Kiharusi cha Macho (Kuziba kwa Ateri ya Kati ya Retina) na Arteritis ya Muda¶
Nambari za dharura hutofautiana baina ya nchi. Ukurasa huu unatumia 911, nambari ya Marekani na Kanada. Nchi nyingine nyingi hutumia 112, 999, au nambari nyingine. Tafuta nambari ya nchi yako.
Upofu wa ghafla, usio na maumivu au kufifia sana kwa macho katika jicho moja ni dharura ya dharura ya mishipa ya fahamu ya macho ambayo kitabibu ni sawa na ubongo mkali wa ischemia. kiharusi. Wakati kuganda kwa damu, kioo cha kolesteroli, au kuvimba kwa ateri ya autoimmune huzuia usambazaji wa damu kwa retina (Mzingo wa Ateri ya Kati ya Retina [CRAO] au Kuziba kwa Mshipa wa Retina wa Tawi [BRAO]) au kichwa cha mishipa ya macho (**Anterior Ischemic Optic Neuropathy iliyosababishwa na Arteritis Galpathies ya Arteritis *Gian*) Arteritis]**), seli za neva zenye njaa ya oksijeni huanza kufa bila kurekebisa ndani ya **dakik90 hadi 240. Hata kama kuzia kwa jicho moja hudumu dakika 2 hadi 15 tu kisha kuisha kabisa (Amaurosis Fugax**, shambulio la muda mfupi la retina la iskemia), hadi **asilia 25 ya wagonjwa tayari wana infarction ya ukimya ya ubongo kwenye MRI ya ubongo na wanakabiliwa na hatarya mara moja ya kuharibika kwa kiharusi cha hemispheric au upofu wa pande mbili. Kupigia simu huduma za dharura mara moja, kusafirisha moja kwa moja hadi Kituo Kilichochaguliwa cha Kiharusi (usingojee miadi ya daktari wa macho), na kuanza thrombolisisi ya mishipa ya damu au kotikosteroidi za mishipa ya kiwango cha juu ndani ya saa moja huamua ikiwa uwezo wa kuona na ubongo utahifadhiwa.
Kupoteza maono kwa ghafla bila maumivu katika jicho moja ni dharura ya kiharusi: piga 911 / 112 / 999 mara moja.
Usisubiri kamwe kwa saa chache au usiku kucha ili kuona ikiwa upotezaji wa kuona usio na uchungu utaisha, na usijiendeshe kwenye duka la reja reja la macho. Mzingo wa Mshipa wa Kati wa Retina (CRAO) una kidirisha cha kuganda kwa damu kwenye mishipa (alteplase au tenecteplase) cha saa 4.5 tu baada ya kuona kwa dakika kamili kilipungua, huku Arteritis ya Seli Kubwa (Arteritis ya Muda) kwa watu wazima wenye umri wa miaka 50 na zaidi inaweza (kupofusha macho tena ndani ya siku 2* ndani ya siku 2* daima*** kwa muda wa saa 2) **. methylprednisolone ya ndani ya kiwango cha juu haijaanzishwa mara moja. Piga simu kwa nambari yako ya dharura ya eneo lako (911 nchini Marekani na Kanada, 112 kote Umoja wa Ulaya, 999 nchini Uingereza) sasa hivi.
Fanya hivi sasa¶
- Funika jicho moja baada ya nyingine ili kuthibitisha kama kukatika kwa macho ni kwa jicho MOJA (monocular) au macho MAWILI (nola mbili), na uandike dakika kamili ambayo maono yalibadilika (saa ya "Mara Iliyojulikana Vizuri"). Timu za hospitali za kiharusi na madaktari wa neuro-ophthalmologists wanahitaji dalili za dakika kamili kuanza kukokotoa dirisha la thrombolysis ya saa 4.5 kwenye mishipa.
- Kuzimia kwa monocular (jicho la kushoto pekee AU jicho la kulia pekee ndilo lenye giza/hukosa nusu wakati jicho lingine limefunikwa): Inaonyesha kuziba kwa ateri mbele ya chembe ya macho (Kuziba kwa Ateri ya Kati ya Retina, Kuziba kwa Mshipa wa Retina wa Tawi, Kuziba kwa Mshipa wa Macho, au Ugonjwa wa Mishipa ya Mishipa ya Macho Kubwa).
- Hasara ya nusu-uga ya binocular (jicho la kushoto NA jicho la kulia haliwezi kuona upande wa kushoto au wa kulia wa chumba): Huonyesha kiharusi cha ubongo wa tundu la oksipitali (hemianopia isiyo na jina moja) nyuma ya chiasm ya macho.
- Mchunguze kila mgonjwa aliye na umri wa miaka 50 au zaidi mara moja kwa ajili ya "Mgonjwa wa Arteritis ya Kiini Kikubwa (Temporal Arteritis) Utatu wa Bendera Nyekundu": Muulize mgonjwa sasa hivi:
- "Je, umekuwa na maumivu mapya ya kichwa, maumivu ya hekalu, au ngozi ya kichwa wakati wa kupiga mswaki au kupumzika kwenye mto?"
- *"Je, taya yako, ulimi, au uso unauma, tumbo, au kuchoka baada ya kutafuna chakula kwa dakika moja?
- "Je, umekuwa na ugumu wa mabega au nyonga asubuhi (polymyalgia rheumatica), uchovu usioelezeka, kutokwa na jasho usiku, au vipindi vifupi vya kuona mara mbili au kufifia kwa macho?"
- Kama jibu LOLOTE ni NDIYO kwa mtu mzima mwenye umri wa miaka \(\ge 50\text{ years}\): Waambie wahudumu wa afya na muuguzi wa uchunguzi wa dharura katika chumba cha dharura mara moja kwamba unashuku Arteritic Ischemic Optic Neuropathy kutoka kwa Giant Cell Arteritis ili waweke kipimo cha juu cha methylprednisolone kwa njia ya mishipa ($500\text) kabla ya $500\0}maandishi ya \(501\0}kusubiri{0}\) mara moja{0} vipimo au biopsy ili kuokoa jicho la mwenzako.
- Piga nambari yako ya dharura ya eneo lako mara moja na uombe usafiri hadi Hospitali Teule ya Kituo cha Kiharusi kilicho na Idara ya Dharura. Piga 911 nchini Marekani na Kanada, 112 kote Umoja wa Ulaya, 999 nchini Uingereza, au uone yote. nambari za dharura. Sema kwa uwazi: "Mgonjwa ana hasara ya ghafla ya kutoona bila maumivu katika jicho moja; tunashuku kuwa ana Kiharusi kikali cha Ocular (Central Retinal Artery Occlusion) au Giant Cell Arteritis."
- Weka mgonjwa ipasavyo wakati wa kusubiri gari la wagonjwa:
- Kwa CRAO inayoshukiwa kuwa isiyo ya arteritic / Embolic Eye Stroke (hakuna kiwewe cha kichwa au kushindwa sana kwa moyo): Laza mgonjwa migongo yake gorofa kabisa (chali, \(0\text{ degrees}\)) huku kichwa kikiwa kimetandazwa. Kulala gorofa huongeza shinikizo la ateri ya mvuto kwa mishipa ya macho na ya kati ya retina, kusaidia kusukuma damu kupita kwenye donge la damu au kupitia mishipa midogo ya dhamana ya cilioretina.
- Ikiwa mgonjwa ana upungufu wa kupumua kwa wakati mmoja au inashukiwa kuwa na damu nyingi kwenye ubongo: Inua kichwa kidogo hadi \(15\maandishi{ hadi }30\text{ digrii}\).
- Angalia ishara za kiharusi cha HARAKA za ubongo na ishara za onyo za mgawanyiko wa carotidi. Angalia kama uso umelegea, kudhoofika kwa mkono, au usemi dhaifu (angalia mwongozo wa kiharusi) Iwapo mgonjwa mdogo (chini ya umri wa miaka 50) atapata upotevu wa ghafla wa jicho moja unaoambatana na maumivu mapya upande mmoja wa shingo au uso na kope iliyoinama kidogo na mwanafunzi mdogo upande huo (ugonjwa wa Horner) baada ya jeraha la shingo, kudanganywa kwa tabibu, kunyanyua vitu vizito, au kukohoa, inashukiwa kuwa na Ugonjwa wa Mishipa***.
- USIGONGE kwa ukali au kukanda mboni ya jicho, USIPUMIE kwenye mfuko wa karatasi, na usiweke mgonjwa chochote kwa Mdomo (NPO). Ingawa vitabu vya kitabibu vya zamani vilitaja masaji yenye nguvu ya mboni ya macho au kupumua upya kwa mfuko wa karatasi, Shirika la Moyo la Marekani (AHA) linashauri dhidi ya mgandamizo wa macho au hypercarbia ambaye hajazoezwa, kwa sababu zinaweza kusababisha athari ya dharura ya moyo, kuchelewesha na kusababisha madhara ya dharura. thrombolysis ya kituo cha kiharusi.
Mti wa uamuzi wa triage ya dharura: Upotezaji wa kuona usio na uchungu wa ghafla & Arteritis ya Muda¶
Tumia chati hii ya kimatibabu kuainisha upotezaji wa maono ya ugonjwa wa monocular dhidi ya darubini na uwashe kiharusi halisi cha hospitali au itifaki ya steroid ndani ya dakika.
flowchart TD
Start["Kupoteza Maono kwa Ghafla Bila Maumivu,<br/>Kuzimia kwa Uga wa Kuonekana, au Kufifia kwa Muda mfupi"] --> CoverTest{"Funika Kila Jicho Kando:<br/>Je, Maono Yamepotea katika Jicho MOJA au Macho MAWILI?"}
CoverTest -->|"MACHO YOTE YOTE hupoteza uoni sawa<br/>Nusu ya Kushoto au Nusu ya Kulia ya kuona"| Occipital["HEMIANOPIA YA HOMONYMOUS <br/>(Mshtuko wa Ubongo Papo hapo / Oksipitali):<br/>Piga 911 / 112 / 999 Mara Moja kwa Kituo cha Kiharusi"]
CoverTest -->|"JICHO MOJA PEKEE (Kupoteza Maono ya Monocular):<br/>Kidonda kiko kwenye Retina, Mishipa ya Macho,<br/>au Ipsilateral Carotid/Ophthalmic Artery"| AgeCheck{"Angalia Umri & Ugonjwa wa Arteritis ya Seli Kubwa<br/>(Arteritis ya Muda) Bendera Nyekundu:<br/>Je, Umri wa Mgonjwa >= Miaka 50 NA<br/>Maumivu ya Kichwa ya Hekalu, Unyevu wa Kichwa,<br/>Maumivu ya Taya wakati wa Kutafuna, au Kukakamaa kwa Mabega?"}
AgeCheck -->|"NDIYO (Umri >= 50 + Dalili YOYOTE YA GCA,<br/>au Upotevu wa Maono ya Chalky/Altitudinal):<br/>MSHUKURU UGONJWA WA UGONJWA WA SELI KUBWA<br/>(Arteritic AION au Arteritic CRAO)"| GCAProtocol["ITALITI YA 'HIFADHI JICHO LA PILI' HAPO HAPO:<br/>1. Piga simu 911 / 112 / 999 -> Idara ya Dharura SASA<br/>2. Simamia Stat High-Dose IV Methylprednisolone<br/> (500 hadi 1,000 mg IV/siku x siku 3) MARA MOJA<br/> (USIcheleweshe steroids kwa maabara ya ESR/CRP au biopsy)<br/>3. Agiza Stat ESR, CRP, Platelets + Temporal Ultrasound/Biopsy"]
AgeCheck -->|"HAKUNA Dalili za GCA<br/>(au Mgonjwa Chini ya Miaka 50)"| DurationCheck{"Je, Maono Yalirudi kwa Asilimia 100 ya Kawaida<br/>Ndani ya Dakika 2 hadi 15,<br/>au Je, Maono bado yana Giza/Hayapo?"}
DurationCheck -->|"Maono Yamerudi Kabisa Baada ya Dakika 2 hadi 15<br/>('Kivuli cha Dirisha Kimeshushwa Chini na Kuinuliwa Juu'):<br/>AMAUROSIS FUGAX (Retina TIA)"| TIAProtocol["DHARURA YA PAPO HAPO YA RETINAL TIA:<br/>1. USIKAE nyumbani (Hatari kubwa ya kiharusi cha ubongo baada ya 24-72h)<br/>2. Nenda kwenye Chumba cha Dharura cha Kituo Kilichoteuliwa cha Kiharusi SASA<br/>3. Inahitaji takwimu za MRI ya Ubongo (DWI), Carotid CTA/Ultrasound,<br/> ECG/Holter kwa AFib, Vizuia-platelet mbili na Statin"]
DurationCheck -->|"Maono Yanabaki Meusi (Kuzimia Kamili)<br/>au Sekta ya Juu/Chini Inakosekana:<br/>MSHUKIWA WA KATI AU TAWI LA RETINAL<br/>KUSHINDWA KWA SHIPA (CRAO / BRAO)"| CRAOProtocol["KIHARUSI CHENYE HATUA HALISI ('CODE STROKE'):<br/>1. Piga simu 911 / 112 / 999 -> Kituo Kilichoteuliwa cha Kiharusi SASA<br/>2. Laza mgonjwa mgongoni akiwa FLAT (digrii 0) ili kuongeza upenyezaji<br/>3. Kumbuka dakika kamili ya kuanza (< 4.5 saa IV tPA dirisha)<br/>4. Ikiwa maumivu ya shingo + mfuniko mdogo wa mwanafunzi / droopy -> Angalia Mgawanyiko wa Carotid"]
Pathofiziolojia: Jinsi ugavi wa damu mbili wa jicho unavyofanya kazi na kwa nini dakika ni muhimu¶
Jicho hutolewa na ateri ya macho, ambayo ni tawi kuu la kwanza kabisa kutoka kwa ateri ya ndani ya carotid inapoingia kwenye fuvu kutoka shingoni. Kwa sababu ateri ophthalmic matawi moja kwa moja kutoka ateri ya ndani carotid, chochote kinachotokea katika mishipa ya jicho ni dirisha moja kwa moja katika mishipa ya ubongo na moyo.
Ndani ya tundu la jicho, ateri ya macho hugawanyika na kuwa mifumo miwili ya mishipa tofauti kabisa ambayo hulisha tabaka tofauti za retina na neva ya macho:
- Mfumo wa Ateri ya Kati ya Retina (CRA) (Hulisha Retina ya Ndani):
- Ateri ya kati ya retina hutoboa katikati ya neva ya macho na matawi katika uso wa ndani wa retina katika roboduara nne (ya hali ya juu ya muda, ya muda ya chini, ya pua ya juu, na matawi ya chini ya pua).
- Ni ateri ya mwisho ya kianatomia yenye miunganisho sifuri ya dhamana katika asilimia 70 hadi 85 ya wanadamu.
- (Ubaguzi wa Anatomia: Takriban asilimia 15 hadi 30 ya watu huzaliwa na chombo cha ziada kinachoitwa cilioretinal ateri kinachotoka kwenye mzunguko wa choroidal unaolisha macula ya kati. Katika mgonjwa aliyebahatika na mshipa wa cilioretinal ambaye anaugua CRAO, maono yao yote ya pembeni yana 2 pinhole ya kati, lakini maono ya pembeni ya 0 ya katikati ya 0,* anaishi**.)*
- Mfumo wa Mishipa Mifupi ya Nyuma ya Siri (SPCAs) (Hulisha Kichwa cha Neva ya Macho na Retina ya Nje):
- Shina kuu mbili hadi tatu za nyuma za siliari hugawanyika katika 10 hadi 20 vidogo mishipa mifupi ya nyuma ya siliari ambayo huunda pete ya mishipa karibu na kichwa cha neva ya macho na kulisha choroid (ambayo kurutubisha vijiti na koni za photoreceptor, ikiwa ni pamoja na fovea ya kati).
- Kwa nini Giant Cell Arteritis inapenda Mishipa Mifupi ya Siri ya Nyuma: Lamina nyororo ya ndani ya mishipa fupi ya nyuma ya siliari na ateri ya muda ya juu juu ndiyo shabaha ya #1 ya shambulio la seli kubwa ya autoimmune katika Arteritis ya Muda, ikieleza kwa nini Arteritis ya Seli Kubwa husababisha* Mishipa ya Mishipa ya Ndani ya Mishipa ya Mishipa ya kichwa Ugonjwa wa Neuropathy [A-AION]**) katika asilimia 80 ya matukio ya kuona na Arteritic CRAO katika asilimia 10 hadi 15.
Saa ya Retina Ischemic Survival (Kwa nini Dakika 90 hadi 240 ndio Kizingiti)¶
Majaribio ya awali ya neuro-ophthalmology ya nyani (Hayreh et al.) na majaribio ya kiharusi ya binadamu huanzisha saa kamili ya kuishi ya seli za ganglioni ya retina wakati ateri ya kati ya retina inapofungwa: - Dakika 0 hadi 90 za kuziba kabisa: Tishu ya retina imepigwa na butwaa (ischemic penumbra), lakini urejesho kamili wa kuona au karibu kabisa unawezekana ikiwa mtiririko wa damu utarejeshwa mara moja. - Dakika 90 hadi 240 (saa 1.5 hadi 4): Infarction inayoendelea, yenye mabaka ya safu ya seli ya ganglioni ya retina hutokea; ahueni ya sehemu bado inawezekana kwa urejeshaji wa dharura. - Zaidi ya dakika 240 (saa 4+) za kuziba kabisa kwa jumla: Nekrosisi kubwa isiyoweza kutenduliwa ya retina ya ndani hutokea, na hivyo kuacha upotevu wa kudumu wa kuona (kawaida kuhesabu vidole [CF], mwendo wa mkono [HM], au mtazamo mwepesi [LP] pekee) isipokuwa kama kizuizi cha cilioretina hakijakamilika.
Ulinganisho wa kina wa dharura 5 kuu za jicho la ischemic¶
Tumia jedwali hili la kimatibabu kutofautisha CRAO ya emboli, kuziba kwa ateri ya retina ya tawi, fugax ya amaurosis, ugonjwa wa neva wa ateri (Giant Cell Arteritis), na ugonjwa wa neva usio wa arteritic optic:
| Kipengele cha Kliniki | Kuziba kwa Ateri ya Kati ya Retina (CRAO / "Kiharusi cha Macho") | Kuziba kwa Mshipa wa Retina wa Tawi (BRAO) | Amaurosis Fugax (TIA ya Retina) | Arteritic Ischemic Optic Neuropathy (Arteritis ya Kiini Kikubwa / GCA) | Upasuaji wa Mishipa ya Macho ya Mbele ya Ischemic isiyo ya Arteritic (NAION) |
|---|---|---|---|---|---|
| Muundo wa Kupoteza Unaoonekana | Kuzimia kwa ghafla, bila maumivu, na kwa kina kabisa kwa jicho moja zima (90% huona vidole tu au mwendo wa mkono). | Kupoteza kwa ghafla, bila maumivu kwa sekta MOJA au nusu (kwa kawaida nusu ya juu au chini, kasoro ya altitudinal) ya kuona katika jicho moja; maono ya kati mara nyingi huhifadhiwa. | "kivuli cha dirisha" cha ghafla, kisicho na maumivu au "pazia" kunyoosha chini kwenye jicho moja kwa muda wa dakika 2 hadi 15, kisha kusafisha tena hadi 100% ya kawaida. | Kuzimia kwa ghafla kwa chaki au ukungu mnene katika jicho moja (mara nyingi hutanguliwa na vipindi vifupi vya kufifia kwa dakika 5 au maono mara mbili). | Kupoteza bila maumivu kwa nusu ya chini (kasoro ya chini ya altitudinal) ya kuona katika jicho moja, kwa kawaida huonekana mara tu baada ya kuamka asubuhi. |
| Wasifu wa Umri na Sababu za Hatari | Kwa kawaida huzeeka \(>50\text{ yrs}\) na atherosulinosis ya carotid, mpapatiko wa atiria, shinikizo la damu, kisukari, kuvuta sigara (au wagonjwa wachanga walio na ugonjwa wa carotid dissection / valve / hypercoagulability). | Wasifu sawa wa hatari ya mshipa kama CRAO (cholesterol Hollenhorst plaque au mshipa wa vali ya moyo ya kalsifi inayoonekana kwenye uma wa ateri). | Mshipa wa ndani wa mishipa ya carotidi (60% -99% kupungua) au emboli ya moyo (atrial fibrillation). | HASA Umri \(\ge 50\text{ years}\) (wastani wa miaka 72); kawaida zaidi kwa wanawake na urithi wa Ulaya Kaskazini, ingawa huathiri watu wote. | Umri \(>50\text{ yrs}\) with nocturnal hypotension (kunywa tembe za shinikizo la damu wakati wa kulala), apnea ya kuzuia usingizi, kisukari, diski ndogo ya macho "iliyosongamana" (disc-at-risk), au vizuizi vya PDE5. |
| Maumivu ya kichwa, Taya, au Dalili za Mfumo | **Hakuna ** (isiyo na uchungu kabisa, isipokuwa imesababishwa na mgawanyiko wa carotid na maumivu ya shingo au GCA). | Hakuna (isiyo na uchungu). | Hakuna (isiyo na uchungu, isipokuwa ikiambatana na ishara za TIA za hemispheric kama vile udhaifu wa mkono ulio kinyume). | Maumivu ya kichwa mapya ya hekalu (75%), unyeti wa ngozi ya kichwa wakati wa kuchana nywele, kupasuka kwa taya wakati wa kutafuna (50%), polymyalgia rheumatica, homa, kupungua uzito. | None (no headache, no jaw pain when chewing, no scalp tenderness, normal ESR/CRP labs). |
| Mtihani wa Fundus (Ndani ya Jicho) | Retina yenye edema ya Milky-nyeupe yenye doa nyekundu nyekundu kwenye fovea ("Cherry-Red Spot") na "boxcarring" ya damu katika mishipa ya retina; alama RAPD. | Nyeupe isiyokolea, yenye mawingu kando ya njia ya tawi moja la ateri iliyozuiwa, mara nyingi ikiwa na kolesteroli ya manjano inayong'aa kwenye mgawanyiko. | Normal retina once the episode resolves (or a tiny shiny Hollenhorst cholesterol crystal lodged in a vessel). | "Chalky-white" pallid swelling of the optic nerve disc; severe RAPD; temporal artery on forehead feels thickened, tender, or pulseless. | Segmental hyperemic (pink/red) swelling of the optic disc, often with small flame hemorrhages; fellow eye has a tiny cup-to-disc ratio (\(<0.2\)). |
| Risk to the OTHER (Fellow) Eye | Low immediate risk to the other eye (1%-2%), but 20%-25% have an acute brain stroke on MRI. | Hatari ndogo kwa jicho la mwenzako, hatari kubwa ya kiharusi cha ubongo. | 10% -15% ya hatari ya kiharusi cha kudumu au upofu ndani ya siku 90 (ya juu zaidi katika saa 48-72 za kwanza). | DHARA ULIOPITA: 30% hadi 50% hupofuka kabisa katika jicho LINGINE ndani ya saa 24 hadi siku 7 bila IV steroids. | 15% ya hatari katika jicho lingine zaidi ya miaka 5 (sio ndani ya siku). |
Hali ya 1: Kuziba kwa Ateri ya Retina ya Kati na Tawi (CRAO & BRAO)¶
Kwa nini Jumuiya ya Moyo ya Marekani inaamuru "Kiharusi cha Kanuni" kwa CRAO¶
Kihistoria, wagonjwa waliopoteza uwezo wa kuona katika jicho moja walienda kwa daktari wa macho au kliniki ya macho kwanza, ambapo saa au siku zilitumika kufanya uchunguzi wa macho kabla ya mtu yeyote kuangalia mishipa ya ubongo au shingo. Mnamo 2021, Chama cha Moyo cha Marekani (AHA) na Chama cha Kiharusi cha Marekani (ASA) kilitoa Taarifa muhimu ya Kisayansi inayobadilisha utunzaji wa CRAO duniani kote: 1. CRAO ni Kiharusi Kikali cha Ischemic: Kwa sababu retina ni sehemu ya kiinitete ya mfumo mkuu wa neva na inalishwa na ateri ya ndani ya carotid, kuziba kwa ateri ya kati ya retina ni kiharusi ischemic ya retina. 2. Mgonjwa 1 kati ya 4 wa CRAO Ana Kiharusi cha Ubongo Kikimya Kwa Wakati Mmoja Hivi Sasa: Tafiti za MRI (DWI) za ubongo zilizo na uzito wa mtawanyiko zinathibitisha kwamba asilimia 19 hadi 25 ya wagonjwa wanaopata CRAO au BRAO papo hapo wanapata viharusi vikali vya ischemic kwa wakati mmoja katika ncha ya ubongo vinavyosababishwa na kupasuka kwa chembe ya moyo, chembechembe za moyo. wakati mgonjwa ana udhaifu wa sifuri wa mkono au shida ya hotuba. 3. Dirisha la Kuchanganyikiwa kwa Mshipa (\(\le 4.5\text{ Hours}\)): Mgonjwa aliye na CRAO isiyo ya arteritic anapofika Kituo Kilichoteuliwa cha Kiharusi ndani ya saa 4.5 baada ya kuanza kwa dalili, baada ya CT ya kichwa isiyo na utofauti kukataa kutokwa na damu na maabara inaweza kudhibiti wataalam wa magonjwa ya ubongo na kuamuru wataalamu wa magonjwa ya ubongo kuwadhibiti. kianzishaji cha plasminogen cha tishu za mishipa (alteplase au tenecteplase). Uchambuzi wa meta wa kimatibabu unaonyesha kuwa thrombolysis ya IV inayotolewa ndani ya masaa 4.5 huongeza kwa kiasi kikubwa kiwango cha urejeshaji wa maana wa kuona ikilinganishwa na uchunguzi wa kihafidhina.
"Cherry-Red Spot" ni nini kwenye mtihani wa jicho?¶
When an emergency physician or ophthalmologist looks into an eye with CRAO using an ophthalmoscope or fundus camera within hours of the attack: - The inner layers of the retina (fed by the blocked central retinal artery) swell with intracellular water (cytotoxic edema), turning opaque milky white. - However, the dead-center bullseye of the macula (the foveola) is anatomically paper-thin and contains no inner retinal ganglion layers, it is nourished entirely by the underlying choroid (fed by the intact posterior ciliary arteries). - Because the bright red vascular choroid shines right through the thin transparent center while surrounded by a halo of milky-white infarcted retina, it creates the classic "Cherry-Red Spot" of Central Retinal Artery Occlusion.
Why you must NOT rely on home "Ocular Massage" or "Paper-Bag Breathing"¶
Older textbooks suggested pressing forcefully on the closed eyeball (digital ocular massage) or breathing into a brown paper bag (carbogen therapy) for CRAO. - Modern Clinical Verdict (AHA & AAO): Both practices are discouraged for bystanders. Forceful eyeball pressing can rupture an eye with recent surgery, worsen a retinal detachment, or trigger a vagal bradycardia reflex (oculocardiac reflex). Breathing into a paper bag causes systemic hypoxia in older patients without improving retinal survival. The single effective pre-hospital action is laying the patient flat on their back and calling 911 / 112 / 999 for immediate Stroke Center transport.
Special Cause in Adults Under Age 50: Internal Carotid Artery Dissection¶
If a younger adult (aged 20 to 50) develops sudden monocular vision loss or amaurosis fugax, ask if they have neck pain, a one-sided headache, or facial ache, and check their eyelids and pupils in dim light: - A tear in the inner lining of the internal carotid artery in the neck (Internal Carotid Artery Dissection), often triggered by neck whiplash, yoga hyperextension, chiropractic manipulation, heavy lifting, or violent coughing, stretches the sympathetic nerve fibers wrapped around the outside of the carotid artery wall. - This produces ipsilateral Horner Syndrome (a slightly drooping upper eyelid [ptosis] and a smaller constricted pupil [miosis] on the same side as the neck pain) alongside retinal or cerebral emboli. Immediate CT angiography (CTA) of the head and neck in the emergency department confirms the dissection.
Condition 2: Amaurosis Fugax (Transient Monocular Vision Loss / Retinal TIA)¶
Why "vision returning to normal in 5 minutes" is still a 911 / 112 / 999 emergency¶
Amaurosis fugax ("fleeting darkness") occurs when a fragment of cholesterol (a Hollenhorst plaque) or a platelet-fibrin micro-clot breaks loose from a plaque in the internal carotid artery of the neck (or from the heart in atrial fibrillation), lodges briefly in the central retinal artery, and then breaks apart within 2 to 15 minutes: - Patients describe it as "a dark window shade pulling smoothly down over ONE eye" until the eye is gray or black, lasting 3 to 10 minutes, and then lifting back up until vision is 100 percent normal. - The Trap: Because vision returns to normal after 5 minutes with zero pain, many people brush it off as eye strain or a migraine and stay home. - The Reality: Amaurosis fugax is a Retinal Transient Ischemic Attack (TIA). Without emergency hospital evaluation, dual antiplatelet therapy (aspirin + clopidogrel), high-intensity statin therapy, and urgent carotid endarterectomy or stenting (if carotid narrowing is \(70\%\text{ to }99\%\)), the next clot that breaks off hours later can plug the middle cerebral artery, causing permanent paralysis and loss of speech.
How to tell Amaurosis Fugax apart from a benign Visual Migraine Aura or Papilledema¶
| Kipengele | Amaurosis Fugax (Retinal TIA = EMERGENCY) | Visual Migraine Aura (Scintillating Scotoma) | Transient Visual Obscurations (Papilledema / High Brain Pressure) | Giant Cell Arteritis Transient Dimming (Age \(\ge 50\)) |
|---|---|---|---|---|
| Monocular vs. Binocular | Strictly ONE eye (monocular) when tested by covering each eye. | BOTH eyes simultaneously (homonymous cortical phenomenon in the visual cortex, though patients often mistakenly think it is in one eye until they cover one eye). | One or both eyes. | Strictly ONE eye (or alternating between eyes). |
| Visual Appearance ("Negative" vs. "Positive" Phenomenon) | Purely NEGATIVE phenomenon: Darkness, grayness, or a black window shade pulling down in seconds. No sparkling zig-zags. | POSITIVE phenomenon: Bright shimmering, flickering silver/colored zig-zag lines ("fortification spectra") that slowly expand across vision over 15 to 30 minutes. | Ultra-brief gray-out or blackout lasting only 1 to 5 SECONDS triggered by bending over, standing up, or coughing. | Patchy gray-out, chalky fog, or brief double vision lasting minutes, recurring multiple times a day. |
| Speed of Onset & Duration | Drops in seconds; lasts 2 to 15 minutes (rarely up to 30 min). | Builds gradually over 5 to 20 minutes and fades within 20 to 60 minutes, often followed by a throbbing headache. | Lasts seconds only (2 to 10 seconds) upon posture change; associated with morning headache and whooshing ear sound (pulsatile tinnitus). | Lasts 2 to 30 minutes; heralds permanent total blindness within hours to days unless IV steroids are started immediately. |
Condition 3: Giant Cell Arteritis (GCA / Temporal Arteritis) in Adults Aged 50 and Older¶
Why Giant Cell Arteritis is the most preventable cause of bilateral total blindness¶
Giant Cell Arteritis (GCA), also known as Temporal Arteritis, is an autoimmune granulomatous vasculitis of medium and large arteries that occurs exclusively in adults aged 50 years and older (peaking between ages 70 and 85).
In GCA, immune T-cells and giant cells infiltrate the wall of extracranial branches of the carotid and vertebral arteries: - The artery wall swells inward (intimal hyperplasia) until the central channel clots shut. - When this inflammatory occlusion strikes the short posterior ciliary arteries or central retinal artery, the optic nerve head dies of sudden oxygen starvation (Arteritic Anterior Ischemic Optic Neuropathy [A-AION]), leaving the eye completely dark in over 50 percent of cases. - Saa ya "Jicho la Wenzake": Jicho la kwanza linapopoteza uwezo wa kuona kutoka kwa GCA, ni nadra sana jicho hilo la kwanza kupata kuona tena muhimu. Hata hivyo, ikiwa tiba ya corticosteroid ya kiwango cha juu itachelewa, asilimia 30 hadi 50 ya wagonjwa hupatwa na shambulio sawa katika jicho lao la PILI (lililosalia) ndani ya saa 24 hadi siku 7, na kuwafanya wawe vipofu kabisa katika macho yote mawili. GCA isiyotibiwa inaweza pia kuvimba mishipa ya uti wa mgongo na ya ndani ya carotid (kusababisha kiharusi cha ubongo** (kusababisha mshtuko wa moyo) na ubongo. mgawanyiko wa aorta)
Orodha Kamilisha ya Dalili za Bendera Nyekundu kwa Arteritis ya Seli Kubwa (Umri \(\ge 50\))¶
Kwa sababu asilimia 20 ya wagonjwa walio na upotezaji wa kuona kutoka kwa GCA wana "GCA ya uchawi" (maumivu ya kichwa kidogo, yenye taya ndogo tu au dalili za utaratibu), angalia kila bidhaa kwenye orodha hii kwa mtu mzima yeyote zaidi ya 50 na mabadiliko ya kuona:
- 1. Kukauka kwa taya (Dalili mahususi zaidi ya GCA, iliyopo -50%): Muulize mgonjwa: "Unapobugia chakula chenye kutafuna kama nyama au mkate wa ukoko kwa dakika 1 hadi 2, je, misuli ya taya yako au ulimi huanza kuuma, kubana, au kuhisi kuishiwa nguvu hivyo ni lazima uache kutafuna na kupumzika?" Hii hutokea kwa sababu kutafuna kwa misuli**** ulimi hupunguzwa na arteritis, na kusababisha ischemia ya misuli inayosababishwa na mazoezi.
- 2. Maumivu ya Kichwa Yanayotokea Mapya (Yanayopatikana katika 70% hadi 80%): Maumivu mapya ya kupigwa, kuchosha, au kuungua juu ya hekalu moja au zote mbili**, paji la uso, au sehemu ya nyuma ya kichwa kwa mtu mzima.
- 3. Usikivu wa Kichwani na Ateri Isiyo ya Kawaida ya Muda: Kupiga mswaki nywele, kuegemeza kichwa kwenye mto, au kuvaa miwani huhisi kidonda kichwani. Kukimbia kwa kidole kwa upole juu ya ** artery ya muda ya juu ** (mbele ya sikio na juu ya hekalu) inaonyesha ** ateri iliyonenepa, ya nodular, zabuni ** na pigo dhaifu au haipo.
- 4. Ishara za Tahadhari za Maonyesho ya Awali: Vipindi fupi vya kufifia kwa dakika 5 (amaurosis fugax) au diplopia ya muda mfupi (maono mara mbili, yaliyo katika 10% hadi 15%) yanayosababishwa na iskemia ya misuli ya jicho.
- 5. Polymyalgia Rheumatica (PMR) na Dalili za Kikatiba (Ipo katika 40% hadi 50%): Kukauka linganifu asubuhi na kuuma kote mabega, shingo, na nyonga hudumu zaidi ya dakika 45 baada ya kuamka, ikifuatana na *homa ya kiwango cha chini, kutokwa na jasho usiku, kukosa hamu ya kula, au kupoteza uzito bila kukusudia.
Itifaki ya Dharura ya Hospitali kwa Arteritis ya Kiini Kikubwa Inayoshukiwa¶
Kulingana na miongozo ya pamoja ya mazoezi ya kliniki ya Chuo cha Marekani cha Rheumatology (ACR), Ulaya Muungano wa Mashirika ya Rheumatology (EULAR), na British Society for Rheumatology (BSR): 1. Anzisha Dozi ya Juu ya Corticosteroids MARA MOJA Unaposhukiwa na Kliniki (Kabla ya Biopsy au Maabara Kurudi): - Ikiwa kuna dalili ZOZOTE za kuona (kupoteza uwezo wa kuona, amaurosis fugax, au kuona mara mbili): Simamia methiprednisolone ya ndani ya mshipa \(500\maandishi{ hadi }maandishi 1,000{ mg}\) IV kwa siku kwa siku 3 mfululizo, ikifuatwa na prednisone ya mdomo ya kiwango cha juu ($kg/maandishi ya kawaida hadi \(0{000}{101}{101}\)/maandishi ya kawaida{0}$ }80\text{ mg}$ kila siku) na kuzingatia tocilizumab. - Ikiwa dalili za GCA ya fuvu zipo BILA dalili za kuona: Anza oral prednisone \(40\text{ hadi }60\text{ mg}\) kila siku mara moja. 2. Usicheleweshe Kamwe Steroids Kusubiri Biopsy ya Muda ya Ateri au Ultrasound: Mabadiliko ya uchochezi na seli kubwa ndani ya ukuta wa ateri ya muda huendelea kwa siku 10 hadi 14 baada ya kuanza kutumia steroids za kiwango kikubwa, huku kuchelewesha steroids kwa hata saa 12 kunaweza kumgharimu mgonjwa jicho lake lililobaki. 3. Vipimo vya Damu Vilivyoagizwa Papo Hapo katika ER: Kiwango cha Uchanga wa Erythrocyte (ESR), C-Reactive Protini (CRP), na Hesabu Kamili ya Damu (CBC) (inaangalia kama thrombocytosis yenye chembechembe $>400,000{L\mu\text).
Hati halisi ya mawasiliano ya 911/112/999 na majaribio ya hospitali¶
Kwa sababu upotezaji wa kuona usio na uchungu hufanya sehemu ya nje ya jicho ionekane kuwa ya kawaida kwa asilimia 100 (nyeupe sclera, konea iliyo wazi), wafanyikazi wa hospitali za jumla wanaweza kudharau uharaka wake isipokuwa utumie istilahi kamili ya kiharusi na vasculitis:
- Kwa Kushukiwa Kuziba kwa Ateri ya Kati ya Retina (CRAO) Ndani ya Saa 4.5:
"I need an emergency ambulance at [Exact Address]. The patient is a [Age]-year-old [male/female] who developed sudden, complete, painless blindness in the [left/right] eye at [Exact Minute of Onset]. According to American Heart Association guidelines, we suspect an acute Ocular Stroke (Central Retinal Artery Occlusion) and need immediate Code Stroke transport to a Designated Stroke Center within the 4.5-hour intravenous thrombolysis window."
- For Suspected Giant Cell Arteritis (Temporal Arteritis) in an Adult Aged 50+:
"Emergency triage: this [Age]-year-old patient has sudden vision loss [or double vision / transient dimming] in the [left/right] eye accompanied by [new temple headache / scalp tenderness / jaw pain when chewing food]. We suspect Arteritic Ischemic Optic Neuropathy from Giant Cell Arteritis and need immediate emergency physician evaluation for stat high-dose intravenous methylprednisolone (500 to 1,000 mg IV) RIGHT NOW to prevent permanent blindness in the fellow eye."
- For Resolved Amaurosis Fugax (Retinal TIA):
"The patient is a [Age]-year-old who experienced a complete painless blackout ('window shade') in the [left/right] eye lasting [Number] minutes at [Time] today. Even though vision has returned to normal, this is Amaurosis Fugax, an acute Retinal TIA, and requires immediate Stroke Center emergency evaluation, brain MRI, carotid artery imaging, and ECG."
Chukua kozi
Taking a certified first aid course from the Red Cross, St John Ambulance, or a local training organization equips you to recognize acute stroke warning signs, manage cardiovascular and neurological emergencies, and coordinate rapid emergency medical care.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara¶
Why does the outside of the eye look completely white and normal during an ocular stroke (CRAO) or temporal arteritis?¶
The blood vessels that make the surface of the eye look red during pink eye or glaucoma are superficial conjunctival and episcleral vessels on the front of the eyeball. In Central Retinal Artery Occlusion and Giant Cell Arteritis, the arterial blockage occurs deep inside the back of the eye socket in the tiny central retinal artery or short posterior ciliary arteries feeding the retina and optic nerve, so the front of the eye remains completely white and painless while the retina inside is starving for oxygen.
How do I check at home if sudden blurry vision is in one eye (monocular) or both eyes (binocular)?¶
When one eye suddenly loses vision or develops a dark shadow, the human brain tries to merge the normal image from the good eye with the dark image from the bad eye, which makes the person feel as though both eyes have gone blurry or dizzy. Always cover your left eye completely with the palm of your hand to test your right eye alone, and then cover your right eye to test your left eye alone; this immediately reveals whether the blackout is strictly in one eye or affecting the left or right half of both eyes.
Why is jaw pain when chewing food (jaw claudication) the most important warning sign of Giant Cell Arteritis?¶
Unlike temporomandibular joint (TMJ) arthritis, which hurts the moment you open your mouth or bite down on something hard, jaw claudication in Giant Cell Arteritis is caused by autoimmune inflammation narrowing the arteries that supply blood to your chewing muscles and tongue. Because the muscles cannot get enough oxygen during repetitive exercise, your jaw feels fine on the first bite of food, develops a deep cramping ache or exhaustion after chewing for 60 to 90 seconds, and feels better as soon as you stop chewing; recognizing this symptom and going to the ER for steroids prevents sudden blindness.
If my vision went dark in one eye for 5 minutes and then came back 100 percent normal, why can't I just wait to see my eye doctor next week?¶
A 5-minute painless blackout in one eye (amaurosis fugax) means a blood clot or cholesterol crystal broke off from a narrowed carotid artery in your neck or from your heart, plugged your eye's main artery, and then broke apart. Up to 1 in 4 patients with retinal artery events already have silent new stroke spots on a brain MRI, and the risk of a massive, permanently paralyzing brain stroke is highest during the first 24 to 72 hours after that warning episode, requiring an immediate hospital Stroke Center visit.
Vyanzo vimeangaliwa¶
- American Heart Association (AHA) and American Stroke Association (ASA, United States): Management of Central Retinal Artery Occlusion: A Scientific Statement From the American Heart Association (Mac Grory et al., Stroke 2021; establishing CRAO as a Code Stroke emergency, the \(\le 4.5\text{ hour}\) IV tPA protocol, and discouragement of delays from conservative ocular massage).
- American College of Rheumatology (ACR, United States) and European Alliance of Associations for Rheumatology (EULAR): 2021 ACR/Vasculitis Foundation Guideline and EULAR Recommendations for the Management of Giant Cell Arteritis (immediate IV methylprednisolone \(500\text{ to }1,000\text{ mg/day}\) for visual loss prior to temporal artery biopsy or ultrasound).
- British Society for Rheumatology (BSR, United Kingdom) and National Institute for Health and Care Excellence (NICE, United Kingdom): Guideline on Diagnosis and Treatment of Giant Cell Arteritis and NICE NG128: Stroke and Transient Ischaemic Attack in Over 16s (amaurosis fugax urgent TIA pathway).
- American Academy of Ophthalmology (AAO, United States): Preferred Practice Pattern (PPP): Retinal and Ophthalmic Artery Occlusions.
- Royal College of Ophthalmologists (RCOphth, United Kingdom): Ophthalmic Services Guidance: Management of Acute Retinal Arterial Occlusion and Giant Cell Arteritis.