Umutekano w'ibikoko mu bihe vy'ubukonje: gutoranya ubukonje, ubumara bushonga bw'urubura, n'ingingo mfatirwako z'uburaro mu rushana¶
Inkubi y’umuyaga yo mu rushana, ubukonje burengeye ubukonje be n’ibihuhusi vy’urubura biratera ingorane zikomeye kandi zishobora gutuma ubuzima bw’ibikoko bifatanya n’ibikoko bugira ingorane. Naho inkuru z’imigani zizwi cane zivuga yuko ibikoko bifise ubwoya kandi ko bishobora kwihanganira ubushuhe bukomeye, ukuri kw’ibinyabuzima kuratandukanye cane. Imbwa, inyabu be n’ibikoko bitobito vyo mu rugo birashobora gushikirwa n’ubushuhe bwinshi, gufatwa n’ubukonje, ubumara buterwa n’ibikoresho bitera ubukonje bwo ku nzira, be n’ugusenyuka kw’ibihimba vy’umubiri biterwa n’imiti igabanya ubukonje yo mu modoka. Buri rushana, ibikoko ibihumbi n’ibihumbi bifatanya n’ibikoko birakomeretswa bishobora gukingirwa, bigapfa mu bihimba vy’umubiri, bigaca bipfa kubera ko abavyitaho batamenya aho ibikoko vyavyo bishobora gushika.
Ukwitwararika ibikoko vyo mu nzu mu bihe vy’ubukonje bisaba gutahura ubuhinga bwo kugereranya imibiri y’ibikoko vy’ibinyamabere, uburyo bwo gutera ubumara, n’ubuhinga bwiza bwo kubungabunga ibidukikije. Iyo ubushuhe bwo mu karere bugabanutse cane, imitsi y’amaraso iri ku ruhande irapfunyarika kugira ngo ikingire ingingo nyamukuru, bigatuma amatwi, imizi n’ibirenge bishobora gukonja. Inzira zo kugenda hanze ziranduzwa n’umunyu w’imiti uturitsa ibipfunsi vy’amaguru kandi ugatuma umuntu agira ubumara iyo awuriye. Hagati aho, inyabu zo hanze n’imbwa zikora zisigaye mu bibanza bitagira ivyuma canke bitagira ibitanda bikwiye, birashikirwa n’ugucika intege vyihuta iyo ubukonje buhinduye ibitanda bikaba ibipande bikomeye vy’urubura.
Iyi nkuru itanga ubuhinga, ubuhinga bujanye n’ubuvuzi bw’ibikoko bwo gucungera ibikoko bifatanya mu bihe vy’ubukonje. Ivuga ido n’ido ku bijanye n’imiterere y’umubiri w’imbwa n’imbwa, uburyo bwo gusubira gushusha no gusubira gushusha iyo umuntu arwaye ubukonje, uburyo bwo gusubira gushusha kugira ngo umuntu ntiyigere agira ububabare burengeje urugero mu bikoko bifise ubushuhe bwinshi, ubumara bugereranywa bw’imiti ishobora gutuma urubura rushonga be n’imiti igabanya ubukonje, uburyo bwo gukingira amaguru. Ku bijanye n’ugutegura mu rugo kw’igihuhusi c’urushana, raba kwitegurira inzu igihuhusi c'urushana na ibikoko vyo mu nzu mu bihe vyihutirwa. Ku bijanye n’ugutegura ivy’ubuvuzi, raba igikoresho co gufasha ibikoko n'amahugurwa na ubumara bw'ibikoko n'ubumara.
Ivyo ubikore ubu¶
- Zana imbwa zo mu nzu, inyabu, n’ibikoko bitobito mu nzu iyo ubushuhe bwo mu nzu bushitse munsi ya 0 °C (32 °F) canke ubukonje bw’umuyaga bushitse munsi ya -4 °C (25 °F). Guhagarika akaruhuko ko kwiyuhagira ku bikoko bishobora gushikirwa n’ingorane ku minota 5 gushika ku 10.
- Woze kandi wume amaguru, amaguru, n’inda ubwo nyene inyuma y’ingendo z’urushana. Koresha amazi asusurutse n’igitambaro kugira ngo ukureho ibintu bitera urubura, umunyu n’imipira y’urubura imbere y’uko ico gikoko gisoma urukoba rwaco.
- Suzuma amatwi, isonga ry'umurizo, n'ibipfunsi vy'amaguru kugira ngo umenye ko ata n'ibara ry'agahama (ibara ry'umuhondo canke ry'ubururu, ubukonje, ububabare). Usubire gushushanya buhoro buhoro n’amazi asukuye (38 °C gushika kuri 40 °C / 100 °F gushika kuri 104 °F); ntukigere ukoresha amazi ashushe canke ugushikana.
- Iyo umuntu anywa umuti wo gukingira ubukonje (ethylene glycol) canke umunyu w’imiti, uce ubwo nyene ubaza abaganga b’ibikoko bajejwe gucungera ubumara bwihutirwa. Antifreeze itera necrose y’amafyigo yica ata miti yihuta.
- Inzu y’abanyagihugu canke ibikoko bikora mu bibanza vy’uburaro vy’amaguru, vyuzuye ivyatsi bisukuye. Ntukigere ukoresha uburengeti, ibitambaro vyo gusukura canke ivyatsi, bifata ubukonje bigakonja cane.
- Gutanga amazi meza yo kunywa mu masahani ashushe. Inyamaswa ntizishobora gufata amazi mu kurya urubura, ivyo bikaba bigabanya ubushuhe bwo mu mubiri.
Ivyiza: Ivyo UTAGIRA
Ntukigere usiga ibikoko vyo mu rugo hanze ata wubicungera mu gihe c'ibihe vy'ubukonje, imvura y'ubukonje, canke imburi z'igihuhusi c'urushana. Ntukigere ukoresha ibikoresho vy’ugushushanya bifise urubeya rwuguruye, ibikoresho vy’ugushushanya vy’amavuta bitagira umwuka, canke amatara y’ubushuhe imbere mu bibanza vy’ibikoko; amatara y’ubushuhe aturira ibitanda vy’ivyatsi maze agatuma umuriro w’ibiraro n’uw’imbwa wica. Ntukigere ukoresha uburengeti, ibitambaro vyo kwipfuka, ibitambaro vyo gupfuka canke ivyatsi nk’ibitanda vyo hanze; igitambaro n’ivyatsi bifata ubukonje n’ubukonje biva mu guhema kw’igikoko, bikakonja bikagira ibipande bikomeye vy’urubura bikura ubushuhe ku mubiri w’igikoko ningoga. Ntukigere usiga, ukora masaje canke ukoresha ubushuhe bwinshi butaziguye (nk’ibikoresho vyo kwumisha umushatsi, ibikoresho vyo gushusha canke amazi ashushe) ku ruhu rwakozwe n’urubura; gutera ivyatsi bimenagura utugingo ngengabuzima twakonje, bikaba bituma utugingo ngengabuzima twinshi dupfa. Ntukigere ureka ibikoko vyo mu nzu bikarya canke bikamira amazi yamenetse, amazi y’umuyaga, canke ibidengeri vy’amazi biri hafi y’inzira. Ntukigere ugendana n’imbwa zitagira umugozi hafi y’ibiyaga bikonje, inzuzi canke ibidengeri vy’amazi aho urubura rutoyi rushobora gutuma umuntu arohama.
Ubuvuzi bw'ibikoko n'ukwihanganira ubukonje mu bikoko bifatanya¶
Inyamaswa zifatanya zigumya ubushuhe bwo mu mubiri biciye mu guhindura ibiribwa, imitsi, n’inyifato. Ariko rero, ubushobozi bwavyo bwo kwihanganira ubushuhe buri munsi y’ubukonje buratandukanye cane ku bwoko, ku bwoko, ku mibiri, no ku buzima.
Ubushuhe busanzwe bwo mu mubiri n'ugutunganya ubushuhe¶
Ubushuhe busanzwe bw’umubiri w’imbwa buva kuri 38,3 °C gushika kuri 39,2 °C (101,0 °F gushika kuri 102,5 °F), mu gihe ubushuhe busanzwe bw’imbwa buva kuri 38,1 °C gushika kuri 39,2 °C (100,5 °F gushika kuri 102,5 °F). Inyamaswa zifatanya zigenzura ubushuhe biciye kuri: - Guhungabana kw’imitsi: Guhungabana kw’imitsi ata co bimaze, kwongerekana kw’ubushuhe ku bice 200 gushika ku bice 400 kw’ijana, mugabo bikaba bituma imitsi y’amagufa iruha ningoga glycogène. - Igipfunsi c’imitsi y’inyuma: Igipfunsi c’imitsi c’impuhwe gica amaraso ava mu maguru, mu matwi no mu murizo kikaja mu mutima, kigakingira ingingo zihambaye mu gihe kigasiga imitsi y’inyuma ishobora gukonja. - Piloerection: Imitsi ya Arrector pili iraduza ubwoya kugira ngo ifate umuyaga uhagaze ku rukoba. - Inyifato yo gupfuka: Gupfuka amaguru n’izuru munsi y’umubiri bigabanya ahantu umuntu abona.
Igipimo c'ubutaka-ku-bunini n'ubugoyagoye bw'ubwoko¶
Ubushuhe butakazwa bugenwa n’igipimo c’uburebure bw’ubutaka n’uburebure bw’ubutaka. Ubwoko bw’ibikinisho n’inyamaswa z’ingurube zifise uburebure bwinshi bw’uburebure n’ubunini, zigatakaza ubushuhe ningoga cane kuruta ubwoko bunini. Uko amabara ateye na vyo nyene ni vyo bigena ukuntu umuntu yikingira ubushuhe: ubwoko bw’imbwa zo mu buraruko bufise amabara abiri (Huskies, Malamutes) burafise amabara menshi munsi y’ubwoya bwo kurinda bushobora kwirukana amazi, mu gihe ubwoko bw’imbwa zifise amabara amwe (Greyhounds, Boxers) butagira amabara yo munsi kandi bugatakaza ubushuhe ningoga. Vyongeye, kubera ko ubushuhe bw’amazi bushobora gutwara ubushuhe incuro 24 kuruta umuyaga, ubwoya butose burasenyura insulation, bigatuma ubushuhe bwihuta incuro mirongo ibiri.
| Urutonde rw'ubushuhe | Inyamaswa zifise ingorane nke (Inyamaswa zifise amabara abiri yo mu buraruko) | Inyamaswa ziri mu kaga gatoyi (ubwoko buringaniye, amakoti menshi) | Inyamaswa zishobora gushikirwa n’ingorane nyinshi (Inyamaswa zito, amakoti magufi, imbwa, abakuze) | Ukwirinda bisabwa kw'uwujejwe kwitwararika |
|---|---|---|---|---|
| 7 °C gushika kuri 12 °C (45 °F gushika kuri 54 °F) | Ivyiza vyuzuye; imyimenyerezo ikomeye itekanye. | Ivyiza vyuzuye; urutonde rugenda ataco ruhungabanya. | Muri rusangi ntaco bimaze; gukurikirana ubwoko buto canke butagira ubwoya kugira ngo ntibujugume. | Nta bikoresho bidasanzwe bisabwa ku bikoko vyinshi bifise amagara meza. |
| 0 °C gushika kuri 6 °C (32 °F gushika kuri 44 °F) | Itera imbere mu gihe c’ubukonje; gukina hanze biraremeshwa. | Ni vyiza ku rugendo rusanzwe gushika ku minota 45. | Gukonja bishika ningoga; n’uguhagarika ingendo ku minota 15 gushika ku 20; rimbura amakoti. | Gukurikirana amatwi n’amaguru; ubwoya bwumye butose ubwo nyene iyo usubiye mu nzu. |
| -6 °C gushika kuri -1 °C (20 °F gushika kuri 31 °F) | Ivyiza mu bihe biringaniye; gukurikirana amaguru. | Guhagarika ingendo ku minota 20 gushika ku 30; urabe amaguru aduzwe. | Akaga gakomeye; n’uguhagarika iminota 5 canke 10 yo kuruhuka mu bwogero n’amakoti akingiye. | Ugukingira amaguru kw’itegeko (ibirato canke ibishashara); muzane ibikoko vyose vyo mu nzu mu nzu. |
| -12 °C gushika kuri -7 °C (10 °F gushika kuri 19 °F) | Gukurikirana amaguru n’amatwi; n’uguhagarika ingendo ku minota 30. | Bishobora gutera akaga; n’ushire hanze iminota 10 canke 15. | Icoba ari akaga gakomeye; ubushuhe bwihuta; ubwogero buraruhuka munsi y’iminota 5 gusa. | Impuzu z’imbere ni ngombwa; zero igihe co hanze ata wucungera; reba ibipande vy’amaguru nimba hari imipira y’urubura. |
| Munsi ya -12 °C (Munsi ya 10 °F) | Itera akaga ku bwoko bwose; n’ugusohoka bibe iminota 10 canke 15. | Akaga gakomeye cane; gushirwa hanze bigarukira cane ku gukuraho. | Ivyihutirwa bikomeye cane bishobora gutuma umuntu apfa; hypothermie n’ugukonja bishika mu minota mikeyi. | Gumana ibikoko vyose mu nzu kiretse gukuraho mu gihe gito bifise umugozi hafi y’inzu. |
Ingaruka z'imyaka, uko umubiri umeze, n'ingwara zidakira¶
Ivyerekeye ubuvuzi bishobora gutuma igikoko kidashobora kwikingira ubukonje: - Ivyana vy’imbwa n’ivy’imbwa: Inyamaswa zikiri nto zifise ibibanza bitakura bigenzura ubushuhe mu gice c’umubiri citwa hypothalamus, ibinure bikeyi biri munsi y’urukoba, be n’ibisigazwa vy’umubiri bishobora gusenyuka, ivyo bikaba bituma zidashobora kuguma zifise ubushuhe bw’umubiri mu kirere gikomeye cane. - Inyamaswa zikuze: Inyamaswa zikuze zigaragaza ko zigabanya ubushobozi bwo guhindura ibiribwa, umutima n’imitsi ntibikora neza, kandi ntizigira imitsi myinshi. Igihe c’ubukonje kiratuma ibikoko bifise indwara y’amagufa bikomera cane kandi bikagira ububabare bwinshi, bikaba bituma bidashaka kugenda canke gukura hanze. - Hypothyroïdie n’indwara z’imitsi y’umubiri: Imbwa zifise hypothyroïdie zigira ingorane zo kugabanya ubushobozi bwo guhindura ibiribwa mu mubiri be n’ubushuhe buke. Inyamaswa zifise indwara y’igisukari, indwara ya Cushing canke indwara y’amafyigo idakira zirashikirwa n’ingwara y’ugutembera kw’amaraso, ivyo bikaba bituma zishobora gufatwa n’urubura. - Indwara y’umutima n’imitsi yo guhema: Guhema umuyaga uri munsi ya zero bituma amahaha agira ububabare kandi bikongera ubushobozi bwo guhangana n’imitsi y’amahaha, bigatuma ibimenyetso vy’indwara bikomera cane ku bikoko vyo mu nzu bifise umutima udakora neza, gusenyuka kw’imitsi y’impwemu canke indwara y’umusonga y’imbwa.
Imbeho mu bikoko vyo mu nzu: pathophysiologie, inzira z'ubuvuzi, n'imirongo ngenderwako yo gusubira gushusha¶
Frostbite ni ugupfa kw’imitsi y’ubushuhe buterwa n’ugumara igihe kirekire mu bushuhe bukomeye. Naho ubushuhe burengeye ubw’umubiri bugira ingaruka ku mubiri wose, ubukonje butera utugingo ngengabuzima two ku mpera y’umubiri dufise ububabare burengeje urugero bw’imitsi.
flowchart TD
A["Ubushuhe buri munsi ya 0°C (32°F)"] --> B["Ivyiyumviro vy'impuhwe vy'imitsi y'inyuma"]
B --> C["Amaraso Ava mu Bihimba: Amatwi, Umurizo, Amaguru, Igitsina"]
C --> D["Ibarafu ry'inyuma y'ingingo n'iry'imbere mu ngingo"]
D --> E["Ugutakaza amazi mu ngingo n'ugusenyuka kw'imitsi y'umubiri"]
E --> F["Ukwononekara kw'imitsi y'imbere mu mubiri n'ugutera amaraso mu mitsi mito mito"]
F --> G["Ischemie y'imitsi, edema, n'ugukomeretswa n'ugusubira gutera amaraso"]
G --> H{"Iyerekanwa ry'ubuvuzi"}
H -- "Mbere / Ivy'imbere" --> I["Ugutukura, Erythema, Urukoba rukanye, ububabare bwo mu karere"]
H -- "Icerewe / Ibwina" --> J["Gutera ibivyimba, Ibara ry'ubururu-ryirabura, Gangrene yumye"]
I --> K["Amazi asukuye neza: 38°C gushika kuri 40°C (100°F gushika kuri 104°F)"]
J --> K
K --> L["Ntukigere usiga canke ukora masaje: Niwirinde gukemurwa n'ubuhinga"]
L --> M["Ibitaro vy'amatungo: Ububabare bw'uburyo bwinshi n'ugukuraho ibisebe"]
Pathobiologie y'ibikomere vy'imitsi y'ubukonje¶
Ugutera imbere kw’ubukonje kuba mu bice bibiri: ubukonje butaziguye bw’ingingo z’umubiri n’ugutakaza amaraso mu mitsi: 1. Ivy’uguhingura urubura: Iyo ubushuhe bw’imitsi bushitse munsi ya 0 °C (32 °F), amazi ari mu kirere co hanze y’ingingo arakonja agacika urubura rusongoye. Ukwo guhingura barafu gukura amazi ari mu ngingo ngenderwako biciye ku nzira y’amazi (osmose), ivyo bikaba bituma ingingo ngenderwako zibura amazi cane be n’ukudahukana kw’ibihimba vy’umubiri bita electrolytes. Iyo umuntu abandanije gushikirwa n’ivyo bihimba, haca habaho ibisigazwa vy’urubura biri mu turemangingo, bigatobora utugingo ngengabuzima maze bikatuma utugingo ngengabuzima dusenyuka. 2. Thrombose microvasculaire: Uko utugingo ngengabuzima twakonje tugenda turashonga, utugingo ngengabuzima twononekaye turarekura ibintu bitera umururumba, ari vyo prostaglandines be na thromboxane. Utugingo ngengabuzima duteranira hamwe ku mpome z’imitsi yononekaye, tugahingura utugingo ngengabuzima dutoduto tuzibira amaraso gutembera. Ugufunga imitsi yose bituma umubiri ugira ubukene bw’umwuka, infarction, n’indwara y’ibisebe vyumye.
Uturere tw'umubiri dufise ingorane nyinshi mu bikoko bifatanya¶
Imbwa n’inyabu zifatwa n’ubukonje zishika hafi gusa mu bihimba vy’umubiri bifise imitsi mibi kandi bifise ubwoya bukeyi: - Amatwi (pinnae): Ashobora gushikirwa cane cane n’ubwoko bw’ibikoko bifise amatwi make, agororotse canke azunguruka (nk’inyamaswa yitwa Dobermans, Great Danes, Whippets, n’inyamaswa zo mu nzu zifise ubwoya bugufi). - Impanuro y’umurizo: Ikunda gufatwa n’imbwa zifise umurizo muremure umeze nk’inkoni (Greyhounds, Pointers) canke inyabu zishikiwe n’umuyaga w’urubura. - Ivyuma bifata ibirenge n’urusenga rw’amaguru: Gukorana n’ubutaka bukonje, imipira y’urubura yuzuye hagati y’amano, n’umunyu w’imiti bikurako amavuta kavukire kandi bikakonja urukoba rw’amaguru. - Igihimba c’irondoka n’igihimba c’irondoka: Mu mbwa z’ingabo, iyo umuntu afise ahantu hatoyi hejuru y’urubura rwinshi, urukoba rw’ibihimba vy’irondoka rushobora gukorana n’urubura n’urubura, ivyo bikaba bituma umuntu agira ibisebe bikomeye vy’urubura.
Intambwe z'ubuvuzi z'ubukonje mu bikoko vyo mu nzu¶
Ibikomere vy’urubura biratera imbere mu misi myinshi; ivyo bigaragara mu ntango akenshi bihisha urugero rwose rw’ugupfa kw’imitsi y’umubiri: - Intambwe ya 1 (Frostnip): Urukoba rusa n’urw’agahama, rw’imvi canke rw’umweru nk’uw’umuzimu, kandi rwumva rukanye kandi rukomeye. Ico gikoko gishobora kwerekana ibimenyetso vy’ububabare iyo gikozweko canke kigasomwa cane ku maguru. Iyo urukoba rushushe, rurahinduka rutukura cane rukavyimba (erythema na edema), rukajana n’ugushavura cane be n’ukudatekana. Ivyuma biguma bibaho ata gutakaza ubudasiba. - Intambwe ya 2 (Superficial Frostbite): Ugukonja kw’urukoba rwose bituma habaho ibivyimba n’amazi agaragara canke agaragara mu masaha 24 gushika kuri 48. Urukoba rurahinduka ubururu bw’umuyugubwe kandi rumva rukomeye. Uko ibivyimba bimenagurika, ni ko haba ibisebe vy’urukoba bitagiramwo ibinure kandi birira bishobora cane kwanduzwa n’imigera ya kabiri. - Intambwe ya 3 (Ugukonja gukomeye): Ugukonja kwinjira mu ruhu no mu binure biri munsi y’urukoba bikaja mu mitsi, mu mitsi no mu nyama z’umubiri. Uwo mubiri wafashwe uhinduka umutuku w’agahama, hanyuma ugakomera, ugakonja, ugira umwirabura, kandi ntushobora gukorako na gato. Mu ndwi zibiri canke zitatu, umurongo utomoye w’urubibi uraba hagati y’ibihimba vy’umubiri bifise ubuzima bw’ibara ry’agahama n’ibihimba vy’umubiri vyirabura vyapfuye kandi vy’umubiri (gangrene dry). Ivyo bihimba vy’umubiri bipfuye biraheza bikagenda birasenyuka, akenshi bikaba bituma umuntu aca amahembe y’ugutwi canke ibice vy’umurizo.
Amabwirizwa yo gusubira gushusha no guhagarika umurima¶
Niba umuntu akekwa ko afise ubukonje: 1. Ubwo nyene ushire ico gikoko mu cumba gishushe kandi cyumye. 2. Niwibike amaguru, amatwi canke umurizo vyafashwe mu mazi ashushe hagati ya 38 °C na 40 °C (100 °F na 104 °F) mu minota 15 gushika kuri 20 gushika urukoba rworoshe rugahinduka ibara ry’agahama. Ku matwi canke umurizo, ushireko amavuta asusurutse atose akomeza gusubirana. 3. Uwume buhoro buhoro n’ibitambaro bisukuye. Ntukigere usiga, ukaraba canke ukaraba utugingo ngengabuzima twakonje, ivyo bikaba bituma urubura rusongoye ruca mu bihome vy’ingingo ngenderwako. 4. Zingira neza mu mpuzu y’impuzu idashobora kwifatanya n’ibindi maze ushireko e-collar kugira ngo wirinde kwica. 5. Gutwara ku muganga w’ibikoko kugira ngo avure ububabare mu buryo bwinshi no kuvura imiti irwanya indwara.
Ntukigere ukoresha amazi ashushe (arenga 42 °C / 108 °F), ibikoresho vy’ukwumisha umushatsi canke ibikoresho vyo gushusha, ivyo bikaba bitera umuriro mwinshi. Ntukigere ususurutsa igihimba c’umubiri nimba gishobora gusubira gukonja mu gihe co gutwara.
Hypothermia mu bikoko vyo mu nzu: gushikiriza ubuvuzi n'imirongo ngenderwako y'ugusubira gushusha¶
Hypothermie ibaho iyo ubushuhe burengeye ubushobozi bw’ibikoko bwo gutanga ubushuhe, bikaba bituma ubushuhe bwo mu nda buja munsi y’ubushuhe busanzwe bwa 38,0 °C (100,4 °F).
Ugushirwa mu migwi kw'ubuvuzi bw'ubushuhe buke¶
Ubuvuzi bw’ibikoko bushira mu migwi ubushuhe burengeje urugero mu bice bitatu bitandukanye vy’ubuvuzi bishingiye ku bushuhe bwo mu nda:
| Ugushirwa mu migwi | Ubushuhe bwo mu nda | Ibimenyetso vy'ubuvuzi n'ibimenyetso vy'umubiri | Gufasha vyihutirwa bisabwa |
|---|---|---|---|
| Ubushuhe buke | 32,0 °C gushika kuri 35,0 °C (89,6 °F gushika kuri 95,0 °F) | Guhinda umushyitsi w'ubukazi, ubunebwe, ubukonje bw'imitsi, umutima utera vuba, guhema nabi, urujijo rutoyi. | Gusubira gushushanya hanze ataco ukora; amaburengeti yumye; ibidukikije bishushe; ivyokurya birimwo amakalori menshi iyo uri maso. |
| Ubushuhe buringaniye | 28,0 °C gushika kuri 31,9 °C (82,4 °F gushika kuri 89,4 °F) | Guhinda umushyitsi birahagarara, uguhungabana gukomeye, imitsi irakomera, imitsi iragoyagoya, umutima uhagaze, guhema buhoro buhoro. | Gusubira gushushanya umubiri ukora; amacupa y’amazi asusurutse mu gikiriza/inda; gutwara ibikoko ubwo nyene. |
| Ubushuhe bukomeye | Munsi ya 28,0 °C (Munsi ya 82,4 °F) | Koma, amaso y’abanyeshure atagira ico akora, imitsi idashobora kumenyekana, umutima udatera neza cane, umutima uhagarara. | Ivyihutirwa vy’ubuvuzi bw’ibikoko; amazi asusurutse yo mu mutsi, gusukura umubiri, gufasha ubuzima mu buryo buteye imbere. |
Inyuma y'ugutonyanga n'ugusubira gushuha¶
Umutego uteye akaga kuruta iyindi yose mu gusubira gushusha igikoko gifise ubushuhe bukomeye cane ni ugusubira inyuma kw’ubushuhe bwo mu mutima.
Mu gihe umuntu afise ubushuhe bwinshi, amaraso akanye kandi afise aside aratera mu bihimba vy’umubiri bifise imitsi ipfutse. Gushira ubushuhe ku maguru canke ku maguru bituma imitsi yo mu mpande ihinduka bukwi na bukwi, bikaba bituma umuntu asubira gushuha (hypotension systémique severe) n’ugusubira inyuma (amaraso akanye y’aside asubira mu mutima, bigatuma umuntu agira arrhythmies ventriculaires fatales).
Amasezerano yo gusubira gushusha¶
Kugira ngo umuntu ntasubire gushuha, ubushuhe butegerezwa gukoreshwa gusa ku mubiri nyamukuru (igikiriza n’inda) mu gihe busiga imitwe yonyene: 1. Gupima ubushuhe bwo mu nda ukoresheje igipimo c’ubushuhe c’ubuvuzi bw’ibikoko gifise jeli y’amavuta. 2. Kura urubura rwose rutose, urubura n’ubukonje bwose ku mpuzu ukoresheje ibitambaro vyumye, canke ufuhe umuyaga ususurutse (udashushe) ku mubiri wose. 3. Zingira amacupa y’amazi asusurutse (yuzuye amazi ari ku bushuhe bwa 39 °C gushika kuri 40 °C / 102 °F gushika kuri 104 °F) mu bitambaro vy’impuzu bikomeye. Ivyo bipfukisho bishushe ubishire ku rubavu rw’ico gikoko, ku maboko (axillae) no ku gikiriza. Ntukigere ushira amacupa y’amazi ashushe canke ibikoresho vyo gushushanya vy’umuyagankuba ku ruhu rw’igikoko, ivyo bikaba bituma umuntu aturika cane iyo akoranye. 4. Zingira igikoko cose, harimwo n’amacupa y’amazi yazingiwe, mu bipande vyinshi vy’ubwoya bwumye canke mu bitambaro vy’ubushuhe vy’umukara kugira ngo bifate ubushuhe buva mu mwuka. 5. Nimba iyo nyamaswa y’inzoka ifise ubwenge, iri maso kandi ishobora kumira mu buryo busanzwe, nuyihe utugingo ngengabuzima dutoduto tw’umutobe w’inkoko ushushe ufise sodium nkeyi canke umutobe w’ingaburo ufise amakalori menshi kugira ngo uyihe isukari kugira ngo ihindure ubushuhe bwo mu mubiri. Ntukigere uhatira amazi canke ivyokurya mu gikoko giteye ubwoba canke kitagira ubwenge. 6. Ubwo nyene ushire ico gikoko mu bitaro vy’amasaha 24 vy’ubuvuzi bw’ibikoko kugira ngo bikomeze gukurikiranwa n’ivyuma vy’umutima, bivuzwe n’amazi asusurutse yo mu mutsi, kandi bifashwe n’umwuka w’ikirere utose.
Ibarafu ry'imiti n'ubumara bwo mu rushana¶
Ivyo bikoresho bitera umuyaga bishirwa ku nzira z’abantu, ku mabarabara no ku nzira z’imodoka biratera ingorane zikomeye zo guturika amaguru n’ubumara bushobora gutuma umuntu apfa iyo abiriye.
Igereranyo ry'imiti n'ubumara¶
Imbonerahamwe iri musi igereranya ibintu bisanzwe bitera ubumara mu gihe c’imbeho, uburyo bitera ubumara, n’ingaruka zavyo ku bikoko bifatanya:
| Ikirungo c'imiti | Uburyo bwa mbere bwo gukora ku barafu | Uburyo bw'ubumara mu bikoko vyo mu nzu | Ibimenyetso vy'ubuvuzi vy'ukunywa / gushirwako | Igitigiri c'ubumara |
|---|---|---|---|---|
| Klorure ya Sodiyumu (Umunyu w'Igitandara) | Igabanya igipimo c’ubukonje; gusenyuka kw'ubushuhe | Indwara y’amaraso menshi; ukubura amazi mu ngingo; gushavura mu nda | Guruka, gucibwamwo, kunywa cane, ataxia, gufatwa n’intandara, edema yo mu bwonko | Ivyiyumviro biringaniye gushika hejuru; yica mu bipimo vyihariye |
| Kalisiyumu Klorure | Gusenyuka kw’ubushuhe bwo hanze; irekura ubushuhe bukomeye iyo ikoranye n'ubukonje | Ivyuka bikomeye vy’imiti; igisebe c’umubiri; indwara y'insogi | Amacandwe menshi, erythema y'amaguru ikaze, guturika mu kanwa, gukorora, ububabare bwo mu nda | Hejuru; gushavura cane gukorana n'umubabaro |
| Klorure ya potasiyumu | Igabanya igipimo c’ubukonje; ubushuhe bwo mu mutima | Indwara y’amaraso menshi; bihungabanya inzira y'umutima | Indwara yo mu nda, bradycardie ikaze, umutima udakora neza, gusenyuka | Hejuru; ubumara bukomeye bw'umutima |
| Klorure ya magnesiyumu | Gusenyuka kw’ubushuhe bwo hanze; birakora neza iyo ubushuhe buri hasi | Ivy’ugutera amaraso menshi cane; Indwara y'imitsi n'amafyigo | Gucibwamwo cane, iseseme, intege nke, umuvuduko munini w'amaraso, guhema nabi | Biringaniye; ingaruka zikomeye zo gusohora |
| Ureya (Karbonili Diyamide) | Ifumbire ikoreshwa n'azote idashobora gusenyuka cane | Ubumara bw’ibikoko bivyara; Methemoglobinemie mu nyabu n'imbwa | Gusesa amazi, gukorora, gutera inda, cyanose, guhungabana | Ivy’agaciro gatoyi canke biringaniye; ibidukikije bimeze neza |
| Igikoko ca poropileni | Inzoga zikomoka ku bimera zitera intuntu; igikoresho gisanzwe co gukingira ibikoko | Ubumara bukeyi mu mbwa; bitera ubukene bw'amaraso mu mubiri bwa Heinz mu nyabu iyo zifashwe n'imiti myinshi | Gutera umunezero mutoyi, gucibwamwo kw’amazi (osmotique); umubiri w'imbwa Heinz ubukene bw'amaraso | Hasi mu mbwa; biringaniye mu nyamaswa z'inzoka |
| Etilene Glycol (Igikoresho co gukingira imodoka) | Igikoresho co gukonjesha; amazi ya moteri aryoshe | Ihindurwa na ADH ikaba aside zitera ubumara; ububabare bukomeye bw'amafyigo bufise calcium oxalate | Ububobere, asidoze ikaze, ubumuga bw'amafyigo bukomeye, coma, urupfu | IVYICA BIKOMEYE; utunyabugingo dutoduto turashobora kwica |
Ubumara bwa ethylene glycol (ubumara bwo gukingira ubukonje): ivyihutirwa vy'ubuvuzi bw'ibikoko¶
Igikoresho co gukingira ubukonje mu modoka (éthylene glycol) kiri mu bitera ubumara bwica cane mu vy’ubuvuzi bw’ibikoko. Uburyohe bwayo burakwegera ibikoko vyo mu nzu, yamara urugero rutoyi rwica ruri munsi y’akayiko k’icayi (1,4 mL/kg) ku nyamaswa z’ingurube n’akayiko 3 (4,4 mL/kg) ku mbwa ziringaniye.
Ubumara butera imbere biciye mu ntambwe zitatu: - Intambwe ya 1 (amasaha 0,5 gushika kuri 12): Uguborerwa, ataxia, gusohoka amazi, gusesa amazi, gutera amazi menshi, gutera amazi menshi. - Intambwe ya 2 (amasaha 12 gushika kuri 24): Gukira kw’ibinyoma mu gihe umuntu agira asidoze ikaze cane, tachycardie, n’ibisebe vy’amahaha. - Intambwe ya 3 (amasaha 12 gushika ku 24 ku nyamaswa; amasaha 36 gushika ku 72 ku mbwa): Indwara y’amafyigo ikomeye. Aside glycolique na oxalique zitera ubumara zikora amabuye y’agaciro yitwa calcium oxalate azibira kandi agasambura utugingo ngengabuzima tw’amafyigo, bigatuma umuntu agira ububabare bw’amafyigo, uremie, ugufatwa n’intandara n’urupfu.
Ubuvuzi butegerezwa gutangura mu masaha 1 gushika ku 3 ku nyamaswa z’ingurube, mu masaha 4 gushika ku 8 ku mbwa. Fomepizole (4-MP) canke imiti y’ivyatsi bita éthanol bibuza inzoga gukuraho amazi, bikabuza guhingura ibintu bitera ubumara.
Amabwirizwa yo gukingira amaguru¶
Ivyo bikoresho bitera umunyu w’ibitandara n’umunyu w’amabuye y’agaciro bitera umuriro w’imiti, indwara y’urukoba, n’ugusaduka kubabaje hagati y’amano: 1. Gukoresha inzitizi z’ibishashara: Imbere y’uko ugenda hanze, shirako igipfukisho c’ibishashara vy’amaguru bishobora gukingira ibikoko (nk’ibanga rya Musher canke umunyu w’amavuta yera y’ibifungurwa) ku bipfukisho vy’amaguru no hagati y’urusenga rw’amaguru. Ico gishashara kiratuma haba ingabo y’umubiri idashobora guterwa n’amazi, igatuma umunyu n’imipira y’urubura bidashobora kwifatanya n’urukoba. 2. Imenyereze ibikoko vyo mu nzu inkweto zo kwikingira: Inkweto z’imbwa z’agaciro kanini zifise inkweto zikomeye kandi zidanyerera be n’imigozi ishobora gufatwa n’inkweto zikingira rwose ibice vy’urubura bisongoye, umunyu w’urutare be n’ubukonje bukaze. Imbwa zimenyereze mu nzu buhoro buhoro ukoresheje inyigisho nziza zo gukomeza imbere y’uko ibihuhusi vy’urushana bishika. 3. Gukuraho ubuhumane bw’amaguru inyuma y’urugendo: Gumana igikombe c’amazi asusurutse n’ibitambaro vy’isuku vy’imikorofibre iruhande y’aho winjira. Ubwo nyene ugarutse uvuye mu rugendo rwose rwo hanze, ushire ikirenge cose mu mazi kugira ngo ushiremwo ibisigarira vy’imiti, woze neza hagati y’imirongo yose y’ivyuma, hanyuma uyipfuke. Ntukigere ureka igikoko cawe kigasoma amaguru gushika iyo nzira yo kwoza irangiriye.
Ubuhinga bwo gukingira hanze mu gihe c'imbeho n'ingingo ngenderwako z'amategeko¶
Naho ibikoko bifatanya biba mu nzu mu gihe c’ubukonje, inyabu zigendagenda zitagira aho zigarukira, abacungera amatungo bakora be n’imbwa zitwara abantu akenshi zishingiye ku bintu vyo hanze. Kubaka uburaro bwo hanze mu gihe c’imbeho bisaba kwubahiriza cane fizike y’ubushuhe n’ugucungera ikirere gitoyi.
Fizike y'ubuhinga bwo hanze bw'imihindagurikire y'ikirere¶
Ubuhungiro bw’ibikoko bwo hanze butegerezwa gukora nk’ikirere c’ubushuhe bushushwa gusa n’ubushuhe bw’umubiri w’ibikoko: - Ingano: Imbere mu nzu bitegerezwa kuba bikomeye kugira ubushuhe bwo mu mubiri ntibuzimangane mu kirere c’ubusa. Ico gikoko gikwiye kuba gifise gusa umwanya uhagije wo kwinjiramwo, guhindukira, no kwizingirako (ikirenge c’amasentimetero 45 ku 60 / 18 ku 24 ku nyamaswa canke imbwa ntoyi). - Ugushira hejuru: Ushire hasi hejuru ku bipande vy’ibiti canke ku bipande vy’ibiti kugira ngo ubushuhe bwo hasi ntibuje. - Ivyo kwikingira: Ivyo bibanza vyose bitandatu ubishireko ivyuma vy’impuzu vy’impuzu (XPS) bifise uburebure bwa santimetero 2,5 gushika ku 5 (inci 1 gushika ku 2). Ntukigere ukoresha ivyuma vy’ivyuma vy’ibara ry’agahama, ivyo ibikoko bitagura kandi bikananirwa iyo bitose. - Injira: Kata urugi rutari hagati (15 na 15 cm / 6 na 6 inches ku nyamaswa) n’igipfukisho c’ivyuma, ukore umufuko wo gutera imbere udafise umuyaga ureba mu bumanuko canke mu buseruko kure y’imiyaga igwiriye.
Ibikoresho vyo mu gitanda: itandukaniro ry'ubuzima canke urupfu hagati y'ivyatsi n'ivyatsi¶
Gukoresha ibikoresho vy’uburiri bitari vyo ni co kintu nyamukuru gituma abantu bapfa kubera ubushuhe bwinshi mu bibanza vy’ibikoko vyo hanze:
| Ibikoresho vyo mu gitanda | Igizwe n'ibikoresho | Imiterere yo gufata ubukonje | Ubushobozi bwo gukingira ubushuhe | Umutekano n'Ivyiza |
|---|---|---|---|---|
| Ivyatsi vy'uburimyi bisukuye | Ibitoke vyumye vy'intete zisaruwe (ingano, sayiri, oat) | Irukana ubukonje; amazi aca mu biti vy’imyobo; iguma yumutse | Mukuru; imirongo y’imyobo ifata imifuko y’umuyaga ususurutse; igikoko cimba mu rusenga rwinshi | IVYO BISHIMISHIJE: Ingingo ngenderwako y’inzahabu y’ibibanza vyo hanze |
| Ivyatsi / Timoteyo Hay | Inkomoko z'ivyatsi zikomeye zisarurwa ngo zigaburirwe amatungo | Inywa cane; inywa ubukonje, urubura n’impwemu y’ibikoko | Abakene; ivyatsi bitose bifatanya bikagira umubiri ukanye; birabora kandi bikabumbabumba ningoga | AKAGA: Itera ubukonje, itera ububi, kandi igakonja ibintu bikomeye |
| Ibitambaro, ibitambaro vyo gupfuka, n'ibitambaro vyo gupfuka | Ipampa, polyester, canke impuzu ziboshe z'ubwoya | Ishobora gufata amazi cane; wicks ubukonje bwo mu karere n'urubura rushonga | Biteye akaga; irakonja ikagira ibipande bikomeye vy’urubura rukomeye; gukura ubushuhe bw'ibikoko | FATAL: Ikora nk’urubura ku mubiri w’igikoko . |
| Ivyatsi vy'isederi n'ivy'imiberoshi | Ibiti bimota neza n'ivu ry'ibiti | Ishobora gufata amazi mu buryo buringaniye; birafatanya bitagoranye iyo bitose | Abakene; igorofa ntoyi cane; ibimota neza bitera ububabare bukomeye ku ruhu no mu guhema | NTIBISHIMISHIJE: Bitera indwara y’urukoba n’indwara y’umusonga |
Ivyatsi vy’ivyatsi ni uturongo tw’imyobo dufata umwuka imbere, dukora nk’amacupa y’amazi y’umuriro. Inyamaswa zicukura mu bimera vy’ibitoke, zigatuma zigira umufuko w’ivyatsi ususurutse kandi wumye ugaragaza ubushuhe bwo mu mubiri wazo bwite. Mu buryo butandukanye n’ubwo, ibitambaro vy’impuzu n’ivyatsi binywa ubukonje buva mu guhema kw’ibikoko, mu gukonja kw’amazi no mu gushonga kw’urubura ruri ku maguru. Mu masaha makeyi, amaburengeti arakonja agacika ibipande vy’urubura bikomeye kandi bikomeye nk’urutare, ivyo bikaba bikura ubushuhe ku mubiri w’ico gikoko incuro mirongo ibiri kuruta umuyaga, ivyo bikaba bituma umuntu agira ubushuhe bwinshi cane bushobora kwica. Pakira amabarabara yo hanze ataco akora gushika hagati y’igisenge n’ivyatsi bishasha, hanyuma usubirizeho ivyatsi vyanduye canke bitose buri kwezi.
Uburyo bwo gutanga amazi n'amazi ashushe¶
Gufata amazi ni ikintu gihambaye cane kugira umuntu ashobore kurokoka mu gihe c’imbeho. Kubura amazi mu mubiri bituma amaraso adashobora gutembera neza, bigatuma umuntu yihuta gushuha cane no gukonja. Inyamaswa ntizishobora guhabwa amazi mu kurya urubura: kurya urubura ruri munsi ya zero bisaba inguvu nyinshi cane z’umubiri kugira ngo zishonge kandi zishushe, bikaba bigabanya cane ubushuhe bwo mu mubiri kandi bikaba bituma umuntu agira ubushuhe bwihuta.
Shiraho igikombe c'amazi ashushe cemewe, gikomeye, kigenzurwa n'ubushuhe. Rondera amabakure afise ivyuma bitagira ibara be n’imigozi y’umuyagankuba iremereye izingiwe n’icuma kandi idashobora guta. Nimba amashanyarazi ataboneka, ukoreshe amabakure y’amatungo y’imipira manini kandi ashobora guhinduka; imipira ishobora guhinduka ituma abayibungabunga bashobora gukuraho ibipande vy’urubura bitagoranye maze bakavyuzuza amazi asusurutse incuro nyinshi ku musi ata co baciyemwo.
Igishushanyo c'ugutoranya ibikoko mu bihe vy'ubukonje, gukuraho ubuhumane bw'amaguru, n'inyishu y'ubushuhe bwinshi¶
flowchart TD
Start(["Inyamaswa zo mu nzu zigarutse zivuye mu gihe c'imbeho"]) --> A["Gusuzuma ubwinjiriro ubwo nyene"]
A --> B["Suzuma amaguru kugira ngo ubone imipira y'urubura, umunyu canke ibice"]
B --> C["Woze amaguru n'inda n'amazi asusurutse hanyuma wume"]
C --> D{"Ugaragaza Uguhinda umushyitsi, Ugucika intege, canke Amatwi/Umurizo Bipfutse?"}
D -- "Nta bimenyetso" --> E["Gutera umuti w’amaguru; Gutanga amazi meza atakonje"]
D -- "Ibimenyetso vy'ubukonje biriho" --> F["Suzuma amatwi, umurizo, amaguru: Urukoba rutukura, rukomeye, rukanye"]
F --> G["Niwibike mu mazi ashushe: 38°C gushika kuri 40°C (100°F gushika kuri 104°F)"]
G --> H["Ntukigere usiga canke ukora masaje: Burinda gusenyuka kw'imitsi"]
H --> I["Pat Yumutse; Zingira neza mu Gaze y’Ivyatsi; Gushiramwo E-Ikoti"]
I --> J["Isuzuma ry'ubuvuzi bw'amatungo ryihuse"]
D -- "Ibimenyetso vy'ububabare bw'umubiri" --> K["Pima ubushuhe bwo mu nda"]
K --> L{"Ubushuhe bwo mu nda"}
L -- "32°C gushika kuri 35°C (Bitoyi)" --> M["Gusubira gushusha: Ibitambaro vyumye n'Icumba gishushe"]
L -- "Munsi ya 32°C (Ibiri hagati canke bikomeye)" --> N["Gusubira gushushanya: Gushushanya amacupa ku bibero no ku bibero"]
N --> O["NTUSUSHUSHE Ibirenge: Niwirinde Guhungabana kw’Inyuma y’Igikoko"]
O --> J
Amategeko yo mu karere yo gukingira ibikoko n'uburaro¶
Kudatanga uburinzi bubereye ku bikoko bifatanya mu bihe vy’imbeho bikomeye ni icaha gishobora gukurikiranwa hakurikijwe amategeko agenga ububisha n’imibereho myiza y’ibikoko mu bihugu vyinshi:
- Leta Zunze Ubumwe za Amerika: Zigenzurwa n’amategeko ya leta n’ay’intara. Intara zo mu buraruko (Pennsylvania ziri munsi y’Itegeko rya Libre, New York, Illinois) zishira mu ngiro amategeko akomeye agenga ivy’uguboha mu bihe vy’ubukonje, ivyo bikaba bituma guboha hanze iminota irenga 30 munsi ya 0 °C (32 °F) ari icaha c’ububisha. Amazu yo hanze ategekanijwe ategerezwa kuba hejuru, afise ivyuma bikingiye, kandi afise ibitanda vy’ivyatsi.
- Canada: Itegekanijwe n’amategeko y’intara (Itegeko rya PAWS ryo muri Ontario, BC SPCA). Amategeko akurikiza ingingo mfatirwako z’Ishirahamwe ry’Abaganga b’Inyamaswa ryo muri Kanada risaba ko haba ahantu h’uburaro h’ibitanda vyumye, harimwo ubushuhe bwemewe n’amazi atagira ubukonje.
- Ubwongereza: Mu itegeko ry’imibereho myiza y’ibikoko ryo mu 2006, ba nyen’ibikoko barafise inshingano itegekanijwe n’amategeko yo kwitwararika ibikoko vyo mu nzu kugira ngo ntibibabare. Gusiga ibikoko vyo mu nzu mu mvura y’ubukonje canke mu mvura y’ubukonje ata n’uburaro bw’ubushuhe bica ku ruhande rw’igice ca 9, bikaba bituma RSPCA ikurikiranwa n’amande.
- Ubumwe bw’Uburaya: Bushingiye ku masezerano y’Uburaya yerekeye ugukingira ibikoko vyo mu nzu n’amategeko y’igihugu (TierSchG mu Budagi, Code Rural mu Bufaransa). Amategeko y'ubudage ategeka inzu zo hanze zikingijwe n'ivyatsi kandi zibuza gufatanya mu bihe vy'ubukonje.
- Ostraliya: Mu turere tw’imisozi miremire two muri New South Wales, Victoria, na Tasmania, amategeko ya leta agenga ivy’ugukingira ububisha ku bikoko (POCTA) asaba ko ibikoko bikora n’ibikoko bifatanya navyo biguma bifise uburaro bw’ubushuhe.
Ibibazo bikunda kubazwa¶
Imbwa zoba zishobora gufatwa n’urubura biciye ku bipfunsi vyazo?¶
Egome. Naho amaguru y’imbwa arimwo igihimba c’umubiri gikomeye, gifise keratini, be n’imitsi yihariye ihindura ubushuhe aho amaraso asusurutse yo mu mitsi asusurutsa amaraso akonje asubira mu mitsi, amaguru y’imbwa aguma ashobora gukonja cane. Iyo umuntu amara igihe kirekire akorana n’ibice vy’urubura biri munsi ya zero, beton ikonjeje be n’umunyu wo gukuraho urubura, bica bimukurako amavuta kamere amukingira, ivyo bikaba bituma umuntu agira ubukonje bukomeye, akagira ibisebe bibabaje, kandi akagira ibisebe mu bihimba vy’umubiri. Amaguru akwiye kwama akinzwe n’inzitizi z’ibishashara canke n’ibirato vy’imbere mu gihe c’ubukonje.
Ni igiki co mu gitanda gitekanye kuruta ibindi vyose co gukoresha imbere mu nzu y’imbeho yo hanze?¶
Ivyatsi vy’uburimyi bisukuye kandi vyumye (ivyatsi vy’ivyatsi vy’ivyatsi vy’ivyatsi vy’ivyatsi, ivyatsi vy’ivyatsi vy’ivyatsi vy’ivyatsi canke vy’ingano) ni vyo vyonyene bishobora gukoreshwa mu gupfuka ibikoko hanze mu gihe c’imbeho. Inti z’ivyatsi ni uturongo tw’imyobo dufata imifuko y’umuyaga, zigatanga ubushuhe budasanzwe mu gihe zirukana ubukonje. Ntushobora kwigera ukoresha ibitambaro, ibitambaro canke ivyatsi; imyenda iboshe be n’ivyatsi bifata ubukonje n’ubukonje biva mu guhema kw’igikoko, bikakonja ningoga bikagira ibipande vy’urubura bikomeye kandi bikomeye nk’urutare bikura ubushuhe ku mubiri w’igikoko maze bikazana ubushuhe bushobora gutuma umuntu apfa.
Nomenya gute ko imbwa yanje ikanye cane mu gihe c’urugendo rwo mu rushana?¶
Raba ibimenyetso vyerekana inyifato n’ingene umuntu ahagaze: guhinda umushyitsi kenshi, guhagarika umuvuduko, kwidodomba, kudashaka kugenda, gufata urutugu rumwe canke menshi ku butaka bukonje, kwizingira cane nk’umupira iyo ahagaze, no kurondera ubuhungiro munsi y’ibisaka canke imodoka zihagaze. Iyo imbwa yawe iteruye amaguru canke iguma ihungabana, ubushuhe bwayo bwo mu mutima buragabanuka; n’ushire iyo mbwa canke ugende ushitse i muhira, woze amaguru yaco mu mazi asusurutse, hanyuma uyizingire mu bitambaro vyumye.
Mbega umunyu w’urutare woba ugira ubumara iyo imbwa yanje canke akayabu kanje kawurigata ku maguru?¶
Egome. Umunyu w’urutare ugizwe ahanini n’ivyuma bita sodium chloride. Iyo ibikoko vyo mu nzu bigenda mu nzira zivuwe, umunyu uraguma hagati y’amano maze ugatera umubabaro urukoba. Iyo ico gikoko kiriko kirarya amaguru yaco mu nzu kugira ngo cisukure, kiranywa umunyu mwinshi. Ivyo bitera umubabaro mwinshi mu kanwa, umururumba wo mu nda, gutakara, no gucibwamwo. Iyo umuntu ayifashe cane, iyo sodium ica yinjira mu maraso ningoga, bigatuma umuntu agira hypernatremie ishobora gutuma apfa, ubwonko bukavyimba, akagira inkorora, n’amafyigo akabura ubushobozi bwo gukora neza. Imisi yose woze neza amaguru y’igikoko cawe mu mazi asusurutse ubwo nyene ugarutse uvuye mu rugendo.
Bifata igihe kingana iki kugira ngo igikoko co mu nzu kigire hypothermie mu bihe vy’ubukonje buke?¶
Mu bikoko bitobito, bifise amababa magufi, bikiri bito canke bikuze, ubushuhe bukeyi burashobora gutera mu minota mikeyi gusa 10 canke 15 iyo ubushuhe buri munsi ya -6 °C (20 °F), canecane iyo hari umuyaga canke hari ubutobe. Ivyo bikoko bininibinini vyo mu buraruko bifise amabara abiri birashobora kwihanganira ubushuhe bwumye buri munsi ya zero igihe kirekire, mugabo igikoko cose co mu nzu gifise ubwoya burengeye ubw’ivu canke imvura y’ubukonje, gishobora gupfa n’ubushuhe bukomeye mu minota itarenga 30. Amaruhuko yo gukuraho hanze akwiye kwama ari make kandi akagenzurwa mu bihe vy’imbeho bikomeye cane.
Icemezo c'ubutabazi bwa mbere¶
Kugira ngo umuntu ashobore guhangana n’ibintu vyihutirwa vy’ibikoko vyo mu nzu mu rushana, ubumara buterwa n’imiti buterwa n’impanuka, be n’ugukomeretswa n’ubukonje buva mu bidukikije bisaba ubuhinga bwo gukora. Kwiyandikisha mu mashure yemewe y’ubutabazi bwa mbere bw’ibikoko vyo mu nzu n’ivyo gusubiza umutima mu nda biciye ku Musaraba Mutukura w’Amerika, St. Uzomenya ingene wopima neza ibimenyetso vy’ubuzima vy’ibikoko, ugakora neza igikorwa co gusubiza ubuzima mu mutima n’amahaha y’imbwa n’imbwa, ugasubiza ubuzima mu buryo butekanye ibikoko bifise ubushuhe burengeje urugero ataco bitera, kandi ugatanga imiti ibereye y’ibikomere vyihutirwa ku bihimba vy’umubiri vyakozwe n’urubura. Ivyemezo bikora biratuma ushobora gufata ingingo no kurinda ibikoko vyawe igihe ibihuhusi bikomeye vy’urushana bitevya gufashwa n’abaganga b’ibikoko.
Amasoko yasuzumwe¶
Iyi nkuru yasuzumwe hakurikijwe ibitabu vy’ubuvuzi bw’ibikoko be n’inzego zijejwe kubungabunga ibikoko: - Ishirahamwe ry'abaganga b'ibikoko ryo muri Amerika (AVMA) amabwirizwa y'ibikoko vyo mu nzu mu bihe bikanye - Ikigo kijejwe kugenzura ubumara bw'ibikoko ca ASPCA (APCC) amakuru y'ubumara bw'imiti n'ubumara bw'ibikonje - Umurongo w'ubufasha bw'ibikoko vy'ibikoko vy'ubuvuzi bw'ibikoko ku ndwara y'ubumara bwa ethylene glycol - Ishirahamwe ry'ibitaro vy'ibikoko vyo muri Amerika (AAHA) ry'amabwirizwa y'ukwitaho cane ubushuhe burengeje urugero - Ishirahamwe ry'abaganga b'ibikoko ryo muri Canada (CVMA) amategeko agenga ibikorwa vy'imbwa - Ishirahamwe ry'Ubwami ry'Ugukingira Ububisha ku Bikoko (RSPCA) ry'Itegeko ry'Imibereho myiza y'Ibikoko ryo mu 2006 - Ivyagezwe vya Australiya umugenzi n'amategeko agenga imibereho myiza y'ibikoko