ne tshiamu tshia ku tshianza bidi bikuata tshitupa tshia mêsu buludiludi. 4. Kumina mayi manyanguke: Kumina mayi a mu musulu anyi a dijiba patudi tuowa mâyi, kukudimuna kayak, anyi kunua mayi a mu tshina adi manyanguke kudi mvula.


Tshitupa 2: Bimanyinu bibidi bia ku luseke lua bulalu ne tshikondo tshia luondapu tshia biphasic

Bualu bua laboratware serology (Microscopic Agglutination Test / MAT ne IgM ELISA) kena ulua muimpe too ne Dituku dia 5 to ne dia 10 dia disama, baminganga ba mu lupitadi lua lukasa badi bapeta disama dia leptospirose dikole ku luseke lua bulalu pa kumanya bimanyinu bibidi bia mubidi bidi bileja disama ne disama dia biphasic:

1. Bimanyinu bibidi bia tshikebelu tshia mubidi tshia Hallmark (Conjunctival Suffusion + Gastrocnemius Myalgia)

+-------------------------------------------------------------------------+
|  HOW TO SPOT LEPTOSPIROSIS AT THE BEDSIDE IN 60 SECONDS                 |
|                                                                         |
|  1. CONJUNCTIVAL SUFFUSION (RED EYES WITHOUT PUS - DAYS 3 TO 4):        |
|     - Pull down the lower eyelid and look at the bulbar and palpebral   |
|       conjunctiva (the covering over the white of the eye).             |
|     - In Leptospirosis, spirochetal vasculitis dilates the pericorneal  |
|       and conjunctival blood vessels, turning the eyes BRIGHT RED OR    |
|       PINK-ORANGE (often with subconjunctival hemorrhages) - character-   |
|       istically WITHOUT purulent yellow discharge, sticky eyelids, or   |
|       itching (unlike viral or bacterial pinkeye).                      |
|                                                                         |
|  2. EXCRUCIATING CALF & LUMBAR TENDERNESS (RHABDOMYOLYTIC MYOSITIS):    |
|     - Leptospira directly invades skeletal muscle fibers, causing       |
|       focal myofibrillar necrosis and elevated Creatine Kinase (CPK).   |
|     - Gently squeezing the patient's CALF MUSCLES (gastrocnemius),      |
|       thighs, or lower back muscles elicits disproportionate pain       |
|       (patients often say walking feels like their calves were beaten   |
|       with a baseball bat), and abdominal wall myalgia can mimic an     |
|       acute surgical abdomen.                                           |
+-------------------------------------------------------------------------+

2. Tshikondo tshia kale tshia biphasic (Phase 1 Septicemic vs. Phase 2 Immune / Weil's Disease)

  • Tshikondo tshia dikola: 5 to 14 days kunyima kua dipetangana dia mayi/matope (full range: 2 to 30 days).
  • Tshitupa 1: Tshitupa tshia Leptospiremic (Septicemic) (Lasts 4 to 7 Days):
  • Leptospira spirochetes idi ne muoyo idi itambakana mu mashi ne mu mayi a mu tshiadi (CSF).
  • Tshibangidilu tshia tshimpitshimpi tshia luya lua bungi (39 to 40 C / 102 to 104 F]."pretibial fever").
  • Dimanyisha dia disama: Mu Matuku 1 too ne 7, Mashi ne CSF Real-Time PCR bidi BIMPALA, eku mateta a anticorps (IgM) udi mua kuikala anu mubi.
  • Dishima dia 1-to-3-Day Interphase Lull (Around Day 5 to 8):
  • Kapia kadi kapueka pa tshibidilu ne mubedi udi umvua bimpe bua tshitupa tshîpi padi anticorps umbusha spirochetes mu mashi (though spirochetes now hide in the kidney tubules and begin shedding in the urine). 85% to 90% wa bantu badi ne disama dia "anicteric" badi bakola bua kashidi kunyima kua dipingana dia tshitupa tshîpi dia mutu udi usama.
  • Tshitupa 2: Tshitupa tshia dikuba dia mubidi ne disama dia Icteric Weil (Starts Day 6 to 10 and Lasts Weeks):
  • Mu 10% to 15% wa babedi (nangananga aba badi ne disama dia serovar Icterohaemorrhagiae anyi aba badi kabayi bapeta manga a antibiotique kumpala kua dîba), Tshitupa 2 tshidi tshipatuka bu Disama dia Weil (the classic triad of **Orange Jaundice + Acute Kidney Injury + Hemorrhage**) ne/anyi Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome (LPHS):
    1. Disama dia jaunisse orange dia disama dia Weil (Cholestatic Hepatic Dysfunction Without Massive Liver Necrosis):
    2. Mêsu ne kikoba bia mubedi bidi bilua jaune-orange (rubinic icterus) bu mudi serum conjugated bilirubine ubanda ku 15 to 40+ mg/dL (because bright red conjunctival suffusion + yellow scleral icterus = orange eyes), kadi transaminases ya tshifu (AST and ALT) badi anu babandishibue kakese (typically 100 to 250 U/L, misangu mikese > 500 U/L), udi utapulula diakamue disama dia Weil ne disama dia hepatite A/B/E (where AST/ALT exceed 1,000 to 3,000 U/L).
    3. Unique Hypokalemic Non-Oliguric -> Oliguric Acute Kidney Injury (AKI):
    4. Leptospira proteyine ya pambelu idi ikandika buludiludi Na+-K+-2Cl- (NKCC2) cotransporter mu tshitupa tshinene tshia Henle ne kunyanga tubule wa pabuipi.
    5. Bua bualu ebu, disama dia leptospiral dia kumpala didi dia pa buadi kadiyi dia oligurique ne didi dijimija potassium (causing normal or LOW blood potassium / hypokalemia nansha mudi creatinine wenda ubanda) - kumpala kua kufikaye lukasa ku oliguric/anuric acute tubular necrosis (ATN) ne hyperkalemie, uremie, ne pulmonaire edema bidi bikengela hemodialyse wa lukasa.
    6. Leptospiral Pulmonary Hemorrhage Syndrome (LPHS - Bualu #1 budi bufikisha ku lufu lua lukasa):
    7. Disama dia toxine didi difumina ku dikuba dia mubidi didi diunzulula membrane ya muinshi mua mifuba ya mu mifuba yonso ibidi, ne didi difikisha ku dipatuka dia mashi mu mifuba (DAH). Babedi badi bapeta disama dia tshimpitshimpi, dipanga dia mupuya, dipanga dia oxygène, dipanga dia luya mu tshiadi, ne hemoptysis (coughing up bright red blood), bidi mua kufikisha ku dipanga dia mupuya ne lufu mu 24 too ne ku 48 meba nansha kudi babedi badi kabayi banji kulua jaunisse.

Tshitupa 3: Master Differential Diagnostic Table: Post-Flood & Tropical Fever Mimics

Panyima pa tshipepele tshikole, mvula wa mvula, anyi mvula wa bungi, nzubu ya luondapu idi imona divulangana dia Leptospirose, Dengue Fever, Malaria, Typhoid, Hantavirus, ne Vibrio Sepsis musangu umue. Fuanyikija bimanyinu biabu bia mu lupitadi ne bia mu laboratware:

Tshintu tshia mu lupitadi anyi tshia mu laboratware Leptospirosis / Weil's Disease (Leptospira interrogans) Disama dia Dengue / Dengue mukole (Flavivirus - Nsudi) Disama dia tshipupu tshia tshipupu A anyi E (Fecal-Oral Floowater) Malaria (Plasmodium falciparum - Nsudi)
Tshiamu tshia dimanyisha ne dikuba Kuenda mu mayi a mvula, mu bitotshi, mu mayi a bukoya, anyi mu mayi mimpe (rat/animal urine); 2 to 30 days (avg 5-14 d). Aedes aegypti/albopictus mbua ya mu munya; 4 to 10 days. Kunua mayi adi ne bukoya anyi biakudia bidi kabiyi biteka; 15 to 50 days. Tuishi tua Anopheles tudi tusuma butuku; 7 to 30 days.
Dikonkonona dia mêsu ne mifuba Disama dia mu tshiadi dikunze (Kakuyi Pus) + Disama dia mu tshiadi dia mu tshiadi + disama dia mu tshiadi. Disama dikole dia mu tshiadi ("kunyima kua mêsu") + disama dia mifuba/mifuba ("tshipupu tshia mifuba"), kakuyi disama dia mu mifuba. Sclerae jaune (jaundice), disama dia mu mifuba dikese, kakuyi disama dia mu tshiadi tshikunze. Pale conjunctivae (anemia) + scleral icterus mutekete, mashika/tuishi tua bungi.
Dibala dia mashi dijima (WBC & Ma plakete) WBC mubandile (Leukocytosis 12,000 to 25,000/uL ne >80% Neutrophils) + Low Platelets (Thrombocytopenia). LOW WBC (Leukopenia < 4,000/uL) + Divula dia hematocrit (Hemoconcentration) + Maplakete makese menemene. WBC muimpe anyi mukese; plakete ya pa tshibidilu (poso padi tshifu tshikole). WBC wa pa tshibidilu/mukese + Anemia hemolytique (dropping hemoglobin) + Ma plakete makese.
Tshifu (Bilirubin vs. AST/ALT) & Muscle (CPK) Profile Bilirubine wa bungi menemene (10 to 40 mg/dL) ne AST/ALT (< 200-300 U/L) + HIGH Creatine Kinase (CPK > 500 to 5,000 U/L). AST/ALT mibandile (100 to 1,000+ U/L) ne bilirubine wa pa tshibidilu anyi mubandile kakese. AST & ALT mibandile bikole (1,000 to 5,000+ U/L) + Bilirubine wa bungi + CPK wa pa tshibidilu. Kayi musangisha (Indirect) Bilirubin ufumina ku hemolyse + LDH mukola.
Mudimu wa mfyo (Creatinine & Potassium) Creatinine udi wenda ubanda lukasa (Acute Kidney Injury), ku ntuadijilu ne K+ mukese/wa pa tshibidilu pashishe hyperkalemia; bipese bia nsongo bia matope ne WBCs mu mashi. Azotemia wa kumpala kua tshiadi padi tshipupu; dipanga dia tshiadi tshia munda ki ntshitamba kuenzeka to. Mudimu muimpe wa mfyo (pa kumbusha disama dia hepatorenal). Hemoglobinuria ("tshipupu tshia mayi mafiike") & disama dia tshiadi tshia munda mua P. falciparum.
Buondapi budibu balongolole Kumpala: Doxycycline wa ku mishiku (100 mg BID x 7d) anyi Azithromycin. Severe/Weil's: IV Ceftriaxone (1-2 g q24h) anyi IV Penicillin G + Early Dialysis. Supportive isotropic IV crystalloid titration + acetaminophen (strictly NO antibiotics and NO NSAIDs). Dilama dia diambuluisha (strictly avoid hepatotoxic drugs). STAT IV Artesunate (bua malaria mukole) anyi Oral Artemisinin-based Combination Therapy (ACT).

Tshitupa 4: Diondapa dia mu lupitadi, didimuija dia Jarisch-Herxheimer, ne dikuba dia mvula

1. Njila ya kumpala ya manga a antibiotique (CDC / WHO Guidelines) ne dîba dia kulomba diteta dionso

  1. Tshikondo tshia mateta a disama (Why Blood PCR Works in Week 1 and Urine PCR/IgM Works in Week 2):
  2. Matuku 1 to ne 7 a luya (Phase 1): Order Whole-Blood (and CSF) Leptospira Real-Time PCR (positive from Day 1 before antibodies exist) pamue ne tshilejelu tshia IgM ELISA / MAT serum sample.
  3. Dituku dia 7 kumpala (Phase 2 / Weil's Disease): Spirochetes idi ijimina mu mashi ne iya mu mifuba; lomba Urine Leptospira PCR plus Serum Anti-Leptospira IgM ELISA ne Convalescent Microscopic Agglutination Test (MAT).
  4. Disungula dia manga adi akolesha:
  5. Leptospirose anicterique wa mu lupitadi lua patupu too ne ku lua pa tshibidilu:
    • Bantu bakole (badi kabayi ne difu): Doxycycline wa ku mishiku 100 mg misangu ibidi ku dituku bua 7 days (Bonus: Doxycycline udi wondopa masama a rickettsial adi afumina ku disama bu mudi: Scrub Typhus, Murine Typhus, ne spotted fevers), ORal Azithromycin 500 mg musangu umua ku dituku bua 3 days, Anyi Amoxicillin wa ku mishiku 500 mg misangu isatu ku dituku bua 7 days.
    • Bakaji badi ne difu ne bana < 8 Years: Oral Azithromycin (10 mg/kg Day 1, then 5 mg/kg/day Days 2-3) anyi Amoxicillin (50 mg/kg/day divided TID).
  6. Disama dikole dia mu lupitadi dia Leptospirose / Disama dia Weil / Dipatuka dia mashi mu mikolo:
    • Ceftriaxone mu mushipa (1 to 2 grams IV every 24 hours for 7 days), OR Intravenous Penicillin G (1.5 million units IV every 6 hours for 7 days), OR Intravenous Cefotaxime (1 gram IV every 6 hours), OR Intravenous Doxycycline (100 mg IV every 12 hours).

2. Tangila tshilumbu tshia Jarisch-Herxheimer (2 to 6 Hours After the First Antibiotic Dose)

Bualu Leptospira i spirochete (related to the bacteria that cause syphilis and Lyme disease), kufila dose wa kumpala wa Penicillin G anyi Ceftriaxone udi ushipa bactérie udi wenza bua miliyo ya spirochetes ikale inyanguka musangu umue, wela lipoproteins idi mifuanangane ne endotoxin mu mashi: - Munda mua 1 to 6 hours wa dose wa kumpala wa antibiotique, mubedi udi mua kupeta tshipupu tshia Jarisch-Herxheimer Reaction: dikankamika dia tshikisu, a 1 to 2 C dikola dia kapia, dikala dia mashi, disama dia tshiadi, ne dipueka dia tshimpitshimpi dia tension (hypotension). - Mukenji wa mushinga: Disama dia Jarisch-Herxheimer ki ndisama dia penicillin/ceftriaxone** to. Baminganga kabena ne bua kulekela manga adi asungila muoyo to**; pamutu pa nanku, badi balama mubedi mu ER/ICU ne bakuatshisha tension ne tshiamu tshia crystalloids ne tshia vasopresseurs tshia mu mishipa padi disama dijika mu mêba 12 too ne ku 24.

3. Udiku mua kunua manga adi ambuluisha bua kudikuba (Chemoprophylaxis) Bikalabu bamuenzeje bua kuenda mu mâyi a mvula anyi?

  • Bintu bia kudikuba nabi bidi kumpala: Kuvuala bisabata bia tshiamu tshia nshinga bidi bifika too ne ku binu, bianza bidi kabiyi bibuela mâyi, ne makalashi bidi bipangisha > 90% wa dibuela dia mayi a mvula.
  • Doxycycline wa tshitupa tshîpi kumpala/panyima pa dikuba (CDC / WHO Guidance for High-Risk Responders): Bua basalayi, bisumbu bia dipandisha bantu mu mâyi a lukasa, anyi bena musoko badi benda mu mâyi a mvula adi ne mpuku mu tshikondo tshia tshipupu tshia panyima pa tshipepele tshikole, mateta a mu lupitadi adi aleja ne: Oral Doxycycline 200 mg kuangata musangu umua ku lumingu (two 100-mg capsules taken together once a week with food and a full glass of water) mu tshikondo tshia njiwu mikole ya mayi a mvula udi ukepesha bikole disama dia leptospirose.

Nomba ya tshimpitshimpi ya mu tshijengu ne mikenji ya bibambalu

Disama dia leptospirose i disama didi dimanyishibua mu ditunga dijima mu bitupa binene bia malu a bukola bua mubidi:

  • Ditunga dia États-Unis (mudi Porto Rico, bidiila bia Virgin bia mu États-Unis, Hawaii, Floride, ne Mbuu wa Golfe/Atlantique):
  • Dituma dia lukasa: Bikila 911 bua tshipupu tshionso tshia panyima pa mvula tshidi tshilua ne jaunisse, dipanga dia mupuya, dikokola dia mashi, anyi dipueka dia mashi.
  • Malu a bukola bua mubidi ne buludiki bua laboratware: Bilombodibua muinshi mua CDC Bacterial Special Pathogens Branch (bspb@cdc.gov / CDC Emergency Operations Center 770-488-7100), udi wenza mudimu MAT serologie ne lipL32 PCR wa tshikondo tshilelela.
  • Canada:
  • Bikila 911. Diteta dia disama didi dilombodibua ku diambuluisha dia laboratoire ya malu a bukola bua mubidi ya mu provense ne Laboratoire wa ditunga dia Microbiologie (NML Winnipeg).
  • Bukalenge buobumue:
  • Bikila 999 bua bimanyinu bikole anyi NHS 111 bua dikonkonona dia lukasa dia bimanyinu bia grippe mu matuku 30 a kuowa mâyi mu mayi (Thames/river triathlons, rowing, kayaking), mudimu wa dikanga dia tshina tshia mâyi, disukula dia mvula, anyi dimanyisha dia mpuku. Tshibambalu tshia bukubi bua makanda a mubidi tshia mu UK (UKHSA) Laboratoire des pathogènes rares et importés (RIPL Porton Down) udi ufila mateta a PCR ne a mashi.
  • Buobumue bua matunga a ku Mputu:
  • Ela 112. Bilombola kudi Centre européen pour la prévention et la contrôle des maladies (ECDC) (with seasonal peaks after summer flash floods, agricultural harvesting, and freshwater triathlons in France, Germany, the Netherlands, Italy, and Spain).
  • Australie ne Nouvelle-Zélande:
  • Australia: Bikila 000. Bidi bimueneka bikole mu Tropical North Queensland (banana and dairy farming, sugar cane, and post-cyclone flooding) ne Teritware wa ku Nord; tshikebelu tshia tshikebelu ku diambuluisha dia WHO/FAO/OIE Collaboration Center for Reference and Research on Leptospirosis (Queensland Health Forensic and Scientific Services, Brisbane).
  • New Zealand: Bikila 111. Ngombe ya mabele, mikoko, ne nyama ya ngulube/bena mudimu ba mu nzubu wa dishipangana badi bapeta umue wa ku ntatu mikole ya mudimu mu matunga adi makola (Te Whatu Ora / WorkSafe NZ Leptospirosis Guidelines).
  • India, Philippines, Brésil, Japon, ne Asia-Pacifique:
  • Mu tshikondo tshia mvula wa monsoon ne tshipepele tshikole mu India (Kerala, Mumbai/Maharashtra, Tamil Nadu, Gujarat - Tshilumbu tshia lukasa: 112 / 108), the Philippines (Metro Manila - Tshilumbu tshia lukasa: 911), ne Brésil (Rio Grande do Sul, Sao Paulo, Rio de Janeiro - Tshilumbu tshia lukasa: 192 SAMU), bibambalu bia malu a bukola bua mubidi bidi bituma bantu ba bungi Doxycycline prophylaxis stations ne fast-track Weil's Disease dialysis & ICU protocols. Tangila nomba ya tshimpitshimpi.

Nkonko itubu bela misangu ya bungi

"Disama dia mêsu" didi dimueneka mushindu kayi, ne mmunyi mudidi dishilangane ne disama dia mêsu dia pa tshibidilu?

**Disama dia mu tshiadi** ntshimue tshia ku bintu bia kueyemena bidi bileja disama dia leptospirose, didi dimueneka pabuipi ne dituku dia 3 anyi 4 dia disama dia fièvre. Paudi utangila mêsu a mubedi, mishipa mikese ya mashi idi mipita mu tshitupa tshia mêsu idi mivula ne mitoke anyi mitoke ya orange (`often most intense around the edges of the cornea`), **kadi bishilangane na pinkeye wa virus anyi wa bactérie (`conjunctivitis`), kudi ZERO pus wa jaune/vert udi ulamakaja, ZERO udi unyanguka ku mêsu mu dinda, ne kakuena disama dia nsukadi to**. Padi disama dia jaunisse dikola mu tshitupa 2 (`Weil's disease`), disangisha dia mishipa ya mashi ya mu tshiadi tshikunze pa mutu pa sclera wa jaune didi dipesha mêsu **butoke bua orange**.

Bua tshinyi bidi ne njiwu ya bungi bua kunua Ibuprofen (Advil), Naproxen (Aleve), anyi Aspirin bua kapepe ne kanyinganyinga ka muana wa ngombe panyima pa dibuela mu mâyi a mvula?

Bimanyinu bibidi bidi mua kunyanga muoyo bia disama dia leptospirose (`as well as dengue fever, which often circulates at the same time after tropical storms`) badi ** disama dia tshiadi (`interstitial nephritis and tubular damage`)** ne **dipuekesha dia mashi (`thrombocytopenia`)**. Kunua manga adi kaayi a steroïde adi ajikija misanshi (`NSAIDs like ibuprofen, naproxen, diclofenac, or aspirin`) udi ukandika mishipa ya mashi idi idisha mifuba - idi mua kufikisha mifuba idi ne disama ku **dipanga dia mifuba dikole** - eku musangu umue ukanga mudimu wa dibuela dia mashi mu mashi, bidi mua kufikisha ku **dipatuka dia mashi mu mifuba (`hemoptysis`) anyi dipatuka dia mashi mu tshifu**. Keba misangu yonso dikonkonona dia munganga bua kupeta manga a antibiotique (`Doxycycline or Azithromycin`) kumpala kua kunua manga adi ajikija kanyinganyinga.

Ndi mua kupeta disama dia Leptospirose kudi mbwa wanyi nansha mudiku kakuyi mvula wa bungi anyi?

**Eyowa.** Mbwa ya mu nzubu idi mua kupeta *Leptospira* (`serovars Canicola, Grippotyphosa, Pomona, or Icterohaemorrhagiae`) pa kunua mu bisuku bia panyima pa nzubu, mu maziba, anyi mu bisonsa biume muvua mbua ya muitu, mbua ya mfiondo, mbua ya opossum anyi mbua ya skunks miele. Nansha mudi mbwa umueneka anu usama kakese (`or after it recovers`), udi mua kuela *Leptospira* bactérie mu mashi ende munkatshi mua mbingu ya bungi. Wewe musukule mashi a mbwa mu nzubu ne bianza bitupu anyi muikale ne mputa ku bianza, udi mua kupeta disama. Misangu yonso, ikala ne bianza bia tshiamu tshia caoutchouc/nitrile paudi usukula mashi a nyama, wowa bianza bimpe ne nsabanga ne mâyi, ne lomba munganga webe wa nyama bua kukupesha **4-serovar Canine Leptospirosis Vaccine** wa tshidimu tshionso.

Bua tshinyi luya lua mubedi luakajika matuku abidi ne pashishe kupingana ne mbila ne mêsu a jaune ne mashi mafiike?

Etshi ke tshilele tshia kale tshia **biphasic ("two-phase") tshia leptospirose**. Mu **Tshitupa 1 (`Days 1 to 7`)**, tuishi etu tudi tuendakana mu mashi, tuenza bua muntu ikale ne kapia kakole, mashika, mêsu matuku, ne kanyinganyinga ka mu tshiadi. Pabuipi ne dituku dia 5 too ne dia 7, tshiluilu tshia mubidi tshidi tshipatula bintu bidi bikuba mubidi bidi biumusha bactérie mu mashi, nunku **tshipupu tshidi tshipueka mu tshitupa tshîpi mu matuku 1 too ne 3**. Pashishe **Tshitupa 2 (`the Immune Phase`)** udi utuadija: mu bilumbu bikole (`Weil's Disease`), disama dikole dia mubidi didi dikuata tshifu, mifuba, ne mikolo, difikisha ku **jaunisse wa tshimpitshimpi (`yellow/orange eyes`), disama dia mfyo (`scant or dark tea urine`), meningitis, anyi dikokola dia mashi**. Kuedi meji ne: tshipupu tshia panyima pa mvula tshidi tshijika too ne padi munganga mumane kutshiondopa ne manga onso a lufu.

Mâyi a mbuu adi ne Leptospira anyi?

*Leptospira* spirochetes i **bifukibua bia mu mayi mimpe ne mu buloba butoke**: kabiena mua kuikala ne muoyo mutantshi mule mu mayi a mbuu adi ne bukole bua bungi ne adi ne mukele wa bungi to (`35 parts per thousand`). **Kadi**, kunyima kua mvula mikole ya ku muelelu wa mâyi anyi bipepele bikole, mâyi mimpe a mu musulu ne misulu ya mvula ya mvula adi apuekesha mâyi a mbua adi ne bukoya mu **miaba ya ku muelelu wa mâyi, mu mishiku ya musulu, mu misulu, ku muelelu wa mâyi, ne mu misesu idi ne mâyi a bungi**, mudi **mayi mimpe *Leptospira** ne **marine [*Vibrio vulnificus*](hemorrhagic-bullae-vibrio-vulnificus-warm-seawater-wound-infection-and-raw-oyster-septicemia-in-liver-disease.md)** udi mua kusama bantu badi banaya mâyi ne badi bapanduka ku mvula musangu umue.


Mukanda ewu udi ufila ngumu ya malu a luondapu lua lukasa lukasa ne kawena upingana pa muaba wa luondapu lua lukasa lukasa lua mu lupitadi lua bamanyi, dikonkonona dia masama a masama a nsongo, anyi dilombola dia nephrologie/ICU to. Bu mudi disama dia Weil ne disama dia leptospiral pulmonary hemorrhage mua kufikisha ku dipanga dia lukasa dia tshiadi ne dipangisha dia mupuya, tudi tukulomba bikole bua kulonga tulasa tua diambuluisha dia kumpala ne tua CPR tudibu banyishe kudi Croix-Rouge, St John Ambulance, anyi kudi mulongeshi wa muaba udibu basombele.

Malu adi apetangana


Miaba ne buludiki bua mbulamatadi

  • Bulongolodi bua makanda a mubidi pa buloba bujima (WHO) & International Leptospirosis Society (ILS): Disama dia leptospirose dia bantu: buludiki bua kujingulula, kutangila ne kulama (biphasic Clinical Triage, Weil's Disease, Pulmonary Hemorrhage Syndrome LPHS, ne Mikenji ya Antibiotique).
  • Bibambalu bia diluisha ne dikuba dia masama (CDC Bacterial Special Pathogens Branch, United States): Leptospirosis Clinical Fact Sheet for Healthcare Providers: Post-Hurricane Floodwater Exposure, Diagnostic PCR vs. MAT Timing, and Doxycycline/Ceftriaxone Treatment (cdc.gov/leptospirosis).
  • Bulongolodi bua malu a bukola bua mubidi bua mu Amerike mujima (PAHO): Leptospirosis Field Guide in Disaster and Post-Flood Emergency: Personal Protective Equipment and Chemoprophylaxis Evidence.
  • Tshibambalu tshia bukubi bua makanda a mubidi tshia mu UK (UKHSA) & Tshibambalu tshia malu a bukola bua mubidi tshia ditunga (NHS, Royaume-Uni): Disama dia Leptospirose (Disama dia Weil): Dilama dia malu a mu mayi mimpe a dijikija lutetuku ne a mudimu wa nyama ya nsengu.
  • Queensland Health / WHO Collaborating Center for Reference and Research on Leptospirosis (Australia): Clinical Guidelines for the Management of Human Leptospirosis and Severe Pulmonary Hemorrhagic Syndrome.