Mpushi uvua udia tshilamba, tshiamu tshia mitaku, nshinga, anyi tshiamu tshia kusonga natshi ne nshinga: tshintu tshia ku babende tshidi tshilondangana, tshilamba tshia muinshi mua ludimi, ne bua tshinyi kukoka bitupa bia mala¶
Paudi umona ne: mpushi webe mmumine, anyi udi munkatshi mua kumina, tshitupa tshia tshilamba tshia dipa dia dilengeja, tshilamba tshia difesto, tshilamba tshia kuluka natshi, tshilamba tshia meno, tshilamba tshia kuosha natshi nyama, tshingoma tshia mufofo, tshilamba tshia tshiamu tshia nshinga, anyi tshiamu tshia kusonga natshi bilamba ntshilumbu tshia lukasa tshia munganga wa nyama tshidibu babikila ne: ** Fe Tshintu tshia ku babende tshidi tshilondangana (LFB) Dipangisha. Bualu ludimi lua mpushi ludi lubuikila kudi nkama ya bipese bia keratine bidi bitangile kunyima (filiform papillae) mutangile buludiludi mutangile ku nshingu, mpushi kena mua kupatula tshitupa tshia nshinga anyi nshinga padiye ulenga ludimi to, dîba dionso didi mpushi ulamba bua kumbusha mukana muende, mionji idi ikoka nshinga too ne muinshi mua tshifu. Tshidi tshibi menemene ntshia se: mu 40 too ne ku 60 pa lukama ya bintu bia pambelu bia mpushi, ndekelu umua wa tshingoma udi unyunguluka frenulum muinshi mua ludimi (anyi wedges ku sphincter pylorique wa tshifu) bu tshintu tshidi katshiyi tshinyunguluka, eku mavuala a mu tshifu adi endakana (peristalsis) teta kuela ndekelu wa panyima panshi. Etshi tshidi tshisangisha ne tshidi tshienza (plicates) mala onso makese ku luseke lua tshilamba tshikole bu mudi akordeon pa tshilamba tshia kukoka natshi too ne padi tshilamba tshikole tshipitshila mu tshimanu tshia mala bu mudi tshiamu tshia fromaje, tshiela bactérie ya lufu mu difu (septic peritonitis).
KUKOKI tshingoma, tshilamba, nshinga, anyi tshiamu tshia mitaku tshidi tshipatuka mukana mua mpushi anyi tshidi tshipatuka mu tshifu tshia mpushi (rectum). Lekela tshingoma katshiyi tshilenga (anyi ukose tshingoma tshidi tshilonda ne tshiseba tshikole too ne ku santimetre 2 anyi 5 ku bule bua mpushi kayi mua kutshitua) ne wendesha diakamue ku lupitadi lua lukasa lua nyama lua mêba 24. Bua kupeta diambuluisha dia bantu anyi dia malu a tshimpitshimpi, bala tshilaminu tshietu tshia buloba bujima tshia nomba ya tshimpitshimpi, ne bua malu a tshimpitshimpi adi atangila nyama ya mu nzubu, bala mpushi udia bilongo bia lily, permethrin, anyi tshintu tshikuabu tshia nshinga, mbwa anyi mpushi uvua mudie mifuba miteka, tshibombi tshia mabele, anyi tshilamba tshia mu tshibombi, ne mbwa anyi mpushi udi ufua Heimlich ne CPR.
Enza nunku mpindieu¶
- IMANA NE KUKOKA MUSHINDU UDI MU MUKA NANSHA MU MUTU: Nansha dikoka dia 100-gram dia bupole pa tshilamba, tshilamba, anyi tshilamba tshidi tshipatuka mukana mua mpushi webe anyi ku ndekelu kua mpushi webe didi mua kukosa buludiludi mu bitupa bia bungi bia duodenum, jejunum, jejum ne ile (
or pull an attached sewing needle sideways through the esophagus or stomach wall), kukudimuna tshilumbu tshia lukasa tshidi mua kupanduka mu sekonde 2. - BIkala MUSHINGA MULEKE MU ANUS, MUKOSE MUPI NE CIZELLE MUFUNDE (
LEAVE 2 TO 5 CM VISIBLE): Shi tshitupa tshia tshilamba, tshia tshiamu tshia mitaku, anyi tshia nsuki/tshiamu tshidi tshipatuka mu tshifu tshia mpushi webe, kutshikoki to. Shi i mule bikumbane bua mpushi ikale mua kudiatakaja, kusomba pa mutu pawu, anyi kumulamba ne kuwukoka nkayende, enza mudimu ne tshiseba tshidi ne nsongo mikole bua kukosa bimpe tshitupa tshidi tshilengeja 2 too ne ku 5 santimetre (1 anyi 2 inches) pambelu pa tshifu, ne wela tshilamba tshia Elizabeth (E-collar) pa mpushi shi udi nende. - BIkala MUSHINDU WA KULEKA MU MUKANU, KUYIKOSA MUPI MUIMPULU BUA KUYIKALA (
TAPE LONG EXCESS TO CHEEK OR COLLAR): Shi 30 centimètres ya nshinga anyi nshinga idi mipatuke mukana mua mpushi ne mpushi utshidi anu uyimina, kuyikoki kunyima, ne kuyikoki anu ku mishiku (tshidi tshienza bua tshitupa tshidibu bakose tshipite pa ludimi ne tshikuate panshi ku pylorus). Pamutu pa nanku, kosa tshibombi/tshiamu tshishiya 10 centimètres pambelu pa mukana (anyi ela bitekete bitekete tshitupa tshidi tshipatuka ku miosa ya ditama dia mpushi) ne uya kudi munganga wa nyama diakamue bua munganga wa nyama ateke mpushi ne atangile muinshi mua ludimi. - KUENA MUA KUENZA MUTU KU NZUBU BUA LUSHINDU LUA KUSONA NANSHA MUSHINGA WA KUSONA: Kupeshi peroxyde wa hydrogène nansha kakese (
which causes severe, fatal hemorrhagic necro-ulcerative gastritis in cats), mukele, anyi mustarde bua kuenza bua mpushi aluke. Kuenzeja mpushi bua kuela mbila padi tshiamu tshia kusonga natshi anyi tshingoma tshikole tshidi munda mua tshifu kudi mua kufikisha tshiamu atshi buludiludi mu tshimanu tshia tshifu too ne mu mutshima (pericardium) anyi tshina tshia mu tshiadi. - KUPESHI BIDIBU, BIDIMU, MANYI, NANSHA BIDIMU (
STRICT NPO): Kuena ne bua kudia mafuta a minerale, mafuta a nsuki, manteka, anyi mampa bua "kuambuluisha bua kupitshila tshingoma anyi lushinge." Biakudia bidi bikolesha dipatuka dia tshifu ne peristalsis wa mala (tightening the cheese-wire saw on the bowel) ne udi uvudija njiwu ya dienza dia anesthésie padi munganga wa nyama dijinga ne kulala mpushi webe diakamue. - BIKILA MUENA MUDIMU WA MUDIMU WA LUPIKA WA MU MUSHINDU (
EMESIS / ENDOSCOPY WINDOW IS ONLY 1 TO 3 HOURS): Shi mpushi webe anu mumine tshilamba tshia tshianana, tshilamba tshia nsuki, anyi tshiamu tshia nshinga mu minite 60 too ne ku 120, udi anu musombe munda mua difu. Kubikila kumpala kua dîba kudi kupetesha munganga wa nyama wa lukasa lukasa bua kuangata tshimfuanyi tshia lukasa (X-ray) ne kupeta tshintu tshijima ku diambuluisha dia endoscopie wa mu tshifu (zero abdominal incisions) kumpala kua kupitshila mu pylorus mu mala makese.
Danger
Biomekanique ya "Fromage-Wire" ya dienza dia mala (Why Pulling a String Shreds the Bowel):
Bua tshinyi tshitupa tshia nshinga anyi tshilamba tshidi mua kushipa muntu munda mua mpushi kupita tshintu tshia kunaya natshi tshia plastique anyi dibue dinene?
1. Muakulu wa muinshi mua ludimi (Under-Tongue) anyi Pyloric Anchor: Padi mpushi umina tshitupa tshia nshinga anyi tshilamba tshia santimetre 40, tshitupa tshia munkatshi tshia tshilamba tshidi tshikuata misangu ya bungi muinshi mua frenulum wa ludimi (the web of tissue under the base of the tongue) bu tshintu tshia dibaka, anyi tshingoma/butonde tshidi tshilamakaja munda mua tshifu tshia mubidi (pylorus).
2. Peristaltic Accordion Pleating (Plication): Tshitupa tshikuabu tshia nshinga tshidi tshienda tshipueka mu tshifu tshikese tshia mpushi tshia bule bua metre 1,3. Bu mudi mala kaayi mua kukoka tshingoma tshidi tshilamakaja kumpala, bipese bia mifuba ya tshijengu bia mu mala bidi bienda bibandila ku tshingoma tshidi katshiyi tshienda*, bisangisha ne bikuata (plicating) mala makese onso mu milonda mikole, misangisha ya akordeon idi minyunguluke tshingoma tshikole.
3. Dipanda dia ku muelelu wa tshifu ne dipanda dia miaba ya bungi: Padi mala adi ne milonda atungunuka ne kudikosa mu mushindu udi kauyi umvuangana ne tshilamba tshikole, tshingoma tshidi tshibuela munda menemene ku muelelu wa tshifu (the concave inner curve of the intestine where all the delicate mesenteric arteries and veins enter the bowel wall). Mu meba 12 too ne ku 48, anyi diakamue padi muntu ukoka tshingoma, tshingoma tshidi tshipita mu bunene buonso bua tshimanu tshia mala mu miaba 3 too ne ku 10 mishilangane ku muelelu wa tshifu, tshijimija mashi ne tshiela bactérie ya mu mala mu tshina tshia munda. Nansha mudi dipanda dia mubidi wa pambelu dipepele mu mpushi dikale ne 95%+ ya bantu badi bashala ne muoyo, padi tshintu tshikuabu tshidi tshienda tshibuela mu mala ne tshikebesha disama dia septic peritonitis, lufu ludi luvula too ne ku 30 too ne ku 50 pa lukama.
Mutshi wa dipangadika: tshintu tshia bende tshia mpushi ne tshiamu tshia kusonga natshi tshia lukasa¶
Wenza mudimu ne tshimfuanyi etshi tshia disungula dia nyama dîba diudi wela meji ne: mpushi webe mmudie tshilamba, tshiamu tshia nzembu, nshinga, nshinga anyi tshiamu tshia kusonga natshi bilamba:
flowchart TD
Event["Mpushi udi umina anyi utafuna, nshinga, tshiamu tshia mitaku, nshinga, nshinga, anyi nshinga + nshinga"] --> WhereString{"1. Kudi tshingoma tshidi tshimueneka tshilenga ku mukana anyi ku tshifu anyi?"}
WhereString -->|"Kulenga ku ANUS (Rectum)"| AnalProtocol["KUKOKI: Kosa tshitupa tshidi tshipita kunyima ne tshiseba tshikole ushiye 2 too ne ku 5 cm (1 anyi 2 in) pambelu pa miosa -> Ela E-collar pikalaku -> Ndaku diakamue kudi ER Vet"]
WhereString -->|"Kulenga ku mukana"| MouthProtocol["KUKOKA KUNYIMA: Kukosa tshilamba/tshibombi tshishiya 10 cm pambelu pa mishiku -> KUENA MUTU -> Ndaku kudi ER Vet mu minite 60"]
WhereString -->|"Mumina bionso (Kakuena tshintu tshidi tshimueneka pambelu)"| TimeCheck{"2. Ndîba kayi divuabu bamine tshingoma anyi tshiamu tshia kusonga natshi bilamba?"}
TimeCheck -->|"Anu mumina (< 1 too ne ku 3 mêba mapite): Utshidi mu tshifu"| GoldenWindow["DIDISHISHA DIA MU MUTU: Ikala ne NPO mikole (Kakuyi biakudia/mayi/mafuta) -> Luaku lubilu kudi ER Vet bua kuenza X-Ray + Endoscopic Retrieval kumpala kua kubuela mu mala"]
TimeCheck -->|"Mumina > mêba 4 apita anyi mpushi udi wela, usokoka, udi ukoka, anyi udi wela maboko ku mishiku"| PlicationRisk["NYIKA MUNENE YA KUDIMUENA MU MUSHINDU WA LUALU NE KUDIMUENA MU MALA: Lua lukasa ku lupitadi lua nyama lua mêba 24 diakamue"]
AnalProtocol --> VetExam["3. Mudimu wa tshimpitshimpi wa dikonkonona dia nyama"]
MouthProtocol --> VetExam
GoldenWindow --> VetExam
PlicationRisk --> VetExam
VetExam --> Diagnostics["1. Tshikebelu tshia muinshi mua ludimi (Ubandishe tshishimikidi tshia ludimi ne nsongo ya tshilamba bua kutangila tshisuikidi tshia Frenulum)\n2. 3-View Abdominal + Cervical/Thoracic Radiographs (Spot Radio-Opaque Sewing Needle OR Bunched 'Teardrop/Comma' Gas Bubbles)\n3. Ultrason wa mu tshifu (Kumona dipanda dia mala dia accordion ne mâyi a mu tshifu tshia tshianana)"]
Tshitupa 1: Bua tshinyi mbua kayena mua kupatula nshinga (Filiform papillae ne diteyi dia nshinga ya kusonga)¶
Bambwa batu batamba kutafuna ne kumina bintu bilema (socks, corn cobs, rocks]. Ngikadilu ibidi ya mubidi ne ya bikadilu idi yumvuija bua tshinyi:
1. Tshiamu tshia njila umua tshia ludimi lua mbua lua papillae¶
[ TIP OF CAT'S TONGUE ]
\ \ \ \ \ \ \ \ \ <-- Rear-Facing Keratin Spines (Filiform Papillae)
====================================== Pointing strictly BACKWARD toward the throat
==================(Thread/Ribbon)=== --> Every lick ratchets string deeper down the
esophagus; cat CANNOT push string forward
[ BASE OF TONGUE / PHARYNX ]
|
(Frenulum Anchor Point) <-- String loops under tongue base in 50%+ of cats
- Predatory Grooming Spines: Ludimi lua kunyima lua mpushi ludi ne mikolo ya keratine mikole, mitupu, mitangile kunyima (
filiform papillae) uvua mushintuluke bua kukosa miosa mikole ne kukosa nyama ku mifuba ya nyama. - The Mechanical Ratchet Effect: Padi mpushi udi unaya utua tshitupa tshia tshilamba tshia kusonga natshi bilamba, tshilamba tshia kusonga natshi bilamba, anyi tshilamba tshia dipa tshidi tshilengeja ne wangata nsongo mukana muende, tshilamba etshi tshidi tshikuata ku nsongo ya bungi idi mitangile kunyima. Padi mpushi uteta bua kuela lusengu panshi pa kuolola ludimi luende ne kulambula mishiku yende, bipese bia kunyima bidi anu bikoka lungomba kunyima kua tshiadi, bienzeja mpushi bua kuenza mudimu wa dimina dia tshianana too ne padi lusengu luonso lua santimetre 50 too ne ku 100 (ne tshintu tshionso tshidibu basuike ku ndekelu kualu) lumina.
2. Bua tshinyi mpushi itu imina tusuyi tua kusonga tua tshiamu (The Threaded-Needle Trap)¶
Baminganga ba nyama ba mu tshimpitshimpi batu bumbusha makumi a biamu nshinga ya kusonga, nsongo ya kusonga nabi bilamba, ne biamu bia kusonga nabi bilamba kudi mpushi ku ngondo yonso. Pabuipi ne mpushi nansha umue kena uya ku lushingu lua tshiamu tshia mitaku ne udia to; pamutu:
- Muntu udi ushiya tshingoma tshia kusonga natshi tshilamakaja mu tshilamba tshia kusonga, ku tshianza tshia sofa, ku tshibombi tshia mashinyi a kusonga nawu bilamba, anyi ku tshilamba tshidi ne tshilamba tshia 30 centimètres tshia tshilamba tshia coton anyi tshia polyester tshidi tshilengeja ku dîsu dia tshingoma.
- Pushi udi utuadija kutafuna ne kumina tshilamba tshidi tshilenga. Bu mudi mpushi kayi mua kulekela kumina padi lusengu lufika ku ludimi luende, lusenga ludi lukoka tshiamu tshia tshiamu tshia kusonga natshi mukana mua mpushi ne mu nshingu.
- Where Swallowed Sewing Needles Lodge (And Why Immediate X-Rays Are Mandatory):
- 1. Oropharynx, Soft Palate, anyi Tongue Base (30% of cases): Lushinge ludi lutapa tshisasa tshia mukana, tshitupa tshia muinshi mua ludimi, anyi tshimanu tshia mukana, luenza bua muntu ikale ne dikasa dia tshimpitshimpi ku mukana, mukana, ne mashi adi apatuka (ptyalism), anyi disama dia muinshi mua tshiadi.
- 2. Esophage wa mu tshifu anyi wa mu tshiadi (20% of cases): Lungoma ludi lupita pa mutu pa tshishimikidi tshia mutshima anyi diaphragme, ludi mua kubuela mu mediastinum, mu aorte anyi mu tshibombi tshia pericarde.
- 3. Tshifu (40% to 45% of cases): Bikala mpushi mufika kudi munganga wa nyama mu mêba 1 to ne ku 3, lushingu ne lushinga ludi lulonda bidi anu bikuata munda mua lumen wa tshifu, muaba udi munganga wa nyama mupiluke mua kukuata ndekelu wa dîsu dia lushinga ne endoscope (through a protective overtube) ne kukoka lushinge ne nshinga kupitshila ku mukana kuyi ukosa mpushi.
3. Bintu 7 bia ku babende bidi bishipa bantu mu nzubu¶
| Tshintu tshia mu nzubu | Bua tshinyi bidi ne njiwu nangananga kudi mpushi | Radiographie (X-Ray) Dimueneka |
|---|---|---|
| 1. Tshingoma tshia kusonga natshi / Pin | Udi usangisha tshiamu tshia tshiamu tshikole (pierces esophagus/stomach) ne tshilamba tshia fromaje (plicates small bowel). |
Nshinga idi mitoke (radio-opaque) pa X-ray; nshinga kena umueneka to (radiolucent), udi umueneka anu ku diambuluisha dia tshimfuanyi tshia gaz anyi dia ultrason. |
| 2. Dipa dia plastique dia tshilamba tshia kuela nabi mishiku ne tshibombi tshia Pake tshia bisonsa | Bukole bua dikokangana bua bungi menemene ne miele ya polypropylene idi kayiyi mua kunyanguka idi kayiyi inyanguka mu aside wa mu tshifu ne itshibula lukasa mu bimanu bia mala. | Kayi umueneka (radiolucent) pa biamu bia X; badi bapeta disama edi ku diambuluisha dia bunched intestinal gaz bubbles (plication) ne ultrason. |
3. Holiday Metallic / Mylar Tinsel (Icicles) |
Dienda dia tshimpitshimpi didi dijula tshipupu tshia nyama; misangu ya bungi batu bamina mu bisumbu bia mionji 10 too ne ku 30 idi ipetangana ku pylorus ne ipita mu duodenum. | Kayi umueneka (radiolucent) pa nzembu ya X (modern tinsel is thin aluminized plastic, NOT lead foil). |
| 4. Nshinga ya kuluka, nshinga ya crochet, ne mionji ya tapis | Nshinga ya acrylique anyi ya miosa ya mikoko idi ikola idi inua mâyi a mu tshifu, idi ivula, ne idi ikola munda mua tshifu (pyloric anchor), ne udi ulonda mionji mile mu jejunum. |
Kayi umueneka (radiolucent) pa kumbusha padiye mubuikila ne barium anyi mumone ku ultrason bu mulongo wa munkatshi wa hyperechoic udi ukenka munda mua mala adi ne milonda. |
5. Mint Dental Floss (Used from Bathroom Trash) |
Nylon anyi PTFE (Gore-Tex) tshilamba tshidi ne diamètre mutambe butekete ne bukole bua kukosa bua bungi ku milimetre kare, wenza mudimu bu tshiamu tshia kupanda natshi ku muelelu wa tshifu. |
Kayi umueneka (radiolucent) pa nzembu ya X. |
| 6. Tshingoma tshia mushipianganyi / tshingoma tshia nyunyi ne tshingoma tshia nyama | Kuela mu mafuta a nkutshi, a ngombe, anyi a nkutshi; mpushi idi ibuela mu bitanda bia mu tshikuku anyi mu bibombi bia bukoya ne imina tshilamba tshijima tshia nshinga anyi tshilamba tshijima. | Kayi umueneka (radiolucent), nansha mudi mafuta/biakudia mu tshifu mua kuleja mundidimbi wa tshifu udi ne mabala. |
| 7. Bilamba bia nsuki / Bilamba bia kuela nabi nsuki ne bilamba bia tshiamu tshia caoutchouc | Misangu ya bungi, mpushi itu imina nsuki 5 too ne ku 30 mu ngondo ya bungi (forming a chronic gastric trichobezoar/elastic mat) too ne padi tshitupa tshimue tshikose tshibuela mu duodenum. |
Misangu ya bungi bitu bimueneka kakese ku X-ray (because of the small metal crimp clasp on some hair ties) ne udi umueneka patoke ku ultrason. |
Tshitupa 2: Kujingulula bimanyinu bia tshintu tshikuabu tshisokoka¶
Netuambe tshinyi wewe kuyi mumone mpushi webe umina tshingoma anyi tshilamba? Bualu tshingoma tshitu tshisokome muinshi mua ludimi (invisible unless the cat is sedated and the tongue is lifted) ne kena uleja tshitupa tshia pambelu tshidi tshilenga to, mpushi ya bungi itu mimanyibua bibi ku ntuadijilu ne disama dia nsuki anyi disama dia tshifu too ne padi dibutuka dia mala dienzeka kunyima kua mêba 24 too ne ku 72.
1. Bimanyinu bia kumpala ne bia ndekelu bia luondapu (Why the Sublingual Check Saves Lives)¶
EARLY STAGE (Hours 1 to 24: Plication Forming)
- Repetitive "dry hacking" or gagging as if trying to bring up a hairball
- Vomiting food, white foam, or yellow bile every few hours (especially after drinking water)
- Pawing at the mouth, chattering jaws, gulping repeatedly, or excessive drooling
- Refusing all food (anorexia) and hiding under beds
|
v
CRITICAL CLINICAL SIGN: THE SUBLINGUAL FRENULUM ANCHOR
(In 50%+ of cats with linear foreign bodies, a taut loop of thread or ribbon is
cutting deeply into the soft tissue UNDERNEATH the base of the tongue)
|
v
LATE STAGE (Hours 24 to 72: Mesenteric Perforation & Septic Peritonitis)
- Painful, "crunchy" or bunched rope-like abdomen ("Prayer/Hunched Meatloaf Posture")
- Profound lethargy, collapse, pale or muddy-gray gums, and rapid shallow breathing
- Fever (> 39.5°C / 103.1°F) OR Deadly Hypothermia (< 37.2°C / 99.0°F = Feline Septic Shock)
- Mushindu udi baminganga ba nyama bapeta tshingoma tshisokoka muinshi mua ludimi (
And How to Look Safely Only If the Cat Is Calm): - Mu mpushi mipite pa 50 pa lukama idi ne tshintu tshikuabu tshidi tshilondangana (
and up to 65% in classical veterinary surgical studies), tshingoma tshidi tshilamakaja anu ku tshishimikidi tshia ludimi (lingual frenulum). - Mukenji wa bukubi bua bamfumu: Kuenzeji nansha kakese minu yebe mukana mua mpushi udi usama ne udi ulenga mishiku (
and never risk pushing a sewing needle deeper). Ino, shi mpushi obe udi na bupole kadi ushikame biyampe paudi utemesha muendu ku luseke, udi mua kumona tshilamba tshia mekala matoke, tshilamba tshitoke, anyi tshitupa tshikunze tshikole tshidi ne mputa muinshi mua ludimi. - Ku lupitadi lua nyama, munganga wa nyama neateke tshiamu tshia cottontipped applicator (
Q-tip) anyi hemostat mukosa bua kuela bitekete bitekete muulu muinshi mua tshitupa tshia munda tshia ludimi (panyima pa diondopangana dikese padibi bikengela) bua kuleja tshitupa tshia muinshi mua ludimi mudi tshilamba tshia kusonga natshi tshia nylon tshidi katshiyi ne dikala anyi tshiamu tshia kusonga natshi menu tshisokome munda mua mucosa mujule.
Tshitupa 3: Dikonkonona dia masama a nyama ne diondapangana (Endoscopy vs. Enterotomy vs. Catheter Technique)¶
Paudi ufika ku lupitadi lua tshimpitshimpi lua baminganga ba nyama, dîba ke didi dileja bikala mpushi webe mua kuya kumbelu kunyima kua minite 20 ya dienza dia mudimu udi kauyi wa dipanda anyi udi dijinga ne dipanda dinene dia mu difu.
1. Mushindu kayi udi baminganga ba nyama bapeta disama dia tshintu tshidi katshiyi tshimueneka (Radiolucent) Nshinga pa X-Rays ne Ultrasound¶
Nansha mudi nshinga, tshilamba, tshilamba tshia menu ne tshiamu tshia mitaku kabiyi bimueneka bu milongo mitoke pa tshimfuanyi tshia X, baminganga ba nyama badibu banyishe kudi tshibambalu tshia malu a nyama ne baminganga ba nyama ba mu ER badi bamona bintu bia pambelu diakamue ku diambuluisha dia bimanyinu bisatu bia kale:
1. 3-Tangila bimfuanyi bia mu difu + bia mu tshifu anyi bia mu tshiadi:
- Umbusha tshiamu tshia tshiamu tshia kusonga natshi bintu kumpala: Misangu yonso ela nshingu (pharynx/cervical esophagus) ne tshiadi (thoracic esophagus) pa tshiamu tshia X mu tshilumbu tshia tshiamu tshia kusonga natshi anyi tshiamu tshia kusonga natshi tshia mushipa tshidi pa mutu pa tshifu.
- Bimanyinu bia kale bia X-Ray bia disama dia mala: Pamutu pa kutangalaka bimpe mu difu dijima, mala makese adi masangisha bikole pamue mu tshitupa tshimue (usually the right cranial/mid-abdomen), ne bipese bia gaz bia pa tshibidilu bidi bikuata mu 3 anyi kupita apu bipese bia gaz bidi ne tshimuenekelu tshia "teardrop," "comma," anyi "crescent".
2. Point-of-Care Abdominal Ultrasound (The Gold Standard for String):
- Ultrason udi uleja **mishindu ya mala idi kayiyi mua kuela mpata ("corrugated / plicated") idi misangishe pabuipi ne mutoke mutoke (hyperechoic) mulongo wa munkatshi udi ufila mundidimbi wa dîyi, ne udi umona diakamue mashi a mu difu adi kaayi ne tshintu anyi luya lua tshianana adi aleja dibutuka dia mala.
2. Njila inayi ya luondapu lua nyama (From Least Invasive to Life-Saving Surgery)¶
| Tshilejilu tshia luondapu | Mushindu wa kuondopa nyama | Mushindu udiwu wenza mudimu ne tshidi tshienzeka |
|---|---|---|
1. Nsinga anyi Lushingu lutshidi mu difu (Presented Within 1 to 3 Hours, Zero Plication) |
Flexible Video Gastroscopy (Endoscopic Retrieval) |
Muinshi mua anesthésie générale (with a cuffed endotracheal tube protecting the airway), munganga wa nyama udi upitshisha tshiamu tshia endoscope tshidi tshienda tshipueka mu tshifu mu tshifu, ukuata tshilamba, nshinga anyi lushingu ne tshiamu tshia endoscope tshia alligator (sliding a sharp needle point-trailing inside a protective overtube), ne udi utshikoka ku mukana. Kakuena dipanda nansha dimue; mpushi udi uya kumbelu dituku adi (-99% survival). |
2. Uncomplicated Sublingual String Anchor (Early Presentation, No Fever/Peritonitis, Minimal Plication) |
Dipatuka dia muinshi mua ludimi dia kulama (Cutting the Under-Tongue Loop): Anu bilumbu bisungula bimpa |
Mu mpushi misungula bimpa idi imueneka kumpala kua dîba ne kayi ne tshiamu tshia kusonga natshi, kayiyi ne bimanyinu bia ultrasons bia dinyanguka dia tshimanu tshia mala anyi mâyi a tshianana, ne tshilamba tshikezuke tshilamakaja muinshi mua ludimi, bamue baminganga ba nyama batu bakosa tshilamba tshia muinshi mua ludimi muinshi mua sedation ne bateka mpushi mu lupitadi ne mâyi a mu IV ne **X-rays ya mulongolongo 16 mêba onso ** bua kumona mudiye upatuka kupitshila. Kadi, pikala mpushi kayi uleja dikola dia ku tshiamu tshia nzembu anyi yeye mupeta kapepe anyi kanyinganyinga mu mêba 12 to ne 24, bidi bikengela kuenza laparotomie wa lukasa. (Kuena ne bua kukosa tshilamba tshia muinshi mua ludimi kumbelu kuyi muanji kuenza tshiamu tshia X to, bualu pikala tshiamu tshia kusonga natshi bilamba tshilamakaja kuinshi kua mâyi, kulekela tshiamu tshia kusonga natshi tshidi tshipatuka mu mala) |
3. Dibueja dia mala kakuyi dibuela (Most Common Surgical Scenario) |
Laparotomie wa tshikebelu + Enterotomie ya bungi anyi mushindu wa kuenza mudimu ne catheter wa caoutchouc rouge | Munganga wa nyama udi unzulula tshifu, ukosa tshintu tshidi muinshi mua ludimi, wenza 1 too ne ku 3 bitupa bikese (enterotomies) mu bitupa bimpa bia tshifu/mu mala makese bua kukosa ne kupatula tshingoma tshikole mu bitupa bikese kuyi utapa tshifu, Anyi udi ulamakaja tshingoma munda mua tshifu/duodenum ku catheter mutoke wa tshiamu tshia caoutchouc tshikunze tshia kudia ne wela catheter bitekete bitekete too ne mu tshifu ne pambelu pa tshifu (allowing removal of the entire string through a single incision). Dimanyisha: 85% to 95% survival. |
4. Dibutuka dia ku muelelu wa tshifu ne disama dia mu tshifu (Delayed Presentation OR Owner Pulled the String) |
Dipanda dia mala ne dienza dia anastomose + Disukula dia munda dia bungi ne dikosa dia mashi mu tshifu tshikanga | Bu mudi tshingoma tshikose mabulu ku mikalu ya tshifu ne tshishipe bitupa bia mala, munganga udi ne tshia kukosa (resect) bitupa bia mu mala makese bidi bifua, bidi ne mputa, usonga bitupa bidi ne makanda a mubidi pamue (end-to-end anastomosis), sukula tshifu ne litre ya mâyi a mukele a kapia, ne uteka Jackson-Pratt (JP) tshina tshia munda ne manga a ICU broad-spectrum IV antibiotics ne vasopressors. Dimanyisha: 50% to 70% survival (requires intensive ICU care). |
Warning
Bua tshinyi tshipupu tshia mpushi tshidi tshimueneka tshishilangane ne tshipupu tshia mbwa (The "Bradycardia + Hypothermia + Pale Gums" Triad):
Padi mbwa upeta disama dia peritonite septique bua mala adi manyanguke, mutshima wende udi ututa bikole (tachycardia > 160 bpm) ne mishiku yende idi ilua mikunzubile. Mpushi itu yenza malu padiku disama dia sepsis mu mushindu mukuabu menemene:
- Mpushi udi ne disama dia peritonite septique didi difumina ku tshintu tshikuabu tshidi ne mpushi udi ne bradycardie mubi (heart rate dropping BELOW 140 bpm padi mpushi udi ne tunyinganyinga mu lupitadi udi ne tshia kuikala > 180 to 220 bpm), hypothermie mikole (rectal temperature dropping below 37.2°C / 99.0°F), ne mishiku mitoke anyi mitoke idi ne mishiku mitekete ya mu tshiadi. Shi mpushi obe udi ne mashika, kayi ne bukole, ne udi usokoka kunyima kua yeye mumane kuela bile, umubuikile mu tshilamba tshia kapia ne uya kudi munganga wa nyama diakamue.
Tip
"Cat-Proofing" Nzubu ya kusonga bilamba, ya dibuikila dia mapa, ne ya kuowa mâyi:
Mpushi kayena mua kukandika mionji idi yenda to. Londa mikenji inayi ya mu nzubu ya matuku onso:
1. Kuena ne bua kuela lushinge mu tshilamba tshia kulala anyi mu tshianza tshia sofa: Misangu yonso, umbusha lushinge lua kusonga kumpala kua kuluteka panshi, ne ikala ne lushinge luonso, bipese, bipese bia nshinga, ne bipese bia nshinga munda mua kazubu ka plastique kakole kadi kakanga.
2. Kandika tshilamba tshia tshiamu tshia mitaku ne tshilamba tshia kujika natshi mu nzubu ya mpushi: Leja mitshi ya dikisha ne bintu bia kulengeja nabi ne bilamba bia pa mabeji/tshilamba pamutu pa tshilamba tshia tshiamu tshia mitaku anyi tshilamba tshia kujika natshi bintu, ne diakamue wela bilamba bia kuela nabi mapa mu tshibombi tshia bukoya tshibuikila.
3. Wenza mudimu ne bibombi bia bukoya bia mu nzubu wa kuowa mâyi (For Dental Floss) ne Tie Up Blind Cords: Tshilamba tshia meno tshidi ne mupuya wa menthe ne mionji ya tampon mu bibombi bia mu nzubu wa kuowa mâyi bidi bitamba kufikisha ku bintu bia pambelu bia mu mpushi.
4. Lama bilamba bia nsuki munda mua tshibuta tshia bintu: Shi mpushi webe musue bilamba bia nsuki, pingana pa muaba wa bilamba bia nsuki bia nsongo ne bilamba bia plastike bia nsongo anyi mbeba ya 5-cm idi kayiyi mua kumina mijima.
Malu a tshimpitshimpi a munganga wa nyama ne bintu bia poison bia mu tshijengu¶
Bu mudi bintu bia ku babende bidi bikengela X-ray, ultrason, ne endoscopie anyi dipanda dia mu difu, ya buludiludi ku lupitadi lua tshimpitshimpi lua nyama lua mêba 24 pamutu pa kuindila rendez-vous wa dilama dia makanda a mubidi mu munya:
- États-Unis ne Canada: Bikila 24/7 Veterinary Emergency Hospital udi pabuipi nebe (
VEG,BluePearl,VCA,MedVet, anyi lupitadi lua malu a nyama lua mu iniversite) diakamue paudi wenda wendesha mashinyi. Bua kupeta tshintu tshidi ne buanga anyi tshintu tshikuabu, bikila ASPCA Animal Poison Control Center (888-426-4435) anyi Tshiapu tshia diambuluisha dia buanga bua nyama (855-764-7661). - Royaume-Uni: Bikila ku telefone wa lupitadi lua nyama lua muaba unudi anyi Vets Now (
vets-now.com) / Medivet 24 Hour / Royal Veterinary College (RVCLupitadi lua nyama lua Queen Mother,+44 1707 666399). - Australie ne Nouvelle-Zélande: Udi mua kubikila SASH (
Small Animal Specialist Hospital), Lupitadi lua dituma dia nyama (ARH), AES (Animal Emergency Service), anyi VSOS mu Australie, anyi ARC / Massey University Veterinary Emergency mu Nouvelle-Zélande. - European Union & Asia-Pacific: Udi mua kubikila Tierklinik / Urgences Vétérinaires / Clínica Veterinaria de Urgencias, anyi mu Singapour (
VES Hospital / Mount Pleasant), Hong Kong (CityU VMC / ARC 24-Hour), ne Japon (TRVA Night Animal Emergency Center).
Nkonko itubu bela misangu ya bungi¶
Bua tshinyi mpushi kena mua kutula tshitupa tshia lushinga, tshilamba anyi tshilamba padiye utuadija kutshitafuna?¶
Ludimi lua mpushi ludi lubuikila kudi nkama ya misongo ya keratine mikole, mikoseka idibu babikila ne: filiforme papillae idi itangila anu panyima mutangile ku nshingu (idi milue bua kusukula miosa ne kupatula nyama ku mifuba). Padi tshitupa tshia nshinga, nshinga, anyi tshingoma tshilamakaja pa mionji idi mitangile kunyima, dîba dionso didi mpushi ulenga anyi unyunguluja ludimi luende bua kuela nshinga panshi, nshinga eyi idi yenza mudimu bu tshintu tshidi tshienza mudimu anu bu tshingoma tshidi tshikoka nshinga munda menemene mu tshiadi too ne padi mpushi wenzejibua bua kumina nshinga yonso.
Bua tshinyi tshiena ne tshia kukoka tshingoma, tshilamba, anyi tshiamu tshia mitaku tshidi tshipatuka mu tshifu anyi mukana mua mpushi wanyi?¶
Padi mpushi umina tshingoma, tshitupa tshimue tshidi tshilamakaja muinshi mua ludimi anyi ku tshifu eku dikokangana dia mala disangisha mala makese mu bipese bia akordeon bikole ku tshingoma tshidi tshilonda. Kukoka ku muelelu udi mupatuke, nansha bitekete bitekete, kudi kukoka tshingoma tshikole tshikole pa bitupa bia mala bu mudi tshiamu tshia fromaje, tshikosa tshimanu tshia munda mua mala miaba ya bungi ne tshikebesha disama dia septic peritonite didi mua kushipa bantu lukasa.
Ntshinyi tshindi mua kuenza pikala tshitupa tshia nshinga anyi tshia tshiamu tshia mitaku tshilengeja ku ndekelu kua mpushi wanyi mpindieu?¶
KUKOKI mu nsombelu kayi yonso to. Shi tshitupa tshidi tshilengeja tshidi tshile bikumbane bua mpushi webe kutshitua, kutshikuata ku bintu bia mu nzubu, anyi kuteta bua kutshisuma ne kutshipatula nkayatshi, enza mudimu ne tshiseba tshidi ne nsongo mikole bua kukosa tshitupa tshidi tshilonda bimpe menemene mu bule bua santimetre 2 anyi 5 (1 anyi 2 inches) pambelu pa tshifu, teka tshilamba tshia Elizabeth pa tshilamba tshiebe tshia mpushi wewe kuyi ne tshiakudia anyi tshintu tshidi tshilengeja mpushi diakamue kudi munganga wa nyama wa lukasa lukasa wa mêba 24.
Bua tshinyi mbualu bua lukasa lukasa meme mumone mpushi wanyi umina tshilamba anyi lushinge kumpala kuanyi?¶
Mu meba 1 nansha 3 a kumpala kunyima kua didia, tshilamba tshia kumina, mupimbu wa nshinga, anyi tshiamu tshia kusonga natshi tshidi ne nshinga tshidi anu tshishala munda mua difu dia mpushi kumpala kua kupitshila mu tshiamu tshia pylorique bua kubuela mu mala makese. Wewe muye ne mpushi webe kudi munganga wa nyama udi wenza mudimu mu mpukapuka mu mêba 24 diakamue (ne kumupesha biakudia nansha bimue bua tshifu tshikale tshimpe bua kumuela anesthesie), munganga wa nyama udi mua kupatula nshinga yonso anyi lushinge mukana ku diambuluisha dia tshiamu tshia video tshidi tshishintuluka, kuepuka bikole dipanda dinene dia mu tshifu ne dienza dia mala.
Mmunyi mudi munganga wa nyama mua kumanya ni mpushi wanyi mmumine nshinga anyi nshinga pikala nshinga kayi umueneka ku X-ray?¶
Tshia kumpala, munganga wa nyama neatekeshe mpushi webe ne neabandishe nshindamenu wa ludimi ne tshilamba tshia butoyi, bualu bintu bipite pa 50 pa lukama bia mpushi bidi bimueneka pabuipi ne tshitupa tshia ludimi tshidi muinshi mua ludimi. Tshibidi, nansha mudi tshingoma nkayatshi katshiyi tshimueneka (tshidi tshimueneka patoke) ku rayons X, rayons X ya mu difu ne ultrasons bidi bileja patoke bimanyinu bia kale bia tshingoma tshikole: mala makese adi masangisha pamue mu ditumba dimue dia difu mu bipese bia accordion (plication) ne bipese bia gaz bia mu tshimfuanyi tshia binsonji bikuate.
Ndi mua kupesha mpushi wanyi mafuta a minerale, gel wa nsuki, anyi peroxyde wa hydrogène bua kumuambuluisha bua kupita anyi kuela tshingoma anyi?¶
Kupeshi mpushi peroxyde wa hydrogène nansha kakese, bishilangane na mbua, 3% wa peroxyde wa hydrogène udi ukebesha disama dikole dia mashi ne dia tshifu dia lufu kudi mpushi, ne kuela mbila ku tshingoma anyi ku tshiamu tshia kusonga natshi kudi mua kutapa tshifu anyi tshifu. Bia muomumue, kufidi nansha kakese mafuta a minerale (adi apita bipepele mu mikolo adi afila disama dia tshiadi didi mua kushipa), manga a nsuki, anyi biakudia, bidi anu bikolesha dikokangana dia mala dikole didi dienza bua tshilamba tshibuele munda menemene mu tshimanu tshia mala.
Malu adi apetangana¶
- Mpushi udi udia bilongo bia lily, permethrin mbua, anyi tshintu tshikuabu tshia nshinga
- Mbwa anyi mpushi udi udia bimuma bia macadamia, tshina tshia avocat, mifuba miteka, tshibombi tshia mabele, anyi tshilamba tshia ku tshianza
- Kufuisha mbwa anyi mpushi: tshienzedi tshia Heimlich tshia nyama ne CPR
- Dikanga dia tshiadi tshia mpushi (mpushi mupangile) ne disama dia nyama wa mu nzubu
- Dikuatshika dia nyama ya mu nzubu ne didia dia bintu bidi ne buanga
Miaba ne buludiki bua mbulamatadi¶
- Tshilongelu tshia bena Amerike tshia baminganga ba nyama (
ACVS): Bintu bia ku babende bia mu tshifu mu nyama mikese: Pathophysiologie wa dipanda dia bintu bia ku babende bia mu tshifu, dibutuka dia ku muelelu kua tshifu, ne dipanda dia munda dia mu tshifu vs. diumusha dia diambuluisha dia catheter. - Cornell Feline Health Center (
Cornell University College of Veterinary Medicine): Dipangisha dia tshifu mu mpushi: Dikonkonona dia tshiadi tshia muinshi mua ludimi, Dikonkonona dia tshiamu tshia kusonga natshi, ne Dilama dia disama dia tshiadi. - Tshikandakanda tshia tshisumbu tshia baminganga ba nyama ba mu Amerike (
JAVMA/ Hobday, M. M., ne bakuabu; Basher, A. W., et al.): Bintu bia ku babende bia mu tshifu bidi mu 499 mbwa ne mpushi: Dileja dia mu lupitadi, bipeta, ne malu adi afila lufu. - Tshisumbu tshia lupitadi lua nyama tshia mu Amerike (
AAHA) & Veterinary Emergency and Critical Care Society (VECCS): Triage ne Stabilization wa Feline Acute Abdomen ne Septic Peritonitis (The Feline Triad of Bradycardia, Hypothermia, and Hypotension). - Dilama dia mpushi dia pa buloba bujima (
iCatCare/ ISFM, Royaume-Uni): Njiwu ya mu nzubu bua mpushi: Nshinga, Nshinga, Nshinga, ne Dikuba dia bintu bia ku babende ne Diambuluisha dia kumpala.